Թեմա` Վիլյամ Ֆոլքներ.

Քիմիա

Պլաստմասաները սինթետիկ կամ կիսասինթետիկ պոլիմերային նյութեր են, որոնք ստացվում են բնական հումքի՝ հիմնականում նավթի, գազի կամ ածխի վերամշակման արդյունքում և ունեն լայն կիրառություն արդյունաբերության, կենցաղի, բժշկության և տեխնիկայի տարբեր ոլորտներում։ Դրանք բնութագրվում են ցածր խտությամբ, բարձր ձևափոխելիությամբ, լավ մեկուսիչ հատկություններով և դիմացկունությամբ խոնավության, քիմիական նյութերի ու կոռոզիայի նկատմամբ, ինչը դրանց դարձնում է շատ գործնական և տնտեսապես արդյունավետ նյութեր տարբեր արտադրությունների համար։ Պլաստմասաների կառուցվածքը հիմնված է երկար մոլեկուլային շղթաների վրա, որոնք կարող են ունենալ տարբեր կառուցվածքային ձևեր՝ գծային, ճյուղավորված կամ ցանցային, և հենց այդ կառուցվածքն է պայմանավորում դրանց ֆիզիկական ու մեխանիկական հատկությունները։ Ըստ իրենց վարքագծի տաքացման ժամանակ պլաստմասաները հիմնականում բաժանվում են երկու մեծ խմբի՝ ջերմապլաստիկներ և ջերմահաստատիչներ։ Ջերմապլաստիկները տաքացնելիս փափկում են և կարող են բազմիցս ձևափոխվել ու վերամշակվել՝ օրինակ պոլիէթիլենը և պոլիպրոպիլենը, մինչդեռ ջերմահաստատիչները տաքացման ժամանակ կարծրանում են և այլևս չեն կարող վերաձևավորվել՝ օրինակ էպօքսիդային խեժերը կամ ֆենոլֆորմալդեհիդային պլաստմասաները։ Բացի այս հիմնական բաժանումից, պլաստմասաները կարելի է դասակարգել նաև ըստ կիրառության՝ կառուցվածքային, փաթեթավորման, էլեկտրամեկուսիչ, բժշկական և այլ տեսակների, ինչպես նաև ըստ քիմիական կազմի՝ պոլիէթիլեններ, պոլիվինիլքլորիդ, պոլիստիրոլ և այլ պոլիմերներ, որոնք ունեն տարբեր հատկություններ և կիրառման ոլորտներ։ Պլաստմասաների լայն տարածումը պայմանավորված է դրանց արտադրության համեմատաբար ցածր արժեքով, հեշտ մշակմամբ և բազմաֆունկցիոնալությամբ, սակայն միաժամանակ դրանք առաջացնում են նաև բնապահպանական խնդիրներ, քանի որ շատ տեսակներ դժվար են քայքայվում և կուտակվում են շրջակա միջավայրում՝ պահանջելով վերամշակման և վերօգտագործման արդյունավետ համակարգերի զարգացում։

Աշխարհագրություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է աղետի գոտու բնակչության միգրացիոն շարժերի աշխարհագրական վերլուծությանը՝ դիտարկելով բնակչության տեղաշարժերի տարածական և ժամանակային առանձնահատկությունները, դրանց պատճառահետևանքային կապերը և սոցիալ-տնտեսական ազդեցությունները։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է, որ բնական և տեխնածին աղետների հետևանքով ձևավորված բնակչության տեղաշարժերը պայմանավորված են ինչպես բնակելի միջավայրի կորստով և անվտանգության ռիսկերով, այնպես էլ զբաղվածության, ենթակառուցվածքների և կենսապայմանների խաթարմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միգրացիոն հոսքերի ուղղություններին՝ ներքին տեղաշարժ դեպի քաղաքային կենտրոններ, հարակից շրջաններ կամ արտագաղթ, ինչպես նաև դրանց տարածքային անհավասար բաշխմանը։ Աշխատությունում կիրառվում են աշխարհագրական վերլուծության մեթոդներ՝ քարտեզագրում, տարածական մոդելավորում և դինամիկայի համեմատական ուսումնասիրություն, որոնք թույլ են տալիս բացահայտել միգրացիոն գործընթացների օրինաչափությունները։ Միաժամանակ քննարկվում են սոցիալական ադապտացիայի խնդիրները, բնակչության վերաբնակեցման պետական քաղաքականության արդյունավետությունը և երկարաժամկետ ժողովրդագրական հետևանքները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ աղետի գոտու միգրացիոն շարժերը բարդ բազմագործոն գործընթաց են, որոնք պահանջում են համակողմանի աշխարհագրական և սոցիալ-տնտեսական վերլուծություն՝ արդյունավետ տարածքային կառավարման և վերականգնման քաղաքականությունների մշակման համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էներգահամակարգի գեներացնող հզորությունների երկարաժամկետ զարգացման հնարավոր տարբերակների հաշվարկին, համեմատական գնահատմանը և տեխնիկատնտեսական վերլուծությանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է գնահատել էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի երկարաժամկետ փոփոխությունների պայմաններում Հայաստանի էներգահամակարգի հուսալի, կայուն և տնտեսապես արդյունավետ զարգացման համար անհրաժեշտ արտադրական հզորությունների կազմն ու կառուցվածքը։ Աշխատանքում դիտարկվում են էլեկտրաէներգիայի սպառման հնարավոր աճը, գործող գեներացնող օբյեկտների տեխնիկական վիճակն ու շահագործման հեռանկարները, նոր հզորությունների կառուցման անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև տարբեր տեսակի էլեկտրակայանների համադրության ազդեցությունը համակարգի աշխատանքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ջերմային, հիդրոէներգետիկ և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների, մասնավորապես արևային և այլ փոփոխական գեներացման տեխնոլոգիաների դերին։ Հաշվարկային տարբերակների ձևավորման ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր հզորությունների շահագործման ժամկետները, նոր արտադրական բլոկների ներդրման ժամանակացույցը, պահանջարկի աճի սցենարները, վառելիքի և էլեկտրաէներգիայի գների փոփոխությունները, ինչպես նաև համակարգի պահուստային հզորությունների պահանջները։ Ստացված արդյունքների հիման վրա գնահատվում է յուրաքանչյուր զարգացման տարբերակի ազդեցությունը էլեկտրաէներգիայի արտադրության կառուցվածքի, վառելիքի սպառման, ներդրումային և շահագործման ծախսերի, համակարգի հուսալիության և էներգետիկ անվտանգության վրա։ Կարևոր բաղադրիչ է նաև տարբեր սցենարների համեմատությունը՝ թույլ տալով որոշել, թե ինչպիսի գեներացնող հզորությունների համադրությունն է առավել նպատակահարմար երկարաժամկետ հեռանկարում։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև վերականգնվող էներգիայի ընդլայնման և էներգիայի կուտակման տեխնոլոգիաների կիրառման ազդեցության գնահատում, քանի որ փոփոխական գեներացիայի մեծացումը պահանջում է համակարգի ճկունության և հավասարակշռման հնարավորությունների համապատասխան զարգացում։ Արդյունքում ձևավորվում է Հայաստանի էներգահամակարգի զարգացման հնարավոր ռազմավարական պատկերը, որի միջոցով հնարավոր է հիմնավորել նոր գեներացնող հզորությունների անհրաժեշտությունը, դրանց ներդրման առաջնահերթությունները և համակարգի երկարաժամկետ օպտիմալ կառուցվածքը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել էներգետիկ համակարգերի նախագծման և պլանավորման, էլեկտրաէներգիայի արտադրության զարգացման, ներդրումային որոշումների կայացման և Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության երկարաժամկետ գնահատման համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է էկոլոգիապես անվտանգ ջերմաէլեկտրակայանների (ՋԷԿ) տեխնոլոգիական սխեմաների համադրական վերլուծությանը և դրանց հնարավոր ներդրման նախադրյալների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Վերլուծվում են ժամանակակից ՋԷԿ-երում կիրառվող արտանետումների նվազեցման տեխնոլոգիաները, բարձր արդյունավետությամբ էներգիայի վերափոխման համակարգերը, վառելիքի այրման օպտիմալացման լուծումները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման ինժեներական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ածխաթթու գազի, ազոտային օքսիդների և այլ աղտոտիչների արտանետումների վերահսկման տեխնոլոգիաներին, ինչպես նաև էներգաարդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրությունը գնահատում է ՀՀ ՋԷԿ-երի տեխնիկական վիճակը, ենթակառուցվածքային սահմանափակումները և վերազինման տնտեսական նպատակահարմարությունը՝ համեմատելով միջազգային առաջատար փորձի հետ։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև տեխնոլոգիական լուծումների ներդրման նախադրյալներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել էներգետիկ համակարգի էկոլոգիական անվտանգության և կայուն զարգացման ապահովմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության կենսամակարդակի ձևավորման հիմնական գործոնների և դրա բարելավման գործում պետության սոցիալական քաղաքականության դերի ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են կենսամակարդակը բնութագրող սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշները՝ բնակչության եկամուտները, սպառումը, զբաղվածությունը, աշխատավարձը, սոցիալական ապահովությունը, բնակարանային պայմանները, կրթական և առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը։ Վերլուծվում են եկամուտների ձևավորման և բաշխման առանձնահատկությունները, սոցիալական անհավասարության ու աղքատության պատճառները, ինչպես նաև տարբեր սոցիալական խմբերի կենսապայմանների միջև առկա տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական սոցիալական քաղաքականության հիմնական ուղղություններին և բնակչության սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմներին։ Քննարկվում են կենսաթոշակային ապահովության, սոցիալական նպաստների, զբաղվածության խթանման, աշխատաշուկայի կարգավորման և սոցիալապես խոցելի խմբերի աջակցության նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում տնտեսական աճի, գնաճի, գործազրկության և ժողովրդագրական գործընթացների ազդեցությանը բնակչության բարեկեցության վրա։ Կարևորվում է սոցիալական ծրագրերի արդյունավետության գնահատումը և պետական միջոցների նպատակային օգտագործումը՝ սոցիալական խնդիրների մեղմման ու հասարակության տարբեր խմբերի համար հավասար հնարավորությունների ընդլայնման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կենսամակարդակի բարձրացմանը խոչընդոտող հիմնական գործոնները և հիմնավորել սոցիալական քաղաքականության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, սոցիոլոգների, սոցիալական քաղաքականության և հանրային կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար։

Տեխնոլոգիա

Գիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանա լճի ավազանի ստորերկրյա ջրային հոսքի ձևավորման, տարածական բաշխման և բարձրադիր գոտիներում ջրառի կազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են ավազանի երկրաբանական, ջրաերկրաբանական և ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանները, որոնք ազդում են ստորերկրյա ջրերի կուտակման, շարժման, սնման և բեռնաթափման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղումների, ձնհալի, մակերևութային ջրերի ներթափանցման, ապարների ջրաթափանցելիության և տեղանքի բարձրության ազդեցությանը ստորերկրյա հոսքի ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրվում են տարբեր բարձրություններում գտնվող ջրատար հորիզոնների առանձնահատկությունները, ստորերկրյա ջրային պաշարների գնահատման հնարավորությունները և դրանց կապը լճի ու ավազանի ընդհանուր ջրային հաշվեկշռի հետ։ Վերլուծվում են բարձրադիր տարածքներում ջրառի իրականացման ջրաերկրաբանական նախադրյալները, ջրային ռեսուրսների օգտագործման հնարավոր ծավալները և դրանց արդյունավետ շահագործման հետ կապված խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ստորերկրյա ջրերի օգտագործման ազդեցությանը բնական ջրային համակարգի վրա՝ կարևորելով ջրառի և պաշարների վերականգնման միջև հավասարակշռության պահպանումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ջրամատակարարման համակարգերի նախագծման, ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների գնահատման և Սևանա լճի ավազանի ջրային պաշարների արդյունավետ կառավարման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրաերկրաբանների, ջրաբանների, աշխարհագրագետների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։