More in Literature

    View all arrow_right_alt

    Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Literature

    Александр Блок и армянская литература

    Գրականագիտական և համեմատական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ալեքսանդր Բլոկի ստեղծագործական ժառանգության և հայ գրականության միջև առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ռուս բանաստեղծի ստեղծագործությունների ընկալումը հայկական գրական միջավայրում, դրանց թարգմանությունները, մեկնաբանությունները և ազդեցության հնարավոր դրսևորումները հայ հեղինակների ստեղծագործություններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Բլոկի պոեզիայի գաղափարական, թեմատիկ և գեղարվեստական առանձնահատկությունների փոխանցմանը հայերեն թարգմանություններում, ինչպես նաև նրա բանաստեղծական աշխարհի նկատմամբ հայ գրական շրջանակների հետաքրքրությանը։ Վերլուծվում են ռուս և հայ գրականությունների փոխառնչությունները, գեղարվեստական ավանդույթների փոխազդեցությունը և տարբեր մշակութային միջավայրերում գրական ստեղծագործությունների ընկալման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև թարգմանության դերը միջգրական կապերի զարգացման գործում և գրական ազդեցությունների բացահայտման համեմատական մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ռուս-հայկական գրական կապերի և մշակութային փոխազդեցությունների մասին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, թարգմանագետների, ռուս գրականության և հայ-ռուսական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-04
    Александр Блок и армянская литература
    Online

    Biology

    Количественные сдвиги металлопротеинов-регуляторов метаболизма активных форм кислорода в тканях крыс под воздействием ионов тяжелых металлов в нейроактивного пептида

    Աշխատությունը նվիրված է ծանր մետաղների իոնների և նեյրոակտիվ պեպտիդի ազդեցությամբ առնետների հյուսվածքներում թթվածնի ակտիվ ձևերի նյութափոխանակությունը կարգավորող մետաղապրոտեինների քանակական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են օրգանիզմում օքսիդավերականգնման գործընթացների կենսաքիմիական հիմքերը, թթվածնի ակտիվ ձևերի առաջացման և չեզոքացման մեխանիզմները, ինչպես նաև բջջային հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգի գործունեության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մետաղապրոտեինների կառուցվածքային և գործառնական նշանակությանը, դրանց մասնակցությանը ազատ ռադիկալային գործընթացների կարգավորմանը և բջիջների կենսաքիմիական հավասարակշռության պահպանմանը։ Ուսումնասիրվում են ծանր մետաղների իոնների հնարավոր թունաբանական ազդեցությունները, դրանց ներգործությամբ առաջացող օքսիդատիվ սթրեսի մեխանիզմները և տարբեր հյուսվածքներում հակաօքսիդանտային համակարգի արձագանքման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նեյրոակտիվ պեպտիդների կենսաբանական ազդեցություններին, բջջային նյութափոխանակության կարգավորման գործընթացներում դրանց հնարավոր մասնակցությանը և ծանր մետաղներով պայմանավորված կենսաքիմիական փոփոխությունների վրա ունեցած ազդեցությանը։ Կարևորվում են մետաղապրոտեինների քանակական պարունակության, ֆերմենտային ակտիվության և հյուսվածքային բաշխման ուսումնասիրության մեթոդները, ինչպես նաև փորձարարական տարբեր պայմաններում ստացված ցուցանիշների համեմատական գնահատումը։ Դիտարկվում են նյարդային և այլ հյուսվածքների կենսաքիմիական արձագանքների առանձնահատկությունները, մետաղների ազդեցության նկատմամբ օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմները և օքսիդատիվ վնասման գործընթացների կարգավորման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել կենսաքիմիական, սպեկտրոֆոտոմետրական և վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ՝ մետաղապրոտեինների փոփոխությունների օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի օքսիդատիվ սթրեսի կենսաքիմիական մեխանիզմների, ծանր մետաղների թունաբանական ազդեցությունների և նեյրոակտիվ միացությունների կենսաբանական դերի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, ֆիզիոլոգների, թունաբանների, դեղաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-15
    Количественные сдвиги металлопротеинов-регуляторов метаболизма активных форм кислорода в тканях крыс под воздействием ионов тяжелых металлов в нейроактивного пептида
    Online

    Economics

    Դրամավարկային քաղաքականության էությունը

    Դրամավարկային քաղաքականության էությունը կայանում է նրանում, որ պետությունը՝ կենտրոնական բանկի միջոցով, կարգավորում է փողի զանգվածը, տոկոսադրույքները և վարկային պայմանները տնտեսությունում՝ նպատակ ունենալով ապահովել գների կայունություն, ֆինանսական համակարգի կայունություն և տնտեսական աճ։ Այս քաղաքականությունը կարևոր գործիք է մակրոտնտեսական կառավարման մեջ, քանի որ դրա միջոցով հնարավոր է ազդել գնաճի մակարդակի, ներդրումների ծավալի, զբաղվածության և տնտեսական ակտիվության վրա։ Դրամավարկային քաղաքականությունը իրականացվում է տարբեր գործիքների միջոցով, որոնցից հիմնականներն են վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի սահմանումը, բաց շուկայի գործառնությունները, պարտադիր պահուստների նորմերի փոփոխությունը և արտարժութային միջամտությունները։ Կախված տնտեսական իրավիճակից՝ այն կարող է լինել ընդլայնողական, երբ նպատակն է մեծացնել փողի առաջարկը և խթանել տնտեսական աճը, կամ կոշտացնող (սեղմող), երբ նպատակն է նվազեցնել գնաճը և սահմանափակել փողի զանգվածը։ Կենտրոնական բանկը, իրականացնելով դրամավարկային քաղաքականություն, փորձում է պահպանել մակրոտնտեսական հավասարակշռություն՝ կանխելով տնտեսական անկայունությունը և ֆինանսական ճգնաժամերը։ Այս քաղաքականության արդյունավետությունը կախված է նաև հասարակության և ֆինանսական շուկաների արձագանքից, ինչպես նաև պետական այլ տնտեսական քաղաքականությունների հետ համադրությունից։

    Updated: 2026-10-23
    Դրամավարկային քաղաքականության էությունը
    Online

    Other Subjects

    Հայաստանի ազգային գրադարանի 2017 թ. ծրագիրը

    Հրատարակությունը կազմակերպչական և ծրագրային բնույթի փաստաթուղթ է, որում համակարգված ձևով ներկայացվում են Հայաստանի ազգային գրադարանի տվյալ տարվա համար նախատեսված աշխատանքային հիմնական ուղղությունները, խնդիրներն ու միջոցառումները։ Այն արտացոլում է գրադարանի՝ որպես ազգային նշանակության մշակութային, տեղեկատվական և մատենագիտական հաստատության գործունեության պլանավորումը՝ ընդգրկելով գրադարանային հավաքածուների համալրման, պահպանության, մշակման, մատենագիտական աշխատանքների, ընթերցողների սպասարկման և մշակութային ծրագրերի կազմակերպման ոլորտները։ Ծրագրային փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հաստատության կառուցվածքային ստորաբաժանումների առաջադրանքների և տարեկան գործունեության առաջնահերթությունների վերաբերյալ։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման, դասակարգման և պահպանության աշխատանքները, ինչպես նաև գրքային ու պարբերական հրատարակությունների վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկատվության ստեղծումն ու տարածումը։ Առանձին ուղղություն է թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը, գրադարանային նյութերի թվայնացումը և էլեկտրոնային տեղեկատվական շտեմարանների զարգացումը, որոնք նպաստում են ազգային տպագիր ժառանգության պահպանությանն ու դրա հասանելիության ընդլայնմանը։ Ծրագրում կարող են ընդգրկվել նաև ընթերցողների տեղեկատվական սպասարկման կատարելագործմանը, գրադարանային ծառայությունների արդիականացմանը և մասնագիտական աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը վերաբերող նախաձեռնություններ։ Մշակութային և հանրային գործունեության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունեն գրքային ցուցահանդեսները, հանդիպումները, շնորհանդեսները, հիշարժան տարեթվերին նվիրված միջոցառումները և այլ կրթամշակութային նախաձեռնություններ, որոնց միջոցով գրադարանը նպաստում է գրքի ու ընթերցանության հանրահռչակմանը։ Փաստաթուղթը կարևոր աղբյուր է նաև հաստատության գործունեության պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ տարեկան ծրագրերի համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարբեր ժամանակաշրջաններում գրադարանի առաջնահերթությունների, գործառույթների և մասնագիտական մոտեցումների փոփոխություններին։ 2017 թվականը հաստատության զարգացման տեսանկյունից առանձնանում է նաև կազմակերպական փոփոխություններով, որոնց պայմաններում ընդլայնվել են ազգային մատենագիտական գործառույթները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ներկայացնում է տարեկան աշխատանքի կազմակերպման համակարգված շրջանակ՝ միավորելով գրադարանային ֆոնդերի կառավարումը, մատենագիտական գործունեությունը, թվային զարգացումը, տեղեկատվական սպասարկումը և մշակութային-լուսավորչական աշխատանքը։

    Updated: 2026-09-27
    Հայաստանի ազգային գրադարանի 2017 թ. ծրագիրը
    Online

    Medicine

    Առողջության պահպանման կանոններ

    Գիրքը նվիրված է մարդու առողջության պահպանման, մարմնի խնամքի և առօրյա կյանքում առողջարար սովորությունների ձևավորման կարևորությանը։ Այն ներկայացնում է առողջության պահպանմանն ուղղված հիմնական կանոններն ու խորհուրդները՝ ընդգծելով անձնական հիգիենայի, մաքրության, չափավորության և ճիշտ կենսակերպի նշանակությունը։ Աշխատության բովանդակության առանցքում առողջության նկատմամբ գիտակցված և պատասխանատու վերաբերմունքի գաղափարն է․ մարդու բարեկեցությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հիվանդությունների բացակայություն, այլև որպես առօրյա վարքագծի, կարգապահության և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունք։ Գրքույկը կարևորում է առողջության պահպանման սովորությունների վաղ ձևավորումը և դրանց հետևողական կիրառումը՝ նպաստելով անհատի ֆիզիկական բարեկեցությանն ու կյանքի որակի բարելավմանը։ Այն արտացոլում է առողջապահական գիտելիքների տարածման և բժշկական պարզ խորհուրդները լայն հասարակությանը հասանելի դարձնելու ձգտումը՝ միաժամանակ ներկայացնելով առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ իր ժամանակաշրջանին բնորոշ պատկերացումներն ու մոտեցումները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ինչպես առողջապահության պատմությամբ և բժշկական գիտելիքների զարգացման ընթացքով զբաղվող հետազոտողներին, այնպես էլ ընթերցողներին, որոնք հետաքրքրված են առողջության պահպանման վերաբերյալ հայերեն տպագիր գրականության պատմությամբ։

    Updated: 2026-11-16
    Առողջության պահպանման կանոններ
    Online

    Environmental Science

    ՀՀ տարածքում շահագործումից դուրս եկած հանքավայրերի ռեկուլտիվացիայի խնդիրները

    Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում շահագործումից դուրս եկած հանքավայրերի ռեկուլտիվացիայի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և խախտված հողերի ու բնական միջավայրերի վերականգնման արդյունավետ մոտեցումների բացահայտմանը։ Հանքավայրերի շահագործման ավարտից հետո առաջանում են հողի, բուսական ծածկույթի և լանդշաֆտի խախտումներ, ինչպես նաև թափոնակույտերի, բացահանքերի, լցակույտերի և այլ տեխնածին ձևափոխությունների հետ կապված բնապահպանական խնդիրներ։ Հետևաբար ռեկուլտիվացիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես տարածքի արտաքին տեսքի վերականգնում, այլև որպես էկոլոգիական համակարգերի հնարավորինս ամբողջական վերականգնման, աղտոտման ռիսկերի նվազեցման և հետագա անվտանգ օգտագործման պայմանների ստեղծման համալիր գործընթաց։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի հանքարդյունաբերական տարբեր տարածաշրջաններում շահագործումից դուրս եկած հանքավայրերի ներկայիս վիճակը, դրանց առաջացրած տեխնածին խախտումների բնույթը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել հողի բերրի շերտի կորստին կամ աղտոտմանը, էրոզիոն գործընթացների ակտիվացմանը, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի հնարավոր աղտոտմանը, փոշու տարածմանը, լանդշաֆտի մասնատմանը և կենսաբազմազանության նվազմանը։ Հանքարդյունաբերական գործունեության բնապահպանական հետևանքները կարող են պահպանվել նաև շահագործման ավարտից հետո, ուստի անհրաժեշտ է գնահատել ոչ միայն նախկին արտադրական գործունեության ուղղակի վնասները, այլև տարածքի երկարաժամկետ կայունության հետ կապված ռիսկերը։ Ռեկուլտիվացիայի արդյունավետությունը մեծապես կախված է կոնկրետ հանքավայրի երկրաբանական, հիդրոլոգիական, կլիմայական և լանդշաֆտային առանձնահատկություններից։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարող են հիմնավորվել ռեկուլտիվացիայի տարբեր տեխնոլոգիական փուլեր՝ տարածքի նախնական ուսումնասիրություն և գնահատում, ռելիեֆի ձևափոխված հատվածների հարթեցում կամ կայունացում, թափոնների և վտանգավոր նյութերի կառավարման միջոցառումներ, բերրի հողի շերտի վերականգնում, հողի կենսաբանական հատկությունների բարելավում և բուսականության վերականգնում։ Կարևոր է նաև հանքավայրերի հետագա օգտագործման նպատակային որոշումը․ որոշ տարածքներ կարող են վերադարձվել գյուղատնտեսական կամ անտառային օգտագործման, մյուսները՝ վերածվել բնական վերականգնվող տարածքների կամ օգտագործվել այլ անվտանգ նպատակներով։ Հայաստանի օրենսդրական համակարգում հանքարդյունաբերության հետ կապված ռեկուլտիվացիայի պահանջները ներառում են խախտված հողերի վերականգնման և ռեկուլտիվացիայի ծրագրային մոտեցումներ, իսկ բնապահպանական կարգավորումները նախատեսում են ընդերքօգտագործման հետևանքով խախտված հողերի վերականգնման անհրաժեշտություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև ռեկուլտիվացիայի ֆինանսական և կառավարչական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Տարածքի վերականգնումը պահանջում է զգալի ֆինանսական, տեխնիկական և մասնագիտական ռեսուրսներ, ուստի անհրաժեշտ է նախապես գնահատել աշխատանքների ծավալը, արժեքը, առաջնահերթությունները և պատասխանատվության շրջանակը։ Հատկապես կարևոր է այն դեպքը, երբ շահագործումից դուրս եկած հանքավայրի նախկին օպերատորի գործունեությունը դադարել է կամ գոյություն չունի, քանի որ այդ պայմաններում կարող են առաջանալ վերականգնման ֆինանսավորման և պատասխանատվության բաշխման լրացուցիչ խնդիրներ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բնապահպանական մոնիթորինգի անհրաժեշտությանը։ Ռեկուլտիվացիայի ավարտը ինքնին չի նշանակում, որ տարածքը լիովին վերականգնված է, քանի որ հողի, ջրի, բուսականության և լանդշաֆտի փոփոխությունները կարող են շարունակվել տարիներ շարունակ։ Հետևաբար անհրաժեշտ է պարբերաբար գնահատել վերականգնված տարածքների վիճակը, վերահսկել հնարավոր աղտոտիչների տարածումը և անհրաժեշտության դեպքում իրականացնել լրացուցիչ միջոցառումներ։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է Հայաստանի պայմաններին համապատասխան ռեկուլտիվացիայի առաջնահերթությունների և մեթոդների հիմնավորման մեջ։ Այդպիսի մոտեցումը կարող է նպաստել հանքարդյունաբերությունից հետո մնացած տարածքների բնապահպանական ռիսկերի նվազեցմանը, խախտված հողերի արդյունավետ վերականգնմանը, բնական լանդշաֆտների պահպանմանը և համայնքների համար անվտանգ միջավայրի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը շահագործումից դուրս եկած հանքավայրերի ռեկուլտիվացիան դիտարկում է որպես տեխնիկական, էկոլոգիական, տնտեսական և կառավարչական խնդիրների ամբողջություն՝ նպատակ ունենալով մշակել այնպիսի մոտեցումներ, որոնք Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում կապահովեն խախտված տարածքների կայուն վերականգնումը և դրանց հետագա անվտանգ ու նպատակային օգտագործման հնարավորությունը։

    Updated: 2026-09-09
    ՀՀ տարածքում շահագործումից դուրս եկած հանքավայրերի ռեկուլտիվացիայի խնդիրները