Տեկտոնական գործոնների ազդեցության գնահատումը հիդրոտեխնիկական կառույցների տարածքների սեյսմիկության վրա (Էլ-Գաբ իջվածքի օրինակով, ՍԱՀ)

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության համախառն ներքին արդյունքի կանխատեսման խնդրին՝ Բայեսյան վեկտորային ավտոռեգրեսիոն մոդելների կիրառմամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում են մակրոտնտեսական ցուցանիշների փոխկապակցվածության վերլուծության և տնտեսական գործընթացների կանխատեսման ժամանակակից էկոնոմետրիկ մոտեցումները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Բայեսյան մեթոդաբանության հնարավորություններին։ Ներկայացվում են ՀՆԱ-ի ձևավորման վրա ազդող հիմնական մակրոտնտեսական գործոնները, դրանց դինամիկան և փոխադարձ կապերը, ինչպես նաև տնտեսական ցուցանիշների կանխատեսման տեսական ու մեթոդաբանական հիմքերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վեկտորային ավտոռեգրեսիոն մոդելների կառուցվածքին, դրանց պարամետրերի գնահատման սկզբունքներին և այն առավելություններին, որոնք դրանք կարող են ապահովել փոխկապակցված ժամանակային շարքերի համատեղ վերլուծության դեպքում։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչը Բայեսյան մոտեցման կիրառումն է, որի միջոցով հնարավոր է համադրել առկա վիճակագրական տվյալները և նախնական տեղեկատվությունը՝ մոդելի պարամետրերի գնահատումն ու կանխատեսումների ճշգրտությունը բարելավելու նպատակով։ Հեղինակը դիտարկում է մոդելի կառուցման հիմնական փուլերը՝ տնտեսական ցուցանիշների ընտրությունից և տվյալների նախապատրաստումից մինչև մոդելի նույնականացում, գնահատում, ստուգում և կանխատեսումների իրականացում։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել ՀՆԱ-ի հետ կապված այնպիսի ցուցանիշներ, ինչպիսիք են գնաճը, ներդրումները, սպառումը, արտահանումը, ներմուծումը, փոխարժեքը և այլ մակրոտնտեսական փոփոխականներ՝ բացահայտելու դրանց դինամիկ փոխազդեցությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կանխատեսումների որակի գնահատմանը և տարբեր մոդելների արդյունքների համեմատությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու Բայեսյան վեկտորային ավտոռեգրեսիոն մոտեցման կիրառելիությունն ու արդյունավետությունը Հայաստանի տնտեսության պայմաններում։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է տնտեսական քաղաքականության մշակման համար հուսալի կանխատեսումների նշանակությունը՝ հատկապես տնտեսական աճի, մակրոտնտեսական կայունության և ռեսուրսների պլանավորման խնդիրների լուծման ժամանակ։ Ներկայացված մեթոդաբանությունը կարող է կիրառվել ոչ միայն ՀՆԱ-ի, այլև փոխկապակցված մակրոտնտեսական այլ ցուցանիշների կանխատեսման համար՝ ապահովելով տնտեսական գործընթացների քանակական գնահատման ավելի ճկուն գործիքներ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, էկոնոմետրիկների, վիճակագիրների, ֆինանսական վերլուծաբանների, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է մասնակցային ժողովրդավարության և ազգային անվտանգության փոխհարաբերությունների քաղաքականագիտական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության պետական ու հասարակական զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում քաղաքացիների, քաղաքացիական հասարակության կառույցների և այլ շահակիցների մասնակցությունն է հանրային որոշումների մշակման, ընդունման, իրականացման և վերահսկման գործընթացներին, ինչպես նաև այդ մասնակցության հնարավոր կապերը պետական կառավարման կայունության և անվտանգության համակարգի հետ։ Մասնակցային ժողովրդավարությունը դիտարկվում է ներկայացուցչական ժողովրդավարությունը լրացնող մեխանիզմների ամբողջության տեսանկյունից՝ ընդգրկելով հանրային քննարկումները, խորհրդակցությունները, քաղաքացիական նախաձեռնությունները, հասարակական վերահսկողությունը և պետական մարմինների ու հասարակության միջև հաղորդակցության տարբեր ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության փոխկապակցվածությանը՝ ուսումնասիրելով, թե քաղաքացիների ներգրավվածությունը և պետական կառույցների նկատմամբ վստահությունը ինչպիսի նշանակություն կարող են ունենալ հասարակական կայունության ու պետական ինստիտուտների կենսունակության համար։ Քննվում են քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների զարգացման, հանրային պատասխանատվության, քաղաքական մասնակցության մշակույթի և որոշումների կայացման թափանցիկության հիմնախնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պետական կառավարման համակարգի և հասարակության միջև արդյունավետ հետադարձ կապի ձևավորմանը, քանի որ մասնակցային մեխանիզմների գործնական նշանակությունը կախված է ոչ միայն դրանց իրավական ամրագրումից, այլև իրական կիրառման հնարավորություններից։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մասնակցային կառավարման ինստիտուցիոնալ և իրավական մեխանիզմները, դրանց զարգացման խոչընդոտները և հասարակության տարբեր խմբերի ներգրավվածության առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քաղաքական անորոշությունների և հասարակական փոփոխությունների պայմաններում մասնակցային գործընթացների նշանակությանը՝ միաժամանակ դիտարկելով անվտանգության պահանջների և ժողովրդավարական մասնակցության սկզբունքների միջև հնարավոր լարվածությունները։ Քննվում է նաև քաղաքական ու քաղաքացիական կրթության դերը՝ որպես գիտակցված մասնակցության և պատասխանատու քաղաքացիական վարքագծի ձևավորման գործոն։ Աշխատությունը ազգային անվտանգությունը դիտարկում է բազմաբաղադրիչ երևույթի շրջանակում՝ այն կապելով ոչ միայն պետական ինստիտուտների գործունեության, այլև մարդու անվտանգության, հասարակական հարաբերությունների, քաղաքական կայունության և քաղաքացիական մասնակցության հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչ պայմաններում կարող են մասնակցային կառավարման մեխանիզմները նպաստել պետություն-հասարակություն փոխհարաբերությունների զարգացմանը և հանրային կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է քաղաքական ինստիտուտների, ժողովրդավարական գործընթացների, քաղաքացիական հասարակության և անվտանգության ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ներկայացնելով դրանց փոխազդեցության տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ազոլների ֆունկցիոնալացման տեխնոլոգիապես մոդելավորվող ռեակցիաների ուսումնասիրությանը և ստացված միացությունների հատկությունների հետազոտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ազոլային միացությունների քիմիական կառուցվածքը, ռեակցիոնունակությունը և տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծման հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով ստանալ կանխատեսելի կառուցվածքով և պահանջվող հատկություններով նոր օրգանական միացություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեակցիաների պայմանների, ընթացքի և արդյունավետության վրա ազդող գործոնների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև ստացված նյութերի կառուցվածքային, ֆիզիկաքիմիական և հնարավոր գործնական հատկությունների գնահատմանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել սինթեզի տեխնոլոգիական պարամետրերի օպտիմալացում, ռեակցիաների ընտրողականության և ելքի վերլուծություն, ստացված միացությունների նույնականացում և դրանց հատկությունների համեմատական ուսումնասիրություն։ Աշխատանքը կարևոր է նոր օրգանական նյութերի ստացման և դրանց հատկությունների կանխատեսման տեսանկյունից և կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ դեղագործական քիմիայի, նյութագիտության, օրգանական սինթեզի և քիմիական տեխնոլոգիաների բնագավառներում։ Այն կարող է օգտակար լինել քիմիկոս-հետազոտողների, քիմիական տեխնոլոգների, նյութագետների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է կովկասյան սոճու կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանի տարբեր անտառաճեցման պայմաններում՝ գնահատելով տեսակի աճը, զարգացումը, կենսունակությունը և շրջակա միջավայրի գործոնների նկատմամբ հարմարվողականությունը։ Հետազոտության կենտրոնում ծառատեսակի կենսաէկոլոգիական հատկանիշների և աճելավայրի պայմանների փոխկապակցվածությունն է, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզաբանել բնական միջավայրի տարբեր բաղադրիչների ազդեցությունը ծառերի վիճակի և անտառային համակեցությունների ձևավորման վրա։ Քննվում են բարձրության, ռելիեֆի, լանջերի դիրքադրության, հողային պայմանների, խոնավության, ջերմաստիճանային ռեժիմի և այլ էկոլոգիական գործոնների հնարավոր ազդեցությունները սոճու աճի ու զարգացման առանձնահատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր անտառաճեցման պայմաններում ծառերի աճի ինտենսիվությանը, տարիքային կառուցվածքին, բնական վերաճին և ընդհանուր կենսունակությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև տեսակի ձևաբանական և ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության առանձնահատկությունները, որոնց շնորհիվ այն կարող է գոյատևել տարբեր բարձրադիր և կլիմայական պայմաններում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բնական վերականգնման գործընթացների գնահատումը՝ սերմնատվության, երիտասարդ ծառերի ձևավորման և դրանց հետագա պահպանման համար անհրաժեշտ միջավայրային պայմանների տեսանկյունից։ Դիտարկվում է կովկասյան սոճու մասնակցությունը անտառային էկոհամակարգերի կառուցվածքին, հողապաշտպան և ջրակարգավորիչ գործառույթներին, ինչպես նաև կենսաբազմազանության պահպանման գործընթացներին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր աճելավայրերի ծառուտների անտառագիտական և չափագրական ցուցանիշները՝ բացահայտելու առավել նպաստավոր կամ սահմանափակող բնական գործոնները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մարդածին ազդեցությունների և շրջակա միջավայրի փոփոխությունների պայմաններում ծառատեսակի կայունության խնդրին, ինչը կարևոր նշանակություն ունի անտառների պահպանության և վերականգնման տեսանկյունից։ Ստացված գիտական ընդհանրացումները կարող են օգտակար լինել անտառային տարածքների վիճակի գնահատման, համապատասխան ծառատեսակների ընտրության և բնապահպանական միջոցառումների հիմնավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անտառագիտության, բուսաբանության, բույսերի էկոլոգիայի և կենսաաշխարհագրության մոտեցումները՝ Հայաստանի պայմաններում կովկասյան սոճու կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունների բազմակողմանի բնութագրման նպատակով։

History

Աշխատությունը նվիրված է Ջավախքի պատմաքննական ուսումնասիրությանը XIX դարում և XX դարի առաջին քառորդում՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական զարգացումները։ Գրքում վերլուծվում են Ջավախքի՝ որպես պատմական հայկական տարածքի, անցած ուղին, վարչաքաղաքական փոփոխությունները, բնակչության կազմի ու հասարակական հարաբերությունների վերափոխումները, ինչպես նաև տարածաշրջանում տեղի ունեցած կարևոր պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանի կառավարչական համակարգին, ազգային-մշակութային կյանքի առանձնահատկություններին, կրթական և եկեղեցական հաստատությունների գործունեությանը, ինչպես նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Հայոց ցեղասպանության հետևանքների և XX դարի սկզբի քաղաքական գործընթացների ազդեցությանը Ջավախքի հասարակության վրա։ Ուսումնասիրությունը հիմնված է պատմական աղբյուրների, արխիվային նյութերի և գիտական հետազոտությունների վրա՝ նպատակ ունենալով վերականգնել տարածաշրջանի բազմաշերտ պատմական պատկերը և ներկայացնել նրա տեղն ու նշանակությունը հայոց պատմության համատեքստում։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենի մասնագիտական դասընթացում իրադրային (situational) քերականության ուսուցման մեթոդական առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով լեզվի գործառական կիրառման վրա հիմնված ուսուցման արդյունավետությունը։ Հեղինակը վերլուծում է քերականության ուսուցման ավանդական և հաղորդակցական մոտեցումների տարբերությունները և հիմնավորում իրադրային ուսուցման դերը ուսանողների լեզվական կարողությունների զարգացման գործում։ Գրքում դիտարկվում է քերականական նյութի ներկայացման և ամրապնդման գործընթացը իրական կամ մոդելավորված հաղորդակցական իրավիճակների միջոցով, որոնք նպաստում են քերականական կառուցվածքների գիտակցված և գործնական յուրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական անգլերենի ուսուցման առանձնահատկություններին՝ որտեղ քերականությունը դիտարկվում է որպես մասնագիտական հաղորդակցության արդյունավետության ապահովման միջոց։ Հեղինակը ներկայացնում է դասի կազմակերպման մեթոդական մոդելներ, դերային խաղերի, իրավիճակային վարժությունների և խնդիրահեն ուսուցման կիրառման ձևեր։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ իրադրային քերականության ուսուցումը նպաստում է ուսանողների հաղորդակցական կոմպետենցիայի ձևավորմանը, լեզվական ճկունությանը և մասնագիտական խոսքի զարգացմանը։ Այն օգտակար է անգլերենի դասավանդողների, լեզվաբանների և բարձրագույն կրթության ոլորտի մանկավարժների համար։