Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLinguistics
Լեզվաբանական տերմինները ԺԴ-ԺԷ դդ. հայերեն ձեռագիր քերականական աշխատություններում
Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է ԺԴ–ԺԷ դարերի հայերեն ձեռագիր քերականական աշխատություններում կիրառված լեզվաբանական տերմինների համակարգին՝ ընդգծելով միջնադարյան հայ լեզվաբանական մտքի ձևավորումը և զարգացումը։ Աշխատությունը վերլուծում է քերականական տերմինաբանության հիմնական շերտերը՝ խոսքի մասերի անվանումներ, շարահյուսական և ձևաբանական հասկացություններ, ինչպես նաև դրանց իմաստային ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները ձեռագիր աղբյուրներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հունարեն և ասորերեն լեզվաբանական ավանդույթների ազդեցությանը հայ քերականական մտքի վրա, ինչպես նաև տեղական նորամուծություններին, որոնք ձևավորել են ինքնուրույն հայերեն տերմինաբանական համակարգ։ Ուսումնասիրությունը նաև դիտարկում է տերմինների կիրառման բազմազանությունը տարբեր հեղինակների մոտ, դրանց իմաստային փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում և դերը լեզվաբանական գիտելիքի փոխանցման գործընթացում։ Աշխատությունը կարևոր է հայագետների, լեզվաբանների և միջնադարյան գրավոր ժառանգության հետազոտողների համար՝ նպաստելով հայ քերականական մտքի պատմության և լեզվաբանական տերմինաբանության զարգացման խորքային ուսումնասիրությանը։
Updated: 2026-09-22
Economics
Բյուջետային գործընթացի կատարելագործման ուղղությունները համայնքներում (ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի օրինակով)
Տնտեսագիտական և հանրային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է համայնքներում բյուջետային գործընթացի կազմակերպման և կատարելագործման ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ Գեղարքունիքի մարզի օրինակով։ Քննության են առնվում համայնքային բյուջեների ձևավորման, պլանավորման, հաստատման, կատարման և վերահսկողության հիմնական փուլերը, ինչպես նաև տեղական ֆինանսական կառավարման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքին, սեփական եկամուտների ձևավորման հնարավորություններին, ֆինանսական միջոցների արդյունավետ բաշխմանը և բյուջետային ծրագրերի իրականացման խնդիրներին։ Վերլուծվում են համայնքային ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները, բյուջետային պլանավորման մեխանիզմները և ֆինանսական վերահսկողության նշանակությունը։ Քննարկվում են բյուջետային գործընթացի թափանցիկության, հաշվետվողականության, բնակչության մասնակցության և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ֆինանսական կարողությունների զարգացման հարցերը։ Գեղարքունիքի մարզի համայնքների օրինակով դիտարկվում են առկա խնդիրների բացահայտման և բյուջետային կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային ֆինանսների, տեղական ինքնակառավարման, տարածքային կառավարման և համայնքային տնտեսության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-03
Other Subjects
Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Техника:(Информационный указатель)
Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է տեխնիկական թեմաներով նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նախատեսված ընթերցողներին, մասնագետներին և հետազոտողներին ժամանակակից տեխնիկական գրականության մասին արագ և ճշգրիտ տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Այն ընդգրկում է տարբեր ուղղությունների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններից և մեքենաշինությունից մինչև էլեկտրոնիկա, ավտոմատացում, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկ համակարգեր և շինարարական տեխնոլոգիաներ՝ արտացոլելով գիտատեխնիկական զարգացման արդի միտումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային հավաքածուների և նոր ստացվող հրատարակությունների հիման վրա և ծառայում է որպես օժանդակ գործիք գիտական ու կիրառական գործունեությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ հնարավորություն տալով հետևել ոլորտի նորություններին, բացահայտել արդիական հետազոտություններ և ընտրել անհրաժեշտ գրականություն մասնագիտական աշխատանքի համար։ Այն նաև կարևոր դեր ունի տեղեկատվության կազմակերպման և տարածման գործում՝ ապահովելով տեխնիկական գիտելիքների հասանելիությունը և աջակցելով գիտական հաղորդակցության շարունակականությանը։
Updated: 2026-09-20Psychology
Տարեցների սոցիալ-հոգեբանական հարմարման գործընթացի գենդերային առանձնահատկությունները
Այս սոցիալ-հոգեբանական ուսումնասիրությունը նվիրված է տարեց մարդկանց սոցիալական և հոգեբանական հարմարման գործընթացների գենդերային առանձնահատկությունների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են ծերացման գործընթացի սոցիալական և հոգեբանական դրսևորումները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք ազդում են տարեցների կյանքի որակի, ինքնագնահատականի և սոցիալական ակտիվության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է տղամարդկանց և կանանց հարմարման վարքային, էմոցիոնալ և սոցիալական տարբերությունները՝ ընդգծելով կենսաբանական, մշակութային և սոցիալ-տնտեսական գործոնների ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական մեկուսացման, ընտանեկան հարաբերությունների, կենսաթոշակային համակարգի ազդեցության և սոցիալական աջակցության մեխանիզմների դերին հարմարման գործընթացում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև հոգեբանական դիմակայունության, կյանքի իմաստավորման և ակտիվ ծերացման մոդելները՝ որպես հաջող հարմարման կարևոր բաղադրիչներ։ Հեղինակը առաջարկում է սոցիալական քաղաքականության և հոգեբանական աջակցության համակարգերի կատարելագործման ուղիներ՝ ուղղված տարեցների սոցիալական ինտեգրման և կյանքի որակի բարձրացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է հոգեբանների, սոցիոլոգների, սոցիալական աշխատողների, առողջապահության մասնագետների և հետազոտողների համար։
Updated: 2026-09-09
Mathematics
Об SLDNF-резолюции в логическом программировании с отрицанием
Աշխատությունը նվիրված է տրամաբանական ծրագրավորման մեջ SLDNF-ռեզոլյուցիայի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ժխտման օգտագործմամբ տրամաբանական ծրագրերի եզրակացության մեխանիզմներին։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, թե ինչպես կարելի է տրամաբանական ծրագրերում դրական և ժխտական նպատակների համադրությամբ կառուցել հաշվարկման և ապացուցման գործընթաց, որը միաժամանակ կլինի ձևականորեն հիմնավորված և գործնականում կիրառելի։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են SLD-ռեզոլյուցիայի հիմնական գաղափարները, դրանց ընդլայնումը ժխտման նկատմամբ և այն առանձնահատկությունները, որոնք առաջանում են բացասական լիտերալների կամ «ժխտում՝ որպես ձախողում» սկզբունքի կիրառման դեպքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկային ծառերի կառուցմանը, ենթանպատակների հաջորդական ընտրությանը, ունիվերսալ և էկզիստենցիալ փոփոխականների հետ աշխատանքին, միավորման գործընթացին և այն պայմաններին, որոնց դեպքում ժխտական ենթանպատակի ձախողումը կամ հաջողությունը կարող է հիմք հանդիսանալ ընդհանուր ռեզոլյուցիոն գործընթացի հաջորդ քայլի համար։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է SLDNF-մեխանիզմի տեսական հատկությունների վերլուծությունը, այդ թվում՝ ավարտելիության, հիմնավորվածության, ամբողջականության և հաշվարկի ճիշտության հետ կապված հարցերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն դեպքերին, երբ ժխտման կիրառումը բարդացնում է տրամաբանական եզրակացությունը, մասնավորապես՝ երբ ծրագրում առկա են ռեկուրսիվ սահմանումներ, անվերջ հաշվարկներ կամ փոփոխականներով բացասական ենթանպատակներ։ Նման իրավիճակներում էական նշանակություն ունեն ծրագրի կառուցվածքը, նպատակների ընտրության կարգը և հաշվարկային գործընթացի ավարտելիությունը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել SLDNF-ռեզոլյուցիայի աշխատանքի օրինակներ, որոնց միջոցով պարզաբանվում է դրական և բացասական նպատակների մշակման հաջորդականությունը և ցուցադրվում է, թե ինչպես է կառուցվում համապատասխան հաշվարկային ծառը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև տրամաբանական ծրագրերի տարբեր դասերի համար մեխանիզմի կիրառելիության սահմանները և այն պայմանները, որոնց պահպանման դեպքում հնարավոր է ստանալ տեսականորեն վստահելի արդյունքներ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ SLDNF-ռեզոլյուցիան կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժխտում պարունակող տրամաբանական ծրագրերի իմաստաբանության և կատարման մեխանիզմների ուսումնասիրության մեջ՝ կապելով ձևական տրամաբանության ապացուցման մեթոդները ծրագրային հաշվարկի հետ։ Նման ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տրամաբանական ծրագրավորման, ավտոմատացված թեորեմների ապացուցման, արհեստական բանականության և ձևական մեթոդների ոլորտներով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտել SLDNF-ռեզոլյուցիայի կառուցվածքը, գործողության սկզբունքները և տեսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ավելի խորությամբ ներկայացնել ժխտման դերը տրամաբանական ծրագրավորման մեջ՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տրամաբանական եզրահանգման և ծրագրային հաշվարկի գործընթացները փոխկապակցվում։
Updated: 2026-09-20
Linguistics
Հայերենի իրանական փոխառությունները
Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի բառապաշարում իրանական ծագում ունեցող փոխառությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրանց պատմական ձևավորման, լեզվական յուրացման, հնչյունական փոփոխությունների, իմաստային զարգացման և հայերենի բառային համակարգում ունեցած նշանակության հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հայերենի և իրանական լեզուների բազմադարյա փոխազդեցության բացահայտման, լեզվական շփումների պատմական նախադրյալների ուսումնասիրության և փոխառյալ բառերի ծագումնաբանական ու համեմատական վերլուծության հետ։ Հայերենի բառապաշարի ձևավորման և զարգացման ընթացքում իրանական լեզուները կարևոր ազդեցություն են ունեցել հատկապես հին և միջին պատմական ժամանակաշրջաններում, երբ հայկական և իրանական աշխարհների միջև գոյություն են ունեցել քաղաքական, տնտեսական, հասարակական և մշակութային սերտ հարաբերություններ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հին պարսկերենից, միջին իրանական լեզուներից, մասնավորապես՝ պարթևերենից և միջին պարսկերենից, ինչպես նաև իրանական լեզվական այլ աղբյուրներից հայերեն անցած բառերի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի փոխառությունների հնչյունական համապատասխանությունները, բառարմատների կառուցվածքը, ձևաբանական հարմարեցումները, բառերի իմաստային փոփոխությունները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները հայերենի պատմական տարբեր փուլերում։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայոց լեզվի բառապաշարի հարստացման պատմական ուղիները, օտարալեզու տարրերի յուրացման օրինաչափությունները և լեզվական փոխազդեցության արդյունքում առաջացած նոր բառային ու իմաստային հարաբերությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի փոխառյալ բառերի դասակարգումն ըստ իմաստային խմբերի՝ պետական կառավարման, ռազմական գործի, հասարակական հարաբերությունների, իրավական համակարգի, կրոնական պատկերացումների, առևտրի, արհեստների, կենցաղի, բնության և մշակութային կյանքի ոլորտներում։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև իրանական ծագում ունեցող բառերի տարածվածությունը գրաբարում, միջին հայերենում, աշխարհաբարի տարբերակներում և հայերենի բարբառներում՝ հնարավորություն տալով հետևելու դրանց պատմական կենսունակությանը, գործածության փոփոխություններին և ժամանակակից լեզվում պահպանված ձևերին։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում հայերենում վաղ շրջանից ամրագրված այն փոխառությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ հարմարվել են լեզվի հնչյունական և քերականական համակարգին և ընկալվում են որպես հայերենի բառապաշարի բնական բաղադրիչներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է փոխառությունների տարբերակումը հայերենի և իրանական լեզուների ընդհանուր հնդեվրոպական ժառանգությունից, քանի որ բառերի արտաքին նմանությունը միշտ չէ, որ վկայում է փոխառության մասին։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմահամեմատական լեզվաբանության մեթոդները, հնչյունական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, բառերի հնագույն վկայությունների համադրությունը և դրանց տարածման պատմական պայմանների գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հայերենի պատմական հնչյունաբանությանը, ստուգաբանությանը, բառագիտությանը, իմաստաբանությանը և լեզվական շփումների տեսությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ մատենագրական աղբյուրներում պահպանված իրանական ծագման բառերի վկայությունները, դրանց կիրառության համատեքստերը և տարբեր դարաշրջաններում ունեցած իմաստային առանձնահատկությունները։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հայերի և իրանական ժողովուրդների պատմական շփումների որոշ կողմերը, բացահայտելու մշակութային ազդեցությունների ուղղությունները և լեզվական տվյալների միջոցով լրացուցիչ պատկերացում կազմելու հին Հայաստանի հասարակական ու քաղաքական կյանքի մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև փոխառությունների միջնորդավորված փոխանցման հնարավորությունները, երբ բառերը հայերեն են անցել ոչ անմիջապես սկզբնաղբյուր լեզվից, այլ լեզվական շփումների ավելի բարդ գործընթացների արդյունքում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է հայերենի բառապաշարի պատմական շերտերի բացահայտման, իրանական լեզուների հետ ունեցած փոխառնչությունների համակարգման և լեզվական փոփոխությունների օրինաչափությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։
Updated: 2026-10-11