Գրիգոր Արծրունին գրական գործիչ

Religion

Հրատարակությունը սրբախոսական գրականության ժողովածու է, որտեղ համախմբված են քրիստոնեական սրբերի կյանքի, հավատքի, գործունեության և հոգևոր սխրանքների մասին պատմություններ։ Սրբերի վարքերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում քրիստոնեական գրավոր ավանդության մեջ՝ ներկայացնելով այն մարդկանց կենսագրությունները, որոնց կյանքը դիտարկվել է որպես հավատարմության, նվիրումի, համբերության և բարոյական հաստատակամության օրինակ։ Այդ պատմություններում սովորաբար լուսաբանվում են սրբերի հոգևոր ուղին, քրիստոնեության տարածման գործում նրանց ունեցած դերը, փորձություններն ու հալածանքները, ինչպես նաև հավատքի պահպանման համար ցուցաբերած անձնազոհությունը։ «Ծաղկաքաղ» բնորոշումը ցույց է տալիս, որ գիրքը տարբեր աղբյուրներից ընտրված նյութերի համադրություն է՝ ընթերցողին ներկայացնելով սրբախոսական ժառանգության որոշակի ընտրանի։ Նման ժողովածուները ծառայել են ոչ միայն կրոնական ընթերցանության, այլև հոգևոր ու բարոյական դաստիարակության նպատակներին՝ սրբերի օրինակով փոխանցելով քրիստոնեական արժեքներ և վարքականոններ։ Դրանք կարևոր դեր են ունեցել եկեղեցական հիշողության պահպանման, սրբերի պաշտամունքի տարածման և հավատացյալների հոգևոր կյանքի ձևավորման գործում։ Գիրքը արժեքավոր է հայ եկեղեցական գրականության, սրբախոսության, քրիստոնեական բարոյագիտության և հայ հոգևոր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է շահադիտական-բռնի մոտիվացիայով կատարվող հանցագործությունների կրիմինոլոգիական բնութագրի ուսումնասիրությանը՝ դրանց սոցիալական էության, պատճառների, դրդապատճառների և հանցավոր վարքագծի առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է այն հանցագործությունների առանձնահատկությունը, որոնց կատարման հիմքում միաժամանակ առկա են նյութական կամ այլ շահ ստանալու ձգտումը և բռնության կիրառման կամ դրա սպառնալիքի գործոնը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նման հանցագործությունների կրիմինոլոգիական բնութագրիչներին, դրանց տարածվածության, կառուցվածքի և դինամիկայի, ինչպես նաև հանցավորության այս տեսակի վրա ազդող սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և այլ գործոնների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են հանցագործի անձի առանձնահատկությունները, նրա արժեքային կողմնորոշումները, սոցիալական միջավայրը, վարքագծային դրսևորումները և հանցավոր վարքագծի ձևավորման վրա ազդող հանգամանքները։ Քննության են առնվում նաև հանցագործության մոտիվացիայի, նպատակի և մեթոդի փոխկապակցվածությունը, բռնության կիրառման պատճառները և շահադիտական շարժառիթի դերը հանցավոր վարքագծի ձևավորման գործընթացում։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում նման հանցագործությունների պատճառների և պայմանների բացահայտմանը, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման կրիմինոլոգիական միջոցների մշակմանը։ Ուսումնասիրվում են անհատական և ընդհանուր կանխարգելման հնարավորությունները, իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները և հանցավոր վարքագծի վաղ հայտնաբերման ու կանխարգելման մեխանիզմները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հանցավորության տվյալ դրսևորումը դիտարկել ոչ միայն քրեաիրավական, այլև սոցիալական և հոգեբանական տեսանկյուններից՝ բացահայտելով դրա առաջացման և տարածման օրինաչափությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել քրեագիտության և քրեական իրավունքի մասնագետների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հանցավորության պատճառների ու կանխարգելման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Սոկրատի պատմագրական երկի տպագիր հրատարակության և Երուսաղեմում պահպանվող ձեռագրի համեմատական ուսումնասիրությանը։ Բնագրերի բաղդատությունը կարևոր գիտական մեթոդ է, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել տարբեր ձեռագրային և տպագիր տարբերակների միջև եղած ընդհանրություններն ու տարբերությունները, պարզել տեքստի փոխանցման առանձնահատկությունները և գնահատել առանձին ընթերցումների հավաստիությունը։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ բառային, ուղղագրական, քերականական և բովանդակային տարբերություններին՝ ուշադրություն դարձնելով նաև հնարավոր բացթողումներին, հավելումներին ու խմբագրական փոփոխություններին։ Երուսաղեմի ձեռագրի և տպագիր բնագրի համադրումը կարևոր նշանակություն ունի հայերեն ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրման համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ձեռագրի դերը պատմական երկի պահպանման և փոխանցման գործում։ Սոկրատի պատմագրությունը վաղ քրիստոնեական պատմության կարևոր աղբյուրներից է, ուստի դրա բնագրային տարբերակների ուսումնասիրությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև եկեղեցու պատմության և պատմագրության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել ձեռագրագետներին, բնագրագետներին, պատմաբաններին և հայ մատենագրական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին՝ որպես համեմատական բնագրային քննության օրինակ։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է հեռահաղորդակցության շուկայի ձևավորման, գործունեության և զարգացման հիմնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության առանցքում հեռահաղորդակցական ծառայությունների շուկայի կառուցվածքն է, դրա տնտեսական նշանակությունը, մրցակցային միջավայրը, տեխնոլոգիական փոփոխությունների ազդեցությունը և ոլորտի հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Քննվում են ֆիքսված և շարժական կապի, ինտերնետային հասանելիության, տվյալների փոխանցման և հարակից թվային ծառայությունների զարգացման ընդհանուր միտումները՝ ուշադրություն դարձնելով սպառողների պահանջարկի փոփոխությանը և նոր տեխնոլոգիաների տարածմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում շուկայի մասնակիցների միջև մրցակցության ուսումնասիրությանը, ծառայությունների տեսակների ընդլայնմանը, գնային քաղաքականությանը և սպասարկման որակի բարձրացմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքների դերը շուկայի զարգացման գործում՝ ընդգծելով ցանցերի արդիականացման, թողունակության մեծացման և ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման կարևորությունը։ Քննվում են նաև ոլորտի կարգավորման սկզբունքները և պետական քաղաքականության ազդեցությունը մրցակցային միջավայրի, ներդրումային գործունեության ու սպառողների շահերի պաշտպանության վրա։ Կարևորվում է տեխնոլոգիական նորարարությունների ազդեցությունը շուկայի կառուցվածքի վրա, քանի որ կապի նոր սերունդների, լայնաշերտ ինտերնետի, թվային հարթակների և համակցված ծառայությունների զարգացումը փոխում է ինչպես օպերատորների բիզնես մոդելները, այնպես էլ սպառողական վարքագիծը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ներդրումային միջավայրին և կապի ենթակառուցվածքների զարգացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավմանը։ Ուսումնասիրվում են քաղաքային և տարածաշրջանային տարածքների միջև ծառայությունների հասանելիության հնարավոր տարբերությունները, ինչպես նաև թվային ներառականության ապահովման տնտեսական և սոցիալական նշանակությունը։ Շուկայի զարգացման հեռանկարները կարող են դիտարկվել նաև տնտեսության ընդհանուր թվայնացման համատեքստում, քանի որ ժամանակակից հեռահաղորդակցական ենթակառուցվածքները հիմք են ստեղծում էլեկտրոնային ծառայությունների, թվային բիզնեսի, հեռավար աշխատանքի և տեղեկատվական հասարակության զարգացման համար։ Համեմատական մոտեցմամբ հնարավոր է ուսումնասիրել միջազգային հեռահաղորդակցական շուկաների փորձը և առանձնացնել Հայաստանի պայմաններում կիրառելի կազմակերպական ու տնտեսական մոտեցումները։ Աշխատությունը համակարգում է ոլորտի զարգացման վրա ազդող տեխնոլոգիական, տնտեսական, մրցակցային և կարգավորող գործոնները՝ նպաստելով հեռահաղորդակցության շուկայի զարգացման օրինաչափությունների և երկարաժամկետ հեռանկարների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Pedagogy

Աշխատությունը ներկայացնում է Մոսկվայում Լազարյանների նախաձեռնությամբ հիմնադրված Արևելյան լեզուների հայկական ճեմարանի կազմակերպական, վարչական և կրթական գործունեությունը կարգավորող պաշտոնական կանոնադրական փաստաթուղթը։ Այն կարևոր պատմական սկզբնաղբյուր է հայ կրթական հաստատությունների ձևավորման, մասնագիտական ուսուցման կազմակերպման, արևելագիտական գիտությունների զարգացման և հայ համայնքի կրթամշակութային գործունեության ուսումնասիրության համար։ Փաստաթղթի հիմնական նպատակն է սահմանել ճեմարանի գործունեության իրավական և կազմակերպական հիմքերը, հաստատության կառավարման սկզբունքները, ուսումնական գործընթացի կազմակերպման կարգը, կրթական պարտականությունները և հաստատության առջև դրված ընդհանուր խնդիրները։ Ճեմարանի հիմնադրումը կապված էր Լազարյան ընտանիքի կրթասիրական և բարեգործական նախաձեռնության հետ, որի նպատակն էր ստեղծել հայ երիտասարդության կրթությանն ու արևելյան լեզուների ուսումնասիրությանը ծառայող մասնագիտացված ուսումնական կենտրոն։ Կանոնադրական կարգավորումների կարևոր նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ կրթական հաստատության արդյունավետ գործունեությունը պահանջում էր ոչ միայն ուսումնական ծրագրերի մշակում, այլև կառավարման հստակ համակարգ, պատասխանատվության բաշխում, դասավանդման կազմակերպված ընթացք և կրթական գործունեության նկատմամբ վերահսկողություն։ Այսպիսի փաստաթղթերը սահմանում էին հաստատության իրավական կարգավիճակը, կառավարման մարմինների լիազորությունները, պաշտոնատար անձանց պարտականությունները և ուսումնական կյանքի կազմակերպման ընդհանուր սկզբունքները։ Ճեմարանի գործունեության առանձնահատուկ ուղղություններից էր արևելյան լեզուների ուսուցումը, որն ուներ ինչպես գիտական, այնպես էլ գործնական նշանակություն։ Արևելյան լեզուների իմացությունը կարևոր էր Ռուսաստանի և Արևելքի ժողովուրդների միջև դիվանագիտական, առևտրային, հասարակական ու մշակութային հարաբերությունների զարգացման համար։ Միաժամանակ հայ երիտասարդության համար այդ լեզուների ուսումնասիրությունը հնարավորություն էր ստեղծում խորացնելու սեփական լեզվամշակութային ժառանգության ճանաչողությունը, զբաղվելու թարգմանական գործունեությամբ և մասնակցելու արևելագիտական գիտելիքների զարգացմանը։ Ճեմարանի կրթական առաքելությունը չէր սահմանափակվում միայն լեզուների ուսուցմամբ. այն միտված էր նաև ընդհանուր մտավոր զարգացմանը, գիտական պատրաստվածության ձևավորմանը և կրթված մասնագետների դաստիարակությանը։ Այսպիսի կրթական միջավայրում լեզվական գիտելիքները դիտարկվում էին որպես պատմության, գրականության, կրոնի, մշակույթի և ժողովուրդների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտ հիմք։ Աշխատության կարևոր գաղափարական նշանակություններից է կրթության՝ որպես հասարակական առաջընթացի և ազգային զարգացման հիմնարար միջոցի ընկալումը։ Ճեմարանի ստեղծումը վկայում է այն գիտակցության մասին, որ ժողովրդի մտավոր ու մշակութային առաջընթացը մեծապես պայմանավորված է կազմակերպված կրթական հաստատությունների առկայությամբ, գիտելիքի համակարգված փոխանցմամբ և մասնագիտական պատրաստվածության ապահովմամբ։ Լազարյանների նախաձեռնությունը մարմնավորում էր կրթության միջոցով ազգային կարողությունների զարգացման, հայ երիտասարդության գիտական պատրաստման և հասարակական կյանքում նրա ակտիվ մասնակցության խթանման ձգտումը։ Կրթական հաստատության գործունեությունը կարևոր նշանակություն ուներ նաև հայերեն գիտական ու կրթական միջավայրի ընդլայնման, տարբեր լեզուների ու մշակույթների միջև կապերի ամրապնդման և հայ մտավորականության միջազգային հաղորդակցության հնարավորությունների զարգացման համար։ Փաստաթուղթը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև կրթության կառավարման պատմության տեսանկյունից։ Կանոնադրական կարգավորումները թույլ են տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էին ձևավորվում նոր տիպի մասնագիտացված ուսումնական հաստատությունները, ինչպիսի սկզբունքներով էր կազմակերպվում դրանց վարչական կյանքը և ինչպես էին համադրվում բարեգործական նախաձեռնությունը, պետական հովանավորությունը և կրթական նպատակները։ Հաստատության կայսերական հովանավորության հանգամանքը կարևոր է նրա իրավական ու հասարակական դիրքի ընկալման համար, քանի որ այն արտացոլում է կրթական հաստատությունների և պետական իշխանության հարաբերությունների պատմական առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ փաստաթուղթը ներկայացնում է կրթության կազմակերպման այն մոդելը, որտեղ ազգային նախաձեռնությունը և հասարակական բարեգործությունը կարող էին նշանակալի դեր ունենալ բարձրագույն կրթական նպատակների իրականացման գործում։ Պատմական առումով ճեմարանը դարձավ հայ մտավոր և գիտական կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը՝ նպաստելով արևելագիտության, հայագիտության, լեզվաբանության, պատմագիտության և թարգմանական գործունեության զարգացմանը։ Լազարյանների կրթական նախաձեռնությունը հատկապես կարևոր էր այն պայմաններում, երբ հայ ժողովրդի տարբեր համայնքներում աճում էր ժամանակակից կրթության, գիտական գիտելիքների և մասնագիտական պատրաստվածության պահանջարկը։ Մոսկվայում նման հաստատության ստեղծումը հայ երիտասարդության համար նոր հնարավորություններ էր բացում՝ հնարավորություն տալով ստանալու կազմակերպված կրթություն և ներգրավվելու միջազգային գիտական ու մշակութային միջավայրում։ Ճեմարանի հետագա գործունեությունը նշանակալի ազդեցություն ունեցավ հայ կրթական մտքի և արևելագիտական ուսումնասիրությունների զարգացման վրա։ Այն դարձավ հայ և ռուս գիտական շրջանակների համագործակցության կարևոր միջավայր և նպաստեց արևելյան ժողովուրդների լեզուների, պատմության ու մշակույթի ուսումնասիրությանը։ Գրական և փաստաթղթային առումով աշխատությունը պատկանում է կրթական կանոնադրությունների ու հաստատությունների պաշտոնական կարգավորումների ժանրին։ Նրան բնորոշ են իրավական և վարչական շարադրանքի հստակությունը, դրույթների համակարգված ներկայացումը և գործնական նպատակադրումը։ Ի տարբերություն սովորական ուսումնական ձեռնարկների՝ այս հրատարակության արժեքը պայմանավորված է ոչ թե գիտելիքի անմիջական ուսուցմամբ, այլ կրթական հաստատության գործունեության սկզբունքների և կազմակերպական հիմքերի ամրագրմամբ։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տասնիններորդ դարի կրթական կառավարման լեզուն, պաշտոնական փաստաթղթերի կառուցվածքը և ուսումնական հաստատությունների իրավական կարգավորման ավանդույթները։ Պատմամշակութային տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր վկայություն է հայ բարեգործական շարժման, կրթական հաստատությունների հիմնադրման և ազգային մտավոր կյանքի զարգացման պատմության համար։ Այն արտացոլում է Լազարյան ընտանիքի բացառիկ ներդրումը հայ կրթության և գիտության զարգացման գործում, ինչպես նաև հայ համայնքի՝ կրթության միջոցով ազգային ինքնությունը պահպանելու և հասարակական դիրքն ամրապնդելու ձգտումը։ Գիրքը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է Լազարյան ճեմարանի պատմությամբ, հայ-ռուսական կրթական հարաբերություններով, արևելագիտության զարգացմամբ, տասնիններորդ դարի մանկավարժական մտքով և հայ բարեգործական գործունեությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև պատմաբանների, մանկավարժների, իրավաբանների, արևելագետների, հայագետների և գրադարանային ու մատենագիտական հավաքածուների ուսումնասիրողների համար։ Նրա ընթերցողական և գիտական արժեքը հատկապես դրսևորվում է հայ կրթական հաստատությունների կազմակերպման պատմությունը, ազգային բարեգործության դերը և գիտելիքի տարածման ինստիտուցիոնալ հիմքերը բացահայտելու հնարավորության մեջ։

Culture

Այս աշխատանքը ներկայացնում է Ախպատի և Սանահինի հայկական վանական համալիրների պատմական, ճարտարապետական և մշակութային նկարագրությունը՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը միջնադարյան հայկական հոգևոր և կրթական կյանքի զարգացման մեջ։ Հետազոտության մեջ վանքերը դիտարկվում են որպես ոչ միայն կրոնական կենտրոններ, այլև գիտական և կրթական օջախներ, որտեղ զարգացել են ձեռագրական մշակույթը, աստվածաբանական մտածողությունը և միջնադարյան գիտելիքի փոխանցման ավանդույթները։ Աշխատությունը մանրամասնորեն անդրադառնում է երկու համալիրների ճարտարապետական առանձնահատկություններին՝ եկեղեցիների կառուցվածքային լուծումներին, խաչաձև գմբեթավոր հորինվածքներին, քարի մշակման բարձր արվեստին և տարածական կազմակերպման սկզբունքներին, որոնք արտացոլում են հայկական միջնադարյան ճարտարապետության բարձր մակարդակը։ Միաժամանակ վերլուծվում է վանքերի պատմական դերակատարությունը՝ որպես հոգևոր իշխանության, կրթության և մշակութային ինքնության պահպանման կենտրոններ, հատկապես արտաքին քաղաքական և սոցիալական բարդ պայմաններում։ Աշխատությունը կարևորում է նաև ձեռագրերի պահպանման և արտագրման գործունեությունը, որը նպաստել է հայկական գրավոր ժառանգության շարունակականությանը և տարածմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Ախպատն ու Սանահինը որպես համաշխարհային մշակութային ժառանգության կարևոր հուշարձաններ, որոնք արտահայտում են միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր, կրթական և ճարտարապետական մտքի ամբողջականությունը։