Տուրգենև. Ընտիր երկեր

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է թերմոդինամիկ քաոսի երևույթի ուսումնասիրությանը դիսկրետ սիմետրիաներով օժտված սպինային և տրամաչափային մոդելներում։ Վերլուծվում են բարդ ֆիզիկական համակարգերի վիճակագրական հատկությունները, փուլային անցումները, կարգավորված և անկարգավորված վիճակների փոխազդեցությունը, ինչպես նաև սիմետրիայի ազդեցությունը համակարգերի դինամիկ և թերմոդինամիկ վարքի վրա։ Ուսումնասիրությունում կիրառվում են տեսական մեթոդներ և մաթեմատիկական մոդելներ՝ գնահատելու քաոսային երևույթների առաջացման պայմանները, էներգետիկ կառուցվածքները և հավասարակշռային վիճակների առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են սպինային և տրամաչափային տեսությունների շրջանակներում ֆիզիկական համակարգերի կայունության, կոլեկտիվ վարքի և կրիտիկական երևույթների հետ կապված խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բարդ համակարգերի ֆիզիկայի, քվանտային տեսությունների և նյութի հիմնարար հատկությունների ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով սիմետրիաների և քաոսային գործընթացների փոխկապակցվածության ավելի խոր ըմբռնմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային ոլորտի արտադրական ենթակառուցվածքների ձևավորման հիմնախնդիրների վերլուծությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների գնահատմանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման համար անհրաժեշտ նյութատեխնիկական, ինֆրաստրուկտուրային և տեխնոլոգիական համակարգերը, շեշտադրում է գործող ենթակառուցվածքների թերություններն ու խոչընդոտները, ինչպիսիք են գյուղատնտեսական տեխնիկայի հինացումն ու անբավարարությունը, հողի մշակման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրները, պահեստավորման և վերամշակման ենթակառուցվածքների բացակայությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում են լուծման առաջարկներ՝ հիմնված նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, կառավարման գործընթացների օպտիմալացման, պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության, ինչպես նաև ֆինանսական և ռազմավարական ծրագրերի միջոցով արտադրական ենթակառուցվածքների զարգացման վրա։ Վերլուծությունը ուղեկցվում է վիճակագրական տվյալներով, փորձագիտական գնահատականներով և համաշխարհային փորձի դիտարկումներով, ինչը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ագրարային ենթակառուցվածքների արդյունավետ, ժամանակակից և կայուն զարգացման ռազմավարություն։ Գիրքը օգտակար է տնտեսագետների, գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր զբաղվում են ագրարային տնտեսության, ենթակառուցվածքների զարգացման և գյուղատնտեսական քաղաքականության հարցերով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է խաղողի նոր սելեկցիոն սորտերից անապակ, կիսաքաղցր և աղանդերային գինիների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը և դրանց տեխնոլոգիական ու որակական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է որոշել նորաստեղծ խաղողի սորտերի պիտանիությունը տարբեր տիպի գինիների արտադրության համար, բացահայտել դրանց ֆիզիկաքիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունները և մշակել հումքի վերամշակման այնպիսի եղանակներ, որոնք կապահովեն պատրաստի արտադրանքի բարձր որակ և կայունություն։ Ուսումնասիրության սկզբնական փուլում կարող են գնահատվել խաղողի սորտերի բերքատվությունը, հասունացման ժամկետները, ողկույզի և հատապտղի կառուցվածքը, շաքարայնությունը, թթվայնությունը, հյութատվությունը և այլ ցուցանիշներ, որոնք կարևոր են գինեգործական հումքի գնահատման համար։ Հատուկ նշանակություն ունի շաքարների և օրգանական թթուների հարաբերակցությունը, քանի որ այդ ցուցանիշները մեծապես պայմանավորում են ապագա գինու ալկոհոլային աստիճանը, համային հավասարակշռությունը և տեխնոլոգիական ուղղվածությունը։ Անապակ գինիների դեպքում հետազոտությունը կարող է կենտրոնանալ բնական խմորման ընթացքի, շաքարների լիարժեք փոխակերպման, խմորման պայմանների և ստացվող գինենյութի որակական ցուցանիշների վրա։ Կիսաքաղցր և աղանդերային գինիների արտադրության դեպքում առանձնահատուկ կարևորություն է ստանում մնացորդային շաքարի անհրաժեշտ մակարդակի ձևավորումը և պահպանումը, ինչպես նաև քաղցրության, թթվայնության, ալկոհոլայնության և բուրավետության միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խաղողի վերամշակման տարբեր եղանակներ՝ հատապտուղների ճզմում, մամլում, հյութի առանձնացում, նախնական պարզեցում և խմորման նախապատրաստում։ Կարևոր է նաև խմորասնկերի ընտրությունը և խմորման ռեժիմների օպտիմալացումը, քանի որ միկրոօրգանիզմների կենսագործունեությունը կարող է էապես ազդել ինչպես ալկոհոլի առաջացման, այնպես էլ գինու բույրի և համային բնութագրերի վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր ջերմաստիճանային պայմանների, խմորման տևողության և տեխնոլոգիական միջամտությունների համեմատական ուսումնասիրություն՝ յուրաքանչյուր սորտի համար առավել արդյունավետ տարբերակը որոշելու նպատակով։ Պատրաստի գինիների գնահատման ժամանակ կարող են ուսումնասիրվել ալկոհոլի պարունակությունը, մնացորդային շաքարները, տիտրվող և ցնդող թթուները, pH-ը, ընդհանուր քաղվածքային նյութերը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ։ Դրանց հետ մեկտեղ կարևոր նշանակություն ունի օրգանոլեպտիկ գնահատումը, որի միջոցով որոշվում են գինու գույնը, թափանցիկությունը, բույրը, համը, հետհամը և ընդհանուր ներդաշնակությունը։ Տարբեր սելեկցիոն սորտերից ստացված գինիների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե դրանցից որոնք են առավել նպատակահարմար որոշակի տիպի արտադրանքի ստացման համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից կարող է լինել նաև տեխնոլոգիական սխեմայի կատարելագործումը՝ հումքի հատկություններին համապատասխան։ Նպատակահարմար տեխնոլոգիական ռեժիմի ընտրությունը կարող է հնարավորություն տալ առավել լիարժեք պահպանելու խաղողի բնական բուրավետ և ֆենոլային միացությունները, նվազեցնելու անցանկալի օքսիդացման գործընթացները և ստանալու կայուն որակական բնութագրերով գինիներ։ Աշխատության մեջ կարող է գնահատվել նաև պատրաստի արտադրանքի պահպանման ընթացքում որակական ցուցանիշների փոփոխությունը՝ պարզելու համար մշակված տեխնոլոգիայի ապահոված կայունության աստիճանը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ նոր սելեկցիոն սորտերի ներգրավումը գինեգործության մեջ կարող է ընդլայնել տեղական հումքային բազան, մեծացնել արտադրվող գինիների տեսականին և ստեղծել նոր մրցունակ արտադրատեսակներ։ Մշակված տեխնոլոգիական լուծումները կարող են կիրառվել գինեգործական ձեռնարկություններում՝ համապատասխան սորտերի արդյունաբերական վերամշակման և տարբեր ոճի գինիների արտադրության կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գինեգործներին, սննդի տեխնոլոգներին, խաղողագործներին, սելեկցիոներներին, գինու արտադրությամբ զբաղվող մասնագետներին, գիտահետազոտական կազմակերպություններին, ինչպես նաև սննդի տեխնոլոգիայի և գյուղատնտեսության ոլորտների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Աշխարհագրություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի և սեյսմիկության միջև գոյություն ունեցող կապերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով երկրաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համալիր վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում այն պատկերացումն է, որ Հայաստանի երկրակեղևը միատարր կառուցվածք չունի, այլ բաժանված է տարբեր չափերի և երկրակառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող բլոկների, որոնց սահմանները հիմնականում կապված են խորքային խզվածքների և տեկտոնական գոտիների հետ։ ՀՀ տարածքի համար մշակված բլոկային մոդելներում առանձնացվել են տարբեր կարգի բլոկներ, իսկ դրանց սահմանների զգալի մասը կապված է խզվածքային գոտիների հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի բացահայտման մեթոդները և դրա ձևավորման երկրադինամիկական նախադրյալները։ Երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը, ապարների ֆիզիկական հատկությունների տարածական փոփոխությունները, խզվածքների դիրքը և տարբեր կառուցվածքային միավորների սահմանները։ Այս նպատակով կարող են օգտագործվել գրավիմետրիկ, մագնիտոմետրիկ, սեյսմաբանական և սեյսմահետախուզական տվյալներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս կառուցելու երկրակեղևի երկչափ և եռաչափ մոդելներ։ ՀՀ ԳԱԱ համապատասխան մասնագիտական հաստատությունների հետազոտական ուղղություններում նույնպես ընդգրկված են երկրակեղևի կառուցվածքի, ուժեղ երկրաշարժերի սեյսմիկականության, լարվածադեֆորմացիոն վիճակի և երկրաֆիզիկական դաշտերի ուսումնասիրությունները։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից է պարզել, թե ինչպիսի կապ կա բլոկների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց սահմաններում ընթացող տեկտոնական գործընթացների և երկրաշարժերի տարածական բաշխման միջև։ Երկրաշարժերի օջախների և էպիկենտրոնների տեղադրության վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, որ սեյսմիկ իրադարձությունները տարածականորեն համաչափ չեն բաշխվում, այլ որոշակիորեն կենտրոնանում են ակտիվ խզվածքների և բլոկների սահմանների հարակից գոտիներում։ Այդպիսի օրինաչափությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու սեյսմիկ տեսանկյունից առավել ակտիվ կառուցվածքային միավորները և գնահատելու դրանց հնարավոր սեյսմատեկտոնական ներուժը։ Հետազոտություններում ցույց է տրվել, որ ՀՀ տարածքի բլոկների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները կարող են կապված լինել տարբեր մեծության սեյսմիկ իրադարձությունների կենտրոնացման առանձնահատկությունների հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ակտիվ և պասիվ բլոկների տարբերակումը։ Տեկտոնապես ակտիվ բլոկներն առանձնանում են ժամանակակից կամ նորագույն շարժումների ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, դեֆորմացիոն գործընթացների արտահայտվածությամբ և սեյսմիկ իրադարձությունների ավելի մեծ կենտրոնացմամբ։ Պասիվ կամ համեմատաբար կայուն բլոկներում այդ գործընթացները կարող են ավելի թույլ արտահայտված լինել։ Բլոկների ակտիվության նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն գնահատել տարածաշրջանի սեյսմատեկտոնական կառուցվածքը և առանձնացնել այն հատվածները, որտեղ երկրաշարժերի առաջացման հավանականությունը համեմատաբար բարձր է։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է խզվածքների դերի ուսումնասիրությունը։ Խորքային խզվածքները ոչ միայն տարանջատում են երկրակեղևի տարբեր բլոկները, այլև կարող են հանդիսանալ լարվածության կուտակման և դրա հետագա վերաբաշխման հիմնական գոտիներ։ Ուժեղ երկրաշարժերի ժամանակ բլոկների սահմաններով կարող են տեղի ունենալ տարբեր բնույթի տեղաշարժեր, այդ թվում՝ կողաշարժային և վերնետքային բնույթի խզումներ։ Հետևաբար խզվածքների երկրաչափական դիրքը, ուղղվածությունը, ակտիվության աստիճանը և փոխհարաբերությունները կարևոր նշանակություն ունեն սեյսմիկ վտանգի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև երկրակեղևի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը։ Տարբեր բլոկներում կուտակվող լարվածությունները կարող են ունենալ տարբեր ուղղություններ և ինտենսիվություններ՝ պայմանավորված տարածաշրջանային տեկտոնական ուժերով, բլոկների փոխադարձ շարժումներով և խորքային կառուցվածքի առանձնահատկություններով։ Սեյսմաբանական և երկրաբանա-երկրաֆիզիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ տեղային լարվածային դաշտերը և գնահատելու սեյսմատեկտոնական դեֆորմացիաների բնութագրերը։ Հետազոտության մեթոդական հիմքում կարող են ընդգրկվել երկրաբանական քարտեզների, երկրաֆիզիկական դաշտերի, սեյսմիկության կատալոգների, ակտիվ խզվածքների վերաբերյալ տվյալների և երկրաձևաբանական ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը։ Նման համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել որևէ առանձին տվյալների աղբյուրի սահմանափակումներից և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել երկրակեղևի կառուցվածքադինամիկ առանձնահատկությունների մասին։ Սեյսմաշրջանացման աշխատանքների մեթոդաբանության մեջ նույնպես կարևոր նշանակություն է տրվում երկրաբանական, երկրաձևաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների հավաքագրմանն ու համադրմանը, ինչպես նաև ակտիվ բեկվածքների և երկրակեղևի կառուցվածքային տարրերի առանձնացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել երկրաշարժերի օջախային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Օջախային մեխանիզմների տվյալները հնարավորություն են տալիս պարզելու երկրակեղևում տեղի ունեցող տեղաշարժերի բնույթը, դրանց ուղղվածությունը և լարվածային դաշտի առանձնահատկությունները։ Այդ տվյալների համադրումը բլոկների կառուցվածքի հետ կարող է օգնել պարզելու, թե տարբեր բլոկների սահմաններում ինչպիսի շարժումներ են գերակշռում և ինչպես են դրանք կապված սեյսմիկ իրադարձությունների առաջացման հետ։ Այսպիսի վերլուծության միջոցով հնարավոր է անցում կատարել երկրաշարժերի պարզ վիճակագրական նկարագրությունից դեպի դրանց տեկտոնական պայմանավորվածության ավելի խորքային բացատրություն։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը հատկապես մեծ է սեյսմիկ վտանգի և ռիսկի գնահատման համար։ Բլոկային կառուցվածքի, ակտիվ խզվածքների և սեյսմիկության միջև կապերի բացահայտումը կարող է օգտագործվել սեյսմիկ վտանգի տարածքային գնահատման, սեյսմիկ գոտևորման, քաղաքաշինական պլանավորման և սեյսմակայուն շինարարության խնդիրներում։ Հայաստանի պայմաններում նման ուսումնասիրությունները կարևոր են, քանի որ սեյսմիկ վտանգի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն երկրաշարժերի պատմական տվյալները, այլև երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը և ակտիվ տեկտոնական գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքը դիտարկում է որպես Հայաստանի տարածքի սեյսմիկության տարածական և դինամիկ առանձնահատկությունները հասկանալու կարևոր հիմք։ Երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բլոկների և դրանց սահմանների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները, գնահատելու խզվածքների սեյսմատեկտոնական ներուժը և ավելի հիմնավորված պատկերացում կազմելու ՀՀ տարածքի սեյսմիկ վտանգի ձևավորման երկրադինամիկական գործոնների մասին։

Մշակույթ

Այս կենսամատենագիտական աշխատությունը նվիրված է Ոսկան Երևանցու՝ 17-րդ դարի հայ նշանավոր տպագրիչի, հրատարակչի և մշակութային գործչի կյանքի ու գործունեության փաստագրական և մատենագիտական ներկայացմանը։ Աշխատության հիմնական նպատակը նրա կենսագրության, գրատպական գործունեության, հրատարակչական ժառանգության և հայ մշակույթի զարգացման գործում ունեցած ավանդի վերաբերյալ տեղեկությունների համակարգումն ու ամբողջացումն է։ Ոսկան Երևանցու գործունեությունը առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայ գրատպության պատմության մեջ, քանի որ նրա անունը կապված է հայկական տպագրության զարգացման կարևոր փուլերից մեկի հետ, երբ հայերեն գրքերի հրատարակությունը աստիճանաբար ընդլայնվում էր և տարածվում եվրոպական տպագրական կենտրոններում։ Կենսամատենագիտական բնույթը ենթադրում է ոչ միայն գործչի կյանքի հիմնական հանգրվանների ներկայացում, այլև նրա հետ կապված գրքերի, հրատարակությունների, տպագրական աշխատանքների և մատենագիտական աղբյուրների հնարավորինս համակարգված նկարագրություն։ Աշխատության մեջ կարող են ներկայացվել Ոսկան Երևանցու կրթական և մշակութային միջավայրը, նրա գործունեության աշխարհագրությունը, տպարանների հետ ունեցած կապերը, հրատարակչական նախաձեռնությունները և հայերեն գրքի տարածման գործում նրա ունեցած դերը։ Առանձին կարևորություն ունի նրա հրատարակած գրականության մատենագիտական նկարագրությունը, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել հրատարակությունների բովանդակության, կառուցվածքի, տպագրական առանձնահատկությունների և պատմամշակութային նշանակության մասին։ Նման նյութերի համակարգումը արժեքավոր է հատկապես հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ հին տպագիր գրքերը ոչ միայն գրական կամ կրոնական բովանդակության կրողներ են, այլև կարևոր վկայություններ են տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվի, տպագրական տեխնիկայի, կրթական և մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև Ոսկան Երևանցու մասին հետագա ժամանակաշրջաններում ստեղծված ուսումնասիրությունների, հոդվածների, գրքերի և այլ մատենագիտական աղբյուրների ցանկեր՝ հնարավորություն տալով հետազոտողին հետևելու նրա ժառանգության ուսումնասիրման պատմությանը։ Կենսագրական և մատենագիտական տվյալների համադրումը կարևոր է նաև գործչի իրական պատմական կերպարը ամբողջականորեն ներկայացնելու համար՝ նրա անձնական կյանքի փաստերը կապելով տպագրական և մշակութային գործունեության հետ։ Այսպիսի հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես տեղեկատու և սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունեցող նյութ հայ գրատպության պատմությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության, հրատարակությունների և փաստագրական տեղեկությունների որոնումն ու ուսումնասիրությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել մատենագետներին, գրադարանագետներին, գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, պատմաբաններին, բանասերներին, հայագետներին, մշակութաբաններին և հայ հին գրատպության ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատության կարևորությունն առավել ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ Ոսկան Երևանցու գործունեությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես անհատական կենսագրություն, այլև որպես հայ գրքի, տպագրության և մշակութային ինքնության զարգացման պատմության կարևոր բաղադրիչ՝ պահպանելով նրա թողած ժառանգության վերաբերյալ գիտական և մատենագիտական տեղեկությունները։

Գեղարվեստական ռուս․

«12 աթոռները» (ռուս.՝ 12 стульев) — ԽՍՀՄ-ի խորհրդային գրականության ամենահայացուն ու հումորային վեպերից մեկն է, որտեղ խելամիտ և ծիծաղելի կերպարներով ցույց է տրվում նոր խորհրդային հասարակության կյանքի կատակերգությունը։ Գլխավոր հերոսը՝ Օստապ Բենդերը, խելացի ու շռայլ «մագնատ» է, ով սևեռվում է մի գործի վրա՝ գտնել 12 աթոռների մեջ թաքնված ոսկե ծածկագրով գանձը։ Այս պատմության հիմքում կանգնած է մի հին ընտանիքի անդամների պատմությունը, որոնց մի հարուստ ժառանգություն՝ ոսկե զարդեր, արվել է հենց այս աթոռների մեջ։ Բենդերի և նրա զուգընկերների որոնումները բերում են բազմաթիվ զավեշտալի իրավիճակների, որոնց միջոցով հեղինքը ծաղրում է և քննադատում է հասարակական կարգը, մարդկանց ագահությունը, թեթևամտությունը և նոր տնտեսական հարաբերությունները։ Գիրքը համարվում է սթափ, սուր և շատ խելացի հումոր, որտեղ հերոսների արկածները միաժամանակ շնչում են «կոմիկ դետեկտիվ» ժանրով։ «12 աթոռները» ընթերցողին հիշեցնում է, որ մարդու իրական արժեքը ոչ թե նյութական հարուստությունն է, այլ խելքը, բարոյականությունը և հումորը։ Հրատարակիչ - АСТ Հրատ. տարեթիվ - 2018 ISBN - 978-5-17-092624-4