Եղիշե Չարենցը և 20-րդ դարասկզբի համաշխարհային գրական զարգացումները

Culture

Աշխատությունը նվիրված է հայերեն գրության կանոնավորությանն ու վայելչությանը՝ անդրադառնալով գրավոր խոսքի մշակույթի, գրագիտության և լեզվական ճիշտ արտահայտման կարևորությանը։ Վերնագիրը մատնանշում է հայերեն գրելու կանոնների և գրավոր խոսքի պատշաճ ձևավորման սկզբունքների ներկայացման նպատակ, ինչը հրատարակությունը կապում է հայոց լեզվի ուսուցման և գրավոր հաղորդակցության կատարելագործման հետ։ Կանոնավոր գրությունը ենթադրում է լեզվական ընդունված կանոնների պահպանում, բառերի ու նախադասությունների ճիշտ ձևավորում և գրավոր խոսքի հստակություն, իսկ վայելուչ գրությունը կարևորում է արտահայտման պատշաճությունը, շարադրանքի ներդաշնակությունը և լեզվական միջոցների տեղին կիրառությունը։ Այս սկզբունքները նշանակալի են ոչ միայն անհատական գրագիտության, այլև կրթական ու հասարակական միջավայրում գրավոր հաղորդակցության զարգացման համար։ Հայերեն գրության կանոնների ուսումնասիրությունն առանձնահատուկ կարևորություն է ունեցել տասնիններորդ դարում, երբ հայերեն կրթական գրականության զարգացումը, լեզվական գիտելիքների տարածումը և գրավոր հաղորդակցության միասնականացման ձգտումը դարձել էին մտավոր ու մշակութային կյանքի կարևոր ուղղություններ։ Նման բնույթի աշխատությունները նպաստել են մայրենի լեզվի գիտակցված կիրառմանը, գրավոր խոսքի հմտությունների ձևավորմանը և հայերեն գրական լեզվի նկատմամբ ուշադրության խորացմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայ գրի ու լեզվական մշակույթի պատմության տեսանկյունից՝ որպես գրագիտության և գրավոր արտահայտման կանոնների վերաբերյալ պատմական պատկերացումների ուսումնասիրման նյութ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմությամբ, ուղղագրությամբ, լեզվական կրթությամբ և հայ հին տպագիր գրականությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ուսուցիչներին, բանասերներին ու մատենագետներին։ Գիրքը կարևոր է հայերեն գրավոր խոսքի մշակույթի զարգացման պատմությունը, լեզվական նորմավորման գործընթացները և գրագիտության տարածման ավանդույթները հետազոտելու համար։ Որպես պատմական հրատարակություն՝ այն նաև հայերեն գրավոր ժառանգության պահպանման և լեզվական կրթության անցյալի ուսումնասիրության արժեքավոր նյութ է։

Literature

Ավետիք Իսահակյան․ Բանաստեղծություններ — հայ մեծանուն բանաստեղծ Ավետիք Իսահակյան-ի քնարական ստեղծագործությունների ժողովածու է, որտեղ ներկայացված են նրա պոեզիայի ամենակարևոր թեմաները՝ հայրենիք, սեր, կարոտ, կյանքի իմաստի որոնում, մարդկային ճակատագիր և բնության գեղեցկություն։ Իսահակյանի պոեզիան առանձնանում է խոր զգացմունքայնությամբ և պարզ, բայց միաժամանակ հզոր պատկերային լեզվով, որտեղ յուրաքանչյուր բանաստեղծություն կրում է ներքին երաժշտություն և հոգևոր լիցք։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ հանդիպում են հայրենիքի ցավի ու սիրո մոտիվներ՝ կապված Հայաստանի պատմական ճակատագրի, ժողովրդի տառապանքների և ազգային վերածննդի գաղափարի հետ։ Միևնույն ժամանակ Իսահակյանի քնարերգությունը շատ անձնական է՝ արտահայտելով մարդու ներաշխարհի նուրբ շարժումները, սիրո հույսն ու կորուստի տխրությունը։ Բնության պատկերները նրա մոտ դառնում են զգացմունքների արտահայտման միջոց՝ լեռներ, գետեր, քամի և գիշերային լռություն, որոնք խորհրդանշում են մարդու հոգեկան վիճակները։ Նրա լեզուն պարզ է, հնչեղ և խորապես երաժշտական, ինչի շնորհիվ նրա բանաստեղծությունները հեշտությամբ ընկալվում են և երկար մնում հիշողության մեջ։ Այս ժողովածուն կարևոր տեղ ունի հայ դասական գրականության մեջ և ներկայացնում է Իսահակյանի ստեղծագործական ամբողջական աշխարհը՝ քնարական, փիլիսոփայական և հայրենասիրական շերտերով։

Psychology

Սոցիալ-հոգեբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ ընտանիքի գործառման առանձնահատկությունների և դրանց վրա ազդող սոցիալական, մշակութային ու հոգեբանական գործոնների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում բնակվող հայ ընտանիքների համեմատական վերլուծության շրջանակներում։ Քննության են առնվում ընտանիքի կառուցվածքը, հիմնական գործառույթները, ընտանեկան դերերի բաշխումը, միջանձնային հարաբերությունները և ընտանիքի անդամների փոխգործակցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային արժեքների, մշակութային ավանդույթների, ընտանեկան դաստիարակության, սերունդների փոխհարաբերությունների և սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը ընտանիքի հոգեբանական մթնոլորտի ձևավորման վրա։ Վերլուծվում են Հայաստանում և ԱՄՆ-ում բնակվող հայ ընտանիքների սոցիալական հարմարման պայմանները, ընտանեկան հարաբերությունների պահպանման մեխանիզմները և մշակութային ինքնության փոխանցման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև միգրացիայի, միջմշակութային շփումների, սոցիալ-տնտեսական պայմանների, կրթական միջավայրի և հասարակական արժեքների փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները ընտանեկան կյանքի կազմակերպման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ամուսնական հարաբերությունների, ծնողավարման մոտեցումների, ընտանեկան հաղորդակցության, կոնֆլիկտների կարգավորման և հոգեբանական աջակցության հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանիքի հոգեբանական կայունության, փոխադարձ վստահության, հուզական աջակցության և ազգային մշակութային շարունակականության պահպանման գործոններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիալական հոգեբանության, ընտանիքի հոգեբանության, սփյուռքագիտության, սոցիոլոգիայի և միջմշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Other Subjects

Մատենագիտական աշխատությունը նվիրված է Ալեքսանդր Շիրվանզադեի կյանքի և գրական գործունեության վերաբերյալ մատենագիտական նյութերի համակարգված ներկայացմանը։ Այն ընդգրկում է գրողի ստեղծագործությունների, առանձին հրատարակությունների, պարբերական մամուլում լույս տեսած նյութերի, ինչպես նաև նրա կյանքի ու գրական ժառանգությանն առնչվող ուսումնասիրությունների վերաբերյալ տեղեկություններ։ Նյութերի մատենագիտական դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ նշանավոր արձակագրի ստեղծագործական ժառանգության տարածման, հրատարակման պատմության և հետագա ուսումնասիրման ընթացքի մասին։ Աշխատության կարևոր արժեքն այն է, որ այն միավորում և համակարգում է տարբեր ժամանակներում ու տարբեր հրատարակչական միջավայրերում ստեղծված աղբյուրները՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության որոնումը և հետազոտական աշխատանքը։ Առանձին նշանակություն ունի Շիրվանզադեի գեղարվեստական երկերի մատենագիտական ընդգրկումը, որը կարող է հնարավորություն տալ հետևելու դրանց տարբեր հրատարակություններին, վերահրատարակություններին և գրական շրջանառությանը։ Միաժամանակ ներկայացվող քննադատական, գրականագիտական և կենսագրական նյութերը կարող են օգտակար լինել գրողի ստեղծագործության ուսումնասիրման, նրա գրական-հասարակական գործունեության գնահատման և հայ գրականության պատմության մեջ նրա տեղի բացահայտման համար։ Մատենագիտությունը արժեքավոր գործիք է ինչպես մասնագիտական հետազոտությունների, այնպես էլ կրթական նպատակների համար, քանի որ համակարգված աղբյուրագիտական տեղեկատվությունը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել գրողի վերաբերյալ առկա գրականության բազմազանության մեջ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ գրական ժառանգության մատենագիտական հաշվառման և պահպանման տեսանկյունից՝ փաստագրելով գրողի ստեղծագործությունների և նրա մասին հրապարակումների գրական շրջանառությունը։ Այն կարող է օգտագործվել Շիրվանզադեի երկերի նոր ուսումնասիրությունների, կենսագրական հետազոտությունների, գրականագիտական աշխատությունների և մատենագիտական որոնումների ժամանակ։ Նյութը հատկապես օգտակար է գրականագետների, հայագետների, մատենագետների, գրադարանավարների, արխիվագետների, դասախոսների, հետազոտողների, ուսանողների և 19–20-րդ դարերի հայ գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է «պատերազմ», «խաղաղություն» և «վախ» հասկացույթների լեզվական առկայացման միջոցները ժամանակակից ամերիկյան մամուլում՝ ընդգծելով դրանց կոնցեպտուալ ներկայացման ձևերը և հաղորդակցական ռազմավարությունները։ Նշվում է, որ մամուլային դիսկուրսում այս հասկացույթները հաճախ չեն արտահայտվում միայն ուղղակի բառային ձևերով, այլ կառուցվում են բազմազան լեզվական և ոճական միջոցների միջոցով, որոնք ձևավորում են հասարակական ընկալման որոշակի շրջանակներ։ Վերլուծվում է, որ «պատերազմ» հասկացույթը հաճախ առկայացվում է ռազմական տերմինաբանության, կոնֆլիկտային սցենարների նկարագրության, մետաֆորիկ կառուցվածքների (օրինակ՝ քաղաքական պայքարը որպես «battle» կամ «fight») և դինամիկ գործողությունների շեշտադրման միջոցով։ «Խաղաղություն» հասկացույթը, հակառակ դրան, արտահայտվում է կայունության, համաձայնության, դիվանագիտական գործընթացների և վերականգնման լեզվական դաշտերի միջոցով, հաճախ ուղեկցվելով գնահատական և նորմատիվ բառապաշարով։ «Վախ» հասկացույթը հիմնականում ձևավորվում է ռիսկի, սպառնալիքի, անորոշության և անվտանգության խախտման լեզվական մոդելների միջոցով, ինչպես նաև էմոցիոնալ-գնահատողական արտահայտություններով, որոնք ուժեղացնում են ազդեցությունը ընթերցողի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կոնցեպտուալ մետաֆորների և ֆրեյմային կառուցվածքների կիրառությանը, որոնք ձևավորում են տեղեկատվության ընկալման շրջանակները և ուղղորդում հասարակական կարծիքը։ Նշվում է նաև, որ ժամանակակից ամերիկյան մամուլում այս հասկացույթների ներկայացումը հաճախ պայմանավորված է քաղաքական, գաղափարական և հաղորդակցական նպատակներով, ինչը մեծացնում է լեզվի ազդեցական գործառույթը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ «պատերազմ», «խաղաղություն» և «վախ» հասկացույթների առկայացումը մամուլում իրականացվում է բազմամակարդակ լեզվական մեխանիզմների միջոցով, որոնք համադրում են տեղեկատվական և ազդեցական գործառույթները։

Other Subjects

Այս հրատարակությունը նախատեսված է գրադարանավարների համար և արտացոլում է խորհրդային շրջանում գրադարանների առջև դրված գաղափարական, կազմակերպական և քարոզչական խնդիրները։ Նյութը կապված է ՍՄԿԿ 25-րդ համագումարի նախապատրաստման և դրա շուրջ իրականացվող հասարակական-քաղաքական աշխատանքների հետ՝ գրադարանային գործունեությունը դիտարկելով որպես բնակչության շրջանում քաղաքական և գաղափարական տեղեկատվության տարածման կարևոր միջոց։ Հրատարակության հիմնական նպատակներից է գրադարանավարներին մեթոդական աջակցություն տրամադրելը՝ թեմատիկ ցուցահանդեսների, գրքային տեսությունների, ընթերցողների հետ հանդիպումների, բանավոր և գրավոր քարոզչական միջոցառումների ու գրադարանային այլ նախաձեռնությունների կազմակերպման գործում։ Նյութում կարևոր տեղ է հատկացվում համապատասխան գրականության ընտրությանը, դասակարգմանը և ընթերցողներին նպատակային ներկայացմանը։ Գրադարանը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գրքերի պահպանման և տրամադրման վայր, այլև որպես խորհրդային հասարակության գաղափարական դաստիարակության համակարգի բաղադրիչ։ Հրատարակության բովանդակությունը կարելի է դիտարկել տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային մեթոդաբանության և քաղաքական մշակույթի համատեքստում։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես էին պետական և կուսակցական նշանակության իրադարձությունները ներառվում գրադարանների ամենօրյա աշխատանքում և ինչպես էին գրքային ֆոնդերը, տեղեկատվական միջոցները և մշակութային միջոցառումները ծառայեցվում հասարակական-քաղաքական օրակարգի տարածմանը։ Առանձին նշանակություն ունի գրադարանավարի մասնագիտական դերի ներկայացումը․ նրանից ակնկալվում էր ոչ միայն գրականության հետ աշխատելու տեխնիկական հմտություն, այլև ընթերցողների հետաքրքրությունների ուսումնասիրություն, համապատասխան թեմատիկ նյութերի ընտրություն և կազմակերպված քարոզչական աշխատանքի իրականացում։ Այս առումով հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև գրադարանային աշխատանքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել խորհրդային գրադարաններում կիրառվող միջոցառումների ձևերի, մեթոդական մոտեցումների և տեղեկատվական աշխատանքի սկզբունքների մասին։ Հրատարակության արժեքը հատկապես մեծ է որպես ժամանակաշրջանի սկզբնաղբյուրային նյութ, քանի որ այն արտացոլում է ոչ միայն գրադարանավարության գործնական մեթոդները, այլև այն գաղափարական պահանջները, որոնց շրջանակում կազմակերպվում էր մշակութային և տեղեկատվական աշխատանքը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, գրադարանային գործի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, խորհրդային շրջանի մշակույթի և քարոզչական համակարգի ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև Հայաստանի խորհրդային շրջանի հասարակական-մշակութային կյանքի վերաբերյալ հետազոտություններ կատարող մասնագետներին։