Դատապարտյալ Շուշան

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է անգլալեզու ժողովրդական հեքիաթներում պատմողի գնահատողական դիրքորոշման և հասցեատիրոջ գործոնի լեզվաբանական ու տեքստաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են հեքիաթային պատումի կառուցվածքը, պատմողի դերը գեղարվեստական տեղեկատվության փոխանցման գործընթացում, ինչպես նաև պատմողական խոսքում արտահայտվող գնահատողական իմաստների ձևավորման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմողի վերաբերմունքի արտահայտման լեզվական միջոցներին, կերպարների գործողությունների և վարքագծի գնահատմանը, հուզական ու արտահայտչական բառապաշարի կիրառմանը և տեքստի իմաստային կազմակերպմանը։ Քննարկվում են հասցեատիրոջ տարիքային, մշակութային և հոգեբանական առանձնահատկությունների ազդեցությունները հեքիաթի լեզվական կառուցվածքի, հաղորդակցական նպատակների և գնահատողական արտահայտությունների ընտրության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում պատմողի և ունկնդրի փոխհարաբերությանը, հեքիաթային խոսքի ներգործության միջոցներին, բարոյական արժեքների փոխանցմանը և գնահատողական իմաստների ընկալման առանձնահատկություններին։ Կարևորվում են տեքստի լեզվաոճական, իմաստաբանական և գործաբանական վերլուծության մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու պատմողի գնահատողական դիրքորոշման և հասցեատիրոջ ակնկալիքների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բանասերների, բանահյուսագետների, անգլերենի մասնագետների, գրականագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Economics

Տնտեսագիտական և սոցիալ-տնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից պայմաններում մարդկային կապիտալի ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Քննության են առնվում մարդկային կապիտալի տնտեսական բովանդակությունը, դրա զարգացման հիմնական գործոնները և նշանակությունը երկրի մրցունակության, արտադրողականության ու կայուն տնտեսական աճի ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթության, մասնագիտական պատրաստվածության, առողջապահության, գիտության և նորարարության դերին մարդկային ներուժի որակական հատկանիշների բարելավման գործընթացում։ Վերլուծվում են Հայաստանի Հանրապետությունում մարդկային կապիտալի զարգացման միտումները, աշխատաշուկայի կառուցվածքային փոփոխությունները, զբաղվածության առանձնահատկությունները և մասնագիտական հմտությունների համապատասխանությունը տնտեսության ժամանակակից պահանջներին։ Քննարկվում են նաև ժողովրդագրական զարգացումների, աշխատանքային միգրացիայի, տեխնոլոգիական առաջընթացի և թվայնացման ազդեցությունները մարդկային կապիտալի ձևավորման ու օգտագործման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են պետական սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության, կրթական բարեփոխումների և մասնագիտական կարողությունների զարգացման ծրագրերի նշանակությունը մարդկային կապիտալի արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է նպաստել մարդկային կապիտալի զարգացման առաջնահերթությունների բացահայտմանը և օգտակար լինել տնտեսագիտության, աշխատանքի տնտեսագիտության, սոցիալական քաղաքականության ու մարդկային ռեսուրսների կառավարման ոլորտների մասնագետների և հետազոտողների համար։

Literature

«Թափառական հրեան» եվրոպական գրականության մեջ տարածված պատմաառասպելական կերպարի շուրջ ձևավորված ծավալուն ստեղծագործություն է, որի գաղափարական հիմքում ընկած են մարդկային ճակատագրի, հավերժական թափառման, բարոյական պատասխանատվության, կրոնական համոզմունքների և հասարակական անարդարության խնդիրները։ Թափառական հրեայի մասին ավանդազրույցը ձևավորվել է միջնադարյան քրիստոնեական մշակույթի շրջանակում և հետագա դարերում դարձել է գրականության, թատրոնի ու կերպարվեստի բազմաթիվ երկերի ներշնչման աղբյուր։ Ավանդության տարածված տարբերակներում գլխավոր կերպարը ներկայացվում է որպես մարդ, որը դատապարտված է անվերջ շրջելու աշխարհով մեկ՝ չգտնելով մշտական հանգրվան և շարունակաբար կրելով իր ճակատագրի ծանրությունը։ Այս կերպարը գրականության մեջ ձեռք է բերել բազմաշերտ խորհրդանշական նշանակություն՝ մարմնավորելով հավերժական ճանապարհորդի, պատմական իրադարձությունների ականատեսի, միայնության մեջ ապրող անհատի և մարդկային գոյության իմաստը որոնող մարդու գաղափարները։ Ստեղծագործության գաղափարական շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու անհատի և հասարակության հարաբերություններին, բարոյական ընտրության հետևանքներին, կրոնական աշխարհայացքի ազդեցությանը մարդու կյանքի վրա և պատմական ժամանակի անընդհատ ընթացքին։ Թափառականության մոտիվը կարևոր նշանակություն ունի նաև որպես ազատության և հարկադրանքի հակադրություն․ անվերջ ճանապարհորդող կերպարը կարող է շարժվել տարբեր երկրներով ու հասարակություններով, սակայն նրա շարժունակությունը չի վերածվում լիարժեք ազատության, քանի որ նա զրկված է հանգստի, կայունության և վերջնական հանգրվանի հնարավորությունից։ Այս հակադրությունը կերպարին հաղորդում է ողբերգական բնույթ և ընթերցողին մղում խորհելու այն մասին, թե որքանով է մարդը կարողանում տնօրինել սեփական ճակատագիրը, երբ նրա կյանքը ենթարկվում է իրենից անկախ ուժերի կամ պատմական հանգամանքների ազդեցությանը։ Եվրոպական գրական ավանդույթում թափառական հրեայի կերպարը տարբեր ժամանակներում օգտագործվել է նաև հասարակական հարաբերությունների, կրոնական անհանդուրժողականության, քաղաքական իշխանության, սոցիալական անհավասարության և մարդկային տառապանքի թեմաները բացահայտելու համար։ Այս համատեքստում ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես առասպելական կամ կրոնական պատում, այլև որպես գրական ձև, որի միջոցով հնարավոր է քննության առնել հասարակության բարոյական արժեքները և պատմական փոփոխությունների ազդեցությունը մարդու կյանքի վրա։ Հատորի առանձին հրատարակությունը վկայում է ստեղծագործության ծավալուն բնույթի և բազմահատոր կառուցվածքի մասին՝ ընթերցողին ներկայացնելով ավելի լայն պատմողական ամբողջության մի մասը։ Բազմահատոր ստեղծագործություններին բնորոշ է գաղափարների, թեմաների և կերպարների աստիճանական զարգացումը, որի շնորհիվ հնարավոր է ավելի ընդարձակ ձևով անդրադառնալ պատմական միջավայրին, հասարակական հակասություններին և մարդկային հարաբերությունների բարդություններին։ Թափառական կերպարի շուրջ կառուցված պատումը կարող է ընդգրկել տարբեր ժամանակների ու միջավայրերի համադրություն՝ ստեղծելով պատմական լայն համայնապատկեր և հնարավորություն տալով մեկ անհատի ճակատագրի միջոցով դիտարկելու մարդկության ընդհանուր փորձը։ Գրական առումով այս ավանդույթի կարևոր առանձնահատկություններից են խորհրդանշական կերպարների կիրառությունը, դրամատիկ հակադրությունները, կրոնական ու փիլիսոփայական հարցադրումները և անհատի անձնական պատմությունը հասարակական իրողությունների հետ կապելու եղանակները։ Թափառական հերոսի կերպարը հատկապես նպաստավոր է ժամանակի և տարածության լայն ընդգրկման համար, քանի որ նրա անվերջ ճանապարհորդությունը թույլ է տալիս պատումի շրջանակում միավորել տարբեր աշխարհներ, հասարակություններ և պատմական իրավիճակներ։ Այդ կերպարը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես գործողությունների կենտրոնական մասնակից, այլև որպես դիտորդ, որի միջոցով ընթերցողը ծանոթանում է մարդկային վարքի տարբեր դրսևորումներին և հասարակական կյանքի հակասություններին։ Միաժամանակ, թափառական հրեայի ավանդազրույցն ունի բարդ մշակութային պատմություն, քանի որ դրա սկզբնական քրիստոնեական մեկնաբանություններից մի քանիսը հիմնված էին հրեա ժողովրդի նկատմամբ ձևավորված բացասական կրոնական պատկերացումների վրա։ Հետագա գրական վերամշակումներում կերպարը ստացել է տարբեր իմաստներ՝ երբեմն պահպանելով պատժի ու մեղքի ավանդական մոտիվները, երբեմն էլ վերածվելով օտարվածության, պատմական հիշողության և մարդկային գոյության անորոշության խորհրդանիշի։ Ուստի ստեղծագործության մշակութային նշանակությունը գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել ինչպես ավանդազրույցի գրական ազդեցությունը, այնպես էլ դրա ձևավորման պատմական միջավայրն ու կրոնական նախապաշարմունքների հետ կապը։ 19-րդ դարում եվրոպական գեղարվեստական գրականության, պատմավեպի և հանրամատչելի ընթերցանության տարածումը նպաստեց նման ծավալուն ստեղծագործությունների շրջանառությանը տարբեր լեզուներով։ Հայ ընթերցողական միջավայրում եվրոպական գրականության տարածումը կարևոր դեր ուներ գեղարվեստական ճաշակի ընդլայնման, նոր պատմողական ձևերի յուրացման և հասարակական ու փիլիսոփայական հարցերի շուրջ հետաքրքրության զարգացման գործում։ Կոստանդնուպոլիսը հայ գրահրատարակչության, մամուլի և մտավոր կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր, որտեղ հայերեն հրատարակություններն ապահովում էին տարբեր մշակութային ավանդույթների ու գրական ուղղությունների հասանելիությունը։ «Մասիս» լրագրի տպարանում հրատարակված այս հատորը կապվում է այդ միջավայրի հետ և հետաքրքրություն է ներկայացնում հայալեզու գրահրատարակչության ու թարգմանական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի ընթերցողական պահանջները, երբ հայերեն գրական շրջանառության մեջ կարևոր տեղ էին զբաղեցնում ոչ միայն ազգային պատմությանն ու մշակույթին վերաբերող երկերը, այլև համաշխարհային գրականության մեջ տարածված պատմություններն ու գաղափարները։ Հրատարակության պատմամշակութային արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու եվրոպական գրական կերպարների և թեմաների ներթափանցումը հայերեն գրական միջավայր, բազմահատոր երկերի հրատարակման ավանդույթը և հայ ընթերցողի կապը 19-րդ դարի գրական նորաձևությունների հետ։ Ընթերցողական առումով ստեղծագործությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել եվրոպական գրականության պատմությամբ, կրոնական ավանդազրույցներով, պատմական պատումներով, խորհրդանշական կերպարներով և 19-րդ դարի հայ գրահրատարակչական մշակույթով զբաղվողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են ավանդական կրոնական պատմությունները վերածվել լայնածավալ գեղարվեստական նյութի, ինչպես են կերպարների ճակատագրերը կապվել հասարակական ու բարոյական հարցադրումների հետ, և ինչպես են այդ գրական ձևերը տարածվել տարբեր լեզվական ու մշակութային միջավայրերում։ Հատորը արժեքավոր է նաև որպես հայերեն տպագիր գրքի պատմության նյութ, քանի որ արտացոլում է ընթերցանության բազմազանացման և միջազգային գրական կապերի ընդլայնման ընթացքը։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը ներկայացնում է հետաքրքրություն ներկայացնող գրական և պատմամշակութային նյութ՝ թափառականության, մարդկային ճակատագրի, կրոնական պատկերացումների, հասարակական հակասությունների և եվրոպական գրական ավանդույթի փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։

Law

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Մխիթար Գոշի «Դատաստանագրքի» պատմական և դոգմատիկ նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա տեղն ու դերը հայկական իրավական և եկեղեցական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ Գրքում վերլուծվում են իրավական նորմերի, քրիստոնեական վարդապետության և բարոյական սկզբունքների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև օրենսգրքի կազմավորման պատմական նախադրյալները և կիրառության առանձնահատկությունները։ Հեղինակը քննարկում է աշխատության ազդեցությունը հայկական իրավական ավանդույթի, եկեղեցական իրավունքի և հասարակական հարաբերությունների կարգավորման վրա՝ անդրադառնալով նաև դրա աղբյուրագիտական, գաղափարական և մշակութային արժեքին։ Աշխատությունում ներկայացվում են իրավական և աստվածաբանական դրույթների համեմատական վերլուծություններ, ինչպես նաև գնահատվում է «Դատաստանագրքի» նշանակությունը միջնադարյան հայկական իրավամտածողության և իրավական մշակույթի ձևավորման համատեքստում։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, պատմաբանների, աստվածաբանների, հայագետների, միջնադարագետների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական իրավական ժառանգությամբ և քրիստոնեական իրավամտածողության պատմությամբ։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական ավիացիայի զարգացման տնտեսական, կազմակերպական և կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ «Արմավիա» ավիաընկերության գործունեության օրինակով։ Քննարկվում են երկրի ավիացիոն ոլորտի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, օդային փոխադրումների շուկայի կառուցվածքը, ավիաընկերությունների գործունեության արդյունավետության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, ինչպես նաև միջազգային ավիափոխադրումների համակարգում Հայաստանի դիրքի ամրապնդման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավիափոխադրումների կազմակերպման, օդանավային պարկի շահագործման, երթուղային ցանցի ընդլայնման, ուղևորափոխադրումների պահանջարկի և ավիաընկերությունների ֆինանսատնտեսական կայունության ապահովման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են ավիացիոն ծառայությունների մրցունակության բարձրացման, ծախսերի կառավարման, սակագնային քաղաքականության և սպասարկման որակի բարելավման հնարավոր ուղղությունները։ Անդրադարձ է կատարվում պետական կարգավորման, միջազգային ավիացիոն համագործակցության, օդանավակայանային ենթակառուցվածքների զարգացման և ավիացիոն անվտանգության ապահովման նշանակությանը։ Կարևորվում են ազգային ավիափոխադրողի գործունեության ընթացքում առաջացած տնտեսական և կառավարչական դժվարությունների վերլուծությունը, շուկայական մրցակցության ազդեցությունը և ոլորտի կայուն զարգացման ռազմավարական մոտեցումների մշակումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տրանսպորտի կառավարման մասնագետների, ավիացիոն ոլորտի հետազոտողների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, գործարարների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է քվանտային քրոմոդինամիկայի (QCD) գումարային կանոնների կիրառությանը ծանր քվարկներ և ֆոտոններ պարունակող գործընթացների ուսումնասիրության մեջ։ Գրքում ներկայացվում է QCD sum rules մեթոդաբանությունը՝ որպես ոչ պերտուրբատիվ մոտեցում հադրոնային պարամետրերի հաշվարկման համար, ընդգծելով դրա արդյունավետությունը ծանր քվարկային համակարգերում։ Հեղինակը վերլուծում է ծանր քվարկներով հադրոնների կառուցվածքը, անցումային ամպլիտուդները և ֆոտոնների մասնակցությամբ էլեկտրամագնիսական գործընթացները՝ օգտագործելով օպերատորական պրոդուկտների ընդլայնում և վակուումային կոնդենսատների ներդրում։ Քննարկվում են ծանր մեսոնների և բարիոնների սպեկտրները, քայքայման լայնությունները և փոխազդեցության մեխանիզմները, ինչպես նաև ֆոտոն-հադրոն փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են նաև տեսական մոդելներ և հաշվարկային տեխնիկաներ, որոնք թույլ են տալիս համադրել պերտուրբատիվ և ոչ պերտուրբատիվ QCD մոտեցումները՝ ստանալով փորձարարական տվյալների հետ համադրելի արդյունքներ։ Գիրքը նախատեսված է տեսական ֆիզիկոսների, բարձր էներգիաների ֆիզիկայի հետազոտողների և ասպիրանտների համար, որոնք զբաղվում են քվարկային դինամիկայով և հադրոնային ֆիզիկայով։