Մանկական մահացության հիմնական միտումները Հայաստանի Հանրապետությունում (1992-2002թ.) և դրա հետագա իջեցման ուղիները

History

Այս հրատարակությունը 1893 թվականին Մոսկվայում տպագրված 8 էջանոց հաշվետվություն է, որը վերաբերում է գաղտնի խորհրդական, Լազարյան ինստիտուտի նախկին պրոֆեսոր Նիկիտա Օսիպովիչ Էմինի հոգևոր կտակի կատարմանը։ Ն. Օ. Էմինը հայագետ, պատմաբան, բանասեր և արևելագետ էր, որը երկար տարիներ կապված է եղել Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի հետ․ նա սկզբում այնտեղ սովորել է, ապա դասավանդել հայերեն, զբաղեցրել տեսուչի պաշտոնը և հետագայում շարունակել աշխատել որպես պրոֆեսոր։ Հաշվետվության բնույթը ցույց է տալիս, որ այն պարզապես կենսագրական կամ հուշագրական նյութ չէ, այլ փաստաթղթային բնույթի հրապարակում, որի հիմնական նպատակը հանգուցյալի կտակով նախատեսված կամ նրա կողմից սահմանված կամքի իրականացման ընթացքի և արդյունքների արձանագրումն է։ Այդ պատճառով հրատարակությունը արժեքավոր է հատկապես Ն. Օ. Էմինի ժառանգության, նրա գրքերի ու ձեռագրերի, ինչպես նաև Լազարյան ինստիտուտի գիտակրթական միջավայրի պատմությունն ուսումնասիրելու համար։ Էմինի գործունեությունը սերտորեն կապված էր հայագիտության զարգացման հետ․ նա զբաղվել է Հայաստանի պատմությամբ, հնագիտությամբ, ազգագրությամբ և Արևելքի ուսումնասիրությամբ, աշխատություններ հրապարակել հայերեն, ռուսերեն և ֆրանսերեն, ինչպես նաև կատարել է կարևոր թարգմանություններ։ Հոգևոր կտակի կատարման վերաբերյալ առանձին հաշվետվության գոյությունը վկայում է նաև այն մասին, որ նրա թողած գիտական և նյութական ժառանգությունը դիտարկվել է որպես հասարակական և կրթամշակութային նշանակություն ունեցող արժեք։ Հատկապես կարևոր է Էմինի գրադարանի և ձեռագրական հավաքածուների հարցը։ Լազարյան ինստիտուտի պատմական նյութերում նրա անունով առանձնացվում է գրադարանային ֆոնդ, իսկ հետագայում ձևավորվել է նաև Ն. Օ. Էմինի անունը կրող ազգագրական ֆոնդ։ Այս հանգամանքը թույլ է տալիս հրատարակությունը դիտարկել որպես գիտական ժառանգության պահպանման և ինստիտուցիոնալ փոխանցման պատմության կարևոր սկզբնաղբյուր։ Աշխատության արժեքը մեծանում է նաև այն պատճառով, որ այն կապված է 19-րդ դարի վերջի հայագիտական և արևելագիտական գիտական միջավայրի հետ։ Լազարյան ինստիտուտը Մոսկվայում ոչ միայն կրթական հաստատություն էր, այլև արևելագիտության կարևոր կենտրոն, որտեղ աշխատել են նշանավոր հայագետներ և արևելագետներ։ Ինստիտուտի գործունեությունը նպաստել է հայոց լեզվի, հայ գրականության, Հայաստանի պատմության և Արևելքի ժողովուրդների մշակույթի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ռուս-հայկական գիտական և մշակութային կապերի զարգացմանը։ Էմինի ժառանգության հետ կապված փաստաթղթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին այդ ժամանակաշրջանում գիտնականների անձնական գրադարանները, ձեռագրերը և այլ նյութերը փոխանցվում գիտակրթական հաստատություններին և ինչպես էին դրանք վերածվում հանրային գիտական ռեսուրսի։ Նման նյութը կարևոր է նաև գրքի և ձեռագրի պատմության տեսանկյունից։ Գիտնականի մահից հետո նրա անձնական հավաքածուի ճակատագիրը հաճախ որոշում էր հետագա հետազոտությունների հնարավորությունները։ Գրքերի և ձեռագրերի ճիշտ հաշվառումը, պահպանությունը և համապատասխան հաստատությանը փոխանցումը հնարավորություն էին տալիս պահպանել գիտական ժառանգությունը և այն հասանելի դարձնել հաջորդ սերունդների մասնագետներին։ Այդ պատճառով հաշվետվությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես 19-րդ դարի գիտական ժառանգության կառավարման մասին վկայող փաստաթուղթ։ Հրատարակության պատմական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրա կապով Ն. Օ. Էմինի անձնական կյանքի և մասնագիտական գործունեության հետ։ Էմինը Նոր Ջուղայից ծագող հայ մտավորական էր, ծնվել է 1815 թվականին Նոր Ջուղայում, կրթություն ստացել Կալկաթայում, այնուհետև տեղափոխվել Ռուսաստան և կրթությունը շարունակել Մոսկվայում։ Նա սկզբում ռուսերեն չգիտեր, սակայն Լազարյան ինստիտուտում ուսանելու տարիներին տիրապետեց լեզվին և հետագայում դարձավ ռուսալեզու գիտական միջավայրում ակտիվ գործող հայագետ։ Նրա գիտական գործունեության մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հայ պատմագրական աղբյուրների ուսումնասիրությունն ու թարգմանությունը, ինչի մասին վկայում են, օրինակ, Մովսես Խորենացու և Վարդան Մեծի պատմական երկերի ռուսերեն հրատարակությունները։ Այսպիսով, նրա թողած ժառանգությունը միայն անձնական ունեցվածք չէր, այլ հայագիտության և արևելագիտության համար կարևոր գիտական նյութերի ամբողջություն։ Փաստաթուղթը հետաքրքիր է նաև իրավական և հասարակական պատմության տեսանկյունից, քանի որ հոգևոր կտակի կատարման հաշվետվությունը ենթադրում է կտակարարի կամքի, ժառանգության և դրա տնօրինման վերաբերյալ որոշակի կազմակերպչական ու ֆինանսական գործընթացների առկայություն։ Հաշվետվության ուսումնասիրությունը կարող է օգնել վերականգնելու այդ գործընթացի մանրամասները և հասկանալու, թե ինչպիսի մեխանիզմներով էր գիտնականի կտակած ունեցվածքը կամ միջոցները օգտագործվում նրա ցանկություններին համապատասխան։ Այս առումով հրատարակությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև 19-րդ դարի բարեգործական մշակույթի և մտավոր ժառանգության պահպանման պատմության ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, այս փոքրածավալ, սակայն բովանդակալից փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է Նիկիտա Օսիպովիչ Էմինի կյանքի վերջին շրջանի, նրա կտակի կատարման, գիտական ժառանգության պահպանման և Լազարյան ինստիտուտի պատմության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էր 19-րդ դարի վերջում գիտնականի անձնական գրադարանը, ձեռագրերը և այլ ժառանգությունը փոխանցվում կրթական ու գիտական միջավայրին և ինչ նշանակություն կարող էր ունենալ այդ գործընթացը հայագիտության հետագա զարգացման համար։ Հրատարակությունը հատկապես հետաքրքիր է հայագիտության, Լազարյան ինստիտուտի, 19-րդ դարի ռուսահայ մշակութային կյանքի, արևելագիտության և հայ գիտնականների ժառանգության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Economics

Գիրքը ուսումնասիրում է ազգային արժույթի արժեզրկման և արտարժույթի՝ մասնավորապես դոլարի արժևորման գործընթացները՝ ներկայացնելով դրանց մակրոտնտեսական պատճառները, փոխկապակցվածությունը և հետևանքները տնտեսության վրա։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են փոխարժեքի ձևավորման հիմնական գործոնները՝ գնաճ, տոկոսադրույքներ, արտաքին առևտրի հաշվեկշիռ, կապիտալի հոսքեր և դրամավարկային քաղաքականություն։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է դրամի արժեզրկման և դոլարի արժևորման ազդեցությանը բնակչության գնողունակության, ներմուծման և արտահանման կառուցվածքի, պետական բյուջեի և արտաքին պարտքի վրա։ Գրքում քննարկվում են նաև կենտրոնական բանկի դերը փոխարժեքի կայունացման գործում, միջամտության գործիքները և ֆինանսական շուկաների արձագանքը արժութային տատանումներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակրոտնտեսական հավասարակշռության պահպանմանը, գնաճային ճնշումներին և տնտեսական քաղաքականության հնարավոր սցենարներին տարբեր արժութային պայմաններում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ամբողջական պատկերացում արժեզրկման և արժևորման գործընթացների վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, ֆինանսիստների, բանկային ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար։

Psychology

Ստեղծագործությունը հոգեբանական-փիլիսոփայական պատմվածք է, որտեղ շախմատային խաղը դառնում է մարդկային մտքի, կամքի ուժի և հոգեբանական դիմակայության խորհրդանշական դաշտ։ Պատմության կենտրոնում երկու հակադիր կերպարների հանդիպումն է՝ մի կողմում շախմատի աշխարհի չեմպիոնը, որը ներկայացնում է սառը հաշվարկը և պրոֆեսիոնալ վարպետությունը, իսկ մյուս կողմում խորհրդավոր խաղացողը, ով, չնայած իր թվացյալ անփորձությանը, ունակ է դիմակայել բացառիկ ինտելեկտուալ ճնշման՝ շնորհիվ իր ներքին ուժի և կյանքի ծանր փորձառության։ Պատմության ընթացքում բացահայտվում է, թե ինչպես մեկուսացումը, հոգեբանական տառապանքը և ուժեղ ճնշումը կարող են ձևավորել արտասովոր մտածողություն, որը դուրս է դասական տրամաբանության սահմաններից։ Ստեղծագործությունը նաև լայն իմաստով անդրադառնում է մարդու ներքին աշխարհի բարդությանը, մոլուցքներին և ինքնազսպման կամ դրա բացակայության հետևանքներին՝ ցույց տալով, որ իրական պայքարը հաճախ տեղի է ունենում ոչ թե խաղատախտակի վրա, այլ մարդու հոգեկանում։ Stefan Zweig-ի այս գործը համարվում է նրա հոգեբանական արձակի ամենախորը օրինակներից մեկը, որտեղ մեկ շախմատային պարտիա վերածվում է մարդու հոգու դրամայի խորհրդանիշի։

Religion

Հրատարակությունը XVIII դարի հայ եկեղեցական, քարոզչական և պատմամշակութային գրավոր ժառանգության արժեքավոր սկզբնաղբյուր է, որը կապված է Սանկտ Պետերբուրգի հայկական համայնքի հոգևոր կյանքի և Սուրբ Եկատերինա հայկական եկեղեցու օծման հանդիսավոր արարողության հետ։ Այն ներկայացնում է Հայոց եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականի կողմից արտասանված հանդիսավոր խոսք, որի բովանդակության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի եկեղեցական հռետորաբանության, աստվածաբանական մտածողության և համայնքային ինքնագիտակցության առանձնահատկությունների մասին։ Խոսքի առանցքում կարող են լինել եկեղեցու՝ որպես սրբազան տարածքի նշանակությունը, քրիստոնեական հավատի պահպանումը, համայնքի հոգևոր միասնությունը և նորակառույց տաճարի դերը հավատացյալների կրոնական ու հասարակական կյանքում։ Հատուկ կարևորություն ունի նյութի պատմական միջավայրը, քանի որ XVIII դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանի հայ համայնքների կազմակերպական և մշակութային կյանքում եկեղեցական հաստատությունները կարևոր դեր էին կատարում՝ հանդես գալով ոչ միայն որպես պաշտամունքի վայրեր, այլև որպես համայնքային համախմբման կենտրոններ։ Աղբյուրը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև Սանկտ Պետերբուրգի հայության պատմությունը, նրա եկեղեցաշինական գործունեությունը և հայկական հոգևոր կառույցների ձևավորման գործընթացը Ռուսական կայսրության մայրաքաղաքային միջավայրում։ Բնագրի լեզվական և ոճական քննությունը կարող է բացահայտել ժամանակաշրջանի հոգևոր ճառերին բնորոշ կառուցվածքային առանձնահատկությունները, աստվածաշնչյան պատկերների ու խորհրդանիշների կիրառությունը, բարոյախրատական շեշտադրումները և հանդիսավոր խոսքին հատուկ արտահայտչամիջոցները։ Միաժամանակ այն կարևոր նյութ է Հովսեփ արքեպիսկոպոսի հոգևոր ու մտավոր գործունեության ուսումնասիրման համար՝ արտացոլելով նրա պատկերացումները եկեղեցու, համայնքի և քրիստոնեական արժեքների վերաբերյալ։ Հրատարակության ճշգրիտ թվագրումը և կոնկրետ եկեղեցական իրադարձության հետ կապը մեծացնում են դրա աղբյուրագիտական նշանակությունը՝ հնարավորություն տալով այն համադրել ժամանակաշրջանի այլ փաստաթղթերի, եկեղեցական վկայությունների և հայկական համայնքի պատմությանը վերաբերող նյութերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ այս սկզբնաղբյուրը համադրում է եկեղեցական պատմության, հայ-ռուսական մշակութային կապերի, քարոզչական գրականության և համայնքային պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր նյութ՝ լուսաբանելով XVIII դարի Սանկտ Պետերբուրգի հայկական հոգևոր կյանքի նշանակալի դրվագներից մեկը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում բիզնեսի արժեքի գնահատման հիմնախնդիրների վերլուծությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը մանրամասն դիտարկում է բիզնեսի գնահատման մեթոդաբանությունը, բանկային ու ֆինանսական կառույցներում կիրառվող մոտեցումները, ինչպես նաև գնահատման գործընթացում առկա խոչընդոտները՝ ներառյալ ֆինանսական տեղեկատվության սահմանափակումները, շուկայային և կազմակերպական ռիսկերը, արժևորման միտումների անորոշությունը և օրենսդրական բացերը։ Աշխատությունում ներկայացվում են ինչպես դասական, այնպես էլ ժամանակակից ֆինանսատնտեսական մեթոդներ՝ եկամուտների, ակտիվների և շուկայի մոտեցումները, համակցված մեթոդների կիրառելիությունը և դրանց առավելությունները ու թերությունները ՀՀ պայմաններում։ Հեղինակը առաջարկում է գործնական լուծումներ բիզնեսի արժևորման պրոցեսների կատարելագործման, ֆինանսական թափանցիկության բարձրացման և բանկային ռիսկերի նվազեցման համար, ընդգծելով պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության կարևորությունը։ Գիրքը օգտակար է ֆինանսիստների, տնտեսագետների, բանկային համակարգի աշխատակիցների, կառավարման մասնագետների, ուսանողների և հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են բիզնեսի գնահատմամբ, ներդրումային գործընթացներով և ֆինանսական ռազմավարությունների մշակմամբ։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է միջաստղային ամպերում ատոմների և մոլեկուլների ֆիզիկաքիմիական փոխակերպումների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այն գործընթացներին, որոնք կարող են հանգեցնել ավելի բարդ օրգանական և նախակենսաբանական նշանակություն ունեցող մոլեկուլային համակարգերի առաջացմանը։ Հետազոտության շրջանակում միջաստղային միջավայրը դիտարկվում է որպես ցածր ջերմաստիճանով, փոքր խտությամբ, ճառագայթման ազդեցությամբ և փոշեհատիկների առկայությամբ բնութագրվող յուրահատուկ քիմիական համակարգ, որտեղ հնարավոր են ինչպես գազային փուլում, այնպես էլ միջաստղային փոշու մակերևույթներին ընթացող փոխազդեցություններ։ Քննության են առնվում ատոմների իոնացման, մոլեկուլների առաջացման և քայքայման, իոնամոլեկուլային փոխազդեցությունների, ֆոտոքիմիական երևույթների և ազատ ռադիկալների մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում միջաստղային փոշեհատիկների մակերևույթներին նյութերի կլանման և հետագա փոխակերպումների դերին, քանի որ նման պայմաններում պարզ քիմիական բաղադրիչներից կարող են ձևավորվել աստիճանաբար ավելի բարդ միացություններ։ Ուսումնասիրվում է նաև տիեզերական ճառագայթների և տարբեր հաճախականությունների էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցությունը մոլեկուլային կառուցվածքների փոփոխությունների և նոր քիմիական կապերի առաջացման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այն հնարավոր ուղիների տեսական գնահատումը, որոնց միջոցով միջաստղային նյութում կարող են առաջանալ կենսաբանական համակարգերի համար նշանակություն ունեցող օրգանական միացությունների նախորդներ։ Այս համատեքստում քննարկվում է տիեզերական քիմիական էվոլյուցիայի և նախակենսաբանական քիմիայի փոխկապակցվածությունը՝ փորձելով պարզաբանել, թե աստղերի ու մոլորակային համակարգերի ձևավորումից առաջ գոյություն ունեցող նյութը ինչպիսի քիմիական բարդության կարող է հասնել։ Միջաստղային ամպերում ձևավորված միացությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հասկանալու համար, թե ինչպիսի օրգանական նյութ կարող է ներառվել հետագայում ձևավորվող աստղերի, մոլորակների, գիսաստղերի և այլ փոքր երկնային մարմինների բաղադրության մեջ։ Աշխատությունը համադրում է աստղաֆիզիկայի, ֆիզիկական քիմիայի, մոլեկուլային ֆիզիկայի և աստղակենսաբանության խնդիրները՝ նպաստելով տիեզերքում նյութի քիմիական էվոլյուցիայի և կյանքի առաջացման համար անհրաժեշտ մոլեկուլային նախադրյալների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների զարգացմանը։