Թութակը

Other Subjects

«Էֆիմերտե» ժողովածուն բազմաբնույթ գիտելիքներ ընդգրկող տարեգրական և տոմարագիտական բնույթի հրատարակություն է, որի բովանդակությունը ժամանակի ընթացքում ընդլայնվել է՝ ներառելով աստղաբաշխական, բնագիտական, բժշկական, աշխարհագրական, փիլիսոփայական, բարոյագիտական և գործնական նշանակության տեղեկություններ։ Այն սկզբնապես ձևավորվել է որպես տոմարագիտական ժողովածու՝ անդրադառնալով ժամանակի հաշվարկին, օրացուցային համակարգերին, երկնային մարմինների շարժմանը և տարբեր ժողովուրդների տոմարների առանձնահատկություններին։ Հետագա հրատարակություններում նյութերի շրջանակն ընդլայնվել է՝ ընդգրկելով նաև երկրաբանության, ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանության, բուսաբանության, երկրագործության, արհեստների և առօրյա կյանքի վերաբերյալ տեղեկություններ։ Ժողովածուում գիտական ու գործնական բնույթի նյութերին զուգահեռ տեղ են գտել նաև ժողովրդական բժշկության վերաբերյալ գիտելիքներ, երազների մեկնաբանություններ և ժամանակաշրջանին բնորոշ գուշակություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ինչպես գիտական մտածողության զարգացման, այնպես էլ հասարակության տարածված պատկերացումների ու հավատալիքների մասին։ Հրատարակության առանձնահատուկ արժեքն է կազմում նաև Լազարյան ճեմարանի մասին համառոտ տեղեկությունը, որտեղ ներկայացվում են հաստատության հիմնադրման հանգամանքները, կրթական նպատակները, գործունեության սկզբնական շրջանը, կանոնադրական դրույթներն ու դասավանդվող առարկաները։ Այդ տեղեկությունները կարևոր նյութ են հայ կրթական հաստատությունների պատմության, լուսավորական գաղափարների տարածման և Մոսկվայի հայ համայնքի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ճեմարանում ուսուցանվող լեզուներին՝ հայերենին, ռուսերենին, ֆրանսերենին, գերմաներենին և լատիներենին, ինչպես նաև այլ լեզուներ սովորելու հնարավորությանը։ Այսպիսով, հրատարակությունը միավորում է տոմարագիտական, բնագիտական, բժշկական, կրթական և հասարակական նշանակության նյութեր՝ արտացոլելով գիտելիքների տարածման ու հանրամատչելիացման 19-րդ դարի հայ մտավորական միջավայրի ձգտումները։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ գիտական մտքի, տպագրության, կրթության պատմության, ժողովրդական գիտելիքների և հասարակական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։

Technology

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է ավտոճանապարհների միևնույն մակարդակի հատումներում երթևեկության անվտանգության գնահատման մեթոդիկայի մշակմանը՝ այն դիտարկելով որպես ճանապարհային երթևեկության կազմակերպման և պատահարների կանխարգելման համակարգի կարևոր բաղադրիչ։ Նյութում վերլուծվում են նման հատումների հիմնական ռիսկային գործոնները՝ երթևեկության ինտենսիվություն, տեսանելիության սահմանափակումներ, արագությունների տարբերություն, երթևեկության հոսքերի խաչաձևում և վարորդների վարքային առանձնահատկություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անվտանգության գնահատման ցուցանիշների համակարգին՝ պատահարների հաճախականություն, կոնֆլիկտային իրավիճակների վերլուծություն, հոսքերի հագեցվածություն և հատման թողունակություն։ Քննարկվում են նաև գնահատման մեթոդական մոտեցումները՝ վիճակագրական վերլուծություն, մոդելավորում, ճանապարհային աուդիտներ և ռիսկերի գնահատման բազմաչափ մոդելներ, որոնք թույլ են տալիս համապարփակ կերպով գնահատել վտանգի մակարդակը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ միևնույն մակարդակի հատումներում անվտանգության բարձրացումը պահանջում է ինժեներական լուծումների, երթևեկության կազմակերպման միջոցառումների և վարորդական վարքագծի վերահսկման համադրություն՝ ապահովելով ճանապարհային համակարգի արդյունավետ և անվտանգ գործունեություն։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է արտաքին էլեկտրաստատիկ դաշտերի կենսաբանական ազդեցությունների և դրանց առաջացման հիմքում ընկած մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կենդանի համակարգերի վրա հաստատուն էլեկտրական դաշտերի ազդեցության առանձնահատկություններն են՝ սկսած բջջային և մոլեկուլային մակարդակներից մինչև ամբողջական օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես կարող են արտաքին էլեկտրաստատիկ դաշտերը փոխազդել կենսաբանական թաղանթների, բջջային մակերեսների, իոնային համակարգերի և այլ կենսաբանական կառույցների հետ՝ առաջացնելով ֆիզիկական և կենսաքիմիական փոփոխություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դաշտի ուժգնության, ազդեցության տևողության, կենսաբանական օբյեկտի առանձնահատկությունների և շրջակա միջավայրի պայմանների դերին, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն փոխել արձագանքի բնույթն ու արտահայտվածությունը։ Ուսումնասիրվում են արտաքին էլեկտրաստատիկ ազդեցությունների հնարավոր հետևանքները բջիջների ֆունկցիոնալ վիճակի, թաղանթային գործընթացների, նյութափոխանակության և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների վրա։ Միաժամանակ փորձ է արվում տարբերակել անմիջական ֆիզիկական ազդեցությունները երկրորդային կենսաբանական գործընթացներից և բացահայտել այն շղթաները, որոնց միջոցով արտաքին դաշտի ազդեցությունը կարող է վերածվել բջջային կամ օրգանիզմային արձագանքի։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է նաև տարբեր փորձարարական տվյալների համադրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել արձանագրված կենսաբանական ազդեցությունների օրինաչափությունները, վերարտադրելիությունը և դրանց հնարավոր մեխանիզմների հիմնավորվածությունը։ Նյութը հետաքրքրություն է ներկայացնում կենսաֆիզիկայի տեսանկյունից, քանի որ այն կապում է էլեկտրամագնիսական երևույթների ֆիզիկական բնույթը կենդանի համակարգերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ հատկությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ նաև կենսաբանական և բժշկական հետազոտությունների համար՝ նպաստելով արտաքին ֆիզիկական գործոնների ազդեցության վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և դրանց հնարավոր կիրառությունների ու սահմանափակումների ավելի լավ ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաֆիզիկոսների, ֆիզիկոսների, կենսաբանների, ֆիզիոլոգների, կենսաբժշկական հետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների և դասախոսների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է իսպանական հրաշապատում հեքիաթի ոճապատկերային համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ժանրի գեղարվեստական լեզվի, պատկերավորման միջոցների և կառուցվածքային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կենտրոնում հրաշապատում հեքիաթի այն ոճական և պատկերային համակարգն է, որի միջոցով ձևավորվում են ֆանտաստիկ աշխարհը, կերպարների բնութագրերը, իրադարձությունների զարգացումը և ստեղծագործության ընդհանուր գեղարվեստական մթնոլորտը։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում հեքիաթային խոսքի բառապաշարին, դարձվածքաբանությանը, համեմատություններին, փոխաբերություններին, մակդիրներին, կրկնություններին, խորհրդանշական պատկերներին և այլ ոճական հնարքներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հարցի բացահայտումը, թե ինչպես են այս միջոցները մասնակցում հրաշապատում իրականության կառուցմանը և ինչպես են դրանք տարբերակում հեքիաթային խոսքը առօրյա կամ ոչ գեղարվեստական խոսքից։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև հեքիաթների կերպարային համակարգի լեզվական արտահայտման եղանակները՝ հերոսների, հակառակորդների, կախարդական էակների, օգնականների և այլ կերպարների նկարագրության առանձնահատկություններով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տարածության և ժամանակի պատկերավորմանը, քանի որ հրաշապատում հեքիաթում դրանք հաճախ կազմակերպվում են պայմանական և խորհրդանշական սկզբունքներով։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև կայուն բանաձևերի և կրկնվող կառուցվածքների քննությունը, որոնք բնորոշ են բանավոր ավանդույթին և ապահովում են հեքիաթի կառուցվածքային ամբողջականությունն ու հիշվողությունը։ Իսպանական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ազգային մշակութային առանձնահատկությունները, ժողովրդական պատկերացումները, արժեքային համակարգը և պատմամշակութային միջավայրի ազդեցությունը հեքիաթի գեղարվեստական լեզվի ձևավորման վրա։ Միաժամանակ աշխատությունը կարող է անդրադառնալ եվրոպական և ընդհանուր բանահյուսական ավանդույթների հետ առնչություններին՝ պարզելու համար, թե որ ոճական ու պատկերային տարրերն ունեն համամարդկային բնույթ, իսկ որոնք են պայմանավորված իսպանական մշակութային առանձնահատկություններով։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև լեզվաբանության և գրականագիտության սահմանագծում, քանի որ ոճապատկերային համակարգի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել լեզվական կառուցվածքը, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները և դրանց ստեղծած իմաստային ու գեղագիտական ազդեցությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել իսպանական բանահյուսության, հեքիաթագիտության և համեմատական գրականագիտության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հրաշապատում հեքիաթը որպես մշակութային հիշողության և գեղարվեստական մտածողության կարևոր ձև։ Այն կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, բանագետներին, լեզվաբաններին, ոճաբաններին, իսպանագետներին, թարգմանիչներին, ինչպես նաև իսպանական և եվրոպական ժողովրդական բանահյուսությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Mathematics

Մաթեմատիկական անալիզի հիմնական բաժիններին նվիրված ուսումնական խնդիրների ժողովածու է, որը նպատակ ունի զարգացնել ուսանողների տեսական գիտելիքներն ու գործնական հմտությունները։ Գրքում ընդգրկված են սահմանների, ածանցյալների, ինտեգրալների, շարքերի, բազմակի ինտեգրալների և դիֆերենցիալ հավասարումների վերաբերյալ տարբեր բարդության խնդիրներ, որոնք օգնում են խորությամբ հասկանալ մաթեմատիկական անալիզի հիմնարար գաղափարները։ Աշխատությունը կառուցված է այնպես, որ ընթերցողը կարողանա աստիճանաբար անցնել պարզ առաջադրանքներից ավելի բարդ և վերլուծական խնդիրների՝ զարգացնելով տրամաբանական մտածողությունն ու մաթեմատիկական ապացուցման կարողությունները։ Գիրքը ներառում է ինչպես տեսական կիրառություններ, այնպես էլ գործնական օրինակներ, որոնք ցույց են տալիս մաթեմատիկական անալիզի կարևորությունը ֆիզիկայի, ճարտարագիտության և այլ գիտությունների մեջ։ Շատ խնդիրներ ուղեկցվում են լուծումների կամ ցուցումների ձևով, ինչը նպաստում է ինքնուրույն ուսումնառությանը և գիտելիքների ամրապնդմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է բուհերի ուսանողների, դասախոսների և մաթեմատիկայով խորապես հետաքրքրվողների համար։

Literature

Հրատարակությունը պատկանում է հայատառ թուրքերեն գրականության պատմական ժառանգությանը, որը ձևավորվել է Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների բազմալեզու մշակութային միջավայրում։ Վերնագրի «հիքյայեսի» բաղադրիչը թուրքերենում նշանակում է «պատմությունը» կամ «պատումը», ուստի այն մատնանշում է պատմողական բնույթի ստեղծագործություն։ «Իքի գուզու» արտահայտությունը կարելի է հասկանալ որպես «երկու գառի» կամ «երկու գառների» պատմություն, ինչը վերնագրին հաղորդում է հեքիաթային կամ կենդանական պատումի հնարավոր բնույթ։ Կենդանիների կերպարների միջոցով պատմություններ ներկայացնելու ավանդույթը տարածված է տարբեր ժողովուրդների բանավոր և գրավոր գրականություններում․ նման պատումները հաճախ օգտագործվում են մարդկային վարքի, փոխհարաբերությունների, խոհեմության, միամտության կամ բարոյական ընտրության հարցերն արտահայտելու համար։ Սակայն կենդանիների մասին պատմությունների դեպքում կերպարներն ու դրանց խորհրդանշական իմաստները կախված են կոնկրետ ստեղծագործությունից և չեն կարող որոշվել միայն վերնագրով։ Հայատառ թուրքերեն գրականությունը նշանակալի մշակութային երևույթ է, քանի որ թուրքերեն տեքստերը գրվել են հայոց այբուբենով և շրջանառվել հայ համայնքների ընթերցողների շրջանում։ Այս ավանդույթը արտացոլում է լեզվի, գրի և համայնքային ինքնության բարդ փոխհարաբերությունները՝ միաժամանակ ընդլայնելով հայկական տպագրության պատմության շրջանակը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայատառ թուրքերենի, Օսմանյան շրջանի հայ գրական կյանքի, կարճ պատմողական երկերի և ժողովրդական պատումների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է մատենագիտական ու լեզվաբանական հետազոտությունների տեսանկյունից՝ նպաստելով հայատառ թուրքերեն տպագիր ժառանգության պահպանմանն ու ուսումնասիրմանը։