Արձակ և չափածո ստեղծագործություններ, թիվ 2

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում ուշ պալեոգենի և նեոգենի ժամանակաշրջաններում գոյություն ունեցած ստորակարգ ողնաշարավոր կենդանիների ուսումնասիրությանը՝ հիմնված պալեոնտոլոգիական նյութերի վերլուծության վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է տարածաշրջանի հնագույն ֆաունայի կազմը, էվոլյուցիոն զարգացումը և էկոլոգիական առանձնահատկությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ջրային և ցամաքային միջավայրերում ապրող ձկների, երկկենցաղների և սողունների խմբերին։ Գրքում վերլուծվում են բրածո մնացորդների հայտնաբերման վայրերը, շերտագրական դիրքը և դրանց հիման վրա կատարվող ժամանակագրական վերականգնումները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել տարածաշրջանի հնագույն կլիմայական և աշխարհագրական պայմանների մասին։ Հեղինակը քննարկում է նաև կենդանական աշխարհի փոփոխությունների պատճառները՝ ներառյալ կլիմայական տատանումները, տեկտոնական գործընթացները և կենսաբանական մրցակցությունը, որոնք ազդել են տեսակների ձևավորման և վերացման վրա։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Կենտրոնական Իրանի հայ համայնքների խոսվածքների և ժամանակակից լեզվավիճակի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց կառուցվածքային, բառապաշարային և գործառական առանձնահատկությունները։ Գրքում ներկայացվում են իրանահայ բարբառների ձևավորման պատմական պայմանները, պարսկերենի ազդեցությունը և լեզվական փոխազդեցության հիմնական ուղղությունները, որոնք ձևավորել են տվյալ տարածաշրջանի հայերեն խոսքի յուրահատուկ շերտերը։ Հեղինակը վերլուծում է հնչյունաբանական, ձևաբանական և սինտակսական փոփոխությունները, ինչպես նաև խոսվածքների պահպանման և աստիճանական փոփոխության գործընթացները ժամանակակից սոցիալ-մշակութային միջավայրում։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվական փոխառություններին, կոդափոխությանը և երկլեզվության դերին իրանահայ համայնքներում, ինչպես նաև լեզվի պահպանության խնդիրներին սփյուռքյան պայմաններում։ Քննարկվում են նաև կրթական, մշակութային և համայնքային գործոնների ազդեցությունները լեզվական ինքնության վրա։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է բարբառագետների, իրանագետների, հայագետների և սոցիոլինգվիստիկայի ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով իրանահայ խոսվածքների գիտական նկարագրությանը և լեզվական ժառանգության պահպանման հարցերի խորքային ըմբռնմանը։

Technology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է մոլիբդենի սուլֆիդային խտանյութերի վերամշակման նոր տեխնոլոգիական մոտեցումների մշակմանը՝ օգտագործելով բարձրջերմաստիճանային ինքնատարածվող սինթեզի մեթոդը՝ մոլիբդենի օքսիդի և մոլիբդենի սիլիցիդի ստացման նպատակով։ Հետազոտության ընթացքում վերլուծվում են պիրոմետալուրգիական և ինքնաջերմացվող ռեակցիաների կինետիկ և թերմոդինամիկ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ստացվող արտադրանքի կառուցվածքի, մաքրության և ֆազային կազմի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սուլֆիդային հումքի նախնական մշակման փուլերին, օքսիդացման և սիլիցիդացման գործընթացների օպտիմալացմանը, ինչպես նաև էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիական ռեժիմների ընտրությանը։ Քննարկվում են նաև ստացված նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները և դրանց կիրառական նշանակությունը բարձր ջերմաստիճանային նյութագիտության, էլեկտրոնիկայի և մետալուրգիայի ոլորտներում։ Աշխատությունը ընդգծում է ինքնատարածվող սինթեզի մեթոդի արդյունավետությունը որպես խոստումնալից տեխնոլոգիական մոտեցում բարդ հումքերի խորքային վերամշակման համար։

Biology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի հյուսիս-արևելյան հատվածի ծառաբույսերի բազմազանության ուսումնասիրությանը և առավել արժեքավոր տեսակների կենսազանգվածի փոփոխության դինամիկայի բացահայտմանը։ Աշխատության հիմնական նպատակը տարածաշրջանի դենդրոֆլորայի տեսակային կազմի, տարածական բաշխման, էկոլոգիական առանձնահատկությունների և անտառային համայնքների կառուցվածքի ուսումնասիրությունն է, ինչպես նաև այնպիսի ծառատեսակների կենսազանգվածի գնահատումը, որոնք ունեն բարձր բնապահպանական, տնտեսական կամ անտառատնտեսական արժեք։ Աշխատության ուսումնասիրության օբյեկտը կապված է Հայաստանի հյուսիս-արևելյան անտառային տարածքների հետ, որոնք առանձնանում են բարդ ռելիեֆով, բարձրությունների զգալի տարբերություններով և արտահայտված ուղղաձիգ գոտիականությամբ։ Այս պայմանները ձևավորում են բազմազան կենսամիջավայրեր և պայմանավորում ծառային ու թփային բուսականության տեսակային կազմի փոփոխությունը՝ կախված բարձրությունից, լանջերի դիրքադրությունից, խոնավության պայմաններից, հողի առանձնահատկություններից և մարդածին ազդեցությունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է անտառային համայնքների տեսակային կազմի բացահայտումը և դրանց կառուցվածքի գնահատումը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել հիմնական անտառկազմող տեսակները, ուղեկցող ծառատեսակները, թփային բուսականությունը և դրանց հարաբերակցությունը տարբեր բարձրադիր գոտիներում։ Հյուսիս-արևելյան Հայաստանի անտառներում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հաճարենու, կաղնու, բոխու, լորենու, թխկու, հացենու և այլ ծառատեսակներ, որոնց տարածվածությունն ու գերակայությունը կարող են փոխվել տեղանքի բնական պայմանների և անտառի պատմական օգտագործման ազդեցությամբ։ Բարձրությունների գոտիականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ինչպես է փոխվում դենդրոֆլորայի բազմազանությունը տարբեր բարձրություններում և որ գոտիներում են ստեղծվում ծառային բուսականության զարգացման առավել բարենպաստ պայմանները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նաև անտառային տարածքների մարդածին փոփոխություններին, անտառահատումներին, հողօգտագործման փոփոխություններին և դրանց հետևանքով բնական անտառային համայնքների կառուցվածքի վերափոխմանը։ Աշխատության առանցքային բաղադրիչներից է կենսազանգվածի գնահատումը։ Ծառերի կենսազանգվածը կարևոր ցուցանիշ է անտառային էկոհամակարգերի արտադրողականությունը, ածխածնի կուտակումը, նյութերի շրջանառությունը և անտառային ռեսուրսների տնտեսական ներուժը գնահատելու համար։ Կենսազանգվածի դինամիկայի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հետևել ծառատեսակների աճի և զարգացման ընթացքին, գնահատել անտառային պաշարների փոփոխությունները և կանխատեսել դրանց հնարավոր զարգացումը տարբեր բնական ու մարդածին պայմաններում։ Հատկապես կարևոր է արժեքավոր տեսակների առանձնացումը և դրանց պաշարների վիճակի գնահատումը, քանի որ նման տեսակները կարող են ունենալ ոչ միայն փայտանյութային, այլև հողապաշտպան, ջրակարգավորիչ, կենսաբազմազանության պահպանման և էկոհամակարգային այլ նշանակություններ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել անտառների գույքագրման, անտառային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման, պահպանության և վերականգնման ծրագրերի մշակման ժամանակ։ Դրանք կարևոր են նաև կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում անտառային էկոհամակարգերի դիմադրողականության գնահատման և ածխածնի կուտակման ներուժի ուսումնասիրության համար։ Հետազոտության գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն համադրում է դենդրոլոգիական բազմազանության, անտառային էկոլոգիայի և կենսազանգվածի քանակական գնահատման խնդիրները՝ հնարավորություն տալով տարածաշրջանի անտառները դիտարկել որպես փոխկապակցված և փոփոխվող էկոհամակարգեր։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բուսաբաններին, դենդրոլոգներին, անտառագետներին, բնապահպաններին, էկոլոգներին և Հայաստանի անտառային ռեսուրսների պահպանությամբ ու կառավարմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է Հայաստանի հյուսիս-արևելյան անտառային բուսականության բազմազանության, դրա տարածական օրինաչափությունների և արժեքավոր ծառատեսակների կենսազանգվածի փոփոխությունների ուսումնասիրման գործում՝ ստեղծելով գիտական հիմք անտառային էկոհամակարգերի պահպանության, կայուն կառավարման և երկարաժամկետ գնահատման համար։

Literature

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Ումբերտո Էկոյի ստեղծագործության մեջ Միջնադարի գեղարվեստական և փիլիսոփայական ընկալման ուսումնասիրությանը՝ հատկապես երկու վեպերի համադրական վերլուծության միջոցով։ Հեղինակը Միջնադարը դիտարկում է ոչ միայն որպես պատմական ժամանակաշրջան կամ վեպերի գործողությունների ֆոն, այլ որպես մշակութային, մտավոր և նշանային համակարգ, որը Էկոն վերակառուցում է ժամանակակից ընթերցողի համար։ Էկոյի մոտ Միջնադարը ներկայացվում է բազմաշերտ և հակասական աշխարհ, որտեղ կրոնը, փիլիսոփայությունը, գիտությունը, քաղաքականությունը, իշխանությունը, հերետիկոսությունը, գրականությունը և առասպելը մշտապես փոխազդում են միմյանց հետ։ Նրա պատմական վեպերի ուսումնասիրության մեջ հատկապես կարևոր է այն հանգամանքը, որ գրողը չի փորձում պարզապես վերարտադրել անցյալը. նա ստեղծում է անցյալի մի մոդել, որի միջոցով հնարավոր է հարցեր բարձրացնել նաև պատմության, ճշմարտության, գիտելիքի և ժամանակակից մշակույթի մասին։ Գիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Էկոյի միջնադարյան վեպերում պատմական ժամանակը կառուցվում է հետմոդեռնիստական սկզբունքներով՝ անցյալի և ներկայի փոխներթափանցմամբ, միջտեքստայնությամբ, պատմողի դիրքի ընդգծմամբ և պատմության նկատմամբ իրատեսական ու միաժամանակ հեգնական վերաբերմունքով։ Առաջին վեպում Միջնադարի պատկերը ձևավորվում է հիմնականում ինտելեկտուալ և կրոնական միջավայրի միջոցով։ Գործողությունները տեղի են ունենում տասնչորսերորդ դարի բենեդիկտյան վանքում, իսկ հետաքննության դետեկտիվ կառուցվածքը զուգակցվում է միջնադարյան աստվածաբանության, փիլիսոփայության, տրամաբանության և գրքային մշակույթի լայն ներկայացման հետ։ Վանքը այստեղ դառնում է ամբողջ միջնադարյան հասարակության յուրօրինակ մոդել, որտեղ իշխանության, հավատքի և գիտելիքի շուրջ պայքարը բացահայտում է դարաշրջանի ներքին հակասությունները։ Հատկապես կարևոր է գրքի և գրադարանի թեման. գիտելիքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես մարդու ազատագրման միջոց, այլև որպես իշխանության գործիք, որը կարող է վերահսկվել, սահմանափակվել կամ նույնիսկ ոչնչացվել։ Էկոյի միջնադարյան աշխարհում ճշմարտությունը երբեք ամբողջությամբ և անմիջականորեն հասանելի չէ․ այն ընթերցվում է նշանների, ձեռագրերի, մեկնությունների և տարբեր տեսանկյունների միջոցով։ Այդ պատճառով էլ սեմիոտիկան՝ նշանների և դրանց մեկնաբանության տեսությունը, դառնում է Էկոյի միջնադարյան աշխարհի ընկալման կարևոր բանալին։ Հետազոտություններում առաջին վեպը հաճախ դիտարկվում է որպես Էկոյի սեմիոտիկական և մշակութաբանական գաղափարների գեղարվեստական իրականացում։ Երկրորդ վեպում Միջնադարի պատկերը զգալիորեն փոխվում է։ Եթե առաջին դեպքում գերակշռում է փակ, գրքային, վանական և ինտելեկտուալ միջավայրը, ապա այստեղ ընթերցողը հայտնվում է շարժուն, բազմազան և արկածային աշխարհում, որտեղ իրական պատմական դեմքերն ու իրադարձությունները միախառնվում են առասպելների, կեղծ փաստաթղթերի, հրաշապատումների և երևակայական աշխարհագրության հետ։ Գործողությունների պատմական հիմքը կապված է Ֆրիդրիխ Բարբարոսայի ժամանակաշրջանի, խաչակրաց արշավանքների և հատկապես 1204 թվականի Կոստանդնուպոլսի գրավման հետ, սակայն պատմական նյութը վերածվում է ավելի լայն խաղի՝ փաստի և հորինվածքի սահմանների շուրջ։ Այստեղ առանցքային նշանակություն է ստանում գլխավոր հերոսի՝ Բաուդոլինոյի կերպարը։ Նա օժտված է պատմություններ ստեղծելու, փաստերը վերափոխելու և համոզիչ սուտ հորինելու բացառիկ կարողությամբ, ինչի հետևանքով ընթերցողը մշտապես ստիպված է հարցնել՝ ներկայացված պատմության որ մասն է իրական, իսկ որը՝ հորինված։ Այդ անորոշությունը կարևոր է ամբողջ աշխատության համար, քանի որ ցույց է տալիս Էկոյի վերաբերմունքը պատմության նկատմամբ․ պատմությունը միայն անցյալում տեղի ունեցած փաստերի ամբողջություն չէ, այլ նաև պատմողների, փաստաթղթերի, հիշողությունների և մեկնաբանությունների միջոցով ստեղծվող պատկեր։ Ժամանակակից հետազոտությունները հենց այս առանձնահատկությունն են կապում «անվստահելի պատմողի» և այսպես կոչված «պատմագրական ժամանակի» գաղափարի հետ։ Երկու վեպերի համադրությունը թույլ է տալիս տեսնել Էկոյի Միջնադարի հայեցակարգի գլխավոր առանձնահատկությունը․ նրա համար Միջնադարը ստատիկ և միատարր անցյալ չէ։ Այն բազմակարծիք, փոփոխվող, շարժուն և մշակութային տարբեր շերտերի փոխազդեցությամբ ձևավորվող ժամանակաշրջան է։ Մի գիտական աշխատություն Էկոյի «սեփական» Միջնադարը բնութագրում է որպես անցումային, բազմազանության և բազմակարծության դարաշրջան՝ ընդգծելով նաև դրա շարժունությունն ու ապագային ուղղվածությունը։ Այդ պատճառով Էկոն միաժամանակ հրաժարվում է ինչպես Միջնադարի իդեալականացումից, այնպես էլ այն միայն խավարի, սնահավատության և հետամնացության դարաշրջան ներկայացնելուց։ Նրա գեղարվեստական աշխարհում գիտական միտքը կարող է հարևան լինել միստիկային, բարձր աստվածաբանությունը՝ ժողովրդական հավատալիքներին, իսկ պատմական փաստը՝ գիտակցված կեղծիքին։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս Միջնադարը ներկայացնել որպես մշակութային լաբիրինթոս, որտեղ յուրաքանչյուր պատմություն կարող է ունենալ բազմաթիվ մեկնաբանություններ։ Հետազոտության կարևոր թեմաներից է նաև միջտեքստայնությունը․ Էկոյի վեպերը կառուցված են բազմաթիվ պատմական, փիլիսոփայական, կրոնական և գրական աղբյուրների հետ երկխոսության միջոցով։ Այդ պատճառով նրա Միջնադարը միաժամանակ և՛ պատմական իրականության վերակառուցում է, և՛ արդեն գոյություն ունեցող տեքստերի վերամշակում։ Երկրորդ վեպում այս սկզբունքը հատկապես ակնհայտ է, քանի որ գլխավոր հերոսի պատմությունները, միջնադարյան առասպելները և պատմական իրադարձությունները մշտապես փոխակերպվում են միմյանց ազդեցությամբ։ Արդյունքում աշխատանքը Միջնադարը ներկայացնում է որպես Էկոյի ստեղծագործության հիմնարար գեղարվեստական տարածք, որտեղ հեղինակը կարողանում է միավորել պատմական վեպը, դետեկտիվը, փիլիսոփայական վեպը, արկածային պատմությունը, առասպելը և սեմիոտիկական խաղը։ Երկու վեպերի համադրությամբ բացահայտվում է, որ Էկոյի նպատակը պարզապես ընթերցողին անցյալ տեղափոխելը չէ. նա ստիպում է վերանայել այն, թե ինչպես ենք մենք ընդհանրապես պատկերացնում անցյալը և ինչպես է ձևավորվում պատմական ճշմարտության մասին մեր պատկերացումը։ Այս տեսանկյունից Միջնադարը Էկոյի մոտ դառնում է ոչ միայն նկարագրվող պատմական դարաշրջան, այլև միջոց՝ ուսումնասիրելու մարդկային գիտելիքի սահմանները, ճշմարտության հարաբերականությունը, հիշողությունը, լեզուն, նշանները և պատմություն ստեղծելու մեխանիզմները։

Technology

Այս աշխատությունը նվիրված է խիտ բուսածածկ միջավայրերում ցողունների կտրման գործընթացի տեխնոլոգիական առանձնահատկություններին և համապատասխան բանող օրգանների նախագծման ու կատարելագործման հարցերին։ Գրքում քննարկվում են բուսական նյութի մեխանիկական հատկությունները, կտրման դիմադրության վրա ազդող գործոնները և տարբեր աշխատանքային պայմաններում արդյունավետ մշակման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեխնիկական լուծումներին, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել սարքավորումների արտադրողականությունը՝ միաժամանակ նվազեցնելով էներգածախսը և մաշվածությունը։ Ներկայացվում են նաև տարբեր կառուցվածքային մոտեցումներ բանող օրգանների ձևավորման համար, դրանց աշխատանքային անկյունների, նյութերի ընտրության և սրության պահպանման օպտիմալ պայմանները։ Աշխատությունը համադրում է տեսական վերլուծությունն ու գործնական կիրառությունները՝ ընդգծելով փորձարարական տվյալների դերը նոր տեխնոլոգիաների մշակման մեջ։ Այն օգտակար է գյուղատնտեսական մեքենաշինության, ագրոնոմիայի և տեխնիկական նախագծման ոլորտների մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են բերքահավաքի մեքենաների արդյունավետության բարձրացմամբ և նոր սարքավորումների նախագծմամբ։