Հայ մատենագիրները 19-րդ դարում

Психология

Клиническая психология: исторический этюд աշխատությունը կլինիկական հոգեբանության զարգացման պատմությանը նվիրված գիտական-ուսումնական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է ոլորտի ձևավորման հիմնական փուլերը՝ սկսած հոգեկան խանգարումների վաղ պատկերացումներից մինչև ժամանակակից կլինիկական մոտեցումներ, այն վերլուծում է կլինիկական հոգեբանության կապը հոգեբուժության, նյարդաբանության և հոգեթերապիայի հետ, ինչպես նաև գիտական գաղափարների էվոլյուցիան անձի ախտորոշման և բուժման ոլորտում, գիրքը անդրադառնում է տարբեր պատմական դպրոցների և ուղղությունների ազդեցությանը՝ հոգեվերլուծություն, վարքային և կոգնիտիվ մոտեցումներ, միաժամանակ ընդգծելով ախտորոշման մեթոդների և բուժական պրակտիկայի զարգացման տրամաբանությունը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հոգեբանության, բժշկության և հոգեթերապիայի պատմության ուսումնասիրության համար։

Экономика

Տնտեսագիտական և կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահական կազմակերպություններում բիզնես գործընթացների կառավարման կատարելագործման և տնտեսական գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղիների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում առողջապահական կազմակերպությունների կառավարման առանձնահատկությունները, դրանց ֆինանսատնտեսական գործունեության կազմակերպման սկզբունքները և բիզնես գործընթացների դերը բժշկական ծառայությունների մատուցման արդյունավետության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպությունների ներքին գործընթացների վերլուծությանը, աշխատանքային և նյութական ռեսուրսների օպտիմալ բաշխմանը, ծախսերի կառավարմանը և ծառայությունների որակի բարձրացման մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են բիզնես գործընթացների նկարագրման, գնահատման, վերակազմակերպման և ավտոմատացման ժամանակակից մոտեցումները, ինչպես նաև դրանց կիրառման հնարավորությունները առողջապահության ոլորտում։ Քննարկվում են Հայաստանի առողջապահական համակարգի կազմակերպական և տնտեսական առանձնահատկությունները, ֆինանսավորման աղբյուրները, բժշկական հաստատությունների մրցունակության բարձրացման և կառավարման արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են կատարողականի հիմնական ցուցանիշների կիրառումը, ֆինանսական պլանավորման կատարելագործումը, տեղեկատվական համակարգերի ներդրումը և կառավարչական որոշումների հիմնավորման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում պացիենտների սպասարկման գործընթացների բարելավմանը, կազմակերպական ռիսկերի նվազեցմանը, մարդկային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետությանը և առողջապահական ծառայությունների տնտեսական կայունության ապահովմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել առողջապահության կառավարման, կազմակերպությունների տնտեսագիտության, բիզնես գործընթացների կառավարման և առողջապահական քաղաքականության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Психология

Տաղանդներն ու հանճարները մարդկային կարողությունների զարգացման բարձր աստիճաններ են, որոնք արտահայտվում են ստեղծագործական, ինտելեկտուալ կամ մասնագիտական բացառիկ ունակություններով։ Տաղանդը սովորաբար դիտարկվում է որպես բնածին կամ վաղ տարիքում դրսևորվող առանձնահատուկ ունակությունների ամբողջություն, որը թույլ է տալիս մարդուն արագ և բարձր մակարդակով յուրացնել որոշակի գործունեության ոլորտ՝ լինի դա արվեստ, գիտություն, սպորտ կամ տեխնիկա։ Տաղանդավոր մարդիկ աչքի են ընկնում արագ մտածողությամբ, ստեղծագործ մոտեցմամբ և սովորելու բարձր կարողությամբ, սակայն նրանց հաջողությունը մեծապես կախված է նաև միջավայրից, կրթությունից և զարգացման հնարավորություններից։ Հանճարը մարդկային կարողությունների ամենաբարձր մակարդակն է, որը բնութագրվում է ոչ միայն արտակարգ ինտելեկտով, այլև նոր գաղափարների ստեղծմամբ, գիտության կամ արվեստի զարգացման վրա հեղափոխական ազդեցությամբ։ Հանճարները հաճախ ձևավորում են նոր ուղղություններ, տեսություններ կամ ստեղծագործական դպրոցներ, որոնք փոխում են մարդկության մտածողությունը և զարգացումը։ Տաղանդի և հանճարի միջև հիմնական տարբերությունն այն է, որ տաղանդը կարող է դրսևորվել որոշակի ոլորտում բարձր արդյունավետությամբ, մինչդեռ հանճարը ստեղծում է նոր արժեքներ և փոխում գոյություն ունեցող համակարգերը։ Այս երևույթների ձևավորման վրա ազդում են ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական գործոնները։ Ժառանգականությունը կարող է ապահովել որոշակի նախադրյալներ, սակայն միջավայրը, կրթությունը, մշակույթը և անձի աշխատանքային փորձը վճռորոշ դեր ունեն դրանց զարգացման մեջ։ Մարդու հետաքրքրասիրությունը, համառությունը և ստեղծագործ մտածողությունը նույնպես կարևոր են տաղանդի և հանճարի զարգացման համար։ Պատմության ընթացքում բազմաթիվ տաղանդավոր և հանճարեղ անհատներ զգալի ներդրում են ունեցել մարդկային քաղաքակրթության զարգացման մեջ՝ գիտության, արվեստի, գրականության և տեխնոլոգիայի ոլորտներում։ Ժամանակակից հոգեբանությունը ուսումնասիրում է տաղանդի և հանճարի ձևավորման մեխանիզմները՝ փորձելով բացահայտել այն պայմանները, որոնք նպաստում են բացառիկ ունակությունների զարգացմանը։ Այս ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ վաղ հայտնաբերումը և նպատակային զարգացումը կարող են զգալիորեն բարձրացնել մարդու կարողությունների մակարդակը։ Այսպիսով, տաղանդներն ու հանճարները մարդկային ներուժի բարձրագույն դրսևորումներ են, որոնք կարևոր դեր ունեն հասարակության առաջընթացի, մշակույթի զարգացման և գիտական նորարարությունների ստեղծման գործում։

Литература

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Կարսի հայոց բանահյուսական մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի հայ բնակչության բանավոր ստեղծագործության և ժողովրդական ավանդույթների նշանակությունը ազգային մշակութային ժառանգության համատեքստում։ Կարսը պատմական Հայաստանի կարևոր մշակութային կենտրոններից է, որտեղ ձևավորվել և սերնդեսերունդ փոխանցվել են ժողովրդական ստեղծագործության բազմազան ձևեր՝ արտացոլելով բնակչության պատմական փորձը, առօրյա կյանքը, աշխարհայացքը և հասարակական հարաբերությունները։ Հայ բանահյուսությունը ներառում է վիպական ու պատմական զրույցներ, հեքիաթներ, ավանդազրույցներ, երգեր, առածներ, ասացվածքներ, հանելուկներ, ծիսական խոսքային ձևեր և ժողովրդական այլ ստեղծագործություններ, որոնց միջոցով պահպանվել են համայնքի հիշողությունը, արժեքներն ու պատկերացումները։ Տարածաշրջանային բանահյուսության ուսումնասիրությունը կարևոր է բացահայտելու տեղական տարբերակները, լեզվական առանձնահատկությունները, ստեղծագործությունների տարածման ուղիներն ու հարևան մշակույթների հետ փոխազդեցությունները։ Բանավոր նյութերի հավաքումը, դասակարգումը և գիտական մեկնաբանությունը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու նաև ժողովրդական ավանդույթների կապը պատմական իրադարձությունների, ընտանեկան և համայնքային կյանքի, տոնական սովորույթների ու ծիսական համակարգերի հետ։ Այսպիսի հետազոտությունը նպաստում է ոչ միայն Կարսի հայության մշակութային դիմագծի ճանաչմանը, այլև հայ բանահյուսության ընդհանուր պատկերի ամբողջացմանը՝ ընդգծելով տեղային մշակութային ժառանգության ինքնատիպությունն ու պահպանման կարևորությունը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել բանագետների, ազգագրագետների, պատմաբանների, լեզվաբանների, ինչպես նաև հայ ժողովրդական մշակույթով և պատմական Կարսի ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Лингвистика

Արդի հայերենի կետադրության հիմնախնդիրներ: Հիմունքներ, զուգաձևություններ, տարակարծություններ, կետադրություն աշխատությունը լեզվաբանական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է արդի հայերենի կետադրական համակարգի տեսական և գործնական խնդիրներին՝ ներկայացնելով կետադրության հիմնական սկզբունքները, կանոնները և դրանց կիրառման առանձնահատկությունները ժամանակակից գրավոր խոսքում, այն անդրադառնում է կետադրական նշանների՝ ստորակետի, կետ-ստորակետի, գծիկի, բութի և այլ նշանների գործառույթներին, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ ձևավորվում են զուգաձևություններ և տարակարծություններ լեզվական նորմերի շուրջ, գիրքը վերլուծում է տարբեր լեզվաբանական մոտեցումներ և առաջարկվող լուծումներ՝ ցույց տալով, թե ինչպես են փոխվում և զարգանում կետադրական կանոնները լեզվի գործածության ընթացքում, միաժամանակ ընդգծելով ճիշտ կետադրության կարևորությունը խոսքի հստակության, իմաստային ճշգրտության և ոճական մշակվածության ապահովման մեջ, այն օգտակար է ինչպես ուսանողների, այնպես էլ լեզվաբանների և խմբագիրների համար։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքավարության, հասարակական վարքի և անհատի քաղաքական ու քաղաքացիական կրթության սկզբունքներին՝ դիտարկելով մարդու անձնական վարքագիծը հասարակության մեջ նրա ունեցած դերի և պարտականությունների համատեքստում։ Այն ներկայացնում է այն բարոյական ու հասարակական նորմերը, որոնք նպաստում են մարդկանց միջև հարգալից հարաբերությունների ձևավորմանը, փոխըմբռնմանը, կարգապահությանը և համակեցության պահպանմանը։ Քաղաքավարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտաքին վարվելակերպի կանոնների պահպանում, այլև որպես մարդու ներքին դաստիարակության, պատասխանատվության, զսպվածության և ուրիշների իրավունքների նկատմամբ հարգանքի արտահայտություն։ Քաղաքական կրթության գաղափարը ենթադրում է նաև հասարակական կյանքի կազմակերպման, քաղաքացու պարտականությունների, օրենքների և ընդունված կարգերի նկատմամբ վերաբերմունքի կարևորում։ Նման բնույթի ուսումնական աշխատություններում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում անհատի և հանրության փոխհարաբերություններին, հասարակական կարգի պահպանմանը, բարոյական ընտրությանը և քաղաքացիական գիտակցության ձևավորմանը։ Գործնական նշանակություն ունեցող այս նյութը կարող էր ծառայել որպես դաստիարակչական ընթերցանության միջոց՝ սովորողներին ծանոթացնելով հասարակական կյանքում պատշաճ վարքի, փոխադարձ հարգանքի և պատասխանատու մասնակցության հիմունքներին։ Այն արժեքավոր է նաև հայ կրթական մտքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է քաղաքավարության և քաղաքացիական դաստիարակության գաղափարների տարածումը հայալեզու կրթական գրականության մեջ։