Սոցիալական մեկուսացման պայմաններում դատապարտյալների աուտոագրեսիվ վարքի հոգեբանական հիմքերը

Linguistics

Աշխատությունը ներկայացնում է հայերենի բառապաշարի ուսումնասիրման և բառարան կազմելու համար հավաքված լեզվական նյութեր։ Այն կարող է ընդգրկել հայերեն բառերի, բառակապակցությունների, դարձվածքների, հնացած կամ բարբառային ձևերի, դրանց իմաստների, կիրառության և ծագման վերաբերյալ տեղեկություններ։ Նման նյութերը կարևոր աղբյուր են բառարանի կազմման համար, քանի որ հնարավորություն են տալիս համակարգել լեզվական միավորները, պարզաբանել դրանց նշանակությունը, գրանցել տարբեր պատմական և տարածքային լեզվաձևեր ու հետևել հայերենի բառապաշարի զարգացմանը։ Աշխատանքը արժեքավոր է հայոց լեզվի պատմական ուսումնասիրության, բառարանագրության, բարբառագիտության և հայագիտական հետազոտությունների համար, ինչպես նաև կարող է օգտագործվել հայերենի հին ու նոր բառապաշարի համեմատական ուսումնասիրության և լեզվական ժառանգության պահպանման նպատակով։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է մարդու արյան և հյուսվածքային բիոպսիաների ուսումնասիրությանը՝ որոշ չարորակ նորագոյացությունների դեպքում ցիտոքրոմ b558-ի իզոֆորմների մակարդակների և ակտիվության փոփոխությունների բացահայտման նպատակով։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է բջջային կենսաբանության և կենսաքիմիայի կարևոր ուղղություն, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ուռուցքային գործընթացների ընթացքում բջջային նյութափոխանակության, օքսիդավերականգնման համակարգերի և ֆերմենտային ակտիվության հնարավոր փոփոխությունները։ Ցիտոքրոմ b558-ը կապված է բջջային օքսիդավերականգնման գործընթացների և ռեակտիվ թթվածնային միացությունների առաջացման մեխանիզմների հետ, ուստի դրա տարբեր իզոֆորմների քանակական և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ չարորակ նորագոյացությունների կենսաքիմիական առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում ինչպես արյան մեջ ուսումնասիրվող ցուցանիշների փոփոխություններին, այնպես էլ անմիջապես ուռուցքային կամ ախտաբանական հյուսվածքներից ստացված բիոպսիական նյութերի հետազոտությանը։ Նման համադրումը հնարավորություն է տալիս համեմատել համակարգային և տեղային փոփոխությունները և պարզել, թե արդյոք ուռուցքային գործընթացի առկայության դեպքում ցիտոքրոմ b558-ի իզոֆորմների մակարդակներն ու ակտիվությունը տարբերվում են առողջ կամ համեմատական խմբերի համապատասխան ցուցանիշներից։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է տարբեր չարորակ նորագոյացությունների դեպքում ստացված տվյալների համեմատական գնահատումը, ինչը կարող է նպաստել հիվանդությունների կենսաքիմիական առանձնահատկությունների տարբերակմանը և հնարավոր ախտորոշիչ կամ կանխատեսիչ ցուցանիշների բացահայտմանը։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է ցիտոքրոմ b558-ի ակտիվության փոփոխությունների հնարավոր կապին ուռուցքային բջիջների կենսաբանական հատկությունների և նյութափոխանակային գործընթացների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ չարորակ նորագոյացությունների ախտածագման մեխանիզմների ուսումնասիրության, կենսաքիմիական մարկերների որոնման և հիվանդության զարգացման ընթացքում բջջային օքսիդատիվ գործընթացների փոփոխությունների գնահատման տեսանկյունից։ Արյան և բիոպսիական նյութի միաժամանակյա ուսումնասիրությունը աշխատանքին հաղորդում է նաև գործնական նշանակություն, քանի որ շրջանառվող կենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը տեսականորեն կարող է հիմք հանդիսանալ ավելի մատչելի լաբորատոր գնահատման մեթոդների զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է կլինիկական ուռուցքաբանության, կենսաքիմիայի և մոլեկուլային կենսաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ցիտոքրոմ b558-ի իզոֆորմների փոփոխությունների առանձնահատկությունները չարորակ նորագոյացությունների դեպքում և գնահատել դրանց հնարավոր նշանակությունը ուռուցքային գործընթացների կենսաբանական բնութագրման համար։

Technology

Գիտատեխնիկական և տեղեկատվահաղորդակցական բնույթի աշխատությունը նվիրված է ինտեգրված հեռահաղորդակցական ցանցերի կառավարման միջոցների հետազոտման և մշակման հիմնախնդիրներին՝ ձայնային տեղեկատվության փոխանցման ընթացքում սպասարկման անհրաժեշտ որակի ապահովման նպատակով։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է տարբեր տեխնոլոգիաների և հաղորդակցական ենթակառուցվածքների միավորմամբ ձևավորվող ցանցերի աշխատանքի կազմակերպման, տեղեկատվական հոսքերի կառավարման, հաղորդման ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և ձայնային կապի հուսալիության բարձրացման հետ։ Ժամանակակից հեռահաղորդակցական համակարգերում ձայնային տեղեկատվության փոխանցումը կարևոր տեղ է զբաղեցնում, քանի որ այն կիրառվում է հեռախոսակապի, ինտերնետային հեռախոսակապի, կորպորատիվ հաղորդակցությունների, բազմամեդիա ծառայությունների և իրական ժամանակում գործող տեղեկատվական համակարգերի շրջանակներում։ Տարբեր հաղորդակցական ծառայությունների միավորումը ընդհանուր ցանցային ենթակառուցվածքում առաջացնում է տեխնիկական և կազմակերպական նոր պահանջներ, որոնք կապված են տեղեկատվության փոխանցման արագության, ցանցային ծանրաբեռնվածության, ծառայությունների առաջնահերթության և հաղորդակցության անընդհատության ապահովման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ինտեգրված ցանցերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց կառավարման սկզբունքները, հաղորդակցական հանգույցների փոխգործակցությունը և տարբեր տեսակի տեղեկատվական հոսքերի համատեղ փոխանցման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի սպասարկման որակի ապահովման մեխանիզմները, որոնք հեռահաղորդակցական համակարգերում հայտնի են QoS՝ Quality of Service հասկացությամբ։ Դրանք ներառում են ցանցային ռեսուրսների կառավարման, տվյալների հոսքերի դասակարգման, առաջնահերթությունների սահմանման, թողունակության բաշխման և հաղորդման ընթացքում առաջացող ուշացումների սահմանափակման միջոցները։ Ձայնային տեղեկատվության փոխանցման առանձնահատկությունը պայմանավորված է դրա իրական ժամանակային բնույթով, քանի որ հաղորդակցության ընթացքում նույնիսկ համեմատաբար փոքր ուշացումները կամ փաթեթների անկանոն ժամանումը կարող են բացասաբար ազդել խոսքի ընկալելիության և հաղորդակցության բնական ընթացքի վրա։ Այս համատեքստում կարևոր նշանակություն ունեն տվյալների փոխանցման ուշացման, ուշացման տատանումների, փաթեթների կորստի և ցանցի հասանելիության ցուցանիշների ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ձայնային տեղեկատվության որակի վրա ազդող տեխնիկական գործոնների վերլուծությունը, մասնավորապես՝ ցանցային ծանրաբեռնվածության փոփոխությունները, երթուղիչների և կոմուտատորների աշխատանքի առանձնահատկությունները, փոխանցման միջավայրի սահմանափակումները և հաղորդակցական արձանագրությունների փոխազդեցությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել տվյալների փաթեթների հերթերի կառավարման, առաջնահերթ սպասարկման, երթուղայնացման և ցանցային ռեսուրսների ամրագրման մեխանիզմները, որոնք հնարավորություն են տալիս բարելավելու ձայնային հոսքերի սպասարկման պայմանները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ցանցային ծանրաբեռնվածության վերահսկման և կանխատեսման մեթոդները, քանի որ հաղորդակցական ծառայությունների որակը մեծապես կախված է առկա թողունակության և միաժամանակ փոխանցվող տեղեկատվության ծավալների համապատասխանությունից։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ձայնային տեղեկատվության թվային մշակման և փաթեթային փոխանցման առանձնահատկություններին, խոսքի կոդավորման ու սեղմման մեթոդներին, ինչպես նաև հաղորդակցական համակարգերում օգտագործվող արձանագրությունների արդյունավետությանը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ինտերնետային հեռախոսակապի տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությունը, որոնցում ձայնային ազդանշանները փոխակերպվում են թվային տվյալների և փոխանցվում փաթեթային ցանցերով։ Նման համակարգերում սպասարկման որակի ապահովումը պահանջում է հաղորդման ժամանակային բնութագրերի վերահսկում, փաթեթների ընդունման և վերադասավորման արդյունավետ կազմակերպում, ինչպես նաև ցանցային խափանումների ազդեցության նվազեցում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ինտեգրված ցանցերի կառավարման ճարտարապետության ուսումնասիրությունը՝ ներառելով կենտրոնացված և բաշխված կառավարման մոտեցումները, ցանցային սարքավորումների վիճակի մշտադիտարկումը, ռեսուրսների օգտագործման գնահատումը և տեխնիկական խնդիրների հայտնաբերման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն կառավարման ավտոմատացված միջոցները, որոնք հնարավորություն են տալիս հավաքագրելու ցանցի աշխատանքի վերաբերյալ տվյալներ, վերլուծելու հիմնական ցուցանիշները և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխելու ռեսուրսների բաշխման կամ երթուղայնացման կարգավորումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև ցանցային կառավարման ծրագրային միջոցների կառուցվածքը, դրանց գործառնական հնարավորությունները և տարբեր տեխնոլոգիական միջավայրերում կիրառման առանձնահատկությունները։ Ինտեգրված ցանցերի դեպքում կարևոր է տարբեր սարքավորումների, հաղորդակցական արձանագրությունների և ծառայությունների փոխհամատեղելիության ապահովումը, քանի որ միասնական ենթակառուցվածքում կարող են օգտագործվել տարբեր արտադրողների և տեխնոլոգիական սերունդների համակարգեր։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ցանցային կառավարման ստանդարտների, ծառայությունների որակի գնահատման չափանիշների և տեխնիկական ցուցանիշների համադրելիության հարցերը։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև ցանցային հուսալիության, խափանումների նկատմամբ կայունության և պահուստային հաղորդակցական ուղիների օգտագործման հիմնախնդիրները։ Ձայնային ծառայությունների անընդհատության ապահովման համար կարևոր նշանակություն ունեն ցանցային հանգույցների հասանելիությունը, հաղորդակցական ուղիների վերականգնման արագությունը և արտակարգ ծանրաբեռնվածության պայմաններում ծառայությունների առաջնահերթության կազմակերպումը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել հեռահաղորդակցական ցանցերի մաթեմատիկական մոդելավորման, զանգվածային սպասարկման տեսության, հավանականությունների տեսության, համակարգչային փորձարարության և ցանցային ցուցանիշների վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս գնահատելու տարբեր կառավարման ալգորիթմների արդյունավետությունը, համեմատելու ցանցային ծանրաբեռնվածության պայմանները և որոշելու ձայնային տեղեկատվության սպասարկման որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձին նշանակություն ունի մոդելավորման և փորձարարական հետազոտությունների համադրումը, քանի որ տեսական հաշվարկների արդյունքների ստուգումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու առաջարկվող տեխնիկական լուծումների կիրառելիությունը իրական հեռահաղորդակցական միջավայրերում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ցանցի թողունակության օպտիմալացման, հաղորդակցական ծախսերի նվազեցման և ծառայությունների որակի ու ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ինտեգրված հեռահաղորդակցական համակարգերի կառավարման մեթոդների կատարելագործման, իրական ժամանակային տեղեկատվական հոսքերի սպասարկման առանձնահատկությունների բացահայտման և ցանցային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ալգորիթմների ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է հեռախոսային և տվյալների փոխանցման միասնական ցանցերի նախագծման, կորպորատիվ հաղորդակցական համակարգերի զարգացման, ինտերնետային հեռախոսակապի ծառայությունների բարելավման և հեռահաղորդակցական ենթակառուցվածքների հուսալիության բարձրացման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել հեռահաղորդակցության ինժեներներին, համակարգչային ցանցերի մասնագետներին, տեղեկատվական համակարգերի նախագծողներին, ցանցային ադմինիստրատորներին, կապի օպերատորների տեխնիկական աշխատակիցներին, ծրագրային ապահովման մշակողներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տեսական, ալգորիթմական, տեխնոլոգիական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ինտեգրված հեռահաղորդակցական ցանցերի կառավարման, ձայնային տեղեկատվության փոխանցման որակի գնահատման, ցանցային ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման և ժամանակակից հաղորդակցական ծառայությունների արդյունավետ կազմակերպման սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Economics

Հրատարակությունը ֆինանսատնտեսական և պատմական սկզբնաղբյուր է, որն արտացոլում է Խորհրդային Հայաստանի պետական ֆինանսների կազմակերպման սկզբնական շրջանի բյուջետային համակարգը, եկամուտների ձևավորման աղբյուրները և պետական ծախսերի հիմնական ուղղությունները։ Փաստաթղթում համակարգված կերպով ներկայացվում են պետական ֆինանսական միջոցների մուտքերն ու նախատեսվող հատկացումները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի տնտեսական կառավարման կառուցվածքը և պետական առաջնահերթությունները։ Եկամուտների բաժնում կարող էին ընդգրկվել հարկային և ոչ հարկային մուտքերը, պետական տնտեսությունից ստացվող միջոցները, տարբեր վճարները և ֆինանսավորման այլ աղբյուրներ, իսկ ծախսային հատվածը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պետական կառավարման, տնտեսության, սոցիալական ոլորտի, կրթության, առողջապահության և այլ հանրային գործառույթների ֆինանսավորման տրամաբանության մասին։ Առանձնահատուկ արժեք ունի ֆինանսական կառավարման մարմնի բացատրական գրությունը, քանի որ թվային տվյալները լրացվում են դրանց կազմավորման սկզբունքների, հաշվարկների և բյուջետային քաղաքականության վերաբերյալ պարզաբանումներով։ Դրա շնորհիվ նյութը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես հաշվապահական կամ վիճակագրական փաստաթուղթ, այլև որպես պետական տնտեսական քաղաքականության ուսումնասիրության սկզբնաղբյուր։ Այն արտացոլում է մի ժամանակաշրջան, երբ նորաստեղծ խորհրդային կառավարման համակարգում ձևավորվում էին պետական ֆինանսների կենտրոնացված կառավարման մեխանիզմները և տնտեսական հաստատությունների գործունեության նոր սկզբունքները։ Փաստաթղթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու պետական եկամուտների և ծախսերի դասակարգման ձևերին, ֆինանսական պլանավորման առանձնահատկություններին, պետական մարմինների միջև միջոցների բաշխմանը և բյուջետային վերահսկողության կազմակերպմանը։ Միաժամանակ այն արժեքավոր նյութ է սոցիալ-տնտեսական պատմության համար, քանի որ ֆինանսական ցուցանիշներն անուղղակիորեն արտացոլում են տնտեսության վիճակը, պետական կառավարման կարողությունները և հանրային ոլորտների ֆինանսավորման հարաբերակցությունը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև խորհրդային շրջանի վաղ բյուջետային տերմինաբանության, ֆինանսական փաստաթղթաշրջանառության և պետական հաշվետվողականության ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ այն կարևոր փաստագրական աղբյուր է Հայաստանի տնտեսական, ֆինանսական և պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրման համար։

Agriculture

Տնտեսագիտական և ագրարային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում նորարարությունների առևտրայնացման հիմնախնդիրների, դրանց տնտեսական արդյունավետության և գործնական ներդրման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական նորարարությունների ձևավորման և զարգացման տեսական հիմունքները, գիտական հետազոտությունների արդյունքների արտադրական կիրառման առանձնահատկությունները և նոր տեխնոլոգիաների շուկայական արժեքի ստեղծման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտահետազոտական կազմակերպությունների, գյուղատնտեսական արտադրողների, մասնավոր ձեռնարկությունների և ներդրումային կառույցների համագործակցությանը՝ նորարարական լուծումների մշակման ու տարածման գործընթացներում։ Վերլուծվում են նորարարությունների առևտրայնացմանը խոչընդոտող ֆինանսական, կազմակերպական, տեխնոլոգիական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական տնտեսությունների նոր տեխնոլոգիաներ կիրառելու հնարավորությունները։ Քննարկվում են մտավոր սեփականության պաշտպանության, տեխնոլոգիաների փոխանցման, ներդրումների ներգրավման, պետական աջակցության և նորարարական ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են գյուղատնտեսական արտադրության թվայնացման, ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրողականության բարձրացման և նորարարական արտադրանքի շուկա դուրսբերման տնտեսական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում նորարարությունների առևտրայնացման արդյունավետության գնահատման, գիտության և արտադրության կապերի ամրապնդման, գյուղատնտեսական արժեշղթաների զարգացման և ոլորտի մրցունակության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, նորարարությունների կառավարման, տեխնոլոգիաների առևտրայնացման, գյուղատնտեսական ձեռնարկատիրության և Հայաստանի գյուղատնտեսության զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Pedagogy

Աշխատանքը նվիրված է կրտսեր դպրոցականների գեղարվեստական կրթության իրականացման մանկավարժական հիմնախնդիրներին և դրա արդյունավետ կազմակերպման մեթոդներին։ Ուսումնասիրության կենտրոնում տարրական դպրոցական տարիքի երեխաների գեղագիտական և ստեղծագործական զարգացման գործընթացն է, որը կարևոր դեր ունի նրանց անհատականության ձևավորման, աշխարհընկալման ընդլայնման և մշակութային արժեքների յուրացման գործում։ Աշխատանքում դիտարկվում է գեղարվեստական կրթությունը որպես ամբողջական մանկավարժական գործընթացի բաղադրիչ, որի միջոցով երեխան ոչ միայն ձեռք է բերում արվեստի վերաբերյալ գիտելիքներ և կարողություններ, այլև զարգացնում է երևակայությունը, հուզական ընկալումը, ստեղծագործական մտածողությունը, դիտողականությունը և ինքնարտահայտվելու ունակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի դերին՝ որպես երեխայի ստեղծագործական ներուժը բացահայտող և զարգացնող մանկավարժական գործընթացի կազմակերպչի։ Ուսումնասիրվում են դասավանդման այնպիսի ձևերն ու մեթոդները, որոնք նպաստում են երեխաների ակտիվ մասնակցությանը, ինքնուրույն ստեղծագործական գործունեությանը և արվեստի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։ Կարևորվում է նաև տարբեր արվեստների՝ կերպարվեստի, երաժշտության, գրականության, թատրոնի և այլ ստեղծագործական ուղղությունների փոխկապակցված կիրառումը, քանի որ դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս գեղարվեստական փորձառությունը դարձնել առավել ամբողջական և մատչելի։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև կրտսեր դպրոցականների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունները, քանի որ գեղարվեստական կրթության բովանդակությունը և մեթոդները պետք է համապատասխանեն երեխաների զարգացման մակարդակին, հետաքրքրություններին և անհատական հնարավորություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստեղծագործական միջավայրի ձևավորմանը, որտեղ երեխան կարող է ազատորեն արտահայտել իր մտքերը, զգացմունքներն ու գաղափարները՝ առանց սխալվելու վախի։ Հետազոտության արդյունքում բացահայտվում են գեղարվեստական կրթության կազմակերպման հիմնական մանկավարժական պայմանները, ներկայացվում են դրա արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները և մշակվում են մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել կրտսեր դպրոցականների ստեղծագործական, գեղագիտական, հուզական և սոցիալական զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տարրական դասարանների ուսուցիչների, մանկավարժների, արվեստի կրթության մասնագետների և մանկավարժական բուհերի ուսանողների համար՝ որպես գեղարվեստական կրթության կազմակերպման տեսական և գործնական հիմքերի ուսումնասիրության աղբյուր։