Թութակը

Մաթեմատիկա

Այս աշխատությունը վերաբերում է ցածրաչափ (low-dimensional) կիսահաղորդչային համակարգերի կինետիկ և մագնիսական հատկությունների տեսական ուսումնասիրությանը՝ կոնդենսացված նյութերի ֆիզիկայի և նանոֆիզիկայի շրջանակում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը քվանտային չափային էֆեկտների ազդեցության բացահայտումն է էլեկտրոնների տեղափոխման, սպինային դինամիկայի և մագնիսական պատասխանների վրա այնպիսի համակարգերում, ինչպիսիք են քվանտային թելերը, քվանտային փոսերը և երկչափ էլեկտրոնային գազերը։ Ուսումնասիրվում են կրիչների կինետիկ պարամետրերը՝ էլեկտրահաղորդականություն, շարժունակություն և ցրման մեխանիզմներ, որոնք զգալիորեն տարբերվում են եռաչափ բյուրեղային համակարգերից՝ չափային սահմանափակումների պատճառով։ Միաժամանակ դիտարկվում են մագնիսական հատկությունները՝ ներառյալ պարամագնիսական և դիամագնիսական վարքագիծը, ցիկլոտրոնային ռեզոնանսը և սպինային փոխազդեցությունները, որոնք կարևոր դեր ունեն ժամանակակից սպինտրոնիկայի զարգացման մեջ։ Տեսական մոտեցումների շրջանակում կիրառվում են քվանտային մեխանիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և Բոլցմանի տրանսպորտային հավասարման մոդելները՝ նկարագրելու համար էլեկտրոնների վարքը սահմանափակ չափային համակարգերում։ Այս ուսումնասիրությունը կարևոր է նոր սերնդի էլեկտրոնային և օպտոէլեկտրոնային սարքերի նախագծման համար, քանի որ ցածրաչափ համակարգերը հանդիսանում են նանոտեխնոլոգիաների և քվանտային սարքավորումների հիմքային կառուցվածքային տարրեր։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի կյանքի, գրական գործունեության և ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ նրա գործունեությունը դիտարկելով 20-րդ դարի հայ գրականության և խորհրդային ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային միջավայրի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գրողի ստեղծագործական ուղու ձևավորումը, պոեզիայի, արձակի և դրամատուրգիայի բնագավառներում նրա գործունեությունը, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և գրական զարգացման տարբեր փուլերում թեմատիկ ու գաղափարական փոփոխություններն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայրենիքի, պատմական հիշողության, մարդու և հասարակության փոխհարաբերությունների, աշխատանքի, պատերազմի ու խաղաղության թեմաների գեղարվեստական արտացոլմանը։ Քննվում են ստեղծագործությունների լեզուն, պատկերային համակարգը, կերպարների կառուցման սկզբունքները, բանաստեղծական խոսքի առանձնահատկությունները և ազգային պատմամշակութային նյութի կիրառման եղանակները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատմական թեմատիկայի ուսումնասիրությունը, քանի որ հեղինակի գրական ժառանգության մի մասում պատմական անցյալը վերածվում է ժամանակակից հասարակական և բարոյական հարցադրումների մեկնաբանման միջոցի։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դրամատիկական ստեղծագործություններին, դրանց կառուցվածքին, կերպարային հակադրություններին և բեմական հնարավորություններին։ Գրողի գործունեությունը դիտարկվում է ժամանակի գրական քաղաքականության և խորհրդային գաղափարական միջավայրի պայմաններում, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ստեղծագործական անհատականության դրսևորումները ժամանակաշրջանի պաշտոնական գեղագիտական ու գաղափարական պահանջներից։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրվում են նաև նրա ստեղծագործությունների ընդունելությունը, գրական քննադատության արձագանքները և հայ գրական գործընթացում ունեցած տեղը։ Առանձին նշանակություն ունի պատերազմի տարիներին ստեղծված գրականությունը, որտեղ հասարակական փորձառությունը և ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունները արտահայտվում են քնարական, հայրենասիրական և դրամատիկական ձևերով։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է ընդգրկել գրողի կենսագրության և ստեղծագործության փոխհարաբերությունը՝ բացահայտելով անձնական փորձի, ժամանակի պատմական իրադարձությունների և գրական միջավայրի ազդեցությունը նրա աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Ընդհանուր առմամբ նյութը հնարավորություն է տալիս ներկայացնել գրողի ժառանգությունը բազմակողմանիորեն՝ համադրելով կենսագրական, պատմագրական և գրականագիտական մոտեցումները և գնահատելով նրա ստեղծագործությունների նշանակությունը 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման պատմության մեջ։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է հետխորհրդային հայ հասարակության սոցիալական վերափոխումների պայմաններում անհատի և հասարակության փոխհարաբերություններում առաջացող օտարման երևույթի սոցիալ-փիլիսոփայական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն գործընթացներն են, որոնց հետևանքով մարդը կարող է հեռացում կամ անհամապատասխանություն զգալ աշխատանքի, հասարակական ինստիտուտների, մշակութային արժեքների, սոցիալական խմբերի, քաղաքական ու տնտեսական գործընթացների կամ սեփական գործունեության արդյունքների նկատմամբ։ Օտարումը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ սոցիալական երևույթ, որի վերլուծությունը պահանջում է տնտեսական, մշակութային, արժեքային և հոգեբանական գործոնների փոխկապակցված դիտարկում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խորհրդային համակարգի փլուզումից հետո ձևավորված նոր հասարակական հարաբերություններին, սոցիալական կառուցվածքի փոփոխություններին, շուկայական հարաբերությունների հաստատմանը, արժեքային համակարգերի վերափոխմանը և անհատական ու կոլեկտիվ ինքնության վերաիմաստավորմանը։ Քննվում է այն հարցը, թե արագ սոցիալական փոփոխությունների պայմաններում ինչպես են վերափոխվում մարդու պատկերացումները հասարակության մեջ իր տեղի, աշխատանքի, սոցիալական պատասխանատվության, հանրային մասնակցության և ապագայի նկատմամբ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ սոցիալական անհավասարության, տնտեսական անորոշության, միգրացիոն գործընթացների, համայնքային կապերի փոփոխության և հասարակական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության խնդիրներին՝ դրանք դիտարկելով օտարման հնարավոր սոցիալական համատեքստերի շրջանակում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օտարման դասական փիլիսոփայական հայեցակարգերի քննությունը և դրանց կիրառելիության գնահատումը հետխորհրդային հասարակությունների ուսումնասիրության համար։ Վերլուծվում են անհատի ինքնաիրացման հնարավորությունների, ազատության և սոցիալական պայմանավորվածության հարաբերությունները, ինչպես նաև այն հակասությունները, որոնք կարող են առաջանալ անձնական նպատակների և հասարակական իրականության միջև։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև մշակութային օտարման խնդիրը՝ կապված ավանդական և նոր արժեքների փոխհարաբերության, մշակութային շարունակականության և սոցիալական ինքնության փոփոխությունների հետ։ Հետխորհրդային հայ հասարակությունը դիտարկվում է ավելի լայն հասարակական վերափոխումների համատեքստում՝ միաժամանակ հաշվի առնելով տեղական պատմամշակութային և սոցիալական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և հասարակական փոփոխությունների տեսությունների մոտեցումները՝ բացահայտելու օտարման դրսևորումների պատճառները, ձևերը և հասարակական նշանակությունը վերափոխվող սոցիալական միջավայրում։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը ներկայացնում է 1813–1814 թվականներին իրականացված ճանապարհորդության նկարագրությունը Փոքր Ասիայով, Հայաստանով և Քուրդիստանով՝ ընդգծելով այդ տարածաշրջանների աշխարհագրական, պատմամշակութային և սոցիալ-քաղաքական առանձնահատկությունները վաղ 19-րդ դարի սկզբի համատեքստում։ Հեղինակը հանդես է գալիս որպես եվրոպացի ճանապարհորդ-դիտորդ, որը մանրամասն գրանցում է իր հանդիպած բնակավայրերը, բնակչության սովորույթները, տնտեսական կյանքի ձևերը և տեղական իշխանությունների կառավարման առանձնահատկությունները։ Հայաստանով անցնող հատվածներում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական բնակչության կենսակերպին, եկեղեցական կառույցներին և մշակութային ինքնության պահպանման ձևերին, որոնք ներկայացվում են որպես տարածաշրջանի պատմական բազմաշերտության կարևոր բաղադրիչ։ Քուրդիստանի և Փոքր Ասիայի նկարագրություններում շեշտադրվում են լեռնային աշխարհագրությունը, ցեղային կառուցվածքները և տեղական քաղաքական հարաբերությունները, որոնք հաճախ բնութագրվում են որպես անկայուն և բազմաբնույթ։ Աշխատությունը նաև արժեքավոր աղբյուր է տարածաշրջանի վաղ 19-րդ դարի տնտեսական և առևտրային ուղիների, ինչպես նաև ճանապարհորդական դժվարությունների և հաղորդակցության պայմանների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, այս ճանապարհորդական գրությունը ձևավորում է արևելյան տարածաշրջանների վերաբերյալ եվրոպական ընկալումների մի կարևոր շերտ՝ համադրելով դիտողական վկայությունները և ժամանակի քաղաքական-մշակութային մեկնաբանությունները։

Կրոն

Գիրքը քրիստոնեական Սուրբ Գրքի Նոր Կտակարանի հայերեն հրատարակություն է, որն ընդգրկում է քրիստոնեական հավատքի հիմքում ընկած սրբազան տեքստերը։ Նոր Կտակարանը ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, ուսմունքի, մահվան և հարության մասին ավետարանական վկայությունները, ինչպես նաև վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորման և առաքելական գործունեության մասին պատմություններն ու ուսուցումները։ Դրա կազմում ավանդաբար ներառվում են չորս Ավետարանները, Գործք առաքելոցը, առաքելական թղթերը և Հայտնության գիրքը։ Այս գրքերը կարևոր նշանակություն ունեն քրիստոնեական աստվածաբանության, եկեղեցական կյանքի, բարոյական ուսմունքի և հոգևոր դաստիարակության համար։ Դրանցում քննարկվում են հավատքի, սիրո, ներման, ապաշխարության, արդարության, ծառայության և մարդու հոգևոր վերափոխման գաղափարները։ Նոր Կտակարանի տեքստերը դարեր շարունակ օգտագործվել են եկեղեցական արարողությունների, քարոզների, անհատական ընթերցանության և կրոնական կրթության ընթացքում։ Հայերեն հրատարակությունների պատմության տեսանկյունից նման գրքերը կարևոր դեր են ունեցել քրիստոնեական ուսմունքի տարածման, սուրբգրային լեզվի պահպանման և հայալեզու հավատացյալների հոգևոր կյանքի կազմակերպման գործում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայերեն աստվածաշնչյան թարգմանությունների, կրոնական տպագրության և հայ համայնքների հոգևոր-մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար։

Կրոն

Քրիստոնեական կրոնի հիմնադրույթների, եկեղեցական ուսմունքի և հավատքի հիմնական սկզբունքների համակարգված ուսուցմանն ու տարածմանը նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական վարդապետության կարևորագույն դրույթները՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին հաղորդակից դարձնել քրիստոնեական հավատքի բովանդակությանը, հոգևոր արժեքներին և բարոյական սկզբունքներին։ Այն պատկանում է կրոնական-ուսուցողական գրականության այն ավանդույթին, որի հիմնական նպատակը քրիստոնեական գիտելիքների մատչելի, հետևողական և դաստիարակչական նշանակություն ունեցող ներկայացումն է։ Աշխատության գաղափարական հիմքում ընկած է քրիստոնեական հավատքի գիտակցված յուրացման անհրաժեշտությունը՝ որպես մարդու հոգևոր կյանքի, բարոյական վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների կարևոր ուղենիշ։ Քրիստոնեական վարդապետության ուսուցումը ենթադրում է Աստծո գոյության, արարչագործության, Սուրբ Երրորդության, Հիսուս Քրիստոսի աստվածային և մարդկային բնության, փրկագործության, Սուրբ Հոգու գործունեության և եկեղեցու առաքելության վերաբերյալ հիմնարար գիտելիքների ներկայացում։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև Սուրբ Գրքի հեղինակության, աստվածային հայտնության, հավատքի, հույսի և սիրո քրիստոնեական առաքինությունների, ինչպես նաև մարդու փրկության և հավիտենական կյանքի վերաբերյալ եկեղեցական ուսմունքները։ Քրիստոնեական դավանաբանության կարևոր բաղադրիչներից է նաև խորհուրդների նշանակության բացահայտումը։ Մկրտությունը, դրոշմը, հաղորդությունը, ապաշխարությունը, հիվանդների օծումը, ձեռնադրությունը և պսակը դիտարկվում են որպես քրիստոնյայի հոգևոր կյանքի և եկեղեցական համայնքին պատկանելության կարևոր արտահայտություններ։ Այսպիսի ուսուցողական գրականությունը նպաստում է խորհուրդների կրոնական նշանակության, դրանց հոգևոր խորհրդաբանության և հավատացյալի կյանքում ունեցած դերի ըմբռնմանը։ Աշխատության բարոյադաստիարակչական ուղղվածությունը կարևորում է քրիստոնեական առաքինությունների գործնական կիրառությունը։ Խոնարհությունը, ազնվությունը, գթասրտությունը, ներողամտությունը, համբերությունը, արդարությունը, մերձավորի հանդեպ սերը և անձնական պատասխանատվությունը ներկայացվում են որպես հոգևոր հասունության ու բարոյական կյանքի անհրաժեշտ պայմաններ։ Քրիստոնեական բարոյագիտության տեսանկյունից մարդու վարքագիծը պետք է հիմնված լինի ոչ միայն արտաքին պարտականությունների կատարման, այլև ներքին համոզմունքի, խղճի և աստվածային պատվիրանների գիտակցված ընդունման վրա։ Այս առումով կրոնական ուսուցումը դիտարկվում է որպես անհատի հոգևոր ու բարոյական ձևավորման շարունակական գործընթաց։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև եկեղեցական կյանքի և հավատացյալի պարտականությունների ներկայացումը։ Քրիստոնեական համայնքին պատկանելությունը ենթադրում է հավատքի պահպանում, աղոթական կյանք, աստվածապաշտություն, եկեղեցական արարողություններին մասնակցություն և քրիստոնեական սկզբունքներին համապատասխան վարքագիծ։ Նման գիտելիքների փոխանցումը կարևոր է հատկապես երիտասարդ սերնդի կրոնական դաստիարակության, եկեղեցական ավանդույթների պահպանման և քրիստոնեական ինքնագիտակցության ամրապնդման համար։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական կաթողիկետիկ գրականության ժանրին, որի առանձնահատկությունն է աստվածաբանական գիտելիքների ուսուցողական ու դաստիարակչական ներկայացումը։ Այս ժանրին բնորոշ է հավատքի հիմնական դրույթների համակարգումը, կրոնական հասկացությունների բացատրությունը և վարդապետական նյութի մատուցումը՝ ուսուցման ու մտապահելու նպատակով։ Նման աշխատությունները կարող էին ծառայել որպես կրոնական կրթության ձեռնարկներ՝ եկեղեցական ուսումնական հաստատություններում, դպրոցներում, ինչպես նաև ընտանեկան և անհատական դաստիարակության շրջանակներում։ Դրանց միջոցով քրիստոնեական ուսմունքը փոխանցվում էր հաջորդ սերունդներին՝ ապահովելով կրոնական գիտելիքների շարունակականությունը։ Պատմամշակութային առումով այս հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ կաթոլիկ կրթական և աստվածաբանական գրականության զարգացման համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ իրականության մեջ մեծ նշանակություն ուներ կրոնական կրթության կազմակերպումը, հայերենով աստվածաբանական գրականության տարածումը և եկեղեցական ավանդույթների համակարգված ուսուցումը։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր է ունեցել այս գործընթացներում՝ հրատարակելով կրոնական, աստվածաբանական, լեզվաբանական, պատմագիտական և ուսումնական բազմաթիվ աշխատություններ։ Միաբանության գործունեությունը նպաստել է հայերենով եվրոպական աստվածաբանական գիտելիքների տարածմանը, կրոնական տերմինաբանության զարգացմանը և հայ կրթական միջավայրի հարստացմանը։ Այս աշխատությունը նշանակալի է որպես քրիստոնեական վարդապետության հայերեն ուսուցման, կրոնական դաստիարակության և 19-րդ դարի հայ աստվածաբանական մտքի պատմության ուսումնասիրության նյութ։ Այն արտացոլում է հավատքի գիտելիքները համակարգված փոխանցելու, եկեղեցական ինքնության ամրապնդման և քրիստոնեական բարոյական արժեքները կրթական գործընթացում ընդգրկելու ձգտումը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, կրոնագետներին, եկեղեցու պատմաբաններին, հայագետներին, մանկավարժներին և հայ կրոնական գրականության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին՝ որպես հայերեն քրիստոնեական ուսուցողական գրականության կարևոր նմուշ։