Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

History

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի հայ գրականության և հասարակական մտքի մի շարք նշանավոր ներկայացուցիչների գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ազգային ինքնագիտակցության, արևմտահայության դրության, հասարակական վերափոխումների և ազգային-ազատագրական գաղափարների ձևավորման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Րաֆֆու, Ծերենցի, Ռափայել Պատկանյանի և Գրիգոր Արծրունու գրական ու հրապարակախոսական գործունեությունն է՝ որպես նույն ժամանակաշրջանի հասարակական խնդիրներին տարբեր ժանրերով արձագանքող մտավորականների։ Նրանց ստեղծագործական ժառանգությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին գեղարվեստական արձակը, պատմավեպը, պոեզիան և հրապարակախոսությունը ներգրավվում ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, կրթության, հասարակական կազմակերպման և ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Րաֆֆու վիպական աշխարհում պատմական և հասարակական թեմաների փոխհարաբերությանը, Ծերենցի պատմական արձակում անցյալի իրադարձությունների գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը, Պատկանյանի պոեզիայի ազգային ու հասարակական շեշտադրումներին և Արծրունու հրապարակախոսական գործունեության գաղափարական նշանակությանը։ Կարևորվում է նրանց հայացքների ոչ միայն ընդհանրությունների, այլև տարբերությունների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր հեղինակի ստեղծագործական մեթոդը, հասարակական գործունեությունը և գաղափարների արտահայտման ձևերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել պատմական հիշողության և ժամանակակից իրականության հարաբերակցությունը, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման միջոցները, կրթության և մշակույթի դերի վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև հասարակական առաջընթացի և ինքնակազմակերպման շուրջ ձևավորված մոտեցումները։ Առանձին ուղղություն է գրականության և մամուլի ազդեցության ուսումնասիրությունը հասարակական գաղափարների տարածման գործում, քանի որ XIX դարում գեղարվեստական ստեղծագործությունն ու պարբերական մամուլը կարևոր հարթակներ էին հանրային քննարկումների և մտավոր շարժումների զարգացման համար։ Այս գործիչների ժառանգության համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի հայ հասարակական մտքի գաղափարական բազմազանության և գրականության ու հրապարակախոսության փոխազդեցության մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, հասարակական մտքի պատմության, հրապարակախոսության և գաղափարների պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով նշված հեղինակների ներդրումը XIX դարի հայ ազգային և հասարակական մտքի զարգացման գործընթացներում։

History

Աշխատությունը մեթոդական բնույթի նյութ է, որը ներկայացնում է խորհրդային շրջանում կազմակերպված կոմունիստական շաբաթօրյակների զարգացման և դրանցից դեպի կոմունիստական աշխատանքի բրիգադների ձևավորման գործընթացը։ Նյութում ուշադրություն է դարձվում աշխատանքային կոլեկտիվների հասարակական և արտադրական ակտիվության կազմակերպմանը, կամավորական աշխատանքի գաղափարախոսական նշանակությանը և աշխատավորների մասնակցությունը խթանող միջոցների կիրառմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ներկայացվել շաբաթօրյակների կազմակերպման նպատակները, դրանց անցկացման ձևերը, մասնակիցների ներգրավման եղանակները, աշխատանքային նախաձեռնությունների արդյունքների ամփոփումը և ձեռքբերումների տարածման մեթոդները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում կոմունիստական աշխատանքի բրիգադների ձևավորման նախադրյալներին, դրանց գործունեության սկզբունքներին և աշխատանքային կարգապահության, արտադրողականության ու կոլեկտիվ պատասխանատվության բարձրացման գործում դրանց վերագրվող դերին։ Մեթոդական նամակը կարող է նախատեսված լինել գրադարանների, ակումբների, քարոզչական և մշակութային հաստատությունների կամ աշխատանքային կոլեկտիվների համար՝ համապատասխան թեմայով տեղեկատվական և կազմակերպչական աշխատանք իրականացնելու նպատակով։ Նյութում արտացոլվում է նաև խորհրդային ժամանակաշրջանի գաղափարախոսական մոտեցումը, որի շրջանակում աշխատանքային նախաձեռնությունները ներկայացվում էին որպես սոցիալիստական մրցակցության, կոլեկտիվ ոգու և հասարակական պարտքի դրսևորումներ։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է հատկապես որպես իր ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական և կազմակերպչական մշակույթն արտացոլող աղբյուր, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին պաշտոնական գաղափարախոսության շրջանակում կազմակերպվում աշխատանքային զանգվածային նախաձեռնությունները և ինչպես էին դրանք ներկայացվում հասարակությանը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել խորհրդային պատմության, սոցիալական պատմության, աշխատանքային շարժումների, քաղաքական քարոզչության և մշակութային կազմակերպման ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին, պատմաբաններին, աղբյուրագետներին, գրադարանավարներին, մանկավարժներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Literature

Աշխատությունը ուսումնասիրում է Russian Symbolism գրական ուղղության և Վահան Տերյանի պոեզիայի փոխհարաբերությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով բանաստեղծական թարգմանության արվեստին որպես ստեղծագործական գործընթացի։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են սիմվոլիստական գեղագիտության հիմնական սկզբունքները՝ երաժշտականություն, խորհրդանշական պատկերայնություն, ներքին հոգեվիճակների արտահայտում և լեզվի նրբերանգային օգտագործում, արտացոլվում Տերյանի ստեղծագործական մտածողության մեջ և թարգմանական փորձառության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանության ընթացքում տեղի ունեցող իմաստային և ոճական փոխակերպումներին, որոնց միջոցով բնագրի բանաստեղծական կառուցվածքը վերաիմաստավորվում է նոր լեզվական միջավայրում՝ պահպանելով գեղարվեստական ամբողջականությունը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է Տերյանի դերը որպես միջնորդ արևմտաեվրոպական սիմվոլիզմի և հայ պոեզիայի միջև՝ ցույց տալով, թե ինչպես է նրա թարգմանչական վարպետությունը նպաստել հայ բանաստեղծական լեզվի հարստացմանը և նոր գեղագիտական մտածողության ձևավորմանը։

History

Ներկայացնում է հայ ժողովրդի պատմական և քաղաքական խնդիրների զարգացումը միջազգային հարաբերությունների համատեքստում՝ սկսած դրանց ձևավորման վաղ փուլերից մինչև 20-րդ դարի քաղաքական գործընթացները։ Հեղինակը՝ Էդուարդ Ս. Լիտլը, անդրադառնում է այն հանգամանքներին, որոնք պայմանավորեցին «Հայկական հարցի» առաջացումը Օսմանյան կայսրության ներսում, ինչպես նաև այն միջազգային քննարկումներին, որտեղ հայ ժողովրդի իրավունքների և ինքնորոշման խնդիրները դարձան դիվանագիտական օրակարգի մաս։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1877–1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտին և Բեռլինի կոնգրեսին, որտեղ «Հայկական հարցը» առաջին անգամ ձևակերպվեց որպես միջազգային խնդիր։ Գրքում քննարկվում են նաև նախորդ դարերի հայկական գործիչների և մտավորականների գործունեությունը, ովքեր եվրոպական արքունիքներին էին ներկայացնում հայ ժողովրդի վիճակը և փորձել էին ստանալ աջակցություն հայկական խնդիրների լուծման համար։ Հեղինակը վերլուծում է այն պատճառները, թե ինչու Սան-Ստեֆանոյի և Բեռլինի պայմանագրերը չարդարացրին հայ ժողովրդի սպասումները և ինչպես այդ գործընթացները ձևավորեցին երկարատև քաղաքական և դիվանագիտական պայքար, որը հայտնի է որպես «Հայկական հարց»։ Ընդհանուր առմամբ գիրքը դիտարկում է թեման ոչ միայն պատմական տեսանկյունից, այլ նաև միջազգային իրավունքի և մեծ տերությունների շահերի բախման շրջանակում՝ ցույց տալով, թե ինչպես է հայկական հարցը դարձել կայսրությունների քաղաքականության կարևոր բաղադրիչներից մեկը։

Economics

ՀՀ համայնքների զարգացման անհամաչափությունը արտահայտվում է երկրի տարբեր բնակավայրերի միջև սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների զգալի տարբերություններով, որոնք պայմանավորված են պատմական, աշխարհագրական, ենթակառուցվածքային և ժողովրդագրական գործոններով։ Մայրաքաղաք Երևանի և մի շարք խոշոր քաղաքների արագ զարգացումը հակադրվում է գյուղական և սահմանամերձ համայնքների համեմատաբար դանդաղ տնտեսական աճին, սահմանափակ ներդրումային հնարավորություններին, աշխատատեղերի պակասին և ծառայությունների անհավասար հասանելիությանը։ Այս անհամաչափությունը խորանում է նաև միգրացիոն գործընթացների հետևանքով, երբ երիտասարդ և աշխատունակ բնակչությունը տեղափոխվում է քաղաքներ կամ արտերկիր՝ թողնելով որոշ համայնքներ բնակչության ծերացման և տնտեսական ակտիվության նվազման վիճակում։ Խնդրի լուծման ուղիների շարքում առանձնանում են տարածաշրջանային հավասարակշռված զարգացման պետական քաղաքականությունը, ենթակառուցվածքների բարելավումը՝ ճանապարհներ, ջրամատակարարում, էներգետիկ համակարգեր և թվային կապ, ինչպես նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինների կարողությունների ուժեղացումը։ Կարևոր ուղղություն է նաև փոքր և միջին բիզնեսի խրախուսումը համայնքներում՝ հարկային արտոնությունների, վարկային ծրագրերի և ներդրումային խթանների միջոցով, ինչը կարող է նպաստել աշխատատեղերի ստեղծմանը և տնտեսական ակտիվության բարձրացմանը։ Բացի այդ, կրթական և առողջապահական ծառայությունների հասանելիության հավասարեցումը, ինչպես նաև գյուղատնտեսության արդիականացումը և տուրիզմի զարգացումը կարող են դառնալ կայուն զարգացման կարևոր գործոններ։ Ընդհանուր առմամբ, համայնքների զարգացման անհամաչափության հաղթահարումը պահանջում է համալիր մոտեցում՝ պետական, մասնավոր և համայնքային մակարդակներում համակարգված քաղաքականության իրականացմամբ, որի նպատակն է ապահովել երկրի բոլոր տարածաշրջանների հավասար և կայուն զարգացումը։

Mathematics

«Համարողություն» աշխատությունը վերաբերում է թվաբանական գիտելիքներին և հաշվարկի սկզբունքներին՝ ներկայացնելով մաթեմատիկական կրթության այն ուղղությունը, որի նպատակն է զարգացնել թվերի հետ աշխատելու, հաշվելու և թվային հարաբերությունները հասկանալու հմտությունները։ Համարողությունը, որպես թվաբանության ավանդական անվանումներից մեկը, կարևոր տեղ է զբաղեցրել կրթական համակարգում՝ ծառայելով հաշվարկային կարողությունների ձևավորմանը և մաթեմատիկական մտածողության զարգացմանը։ Այս բնույթի ուսումնական գրքերը նպաստել են թվերի, թվային գործողությունների և հաշվարկային եղանակների համակարգված ուսուցմանը՝ ապահովելով գործնական գիտելիքներ, որոնք անհրաժեշտ են եղել առօրյա կյանքում, առևտրում, արհեստագործության, տնտեսության և կրթության տարբեր ոլորտներում։ Թվաբանական գիտելիքների յուրացումը կարևոր նշանակություն ունի տրամաբանական մտածողության, ճշգրտության, հետևողականության և խնդիրներ լուծելու կարողության զարգացման համար։ Հայերեն մաթեմատիկական գրականության ձևավորումն ու տարածումը կարևոր դեր են ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում՝ հնարավորություն տալով մաթեմատիկական գիտելիքները ներկայացնելու մայրենի լեզվով և դրանք հասանելի դարձնելու հայ ընթերցողին։ Նման աշխատությունները վկայում են նաև հայ կրթական գրականության թեմատիկ բազմազանության և գիտելիքի տարբեր բնագավառները հայերենով ներկայացնելու ձգտման մասին։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում մաթեմատիկայի դասավանդման պատմության, հայերեն ուսումնական գրականության զարգացման և թվաբանական գիտելիքների տարածման ավանդույթների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկայի պատմությամբ, կրթության պատմությամբ, հայ գրքի պատմությամբ և հին ուսումնական հրատարակություններով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև մատենագետներին ու գրադարանային հավաքածուների մասնագետներին։ Գիրքը կարևոր է որպես պատմական տպագիր նյութ, որն օգնում է ուսումնասիրելու հայերենով գիտական ու գործնական գիտելիքների ներկայացման ավանդույթները և մաթեմատիկական կրթության տեղը հայ մշակութային կյանքում։