Սահմանադրականության երաշխավորումը որպես իրավական պետության չափանիշ

Economics

Պետական հատվածի գործունեության առաջարկը և պահանջարկը տնտեսագիտական համակարգի կարևոր բաղադրիչներից են, որոնք արտացոլում են պետական մարմինների կողմից մատուցվող ծառայությունների և իրականացվող գործառույթների փոխազդեցությունը հասարակության կարիքների հետ։ Պետական հատվածի առաջարկը ներառում է այն ապրանքներն ու ծառայությունները, որոնք պետությունը տրամադրում է քաղաքացիներին՝ կրթություն, առողջապահություն, անվտանգություն, ենթակառուցվածքներ, սոցիալական պաշտպանություն և այլ հանրային բարիքներ։ Այս առաջարկը ձևավորվում է պետական բյուջեի, հարկերի և պետական քաղաքականության միջոցով։ Պահանջարկը, իր հերթին, արտահայտում է հասարակության և տնտեսության տարբեր խմբերի կարիքները պետական ծառայությունների նկատմամբ, օրինակ՝ բարձրորակ կրթության, մատչելի բժշկական օգնության կամ հասարակական անվտանգության ապահովման պահանջը։ Կոլեկտիվ շուկայական գործունեությունները վերաբերում են այն իրավիճակներին, երբ մի քանի սուբյեկտներ համատեղ ձևավորում են շուկայական վարքագիծ՝ նպատակ ունենալով առավել արդյունավետ բավարարել պահանջարկը կամ բարձրացնել իրենց ազդեցությունը շուկայում։ Պետական հատվածի և կոլեկտիվ շուկայական գործունեությունների նմանություններից կարելի է նշել այն, որ երկուսն էլ ուղղված են հասարակական կարիքների բավարարմանը և պահանջում են ռեսուրսների համատեղ կազմակերպում ու կառավարում։ Սակայն նրանց միջև կան նաև կարևոր տարբերություններ․ պետական հատվածը գործում է հասարակական շահի և պետական քաղաքականության հիման վրա, հաճախ առանց շահույթ ստանալու նպատակադրության, մինչդեռ կոլեկտիվ շուկայական գործունեությունները հիմնականում ունեն տնտեսական շահույթ ստանալու նպատակ և հիմնված են մասնավոր կամ կիսամասնավոր համագործակցության վրա։ Բացի այդ, պետական հատվածը ղեկավարվում է իրավական և վարչական մեխանիզմներով, իսկ կոլեկտիվ շուկայական գործունեությունները՝ շուկայական մրցակցության և պայմանագրային հարաբերությունների միջոցով։ Այսպիսով, պետական հատվածի առաջարկն ու պահանջարկը և կոլեկտիվ շուկայական գործունեությունները միասին ձևավորում են տնտեսության հավասարակշռության և հասարակական կարիքների բավարարման կարևոր մեխանիզմներ։

History

Աշխատանքը նվիրված է 1991-1994 թվականներին Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ ձևավորված միջազգային դիվանագիտական գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ստեղծված նոր քաղաքական իրադրությանը, հակամարտության ռազմականացմանը և դրա կարգավորման ուղղությամբ միջազգային դերակատարների ձեռնարկած քայլերին։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն ժամանակաշրջանը, երբ հակամարտությունը վերածվեց լայնածավալ ռազմական բախման, իսկ դրա կարգավորումը աստիճանաբար դարձավ ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի, այլև տարածաշրջանային ու միջազգային քաղաքականության կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ԽՍՀՄ փլուզման հետևանքով ստեղծված աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը Հարավային Կովկասի անվտանգության միջավայրի վրա։ Խորհրդային կենտրոնական իշխանության թուլացումը և հետագայում վերացումը փոխեցին հակամարտության կողմերի քաղաքական ու ռազմական հնարավորությունները, իսկ նորանկախ պետությունների ձևավորումը խնդիրը տեղափոխեց միջազգային հարաբերությունների ավելի լայն հարթություն։ Այդ պայմաններում տարբեր պետություններ և միջազգային կազմակերպություններ սկսեցին ներգրավվել հակամարտության կարգավորման գործընթացում՝ փորձելով հասնել ռազմական գործողությունների դադարեցման և քաղաքական բանակցությունների մեկնարկի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային կազմակերպությունների, հատկապես ՄԱԿ-ի և ԵԱՀԽ-ի, գործունեության ուսումնասիրությունը։ 1992 թվականին ԵԱՀԽ-ի շրջանակներում ձևավորվեց հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված գործընթաց, որի առանցքային բաղադրիչներից էր բանակցությունների կազմակերպման և խաղաղ կարգավորման հնարավոր մեխանիզմների ձևավորումը։ Հետագա տարիներին այս գործընթացը դարձավ հակամարտության միջազգային միջնորդության հիմնական հարթակներից մեկը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Ռուսաստանի, Միացյալ Նահանգների և եվրոպական պետությունների դիրքորոշումներին։ Այդ ժամանակաշրջանում Ռուսաստանը տարածաշրջանում ուներ առանձնահատուկ քաղաքական, ռազմական և պատմական ազդեցություն, իսկ արևմտյան պետությունները աստիճանաբար ավելի մեծ հետաքրքրություն էին ցուցաբերում Հարավային Կովկասի անվտանգության և հակամարտության կարգավորման նկատմամբ։ Տարբեր դերակատարների շահերի համադրումն ու երբեմն հակասությունը էական ազդեցություն էին ունենում բանակցային գործընթացի ընթացքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ռազմական գործողությունների և դիվանագիտական նախաձեռնությունների փոխկապակցվածությանը։ Ռազմաճակատում իրավիճակի փոփոխությունները անմիջականորեն ազդում էին բանակցային դիրքորոշումների վրա, իսկ միջազգային միջնորդների առաջարկները, հայտարարություններն ու հնարավոր համաձայնությունների նախագծերը փոխկապակցվում էին ռազմական իրադրության հետ։ Այս առումով աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հակամարտությունը ոչ միայն որպես ռազմական դիմակայություն, այլև որպես քաղաքական և դիվանագիտական գործընթաց, որի զարգացումը պայմանավորված էր բազմաթիվ ներքին և արտաքին գործոններով։ Հետազոտության առանձին խնդիր է միջազգային իրավունքի և տարածքային ամբողջականության ու ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Հակամարտության շուրջ ձևավորված դիվանագիտական դիրքորոշումներում այս սկզբունքները հաճախ հանդես էին գալիս որպես կարևոր իրավաքաղաքական փաստարկներ, իսկ դրանց մեկնաբանության տարբերությունները բարդացնում էին միասնական կարգավորման ձևաչափի ձևավորումը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել նաև տարածքային կարգավիճակի, անվտանգության երաշխիքների, բնակչության իրավունքների և ռազմական գործողությունների դադարեցման հետ կապված հարցերը։ Աշխատանքը կարող է վերլուծել 1992-1994 թվականների ընթացքում իրականացված բանակցային և միջնորդական տարբեր նախաձեռնությունները, դրանց նպատակները, արդյունքները և սահմանափակումները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1994 թվականի մայիսին ձեռք բերված հրադադարի համաձայնությունը, որը դադարեցրեց լայնածավալ ռազմական գործողությունները և ստեղծեց հակամարտության հետագա քաղաքական կարգավորման համար անհրաժեշտ հարաբերական կայունության պայմաններ։ Միաժամանակ հրադադարը ինքնին չլուծեց հակամարտության հիմնարար քաղաքական խնդիրները, ինչի հետևանքով կարգավորման գործընթացը շարունակվեց նաև հետագա տարիներին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրությունը։ Երկու պետությունների դիվանագիտական դիրքորոշումները ձևավորվում էին ինչպես ռազմական իրավիճակի, այնպես էլ ներքաղաքական զարգացումների, միջազգային աջակցության որոնման և տարածաշրջանային ուժերի հետ հարաբերությունների ազդեցությամբ։ Այդ քաղաքականությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու տարբեր ժամանակահատվածներում բանակցային դիրքորոշումները փոխվում էին և ինչու չէր հաջողվում արագ հասնել համապարփակ քաղաքական համաձայնության։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը կայանում է 1991-1994 թվականների իրադարձությունների համակողմանի դիտարկման մեջ՝ ռազմական, դիվանագիտական, միջազգային-իրավական և աշխարհաքաղաքական գործոնների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հակամարտության միջազգայինացման հիմնական փուլերը, միջնորդական գործընթացների առանձնահատկությունները և տարածաշրջանային ու գլոբալ դերակատարների շահերի ազդեցությունը կարգավորման հնարավորությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է 1991-1994 թվականների Ղարաբաղյան հակամարտությունը որպես բարդ միջազգային-քաղաքական գործընթաց, որի ընթացքում ռազմական զարգացումներին զուգահեռ ձևավորվեց բազմակողմ դիվանագիտական միջնորդության համակարգ, իսկ 1994 թվականի հրադադարով ստեղծվեց հակամարտության հետագա բանակցային կարգավորման հիմքը։

Law

Treaty of Sèvres-ը դիտարկվում է որպես միջազգային իրավունքի զարգացման գործընթացում կարևոր, թեև հակասական նշանակություն ունեցող փաստաթուղթ, քանի որ այն ձևավորվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ստեղծված նոր աշխարհակարգի պայմաններում և փորձեց իրավական ձևով կարգավորել պարտված Օսմանյան կայսրության տարածքային, քաղաքական և իրավական պարտավորությունները։ Պայմանագրի առաջադիմական նշանակությունը հաճախ կապվում է այն հանգամանքի հետ, որ այն ամրապնդեց ազգերի ինքնորոշման գաղափարի տարածումը, փորձեց իրավական հիմքերով վերաձևակերպել սահմանների հարցը և ընդգծեց միջազգային համաձայնագրերի միջոցով պետությունների վարքագծի կարգավորման անհրաժեշտությունը, ինչը հետագայում ազդեց միջազգային կազմակերպությունների և հատկապես Ազգերի լիգայի իրավական մտածողության ձևավորման վրա։ Միևնույն ժամանակ, այն ընդգծում է միջազգային իրավունքի այդ շրջանի սահմանափակումները, քանի որ պայմանագրի դրույթների մի մասը չիրականացվեց քաղաքական ուժերի փոփոխության և հակամարտությունների պատճառով, ինչը ցույց տվեց, որ միջազգային իրավունքի նորմերի արդյունավետությունը հաճախ կախված է ուժային հավասարակշռությունից և իրական քաղաքական իրադրությունից։ Այդուհանդերձ, այն շարունակում է համարվել կարևոր ուսումնասիրության առարկա, քանի որ բացահայտում է միջազգային իրավունքի անցումային փուլը՝ դասական դիվանագիտությունից դեպի ավելի ինստիտուցիոնալ և նորմատիվ համակարգերի ձևավորում։

Other Subjects

Այս աշխատությունը ներկայացնում է «Նոր գրքեր» թեմատիկ ինֆորմացիոն ցանկ՝ ընդգրկելով հասարակական-քաղաքական գիտությունների, բանասիրական գիտությունների, գրականագիտության, լեզվաբանության, պատմության, պատմական գիտությունների, աշխարհագրության, հնագիտության և ազգագրության ոլորտներում նոր լույս տեսած կամ գրադարանային համակարգում գրանցված հրատարակությունները։ Նյութը ունի մատենագիտական-տեղեկատու բնույթ և նպատակ ունի համակարգված ձևով ներկայացնել գիտական և ուսումնա-հետազոտական նոր գրականությունը՝ ապահովելով արագ կողմնորոշում տարբեր ոլորտների մասնագետների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Ցանկում ներառված գրքերը դասակարգված են ըստ գիտակարգերի, ինչը թույլ է տալիս հեշտությամբ գտնել համապատասխան թեմատիկ ուղղության գրականությունը և հետևել գիտական մտքի ժամանակակից զարգացումներին։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է հարաբերական (ռելյատիվիստական) մասնիկների ալիքային և դինամիկ վարքի ուսումնասիրությանը բյուրեղային միջավայրերում՝ ակուստիկ տատանումների առկայության պայմաններում՝ դասական տեսության շրջանակներում։ Գրքում վերլուծվում է «channeling» երևույթը, երբ լիցքավորված բարձր էներգիայի մասնիկը շարժվում է բյուրեղի որոշակի ուղղություններով՝ ենթարկվելով պոտենցիալային դաշտերի սահմանափակող ազդեցությանը, և այդ շարժման վրա ակուստիկ ալիքների կողմից առաջացվող պարբերական խանգարումների ազդեցությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է մասնիկի տրաեկտորիայի կայունության պայմանները, շարժման հավասարումները և էներգետիկ կորուստների մեխանիզմները՝ օգտագործելով դասական մեխանիկայի և էլեկտրադինամիկայի մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ակուստիկ տատանումների կողմից ստեղծվող մոդուլացված պոտենցիալ դաշտերին, որոնք կարող են փոփոխել channeling ուղիների կառուցվածքը և ազդել մասնիկի տարածման անկյունային և էներգետիկ բաշխումների վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև տեսական մոդելներ, որոնք նկարագրում են ռեզոնանսային էֆեկտները, դեֆորմացիոն ալիքների ազդեցությունը և մասնիկի dechanneling գործընթացը։ Նյութը հիմնված է դասական մոտեցումների վրա՝ առանց քվանտային նկարագրության, և նպատակ ունի բացահայտել բարձր էներգիայի մասնիկների վարքի հիմնական օրինաչափությունները պարբերական և դինամիկ միջավայրերում՝ մասնավորապես բյուրեղային կառուցվածքների և ակուստիկ ազդեցությունների համատեղ առկայության դեպքում։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է բույսերի կենսունակության ձևավորման և կարգավորման գործընթացներում բեղմնավորման դերի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով բույսերի վերարտադրողական կենսաբանության, ֆիզիոլոգիայի և զարգացման օրինաչափությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն փոխկապակցվածությունն է, որը գոյություն ունի ծնողական ձևերի կենսաբանական առանձնահատկությունների, սեռական վերարտադրության ընթացքի և ձևավորվող սերնդի կենսունակության միջև։ Քննության են առնվում բեղմնավորման գործընթացին նախորդող և հաջորդող փուլերի նշանակությունը, գամետների կենսաբանական որակը, դրանց փոխազդեցությունը, սաղմի սկզբնական զարգացումը և այդ երևույթների ազդեցությունը նոր բույսի հետագա աճի ու հարմարվողականության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե վերարտադրողական գործընթացների առանձնահատկությունների փոփոխությունը ինչպես կարող է արտահայտվել սերմերի կենսունակության, ծլունակության, բույսերի զարգացման կայունության և շրջակա միջավայրի պայմաններին արձագանքելու կարողության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր բուսատեսակների կամ գենետիկորեն տարբերվող ձևերի համեմատական դիտարկումներ՝ բացահայտելու ծնողական հատկանիշների և սերնդի կենսաբանական որակի միջև հնարավոր օրինաչափությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժառանգական և ֆիզիոլոգիական գործոնների փոխազդեցության վերլուծությունը, քանի որ բույսի կենսունակությունը ձևավորվում է բազմաթիվ ներքին և արտաքին ազդեցությունների համատեղ մասնակցությամբ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սերմնաբուծության և բույսերի ընտրասերման տեսական խնդիրներին՝ գնահատելով վերարտադրողական կենսաբանության վերաբերյալ գիտելիքների նշանակությունը կենսունակ և կայուն բուսական ձևերի ստացման համար։ Միաժամանակ հաշվի են առնվում ջերմաստիճանի, խոնավության, սնուցման և այլ միջավայրային պայմանների հնարավոր ազդեցությունները վերարտադրողական գործընթացների և հետագա զարգացման վրա։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է բույսերի ֆիզիոլոգիայի, գենետիկայի, սաղմնաբանության և վերարտադրողական կենսաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները բեղմնավորման և ձևավորվող սերնդի կենսունակության միջև գոյություն ունեցող կենսաբանական կապերի վերաբերյալ։