Վահան Տերյան: 1885- 1985: (Մեթոդական նյութերի ժողովածու)

Other Subjects

Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության, աշխարհագրության, հասարակական-քաղաքական կյանքի, հայ լեզվաբանության, գրականագիտության, արվեստի, Հայաստանի բնության, բնական ռեսուրսների, ժողովրդական տնտեսության, Հայաստանում ճշգրիտ գիտությունների զարգացման պատմության վերաբերյալ նոր գրքերի ցանկ Հրատ.՝ Ալ. Մյասնիկյանի անվան պետական գրադարանի ինֆորմացիայի և մատենագիտության բաժին, Երևան, 1979, 12 էջ [src=123456789/12036] [dspace.nla.am]

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է մետաղօքսիդային նանոկոմպոզիտների հիման վրա ստեղծվող ժամանակակից գազային սենսորների հետազոտությանը և զարգացման հեռանկարներին։ Գրքում ներկայացվում են նանոտեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները գազերի հայտնաբերման և վերահսկման ոլորտում, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են տարբեր մետաղական օքսիդներից կազմված նանոկառուցվածքների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, որոնք պայմանավորում են սենսորների բարձր զգայունությունն ու ընտրողականությունը։ Հեղինակը վերլուծում է նանոկոմպոզիտային նյութերի ստացման մեթոդները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը սենսորային բնութագրերի վրա՝ ներառյալ արձագանքման արագությունը, կայունությունը և չափումների ճշգրտությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի, արդյունաբերական անվտանգության, բժշկական ախտորոշման և կենցաղային կիրառությունների համար նախատեսված գազային սենսորների նախագծման ու կատարելագործման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նանոմաշտաբային երևույթներին, մակերևութային փոխազդեցություններին և զգայուն շերտերի ինժեներիային, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել ավելի արդյունավետ, էներգախնայող և փոքրաչափ սենսորային համակարգեր։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նանոտեխնոլոգիաների, նյութագիտության, էլեկտրոնիկայի, ֆիզիկայի և սենսորային համակարգերի ոլորտների գիտաշխատողների, ուսանողների և մասնագետների համար՝ ներկայացնելով գազային սենսորների զարգացման արդի միտումներն ու ապագա կիրառությունների հնարավորությունները։

Technology

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի բարձր պատվարների անվտանգության ինժեներական ապահովման հետ կապված մի շարք կարևոր խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել բարձր հիդրոտեխնիկական կառույցների շահագործման անվտանգության վրա ազդող գործոնները, գնահատել դրանց տեխնիկական վիճակի վերահսկման և հուսալիության ապահովման մոտեցումները, ինչպես նաև առաջարկել ինժեներական լուծումներ, որոնք կարող են նվազեցնել վթարային իրավիճակների և կառուցվածքային վնասումների առաջացման ռիսկերը։ Հայաստանի պայմաններում բարձր պատվարների անվտանգ շահագործումը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ դրանք կապված են ջրային ռեսուրսների կառավարման, ոռոգման, էներգետիկայի և բնակավայրերի անվտանգության հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է պատվարների վրա գործող բեռնվածությունների և ազդեցությունների գնահատումը։ Դրանց թվում կարող են լինել ջրի հիդրոստատիկ ճնշումը, ջրի մակարդակի տատանումները, ջրաթափանցման գործընթացները, ջերմաստիճանային ազդեցությունները, սեյսմիկ բեռնվածությունները և այլ բնական կամ տեխնածին գործոններ։ Բարձր պատվարների դեպքում այդ ազդեցությունների համակցված բնույթը կարող է էապես փոխել կառուցվածքի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը, ուստի անվտանգության գնահատումը պահանջում է բազմագործոնային մոտեցում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի սեյսմիկ պայմաններին։ Երկրի տարածքի զգալի հատվածը բնութագրվում է սեյսմիկ ակտիվությամբ, ինչի պատճառով հիդրոտեխնիկական խոշոր կառույցների նախագծման և շահագործման ժամանակ երկրաշարժային ազդեցությունների հաշվառումը կարևոր նշանակություն ունի։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել պատվարների արձագանքը տարբեր ինտենսիվության սեյսմիկ ազդեցություններին, հնարավոր դեֆորմացիաները և այն սահմանային վիճակները, որոնց դեպքում կարող է առաջանալ կառույցի կամ դրա առանձին տարրերի վնասման վտանգ։ Կարևոր խնդիր է նաև ջրաթափանցման և ֆիլտրացիոն գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Պատվարի մարմնով, հիմքով կամ հարակից ապարներով ջրի ներթափանցումը կարող է առաջացնել ներքին ճնշումների փոփոխություն, նյութի լվացում, էրոզիա և այլ անցանկալի երևույթներ։ Այդ պատճառով ֆիլտրացիոն ռեժիմի վերահսկումը պատվարների անվտանգության ապահովման առանցքային ուղղություններից է։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ ֆիլտրացիոն հոսքերի մոնիթորինգի, դրենաժային համակարգերի աշխատանքի և ջրի ճնշումների չափման խնդիրներին։ Պատվարի տեխնիկական վիճակի գնահատման կարևոր գործիք է մշտադիտարկման համակարգը։ Տարբեր չափիչ սարքերի միջոցով հնարավոր է հետևել կառույցի նստվածքներին, տեղաշարժերին, թեքություններին, ճաքերի առաջացմանը, ջրի ճնշմանը, ֆիլտրացիային և այլ ցուցանիշներին։ Այդ տվյալների պարբերական հավաքագրումը և վերլուծությունը հնարավորություն են տալիս հայտնաբերել վտանգավոր միտումները դեռևս դրանց կրիտիկական դրսևորումից առաջ։ Հետազոտությունը կարող է քննարկել նաև դիտարկումների արդյունքների մշակման և դրանց հիման վրա կառույցի վիճակի ախտորոշման մեթոդները։ Անվտանգության ինժեներական ապահովման կարևոր ուղղություն է պատվարների հուսալիության և ռիսկի գնահատումը։ Կառույցի անվտանգությունը կախված է ոչ միայն դրա նախագծային ամրությունից, այլև նյութերի հատկությունների փոփոխությունից, շահագործման պայմաններից, բնական ազդեցություններից և տեխնիկական սպասարկման որակից։ Հավանականային մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս հաշվի առնել այդ գործոնների անորոշությունը և գնահատել տարբեր վնասման կամ վթարային սցենարների հավանականությունը։ Հայաստանի բարձր պատվարների ուսումնասիրության ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել նաև կառուցվածքների շահագործման երկարատևությունը։ Տարիների ընթացքում կարող են փոխվել նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, առաջանալ տեղային վնասումներ, մաշվածություն կամ նախագծային և փաստացի պայմանների միջև տարբերություններ։ Հետևաբար անվտանգության գնահատումը պետք է հիմնված լինի ոչ միայն նախնական նախագծային հաշվարկների, այլև կառույցի իրական վիճակի պարբերական հետազոտության վրա։ Աշխատանքը կարող է ներառել պատվարների տեխնիկական վիճակի գնահատման համար կիրառվող ինժեներական մեթոդների, հաշվարկային մոդելների և փորձարարական դիտարկումների համադրություն։ Թվային մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ջրային, երկրաբանական և կառուցվածքային գործոնների փոխազդեցությունը և կանխատեսել կառույցի վարքագիծը տարբեր շահագործման պայմաններում։ Այդպիսի մոդելների համադրումը իրական մոնիթորինգային տվյալների հետ կարող է բարձրացնել անվտանգության կանխատեսումների հուսալիությունը։ Առանձին նշանակություն ունի արտակարգ իրավիճակների կանխարգելման և կառավարման խնդիրը։ Բարձր պատվարների վնասումը կարող է ունենալ մեծածավալ հետևանքներ՝ պայմանավորված ստորին հոսանքներում գտնվող բնակավայրերի, ենթակառուցվածքների և գյուղատնտեսական տարածքների հնարավոր հեղեղմամբ։ Այդ պատճառով անվտանգության համակարգը պետք է ներառի ոչ միայն կառույցի տեխնիկական վիճակի վերահսկում, այլև հնարավոր վթարային սցենարների կանխատեսում, վաղ նախազգուշացման մեխանիզմներ և արտակարգ իրավիճակների արձագանքման կազմակերպական միջոցառումներ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել Հայաստանի բարձր պատվարների տեխնիկական վիճակի գնահատման, մոնիթորինգի համակարգերի կատարելագործման, անվտանգության չափանիշների մշակման և կառույցների շահագործման ռիսկերի նվազեցման համար։ Դրանք կարող են նպաստել նաև վերականգնման, ուժեղացման կամ տեխնիկական սպասարկման առաջնահերթությունների որոշմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է հիդրոտեխնիկայի, շինարարական մեխանիկայի, սեյսմակայուն շինարարության, երկրատեխնիկայի, հուսալիության տեսության և տեխնիկական ախտորոշման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ապահովել բարձր պատվարների անվտանգ և երկարաժամկետ շահագործումը։ Թեման ունի կարևոր գիտագործնական նշանակություն, քանի որ պատվարների անվտանգության բարձր մակարդակի պահպանումը կարևոր է ինչպես ջրային և էներգետիկ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, այնպես էլ բնակչության և ենթակառուցվածքների պաշտպանության համար։

Linguistics

Русский разговорный стандарт: курс лекций աշխատությունը ռուսաց լեզվի խոսակցական տարբերակի և նորմատիվ խոսքի փոխհարաբերության վերաբերյալ դասախոսությունների հավաքածու է, որը նախատեսված է լեզվաբանության ուսանողների և ռուսերենը խորացված ուսումնասիրողների համար, այն վերլուծում է խոսակցական ռուսերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ քերականական պարզեցումներ, բառապաշարի ոչ պաշտոնական շերտեր, դարձվածային արտահայտություններ և ինտոնացիոն առանձնահատկություններ, գիրքը բացատրում է նաև խոսակցական նորմայի ձևավորման մեխանիզմները և դրա հարաբերակցությունը գրական լեզվի հետ, միաժամանակ ընդգծելով տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում լեզվի կիրառման սոցիալ-լեզվաբանական գործոնները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր լեզվաբանության, սոցիլինգվիստիկայի և ռուսերեն լեզվի ուսուցման համար։

History

Աշխատությունը ներկայացնում է հայ ժողովրդի տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, մշակութային, տնտեսական և կենցաղային կյանքի ընդհանուր պատկերը՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես պատմականորեն ձևավորված առանձնահատկություններին, այնպես էլ ժամանակակից փոփոխություններին։ Հեղինակի դիտարկումների շրջանակում կարող են ընդգրկվել բնակչության տարածքային տեղաբաշխումը, քաղաքային և գյուղական համայնքների կենսակերպը, ընտանեկան հարաբերությունները, զբաղմունքները, կրթական միջավայրը, լեզվական առանձնահատկությունները, կրոնական ու մշակութային ավանդույթները և հասարակական կազմակերպման տարբեր ձևերը։ Առանձնահատուկ տեղ կարող է հատկացվել ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմներին, պատմական հիշողության դերին և այն մշակութային արժեքներին, որոնց միջոցով տարբեր տարածաշրջաններում բնակվող հայկական համայնքները պահպանել են իրենց լեզվական ու մշակութային առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում նաև ավանդական և նոր կենսակերպերի փոխհարաբերությունները՝ ցույց տալով, թե տնտեսական, քաղաքական և սոցիալական փոփոխությունների պայմաններում ինչպես են վերափոխվում առօրյա կյանքի ձևերը, հասարակական հարաբերությունները և արժեքային պատկերացումները։ Կարևորվում է կրթության, գրականության, մամուլի, եկեղեցու և մշակութային հաստատությունների դերը հանրային կյանքի կազմակերպման ու ազգային մշակույթի շարունակականության ապահովման գործում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր սոցիալական խմբերի վիճակին, մասնագիտական զբաղվածությանը, արհեստներին, առևտրին և տնտեսական գործունեության այլ ոլորտներին՝ դրանց միջոցով ներկայացնելով հասարակության ներքին կառուցվածքը։ Եթե ուսումնասիրությունը ստեղծվել է օտարազգի հեղինակի կողմից, այն միաժամանակ կարող է արժեքավոր լինել տվյալ ժամանակաշրջանում հայերի մասին արտաքին ընկալումների և պատկերացումների ուսումնասիրման համար։ Այդ դեպքում կարևոր է տարբերակել հեղինակի անմիջական դիտարկումները, ժամանակի տարածված պատկերացումները և պատմականորեն ստուգելի տեղեկությունները, քանի որ նման բնույթի աշխատություններում երբեմն արտացոլվում են նաև ժամանակաշրջանին բնորոշ կարծրատիպեր ու գնահատականներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը կարող է դիտարկվել որպես պատմական, ազգագրական և հասարակագիտական աղբյուր, որն օգնում է վերականգնել հայ հասարակության որոշակի ժամանակաշրջանի սոցիալ-մշակութային պատկերը և ուսումնասիրել ազգային կյանքի փոփոխություններն ու շարունակականությունը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է քրոնիկ պանկրեատիտով և ենթաստամոքսային գեղձի ինկրետորային ֆունկցիայի խանգարումներով հիվանդների ախտորոշման և բուժման ալգորիթմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հիվանդության կլինիկական դրսևորումները, ենթաստամոքսային գեղձի էնդոկրին գործունեության փոփոխությունները և դրանց փոխկապակցվածությունը քրոնիկ բորբոքային գործընթացի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդների համալիր հետազոտությանը, ախտորոշիչ չափանիշների ընտրությանը, հիվանդության ընթացքի և ֆունկցիոնալ խանգարումների գնահատմանը, ինչպես նաև բուժական մոտեցումների տարբերակմանը՝ կախված հիվանդի վիճակից և հայտնաբերված փոփոխություններից։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ախտորոշման և բուժման հաջորդական քայլերի համակարգումը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել բժշկական օգնության արդյունավետությունը և նվազեցնել հնարավոր բարդությունների առաջացման ռիսկը։ Քննարկվում են ենթաստամոքսային գեղձի ինկրետորային խանգարումների հայտնաբերման, նյութափոխանակային ցուցանիշների վերահսկման և բուժման արդյունավետության գնահատման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել քրոնիկ պանկրեատիտի տարբեր կլինիկական դրսևորումների ավելի ամբողջական գնահատմանը և հիվանդների անհատականացված բուժման ռազմավարությունների մշակմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գաստրոէնտերոլոգների, թերապևտների, էնդոկրինոլոգների, կլինիկական բժիշկների, բժշկական հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։