Դոն-Էմմանուելի (Ա. Բ.) բանաստեղծություններից մի քանի ոտանավոր

Literature

Ոսկան Յ.-ի այս ստեղծագործությունը հայերեն տպագիր գրականության այն նմուշներից է, որի վերնագիրը մատնանշում է երեսուներեք տարվա ժամանակահատվածի հետ կապված թեմա։ Ժամանակային ընդգրկումը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ երկի կառուցվածքի և գաղափարական ուղղվածության համար՝ հնարավորություն տալով դիտարկելու իրադարձությունների հաջորդականությունը, կյանքի փոփոխությունները և ժամանակի ընթացքում անհատի կամ հասարակության անցած ուղին։ Վերնագրում նշված ժամանակահատվածը կարող է ընկալվել որպես որոշակի պատմական կամ անձնական ընթացքի չափման միավոր, որի միջոցով ներկայացվում են փոփոխությունները, փորձառությունը և անցյալի ու ներկայի փոխհարաբերությունները։ 19-րդ դարի հայ գրական միջավայրում ստեղծված երկերը հաճախ անդրադարձել են հասարակական կյանքի, մարդկային հարաբերությունների, բարոյական արժեքների և ժամանակի ազդեցությամբ ձևավորվող իրողությունների հարցերին։ Այդ ժամանակաշրջանի գրականությունը զարգացել է ազգային ինքնագիտակցության, կրթության տարածման և հասարակական մտքի աշխուժացման պայմաններում, իսկ տպագիր գրքերը կարևոր դեր են ունեցել նոր գաղափարների տարածման և ընթերցողական մշակույթի ձևավորման գործում։ Հեղինակի անունով պահպանված այս հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ գրական ժառանգության բազմազանությունը և Կոստանդնուպոլսի հայալեզու տպագրության պատմությունը։ Վերնագրի իմաստային կառուցվածքը ուշադրություն է հրավիրում ժամանակի, տևողության և անցած տարիների նշանակության վրա, սակայն առանց երկի ամբողջական տեքստի հնարավոր չէ վստահորեն սահմանել դրա սյուժեն, կերպարները կամ այն հանգամանքները, որոնց վերաբերում է հիշատակված ժամանակահատվածը։ Այդ պատճառով ստեղծագործության ուսումնասիրության համար կարևոր է դիտարկել ինչպես վերնագրային տեղեկությունը, այնպես էլ բնագրի լեզուն, կառուցվածքը և թեմատիկ զարգացումը։ Որպես 19-րդ դարի հայերեն հրատարակություն՝ այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմությամբ, գրական երկերի մատենագիտությամբ, ժամանակաշրջանի հեղինակների ժառանգությամբ և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական մշակույթով զբաղվող մասնագետների համար։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է Լենինականում՝ ներկայիս Գյումրիում, հայկական թատերական կյանքի ձևավորման, զարգացման և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են քաղաքի թատերական ավանդույթների պատմական նախադրյալները, մասնագիտական բեմարվեստի կայացման գործընթացը, ստեղծագործական խմբերի գործունեությունը և թատրոնի դերակատարությունը Հայաստանի մշակութային կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն ժամանակաշրջանին, երբ քաղաքում ձևավորվեց պետական դրամատիկական թատրոնը և ստեղծվեց դերասանական ու ռեժիսորական կայուն միջավայր։ Քննվում է թատերախմբի կազմավորման գործընթացը, այդ թվում՝ տեղական բեմական ուժերի և մասնագիտական կրթություն ստացած դերասանների մասնակցությունը, ինչպես նաև ռեժիսորական դպրոցի ազդեցությունը ներկայացումների գեղարվեստական ուղղության վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խաղացանկի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով բացահայտվում են ազգային դասական դրամատուրգիայի, ժամանակակից հայ հեղինակների, ռուսական և արևմտաեվրոպական թատերգության փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական և մշակութային փոփոխություններն արտահայտվել բեմադրությունների թեմատիկայի, կերպարային համակարգի, դերասանական խաղի և ռեժիսորական մեկնաբանությունների մեջ։ Ուշադրություն է դարձվում նաև թատրոնի ստեղծագործական նշանավոր գործիչներին, որոնց գործունեությունը նպաստել է ոչ միայն քաղաքի, այլև ամբողջ հայկական բեմարվեստի զարգացմանը։ Թատերական կյանքը ներկայացվում է որպես քաղաքային մշակույթի կարևոր բաղադրիչ, որը ձևավորել է հանդիսատեսի գեղագիտական ճաշակը, ընդլայնել մշակութային հաղորդակցության հնարավորությունները և նպաստել ազգային դրամատուրգիական ժառանգության պահպանմանն ու տարածմանը։ Քննվում են բեմադրությունների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, դերասանական արվեստի ավանդույթների փոխանցումը տարբեր սերունդների միջև, թատերախմբի ստեղծագործական որոնումները և նոր բեմական ձևերի յուրացումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում թատրոնի և հանդիսատեսի փոխհարաբերություններին, հյուրախաղերին, մշակութային փոխանակումներին և քաղաքի հասարակական կյանքում թատերական հաստատության ունեցած նշանակությանը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հայկական թատրոնի պատմությունը դիտարկել ոչ միայն մայրաքաղաքային կենտրոնների, այլև տարածաշրջանային մշակութային զարգացման տեսանկյունից՝ ընդգծելով Լենինականի առանձնահատուկ տեղը ազգային բեմարվեստի պատմության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը արժեքավոր է հայկական թատրոնի պատմական զարգացման, ստեղծագործական ավանդույթների, դերասանական ու ռեժիսորական դպրոցների և քաղաքային մշակութային միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է հայ կերպարվեստի զարգացման պատմական ուղիների ուսումնասիրությանը XIX–XX դարերում՝ ընդգրկելով 1828-1991 թվականների ժամանակահատվածը և վերլուծելով այն հիմնական փուլերը, որոնք ձևավորել են հայկական գեղանկարչության, քանդակագործության, գրաֆիկայի և դեկորատիվ արվեստի ինքնատիպ զարգացումը։ Գրքում դիտարկվում են հայ կերպարվեստի ձևավորման նախադրյալները ազգային վերածննդի շրջանում, եվրոպական արվեստի ազդեցությունը, ինչպես նաև ռուսական արվեստի դպրոցի հետ փոխազդեցությունները, որոնք կարևոր դեր են խաղացել մասնագիտական արվեստի զարգացման գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է հայ արվեստագետների ստեղծագործական ուղիները, նրանց ներդրումը ազգային գեղարվեստական դպրոցի կայացման մեջ, ինչպես նաև այն գաղափարական և գեղագիտական ուղղությունները, որոնք բնորոշ են եղել տարբեր պատմական փուլերին՝ ռեալիզմ, մոդեռնիզմ, սոցռեալիզմ և հետագա ժամանակաշրջանի բազմազան որոնումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդային շրջանում արվեստի ինստիտուցիոնալ զարգացմանը, արվեստի կրթական համակարգի ձևավորմանը, ցուցահանդեսային գործունեությանը և պետական մշակութային քաղաքականության ազդեցությանը ստեղծագործական գործընթացների վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում է նաև անկախության նախօրեին ձևավորված գեղարվեստական նոր միտումները և ավանդույթի ու նորարարության հարաբերակցությունը։ Նյութը հիմնված է պատմական աղբյուրների, արվեստաբանական հետազոտությունների և ստեղծագործությունների վերլուծության վրա՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել հայ կերպարվեստի զարգացման ամբողջական և համակարգված պատկեր՝ Armenian visual arts-ի պատմական զարգացման համատեքստում։

Economics

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է տարածաշրջանային տնտեսական ինտեգրման պայմաններում Հայաստանի Հանրապետության մրցակցային առավելությունների իրացման հիմնախնդիրների և դրանց արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ Եվրասիական տնտեսական միության օրինակով։ Քննության են առնվում տարածաշրջանային տնտեսական ինտեգրման տեսական հիմքերը, միջազգային տնտեսական համագործակցության հիմնական ձևերը և անդամ պետությունների մրցունակության ձևավորման գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկություններին, արտադրական ներուժին, արտահանման հնարավորություններին, մարդկային կապիտալին և միջազգային շուկաներում մրցակցային դիրքերի ամրապնդման նախադրյալներին։ Վերլուծվում են Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժի տնտեսական հնարավորությունները, ինչպես նաև ինտեգրացիոն գործընթացների ազդեցությունը Հայաստանի արտաքին առևտրի և ներդրումային գործունեության վրա։ Քննարկվում են նաև անդամ պետությունների միջև տնտեսական համագործակցության զարգացման խոչընդոտները, շուկաների հասանելիության խնդիրները, տեխնիկական կարգավորման առանձնահատկությունները և մրցակցային առավելությունների իրացման սահմանափակումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Հայաստանի արտահանման կառուցվածքի կատարելագործման, արտադրանքի մրցունակության բարձրացման, նորարարական գործունեության խթանման և տնտեսական մասնագիտացման հնարավոր ուղղությունները։ Անդրադարձ է կատարվում պետական տնտեսական քաղաքականության, տարածաշրջանային համագործակցության մեխանիզմների և գործարար միջավայրի բարելավման նշանակությանը երկրի մրցակցային ներուժի զարգացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջազգային տնտեսագիտության, տարածաշրջանային ինտեգրման, արտաքին տնտեսական հարաբերությունների և տնտեսական քաղաքականության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է IX–XVI դարերի պարսից դասական գրականության մեջ ժողովուրդների, ցեղերի և էթնիկական խմբերի անվանումների իմաստային զարգացման, գործածության և գեղարվեստական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում էթնոնիմները դիտարկվում են ոչ միայն որպես որոշակի էթնիկական հանրույթներ անվանող բառային միավորներ, այլև որպես պատմական ժամանակաշրջանների մշակութային պատկերացումները, քաղաքական հարաբերությունները, հասարակական ընկալումները և գրական ավանդույթները արտացոլող լեզվական երևույթներ։ Քննության են առնվում տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններում հանդիպող էթնիկական անվանումների սկզբնական նշանակությունները, դրանց իմաստային ընդլայնումները, նեղացումները, փոխաբերական կիրառությունները և ժամանակի ընթացքում ձևավորված լրացուցիչ նշանակությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ կոնկրետ ժողովրդի կամ ցեղի անվանումը գրական խոսքում աստիճանաբար ձեռք է բերել պայմանական, խորհրդանշական կամ գնահատողական իմաստ և սկսել է բնութագրել մարդու արտաքին տեսքը, վարքագիծը, սոցիալական դիրքը, աշխարհագրական ծագումը կամ որոշակի գեղարվեստական կերպար։ Ուսումնասիրվում է էթնոնիմների գործածությունը պոեզիայում և արձակում՝ հաշվի առնելով տվյալ ժամանակաշրջանի պատմաքաղաքական իրադարձությունները, ժողովուրդների միջև շփումները, ռազմական հակամարտությունները, առևտրային կապերը, բնակչության տեղաշարժերը և մշակութային փոխազդեցությունները։ Վերլուծվում է նաև պատմական իրականության և գրական պայմանականության հարաբերակցությունը՝ պարզելու համար, թե որքանով են գրական տեքստերում արտահայտված պատկերացումները համապատասխանում տվյալ էթնիկական խմբերի իրական պատմական դրությանը և որքանով են ձևավորվել գրական ավանդույթի ազդեցությամբ։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու առանձին անվանումների իմաստային փոփոխություններին տարբեր դարաշրջաններում և հեղինակների մոտ՝ բացահայտելով դրանց կայուն ու փոփոխական հատկանիշները։ Կարևորվում են նաև լեզվական փոխառությունները, բազմալեզու մշակութային միջավայրի ազդեցությունը և պարսկական գրականության կապերը հարևան ժողովուրդների պատմության ու մշակույթի հետ։ Աշխատանքը նպաստում է պարսից դասական գրականության բառապաշարի պատմական շերտերի, միջնադարյան էթնոմշակութային պատկերացումների և անվանումների իմաստային փոփոխության օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը՝ միաժամանակ կարևոր նյութ տրամադրելով իրանագիտության, պատմական բառագիտության, իմաստաբանության և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է արդյունաբերական միջավայրում աշխատող անձնակազմի առողջական վիճակի, մասնավորապես թերապևտիկ պրոֆիլի հիվանդությունների տարածվածության և դրանց ձևավորման գործոնների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ Zangezur Copper and Molybdenum Combine աշխատակիցների օրինակով։ Գրքում վերլուծվում են արտադրական միջավայրի ազդեցությունները առողջության վրա, այդ թվում՝ փոշու, ծանր մետաղների, աղմուկի և աշխատանքային ծանրաբեռնվածության գործոնները, որոնք կարող են նպաստել շնչառական, սրտանոթային և մարսողական համակարգերի հիվանդությունների զարգացմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է կլինիկական և վիճակագրական հետազոտությունների արդյունքներ՝ բացահայտելով հիվանդացության կառուցվածքը, ռիսկի խմբերը և մասնագիտական հիվանդությունների ձևավորման հնարավոր պատճառահետևանքային կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպմանը՝ ներառյալ աշխատանքային պայմանների բարելավումը, առողջապահական մոնիթորինգի համակարգի ներդրումը, պարբերական բժշկական զննությունները և առողջապահական կրթական ծրագրերը աշխատողների համար։ Գրքում քննարկվում են նաև արդյունաբերական բժշկության և հանրային առողջապահության ժամանակակից մոտեցումները, որոնք ուղղված են արտադրական ռիսկերի նվազեցմանը և աշխատուժի առողջության պահպանմանը։ Աշխատությունը օգտակար է բժիշկների, աշխատանքի հիգիենայի մասնագետների, հանրային առողջապահության աշխատողների, արդյունաբերական ձեռնարկությունների ղեկավարների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման և աշխատանքի անվտանգության համակարգերի կատարելագործմամբ։