Աշխարհը թվերով ու փաստերով, տեղեկատու

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է Հոպֆի արտապատկերումների և ինտեգրվող դինամիկական համակարգերի միջև գոյություն ունեցող մաթեմատիկական կապերի ուսումնասիրությանը՝ երկրաչափական, տոպոլոգիական և վերլուծական մեթոդների համադրմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն կառուցվածքների վրա, որոնց միջոցով բարձրաչափ տարածություններում սահմանված դինամիկական խնդիրները հնարավոր է ներկայացնել ավելի ցածր չափողականություն ունեցող տարածություններում՝ պահպանելով համակարգի կարևոր երկրաչափական և դինամիկական հատկությունները։ Հոպֆի արտապատկերումները դիտարկվում են որպես մաթեմատիկական կարևոր կառուցվածքներ, որոնք կապ են հաստատում տարբեր չափողականություն ունեցող ոլորտների միջև և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել ֆիբրացիաների, համաչափությունների ու տոպոլոգիական հատկությունների փոխհարաբերությունները։ Քննության են առնվում դասական Հոպֆի ֆիբրացիայի կառուցվածքը, դրա երկրաչափական մեկնաբանությունը և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով համապատասխան արտապատկերումը կարող է կիրառվել դինամիկական համակարգերի ձևափոխման կամ ռեդուկցիայի համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում համակարգերի համաչափություններին, քանի որ որոշակի համաչափության առկայությունը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել շարժման հավասարումների չափողականությունը և առանձնացնել դինամիկայի էական փոփոխականները։ Ինտեգրվող համակարգերի ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են շարժման ինտեգրալները, պահպանման օրենքները և դրանց փոխադարձ կապերը։ Կարևորվում է բավարար թվով անկախ առաջին ինտեգրալների գոյությունը, որը հնարավորություն է տալիս բարդ դինամիկական խնդիրը ներկայացնել ավելի պարզ կառուցվածքով և որոշ դեպքերում ստանալ շարժման հավասարումների ճշգրիտ կամ արդյունավետորեն հաշվարկելի լուծումներ։ Քննության են առնվում փուլային տարածության երկրաչափությունը, շարժման հետագծերը և պահպանվող մեծությունների մակարդակային բազմությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում համիլտոնյան համակարգերին և սիմպլեկտիկ երկրաչափության մեթոդներին, որոնք բնական մաթեմատիկական հիմք են ստեղծում ինտեգրվող դինամիկայի ուսումնասիրման համար։ Համիլտոնյան ֆունկցիայի և համապատասխան շարժման հավասարումների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել համակարգի ժամանակային զարգացումը, իսկ Պուասոնի փակագծերի կիրառմամբ՝ շարժման ինտեգրալների փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում պահպանվող մեծությունները գտնվում են համապատասխան փոխհարաբերության մեջ և ապահովում համակարգի ինտեգրվելիությունը։ Հոպֆի արտապատկերման կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ որոշ բարձրաչափ համիլտոնյան համակարգեր կապել ավելի ցածր չափողականություն ունեցող մեխանիկական խնդիրների հետ։ Այս մոտեցման միջոցով ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են սկզբնական համակարգի հետագծերը, համաչափությունները և պահպանման օրենքները փոխակերպվում նոր փոփոխականների անցնելու դեպքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռեդուկցիայի գործընթացին, որի նպատակն է համակարգի ավելորդ ազատության աստիճանների հեռացումը՝ պահպանելով դինամիկայի հիմնական տեղեկատվությունը։ Նման մեթոդները կարևոր են հատկապես այն համակարգերի համար, որոնց փուլային տարածքը ունի արտահայտված խմբային կամ երկրաչափական համաչափություն։ Քննության են առնվում նաև դասական մեխանիկայի խնդիրների հետ հնարավոր կապերը, որտեղ կենտրոնական ուժային դաշտերը, պտտական շարժումները և այլ ինտեգրվող մոդելներ կարող են ծառայել ընդհանուր տեսական կառուցվածքների ուսումնասիրման օրինակներ։ Կարևորվում է Կեպլերյան տիպի համակարգերի և հարմոնիկ օսցիլյատորների միջև հայտնի մաթեմատիկական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ համապատասխան ձևափոխությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես կարող են արտաքինից տարբեր դինամիկական խնդիրներ ունենալ ընդհանուր երկրաչափական հիմք։ Այսպիսի կապերի բացահայտումը հնարավորություն է տալիս մի համակարգի համար հայտնի ինտեգրալներն ու լուծման մեթոդները համապատասխան ձևով օգտագործել մյուս համակարգի վերլուծության ժամանակ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում շարժման թաքնված համաչափություններին։ Դրանք կարող են չարտահայտվել համակարգի սովորական տարածական համաչափությունների տեսքով, սակայն դրսևորվել լրացուցիչ պահպանվող մեծությունների գոյությամբ։ Նման կառուցվածքների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինտեգրվելիության պատճառների բացահայտման և շարժման ամբողջական երկրաչափական նկարագրության համար։ Քննության են առնվում նաև փոփոխականների փոխակերպման և կանոնական ձևափոխությունների հնարավորությունները, որոնց միջոցով շարժման հավասարումները կարող են բերվել ավելի հարմար տեսքի։ Ինտեգրվող համակարգերի տեսության շրջանակում կարևորվում են գործողություն-անկյուն փոփոխականները, ինվարիանտ տորերը և փուլային տարածության համապատասխան կառուցվածքները։ Դրանց օգնությամբ հնարավոր է համակարգի շարժումը ներկայացնել կանոնավոր երկրաչափական ձևով և բացահայտել ժամանակային էվոլյուցիայի հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում եզակի կետերին և այն դեպքերին, երբ ռեդուկցիայի կամ արտապատկերման կառուցվածքը սովորական ձևով չի գործում։ Նման կետերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ համակարգի գլոբալ տոպոլոգիական կառուցվածքը և տարբեր դինամիկական ռեժիմների միջև անցումները։ Հոպֆի ֆիբրացիայի տոպոլոգիական հատկությունների ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել այնպիսի երևույթներ, որոնք հնարավոր չէ ամբողջությամբ նկարագրել միայն տեղային կոորդինատներով։ Այդ պատճառով երկրաչափական և տոպոլոգիական մոտեցումների համադրումը կարևոր նշանակություն ունի համակարգերի ամբողջական նկարագրության համար։ Դիտարկվում են նաև խմբային գործողությունների, ֆիբրացիաների և համապատասխան քվոտիենտ տարածությունների կառուցման մեթոդները։ Այսպիսի մաթեմատիկական ապարատը հնարավորություն է տալիս համակարգված ձևով ուսումնասիրել համաչափությունների ազդեցությունը դինամիկայի վրա և ձևակերպել ռեդուկցիայի ընդհանուր սկզբունքները։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր մաթեմատիկական ոլորտների՝ դիֆերենցիալ երկրաչափության, տոպոլոգիայի, համիլտոնյան մեխանիկայի և դինամիկական համակարգերի տեսության միջև կապերի բացահայտմամբ։ Միևնույն կառուցվածքի տարբեր տեսանկյուններից ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ ինտեգրվելիության երկրաչափական հիմքերը և պահպանման օրենքների ծագումը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառելի լինել դասական և մաթեմատիկական ֆիզիկայի տարբեր խնդիրներում, որտեղ անհրաժեշտ է բարդ բազմաչափ համակարգերի ռեդուկցիա, շարժման ինտեգրալների որոնում կամ դինամիկայի երկրաչափական կառուցվածքի վերլուծություն։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկական ֆիզիկայի, դինամիկական համակարգերի, դիֆերենցիալ երկրաչափության, տոպոլոգիայի և տեսական մեխանիկայի ոլորտների հետազոտողների, մաթեմատիկոսների, ֆիզիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է ոչխարների ստամոքսաղիքային համակարգում մակաբուծող նեմատոդների ազդեցության ուսումնասիրությանը մսի որակական ցուցանիշների և կենդանիների ընդհանուր արտադրողականության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մակաբուծային վարակների ազդեցությամբ կենդանու օրգանիզմում առաջացող ֆիզիոլոգիական և նյութափոխանակային փոփոխությունները, որոնք կարող են անդրադառնալ աճի տեմպի, մարմնի զանգվածի, սննդանյութերի յուրացման և վերջնական արտադրանքի բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստամոքսաղիքային նեմատոդների ազդեցությանը մարսողական համակարգի բնականոն գործունեության վրա, քանի որ մակաբուծային ծանրաբեռնվածությունը կարող է խանգարել սննդանյութերի արդյունավետ օգտագործմանը և փոխել կենդանու սննդային վիճակը։ Քննության են առնվում վարակված և չվարակված կենդանիներից ստացված մսի տարբեր ցուցանիշների համեմատական գնահատման հնարավորությունները՝ ներառելով դրա ֆիզիկաքիմիական, սննդային և տեխնոլոգիական հատկությունները։ Ուսումնասիրության առարկա կարող են լինել մսի խոնավության, սպիտակուցների, ճարպերի և այլ բաղադրիչների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև այն հատկանիշները, որոնք կարևոր են արտադրանքի սննդային արժեքի և վերամշակման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր է մակաբուծային վարակվածության աստիճանի և մսի որակի փոփոխությունների միջև հնարավոր կապերի բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հիվանդությունների ոչ միայն անասնաբուժական, այլև տնտեսական նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կենդանիների ընդհանուր առողջական վիճակին, աճի և զարգացման ցուցանիշներին ու սպանդային արտադրողականությանը՝ դրանք դիտարկելով մակաբուծային հիվանդությունների ազդեցության համալիր գնահատման շրջանակում։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել ոչխարաբուծական տնտեսություններում կենդանիների առողջության վերահսկման և մակաբուծային հիվանդությունների կանխարգելման ծրագրերի արդյունավետության գնահատմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի անասնաբուժական հսկողության և կենդանիների պահվածքի պատշաճ կազմակերպման դերը՝ առողջ կենդանիներից անվտանգ և որակյալ արտադրանք ստանալու համար։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն անասնաբուժության, մակաբուծաբանության, ոչխարաբուծության և սննդամթերքի որակի ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով մակաբուծային վարակների տնտեսական հետևանքների գնահատմանը և կենդանական ծագման արտադրանքի որակի պահպանմանն ուղղված միջոցառումների գիտական հիմնավորմանը։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է կրկնավոր ձևերի իմաստային և տիպաբանական ուսումնասիրությանը՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուների նյութի համադրման հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարբեր լեզուներում կրկնության միջոցով ձևավորվող լեզվական միավորների իմաստային առանձնահատկությունները, կառուցվածքային դրսևորումները և գործածության օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են կրկնավոր ձևերի առաջացման եղանակները, դրանց բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, իմաստային ամբողջականության ձևավորումը և խոսքում դրանց կատարած գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ կրկնությունը տարբեր լեզուներում կարող է արտահայտել բազմազան իմաստներ՝ բազմակիություն, ինտենսիվություն, շարունակականություն, տևականություն, տարածական կամ ժամանակային ընդհանրացում, նմանություն, հուզական երանգավորում և այլ իմաստային հարաբերություններ։ Համեմատական վերլուծության միջոցով ուսումնասիրվում են հայերենի, ռուսերենի և անգլերենի միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ բացահայտելով յուրաքանչյուր լեզվի կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կրկնավոր ձևերի դասակարգման խնդիրներին, դրանց բառաքերականական կարգավիճակին և տարբեր խոսքի մասերի շրջանակում դրանց դրսևորմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում համատեքստի դերին, քանի որ նույն կառուցվածքային ձևը տարբեր խոսքային իրավիճակներում կարող է ձեռք բերել տարբեր իմաստային և ոճական երանգներ։ Տիպաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կրկնությունը դիտարկել որպես տարբեր լեզուներում հանդիպող ընդհանուր լեզվական երևույթ՝ միաժամանակ բացահայտելով դրա իրացման ազգային-լեզվական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանությամբ, իմաստաբանությամբ, տիպաբանությամբ և թարգմանագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպաստում է կրկնավոր ձևերի բազմակողմանի ընկալմանը՝ համադրելով դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական բնութագրերը և ցույց տալով, թե ինչպես է նույն լեզվական մեխանիզմը տարբեր լեզուներում ստանում յուրահատուկ արտահայտություն ու նշանակություն։

Chemistry

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է 4,4-դիմեթօքսի-2E-բուտենալի հիման վրա ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների սինթեզի խնդիրներին և այդ ուղղությամբ իրականացվող օրգանական քիմիական հետազոտություններին։ Աշխատության կենտրոնում օրգանական միացությունների նպատակային սինթեզն է, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը և այն հնարավորությունները, որոնք ընձեռում է տվյալ ալդեհիդային միացությունը կենսաբանական ակտիվություն ունեցող նոր նյութերի ստացման համար։ Նման հետազոտությունները գտնվում են օրգանական սինթեզի և կենսաօրգանական քիմիայի սահմանագծում, քանի որ մի կողմից պահանջում են մշակել արդյունավետ քիմիական փոխարկումներ, իսկ մյուս կողմից՝ հաշվի առնել ստացվող միացությունների հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունն ու կառուցվածք-ակտիվություն փոխհարաբերությունները։ 4,4-դիմեթօքսի-2E-բուտենալը կառուցվածքային առումով հետաքրքիր ելանյութ է, քանի որ պարունակում է միաժամանակ ալդեհիդային ֆունկցիոնալ խումբ, կրկնակի կապ և դիմեթօքսի խմբավորում։ Այս ֆունկցիոնալ խմբերի համակցությունը միացությանը տալիս է հետագա քիմիական ձևափոխությունների լայն հնարավորություն։ Ալդեհիդային խումբը կարող է մասնակցել տարբեր կոնդենսացման և նուկլեոֆիլային փոխազդեցությունների, իսկ կրկնակի կապը կարող է ենթարկվել միացման կամ այլ տրանսֆորմացիաների։ Դիմեթօքսի հատվածը ևս կարող է կարևոր դեր ունենալ մոլեկուլի հետագա վերափոխումների և թիրախային կառուցվածքների ձևավորման մեջ։ Հետազոտության կարևոր խնդիրը նման ելանյութի քիմիական ռեակցիոնունակության ուսումնասիրությունն է։ Ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների նպատակային ստացման համար անհրաժեշտ է ընտրել այնպիսի սինթետիկ սխեմաներ, որոնք հնարավորություն կտան վերահսկելի կերպով փոխել սկզբնական մոլեկուլի կառուցվածքը և ստանալ ցանկալի ֆունկցիոնալ խմբերով նոր ածանցյալներ։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ռեակցիայի պայմանների ընտրությունը, ռեագենտների բնույթը, ջերմաստիճանը, լուծիչը, ռեակցիայի տևողությունը և միջանկյալ միացությունների կայունությունը։ Նպատակային օրգանական սինթեզի կարևոր սկզբունքն այն է, որ յուրաքանչյուր հաջորդ քիմիական փոխարկում պետք է ընտրվի ոչ միայն ցանկալի արտադրանքը ստանալու, այլև կողմնակի ռեակցիաները նվազեցնելու և վերջնական միացության մաքրությունն ապահովելու համար։ Աշխատության մեջ ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների հասկացությունը կապվում է այն օրգանական միացությունների հետ, որոնք փոքր մոլեկուլային զանգված ունենալով՝ կարող են ազդել կենսաբանական համակարգերի որոշակի գործընթացների վրա։ Այդպիսի միացությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել կենսաքիմիայի, դեղաքիմիայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կենսատեխնոլոգիայի համար։ Նոր կենսակարգավորիչների որոնումը սովորաբար հիմնված է կառուցվածքային բազմազանության ստեղծման վրա, որից հետո ստացված միացությունները կարող են ուսումնասիրվել կենսաբանական ակտիվության տեսանկյունից։ Այսպիսով, քիմիական սինթեզը տվյալ հետազոտության մեջ ոչ թե վերջնական նպատակ է, այլ կենսաբանական նշանակություն ունեցող նոր միացությունների ստացման հիմնական գործիքը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատումը։ Օրգանական սինթեզում արտադրանքի ստացման փաստը ինքնին բավարար չէ․ անհրաժեշտ է ապացուցել, որ ստացվել է հենց նախատեսված կառուցվածքով միացությունը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել տարբեր ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրոսկոպիական մեթոդներ, որոնց միջոցով որոշվում են մոլեկուլի ֆունկցիոնալ խմբերը, կապերի բնույթը, մոլեկուլային կառուցվածքը և նյութի մաքրության աստիճանը։ Սպեկտրոսկոպիական տվյալների համադրումը քիմիական փոխակերպումների տրամաբանության հետ հնարավորություն է տալիս վստահորեն նույնականացնել ստացված միացությունները։ Կարևոր է նաև ելանյութի կառուցվածքում կրկնակի կապի երկրաչափական կոնֆիգուրացիայի պահպանումը կամ փոփոխությունը։ «2E» նշումը ցույց է տալիս, որ կրկնակի կապի շուրջ առկա է E-կոնֆիգուրացիա, և սինթեզի ընթացքում դրա պահպանման հարցը կարող է էական նշանակություն ունենալ վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի համար։ Ստերեոքիմիական տարբերությունները երբեմն կարող են ազդել նյութի ֆիզիկական հատկությունների և կենսաբանական ակտիվության վրա, ուստի նման հետազոտություններում անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել ոչ միայն ատոմների միացման հաջորդականությանը, այլև դրանց տարածական դասավորությանը։ Ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների սինթեզի ուսումնասիրության կարևոր փուլ կարող է լինել կառուցվածքային տարբեր ածանցյալների ստացումը։ Մեկ ելանյութից մի շարք կառուցվածքային անալոգների ստացումը հնարավորություն է տալիս համեմատել դրանց հատկությունները և բացահայտել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել նշանակալի են կենսաբանական ազդեցության համար։ Այս մոտեցումը հիմք է ստեղծում կառուցվածք-կենսաբանական ակտիվություն հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Եթե մոլեկուլի որոշակի հատվածի փոփոխությունը հանգեցնում է ակտիվության աճի, նվազման կամ լրիվ կորստի, կարելի է ենթադրել, որ տվյալ հատվածը կարևոր դեր ունի կենսաբանական ազդեցության ձևավորման մեջ։ Հետազոտության մեթոդաբանական նշանակությունը պայմանավորված է քիմիական սինթեզի և կենսաբանական փորձարկման հնարավոր կապով։ Սինթեզի փուլում ստացվում է միացությունների շարք, իսկ հետագա ուսումնասիրությունների ընթացքում դրանք կարող են ենթարկվել կենսաբանական գնահատման։ Այսպիսի հաջորդականությունը թույլ է տալիս իրականացնել նպատակային նյութերի որոնում՝ աստիճանաբար նեղացնելով այն կառուցվածքների շրջանակը, որոնք ունեն ցանկալի հատկություններ։ Այդ պատճառով օրգանական սինթեզի արդյունավետության հետ մեկտեղ կարևոր է նաև ստացված միացությունների ֆունկցիոնալ բազմազանությունը։ Աշխատանքը կարող է նշանակություն ունենալ նաև նոր կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստացման ռազմավարությունների մշակման համար։ Բնական կենսակարգավորիչների կառուցվածքը հաճախ բարդ է, իսկ դրանց մեկուսացումը կամ մեծ քանակությամբ ստացումը կարող է դժվար լինել։ Ցածրամոլեկուլային սինթետիկ անալոգների ստեղծումը հնարավորություն է տալիս ստանալ ավելի մատչելի, կառուցվածքային առումով վերահսկելի և անհրաժեշտ հատկություններով նյութեր։ Այդպիսի մոտեցումը կարող է հետագայում կիրառվել ինչպես կենսաբանական գործընթացների ուսումնասիրման, այնպես էլ գործնական նշանակություն ունեցող նոր միացությունների որոնման մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կենտրոնանում է 4,4-դիմեթօքսի-2E-բուտենալի քիմիական հնարավորությունների օգտագործման վրա՝ ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների ստացման նպատակով։ Այն համադրում է օրգանական սինթեզի տեսական սկզբունքները, ֆունկցիոնալ խմբերի նպատակային ձևափոխումը, ստացված նյութերի կառուցվածքային նույնականացումը և կենսաբանական ակտիվության հետագա ուսումնասիրման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի մասնագետներին, քիմիական սինթեզով զբաղվող հետազոտողներին, կենսաքիմիկոսներին, դեղաքիմիայի ոլորտի մասնագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ հատկապես նոր ցածրամոլեկուլային կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների նպատակային ստացման և դրանց կառուցվածքային ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Other Subjects

Հրատարակությունը ուսումնական և ուսումնամեթոդական բնույթի ձեռնարկ է, որը նախատեսված է սեմինար պարապմունքների կազմակերպման, նախապատրաստման և արդյունավետ անցկացման համար։ Նյութի հիմնական նպատակն է ուսանողներին ուղղորդել ուսումնասիրվող առարկայի տեսական դրույթների ինքնուրույն յուրացման, համապատասխան մասնագիտական գրականության ուսումնասիրման և ստացած գիտելիքների քննարկման ու գործնական կիրառման գործընթացում։ Ներկայացվում են սեմինարների թեմատիկ ուղղությունները, քննարկման ենթակա հիմնական հարցերը, առաջադրանքների տեսակները և ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպման ընդհանուր սկզբունքները։ Յուրաքանչյուր թեմայի շրջանակում կարող են առանձնացվել առանցքային հասկացություններն ու խնդիրները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգել դասախոսությունների ընթացքում ստացած գիտելիքները և խորացնել առարկայի բովանդակության ըմբռնումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սկզբնաղբյուրների և մասնագիտական գրականության հետ աշխատելու կարողությունների զարգացմանը, նյութի վերլուծությանը, տարբեր տեսակետների համեմատությանը և սեփական հիմնավորված եզրակացությունների ձևակերպմանը։ Սեմինարային աշխատանքի կազմակերպումը դիտարկվում է նաև որպես ուսանողների բանավոր խոսքի, մասնագիտական բառապաշարի, քննարկման մշակույթի և փաստարկված դիրքորոշում ներկայացնելու հմտությունների զարգացման միջոց։ Մեթոդական նյութը կարող է ներառել վերահսկողական հարցեր, թեմատիկ առաջադրանքներ, զեկուցումների կամ հաղորդումների առաջարկվող ուղղություններ և ինքնուրույն ուսումնասիրության համար նախատեսված գրականության ցանկեր։ Կարևորվում է դասախոսական նյութի պարզ վերարտադրությունից դեպի վերլուծական և ինքնուրույն աշխատանք անցումը, որի ընթացքում ուսանողը սովորում է առանձնացնել հիմնական խնդիրները, համակարգել տեղեկատվությունը և կիրառել տեսական գիտելիքները տարբեր ուսումնական իրավիճակներում։ Հանձնարարականները միաժամանակ կարող են օգտակար լինել դասավանդողներին՝ սեմինարների կառուցվածքը, թեմաների հաջորդականությունը և ուսանողների մասնակցության ձևերը կազմակերպելու համար։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը նպաստում է ուսումնական գործընթացի համակարգված կազմակերպմանը, ուսանողների ինքնուրույն աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը և տեսական գիտելիքների ու գործնական-վերլուծական կարողությունների փոխկապակցված զարգացմանը։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է դեռահասների մտածողության զարգացման հոգեբանական և մանկավարժական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ մտքի ուղիղ և հետադարձ ընթացքների ձևավորման ու տեսական մտածողության զարգացման փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Քննարկվում են դեռահասության տարիքում ճանաչողական գործընթացների զարգացման օրինաչափությունները, տրամաբանական գործողությունների կատարելագործումը և վերացական մտածողության ձևավորման հիմնական նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մտավոր գործողությունների հաջորդականությանը, պատճառահետևանքային կապերի բացահայտմանը, եզրահանգումների կառուցմանը և մտածողության ուղղությունը փոխելու կարողության զարգացմանը։ Ուսումնասիրվում են ուղիղ դատողություններից հակադարձ եզրահանգումների անցնելու, խնդրի լուծման արդյունքից դեպի սկզբնական պայմանները վերադառնալու և տրամաբանական կապերը տարբեր ուղղություններով վերլուծելու հմտությունների ձևավորման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տեսական մտածողության զարգացման գործում ընդհանրացման, վերացարկման, համեմատության, վերլուծության և համադրման մտավոր գործողությունների նշանակությանը։ Կարևորվում են ուսումնական խնդիրների կառուցվածքը, ճանաչողական առաջադրանքների բարդության աստիճանը, ուսուցչի ուղղորդող գործունեությունը և սովորողների ինքնուրույն մտածողության խթանման մեթոդները։ Դիտարկվում են զարգացնող ուսուցման սկզբունքների, տրամաբանական վարժությունների, հետազոտական առաջադրանքների և խնդրահարույց իրավիճակների կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունն ընդգծում է մտածողության ճկունության, մտավոր գործողությունների գիտակցվածության և գիտելիքների տեսական յուրացման կարևորությունը դեռահասների ճանաչողական զարգացման գործընթացում։ Այն կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, մանկավարժների, կրթության հետազոտողների, ուսուցիչների, զարգացման հոգեբանության մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։