Law

Աշխատությունը նվիրված է պետական իշխանության հանրային իրավական պատասխանատվության ինստիտուտի համակողմանի ուսումնասիրությանը ժամանակակից իրավական համակարգերում՝ ընդգծելով դրա տեսական հիմքերը, իրավական բովանդակությունը և գործնական կիրառման առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են պետական մարմինների և պաշտոնատար անձանց պատասխանատվության սահմանադրաիրավական մեխանիզմները, իրավական վերահսկողության ձևերը և հաշվետվողականության ապահովման գործիքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատասխանատվության ինստիտուտի կենսագործման խնդիրներին՝ ներառյալ դատական պաշտպանության արդյունավետությունը, վարչական վերահսկողության սահմանները և հանրային իշխանության գործողությունների օրինականության երաշխիքները։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է իրավունքի գերակայության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական իշխանության սահմանափակման սկզբունքների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունը ներկայացնում է տեսական և համեմատական իրավական վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պետական պատասխանատվության համակարգի կատարելագործման ուղիները ժամանակակից իրավական պետության պայմաններում։

Աշխատությունը նվիրված է արդարության կատեգորիայի ձևավորման և զարգացման հիմնախնդրի համակողմանի ուսումնասիրությանը իրավաքաղաքական մտքի պատմության համատեքստում՝ բացահայտելով դրա փիլիսոփայական, իրավական և սոցիալ-քաղաքական ընկալումների էվոլյուցիան տարբեր դարաշրջաններում։ Վերլուծվում են արդարության մասին դասական և ժամանակակից տեսությունները՝ սկսած անտիկ փիլիսոփայությունից մինչև նորագույն իրավական դպրոցներ, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը պետականության, իրավունքի և հասարակական կարգի ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արդարության՝ որպես իրավական համակարգի հիմնարար կատեգորիայի, փոխկապակցվածությանը հավասարության, ազատության և իրավունքների պաշտպանության սկզբունքների հետ։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է արդարության ընկալման փոփոխությունները սոցիալ-պատմական տարբեր համատեքստերում՝ ընդգծելով դրա դերը իրավական մտածողության զարգացման և ժամանակակից իրավական պետության գաղափարի ձևավորման գործընթացում։ Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնել արդարության կատեգորիայի տեսական և պատմական զարգացման ամբողջական պատկերը՝ համադրելով իրավագիտական և քաղաքական-փիլիսոփայական մոտեցումները։

Այս թեման վերաբերում է քաղաքացիական հասարակության ձևավորման, զարգացման և գործառման իրավական հիմքերին, ինչպես նաև ինստիտուցիոնալ համակարգի տեսական և գործնական հիմնախնդիրներին Հայաստանի Հանրապետության օրինակով, որտեղ ուսումնասիրվում են պետության, հասարակության և ոչ պետական կազմակերպությունների փոխհարաբերությունների իրավական կարգավորումները։ Քաղաքացիական հասարակությունը դիտարկվում է որպես սոցիալական ինստիտուտների ամբողջություն, որը գործում է պետությունից հարաբերականորեն անկախ և ապահովում է քաղաքացիների մասնակցությունը հասարակական, քաղաքական և տնտեսական գործընթացներին։ Հայաստանի համատեքստում այս համակարգը ներառում է հասարակական կազմակերպություններ, միություններ, արհմիություններ, մեդիա կառույցներ և այլ նախաձեռնություններ, որոնք գործում են սահմանադրական ազատությունների և օրենքների շրջանակում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական երաշխիքներին, որոնք ապահովում են խոսքի, հավաքների, միավորման ազատությունները, ինչպես նաև պետական վերահսկողության և ինքնակարգավորման մեխանիզմների հավասարակշռությանը։ Տեսական մակարդակում քննարկվում են քաղաքացիական հասարակության ինստիտուցիոնալ կայացման մոդելները, պետություն-հասարակություն համագործակցության ձևերը և ժողովրդավարական կառավարման արդյունավետության բարձրացման ուղիները, մինչդեռ գործնական մակարդակում վերլուծվում են օրենսդրական դաշտի բացերը, ինստիտուցիոնալ թույլ կողմերը և զարգացման խոչընդոտները։ Ընդհանուր առմամբ, այս ոլորտը կարևոր է ժողովրդավարական համակարգի ամրապնդման, հասարակական մասնակցության ընդլայնման և իրավական պետության կայացման գործընթացում։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գրավի ինստիտուտի դերին վարկային պարտավորությունների ապահովման համակարգում՝ իրավական և տնտեսական համատեքստում։ Աշխատությունում վերլուծվում են գրավի էությունը, տեսակները և կիրառման իրավական հիմքերը, ինչպես նաև կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները վարկային հարաբերություններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրավի ապահովիչ գործառույթին՝ որպես վարկատուի ռիսկերի նվազեցման և պարտավորությունների կատարումն ապահովելու հիմնական իրավական մեխանիզմի։ Քննարկվում են նաև գրավի առարկայի ընտրության չափանիշները, գրավադրման ընթացակարգերը, պետական գրանցման պահանջները և գրավի իրացման իրավական կարգավորումը պարտավորությունների չկատարման դեպքում։ Աշխատությունը ընդգծում է գրավի ինստիտուտի նշանակությունը ֆինանսական կայունության ապահովման, վարկային հարաբերությունների զարգացման և տնտեսական շրջանառության արդյունավետության բարձրացման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում իրավաստեղծ գործունեության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ սահմանադրական փոփոխությունների համատեքստում՝ ընդգծելով իրավական համակարգի ձևավորման, կատարելագործման և կայուն զարգացման գործընթացները։ Հեղինակը վերլուծում է իրավաստեղծ գործունեության տեսական հիմքերը, դրա տեղը պետական իշխանության համակարգում և իրավական ակտերի ընդունման ընթացակարգային առանձնահատկությունները։ Գրքում դիտարկվում են սահմանադրական փոփոխությունների ազդեցությունը օրենսդրական գործընթացների վրա, իրավական նորմերի համակարգայնության և համահունչության ապահովման խնդիրները, ինչպես նաև իրավական տեխնիկայի կատարելագործման անհրաժեշտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավաստեղծ մարմինների՝ Ազգային ժողովի, կառավարության և այլ պետական ինստիտուտների փոխգործակցությանը, ինչպես նաև հասարակական մասնակցության և իրավական նախաձեռնության մեխանիզմներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև իրավաստեղծ գործընթացի արդյունավետության բարձրացման ուղիները՝ միջազգային փորձի համեմատական վերլուծության հիման վրա։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ սահմանադրական փոփոխությունները կարևոր դեր են խաղում իրավական պետության ամրապնդման և օրենսդրական համակարգի արդիականացման գործում։ Այն օգտակար է իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների և սահմանադրական իրավունքի հետազոտողների համար։

Այս գիտական-իրավաբանական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման մարմինների համակարգի ձևավորման, կառուցվածքի, իրավական կարգավիճակի և գործառույթների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է տեղական ինքնակառավարման սահմանադրական հիմքերը, համայնքների կառավարման սկզբունքները, ինչպես նաև տեղական իշխանության մարմինների տեղն ու դերը պետական կառավարման ընդհանուր համակարգում։ Աշխատության մեջ մանրամասն վերլուծվում են համայնքի ղեկավարի և ավագանու լիազորությունները, նրանց փոխհարաբերությունները, ընտրության և գործունեության իրավական մեխանիզմները, ինչպես նաև համայնքային կառավարման արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված ինստիտուցիոնալ և օրենսդրական լուծումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղական ժողովրդավարության զարգացմանը, բնակչության մասնակցությանը համայնքային որոշումների կայացման գործընթացներում, ֆինանսական ինքնուրույնության խնդիրներին և պետական մարմինների ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջև իրավական հարաբերություններին։ Հրատարակությունը ներկայացնում է նաև Հայաստանի տեղական ինքնակառավարման համակարգի զարգացման պատմական փուլերը, բարեփոխումների ընթացքը և միջազգային փորձի համեմատական վերլուծությունը՝ նպաստելով համայնքային կառավարման ոլորտի խորքային ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և հանրային կառավարման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դատական քաղաքականության էության, բովանդակության և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ համատեսական և մեթոդաբանական մոտեցումների համադրությամբ։ Գրքում վերլուծվում է դատական քաղաքականության տեղն ու նշանակությունը պետության իրավական քաղաքականության համակարգում, դրա ձևավորման տեսական հիմքերը և գործնական դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դատական իշխանության դերին իրավական պետության կայացման, օրինականության ապահովման և մարդու իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են դատական իշխանության անկախության, անաչառության, հաշվետվողականության և արդյունավետության ապահովման հիմնախնդիրները, ինչպես նաև իշխանությունների տարանջատման և փոխզսպումների ու հակակշիռների համակարգում դատարանների ունեցած դերը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում դատական համակարգի կազմակերպման և գործունեության իրավական հիմքերին, դատական բարեփոխումների ուղղություններին, դատավորների կարգավիճակին, դատական կառավարման մեխանիզմներին և դատարանների նկատմամբ հանրային վստահության ձևավորման խնդիրներին։ Քննության են առնվում նաև դատական քաղաքականության մշակման և իրականացման վրա ազդող իրավական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև իրավակիրառ պրակտիկայի և դատական որոշումների նշանակությունը միասնական ու կանխատեսելի իրավական միջավայրի ձևավորման գործում։ Կարևորվում է դատական իշխանության անկախության և հանրային հաշվետվողականության միջև պատշաճ հավասարակշռության ապահովումը, քանի որ արդյունավետ դատական համակարգը պետք է միաժամանակ լինի անկախ, հասանելի, արդար և հանրության համար վստահելի։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի դատական համակարգի զարգացման հիմնական ուղղությունները, բացահայտել առկա տեսական և մեթոդաբանական խնդիրները և դիտարկել դրանց լուծման հնարավոր մոտեցումները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել դատավորների, փաստաբանների, դատախազների, իրավաբանների, իրավագիտության և քաղաքագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների և դատական իշխանության զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է միջազգային իրավունքում ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի ժամանակակից հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է ինքնորոշման իրավունքի ձևավորումն ու զարգացումը միջազգային իրավունքի համակարգում, դրա իրավական բնույթը, բովանդակությունը և միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների շարքում ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ովքեր կարող են համարվել ինքնորոշման իրավունքի կրողներ, ինչ պայմաններում է այդ իրավունքը իրագործելի և ինչպիսի իրավական ձևերով կարող է դրսևորվել։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ինքնորոշման ներքին և արտաքին դրսևորումները, ժողովուրդների քաղաքական կարգավիճակի ազատ որոշման, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային զարգացման հնարավորությունները, ինչպես նաև պետության տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության սկզբունքների հետ դրանց հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև ինքնորոշման իրավունքի և անջատման հարցերի փոխկապակցվածությանը՝ ուսումնասիրելով այն իրավական ու քաղաքական մոտեցումները, որոնք ձևավորվել են միջազգային պրակտիկայում։ Քննության են առնվում միջազգային պայմանագրերը, ՄԱԿ-ի շրջանակներում ընդունված փաստաթղթերը, միջազգային դատարանների և այլ իրավասու մարմինների դիրքորոշումները, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի զարգացման ընթացքում առաջացած հակասական մոտեցումները։ Առանձին կարևորություն է տրվում այն խնդրին, թե ինչպես պետք է հավասարակշռվեն ինքնորոշման իրավունքը, տարածքային ամբողջականությունը, ուժի չկիրառման և պետությունների ներքին գործերին չմիջամտելու սկզբունքները։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև ինքնորոշման իրավունքի կիրառման ժամանակակից մարտահրավերները՝ կապված ազգային, էթնիկ և այլ խմբերի իրավունքների պաշտպանության, հակամարտությունների կարգավորման և միջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանման հետ։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ ինքնորոշման իրավունքի բարդ և բազմաշերտ բնույթը, դրա զարգացման միտումները և ժամանակակից միջազգային իրավունքում դրա իրացման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Այն կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի մասնագետների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների, դիվանագետների, միջազգային հարաբերությունների ոլորտի մասնագետների և ժողովուրդների ինքնորոշման ու մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը ներկայացնում է հանցագործի անձի քրեաիրավական և քրեագիտական համակողմանի ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով այն իրավական, սոցիալական, հոգեբանական և վարքաբանական գործոնները, որոնք կարող են նպաստել հանցավոր վարքագծի ձևավորմանը։ Քննարկվում են հանցագործի անձի հասկացությունը, նրա կառուցվածքային առանձնահատկությունները, շարժառիթները, արժեքային համակարգը, սոցիալական միջավայրը և անհատական հատկանիշները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք փոխկապակցվում հանցավոր գործունեության հետ։ Գիրքը վերլուծում է տարբեր տեսակի հանցագործների բնութագրերը, նրանց դասակարգման մոտեցումները, հանցավոր վարքագծի պատճառներն ու պայմանները, ինչպես նաև քրեական պատասխանատվության, պատժի անհատականացման և կանխարգելման գործընթացներում անձի ուսումնասիրության կարևորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քրեագիտական հետազոտությունների մեթոդներին, կանխարգելիչ միջոցառումների մշակմանը և իրավակիրառ պրակտիկայում անձի համակողմանի գնահատման նշանակությանը։ Նյութը նախատեսված է իրավաբանների, քրեագետների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են հանցավորության պատճառների և հանցագործի անձի գիտական ուսումնասիրությամբ։

Գիրքը նվիրված է սեփականության իրավունքի սահմանադրաիրավական հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով սեփականության ինստիտուտի նշանակությունը իրավական համակարգում և դրա պաշտպանության հիմնական սկզբունքները։ Աշխատանքում վերլուծվում են սեփականության իրավունքի ձևավորման տեսական մոտեցումները, սահմանադրական կարգավորման առանձնահատկությունները, սեփականության պաշտպանության իրավական երաշխիքները և պետության դերը սեփականատիրական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում։ Հեղինակը անդրադառնում է սեփականության իրավունքի բովանդակությանը, դրա ձեռքբերման, օգտագործման և տնօրինման հնարավորություններին, ինչպես նաև սեփականության սահմանափակման իրավաչափ պայմաններին։ Ուսումնասիրվում են սեփականության տարբեր ձևերի իրավական կարգավիճակը, անձի և պետության փոխհարաբերությունները գույքային հարաբերությունների ոլորտում, ինչպես նաև միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը սեփականության պաշտպանության համակարգի զարգացման վրա։ Գրքում ներկայացվում են սահմանադրական նորմերի մեկնաբանման հարցեր, դատական պաշտպանության մեխանիզմներ և այն իրավական սկզբունքները, որոնք ապահովում են սեփականության իրավունքի կայունությունն ու պաշտպանվածությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի սեփականության իրավունքի տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրման համար և կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, սահմանադրագետների, դատավորների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և սեփականության իրավական կարգավորման հարցերով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Գիրքը ներկայացնում է սոցիալական պատասխանատվության գաղափարի տեսական հիմքերը, ձևավորման պատմությունը և զարգացման հիմնական ուղղությունները՝ անդրադառնալով դրա էությանը, տեսակներին և հասարակական նշանակությանը։ Աշխատությունում վերլուծվում են սոցիալական պատասխանատվության տարբեր դրսևորումները անհատի, կազմակերպությունների, բիզնեսի և պետական կառավարման մակարդակներում՝ բացահայտելով դրանց փոխկապակցվածությունն ու ազդեցությունը հասարակության կայուն զարգացման վրա։ Հեղինակը քննարկում է սոցիալական պատասխանատվության ծագման պատմական և փիլիսոփայական նախադրյալները, իրավական, բարոյական և տնտեսական հիմքերը, ինչպես նաև ժամանակակից հասարակություններում դրա կիրառման առանձնահատկությունները։ Ներկայացվում են պատասխանատու կառավարման, բարեխիղճ գործարար գործունեության, հանրային շահերի պաշտպանության, շրջակա միջավայրի պահպանության և սոցիալական գործընկերության սկզբունքները՝ հիմնավորելով դրանց կարևորությունը կազմակերպությունների արդյունավետ գործունեության և հասարակության բարեկեցության ապահովման գործում։ Հետազոտությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական վերլուծությունները՝ առաջարկելով սոցիալական պատասխանատվության ընկալման և կիրառման համակողմանի պատկերացում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, տնտեսագետների, կառավարման ոլորտի մասնագետների, իրավաբանների, դասախոսների, ուսանողների և սոցիալական քաղաքականության ու կազմակերպությունների կառավարման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման իրավական հիմքերը, սկզբունքները և գործնական կիրառման առանձնահատկությունները՝ անդրադառնալով սեփականության և այլ գույքային իրավունքների ճանաչման, պաշտպանության և իրավական ամրագրման կարևորությանը։ Հեղինակը վերլուծում է պետական գրանցման համակարգի դերը քաղաքացիական շրջանառության կայունության, իրավական որոշակիության և գույքային հարաբերությունների անվտանգության ապահովման գործում՝ ներկայացնելով գործող օրենսդրության հիմնական դրույթները, գրանցման ընթացակարգերը և իրավակիրառական պրակտիկայի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում քննարկվում են անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների առաջացման, փոփոխման և դադարման իրավական հիմքերը, պետական գրանցման նշանակությունը գործարքների օրինականության ապահովման, վեճերի կանխարգելման և սեփականատերերի իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից։ Ներկայացվում են նաև ոլորտում առկա խնդիրները, դրանց լուծման հնարավոր ուղիները և միջազգային փորձի կիրառման հեռանկարները՝ նպաստելով գրանցման համակարգի արդյունավետության և թափանցիկության բարձրացմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, նոտարների, կադաստրի և անշարժ գույքի ոլորտի մասնագետների, պետական ծառայողների, ուսանողների և գույքային իրավունքների իրավական կարգավորմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի ինքնուրույն սուբյեկտի իրավական կարգավիճակի, գործունեության առանձնահատկությունների և իրավահարաբերություններում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ընկերության ստեղծման և գրանցման իրավական հիմքերը, մասնակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները, գույքային հարաբերությունները, կառավարման կառուցվածքը և քաղաքացիական շրջանառության մեջ մասնակցության ձևերը։ Քննարկվում են նաև սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության պատասխանատվության սահմանները, մասնակիցների և ընկերության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև կազմակերպաիրավական ձևի առանձնահատկությունները՝ համեմատելով այն այլ իրավաբանական անձանց տեսակների հետ։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է տվյալ կազմակերպաիրավական ձևի նշանակությունը ժամանակակից ձեռնարկատիրական միջավայրում և անդրադառնում է դրա իրավական կարգավորման հիմնախնդիրներին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, ձեռնարկատերերի, իրավագիտության ուսանողների, հետազոտողների և քաղաքացիական իրավունքի ոլորտով հետաքրքրվողների համար՝ որպես ընկերությունների իրավական բնույթի և գործունեության սկզբունքների ուսումնասիրման մասնագիտական աղբյուր։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գովազդային գործունեության իրավական, տնտեսական և կազմակերպչական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ որպես ձեռնարկատիրական գործունեության առանձին ուղղություն Հայաստանի Հանրապետությունում։ Աշխատությունում վերլուծվում են գովազդային շուկայի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, գովազդային ծառայությունների մատուցման իրավական կարգավորումը, ձեռնարկատիրական հարաբերությունների շրջանակում գովազդի դերը, ինչպես նաև գովազդատուների, գովազդ արտադրողների և տարածողների իրավունքներն ու պարտականությունները։ Հեղինակը քննարկում է մրցակցության պաշտպանության, սպառողների շահերի ապահովման, անբարեխիղճ և ապակողմնորոշող գովազդի կանխարգելման, ինչպես նաև ոլորտի պետական վերահսկողության և կարգավորման հիմնական սկզբունքները՝ ներկայացնելով գործող օրենսդրության վերլուծություն և դրա կատարելագործման հնարավոր ուղիները։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում իրավաբանների, տնտեսագետների, ձեռնարկատերերի, մարքեթինգի մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների և գովազդային գործունեության իրավական ու գործնական հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիրքը նվիրված է սահմանադրության տեղին և դերին ազգային օրենսդրության համակարգում՝ դիտարկելով այն որպես իրավական համակարգի հիմքային և գերակա ակտ։ Աշխատության մեջ համակողմանի վերլուծվում են սահմանադրության իրավաբանական բնույթը, նրա նորմերի բարձրագույն իրավական ուժը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը օրենսդրական համակարգի կառուցվածքի և զարգացման վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է սահմանադրության և օրենքների, ենթաօրենսդրական ակտերի, ինչպես նաև իրավակիրառ պրակտիկայի փոխհարաբերությունները՝ ընդգծելով իրավական հիերարխիայի և նորմատիվ համահունչության ապահովման մեխանիզմները։ Գրքում քննարկվում են նաև սահմանադրական վերահսկողության դերը, իրավական պետության սկզբունքները, սահմանադրության կայունության և փոփոխման գործընթացների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը ազգային սահմանադրական համակարգի վրա։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և իրավական վերլուծությունը՝ առաջարկելով գիտականորեն հիմնավորված եզրահանգումներ սահմանադրության զարգացման և իրավական համակարգի կատարելագործման վերաբերյալ։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, դատական համակարգի ներկայացուցիչների, գիտահետազոտողների, իրավաբանական կրթության ուսանողների և սահմանադրական իրավունքի հարցերով հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի գործունեության համակողմանի ուսումնասիրությանը 1990–1995 թվականների ընթացքում՝ ընդգծելով անկախ պետականության ձևավորման փուլում նրա ունեցած քաղաքական և ինստիտուցիոնալ դերը։ Վերլուծվում են խորհրդարանի օրենսդրական գործունեության հիմնական ուղղությունները, սահմանադրական գործընթացների զարգացումը, պետական կառավարման համակարգի ձևավորման մեխանիզմները, ինչպես նաև քաղաքական ուժերի փոխհարաբերությունները անցումային շրջանում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անկախության հռչակման, պետական ինստիտուտների կայացման և օրենսդրական բազայի ստեղծման գործընթացներին, որոնք ձևավորել են նորանկախ Հայաստանի քաղաքական համակարգի հիմքերը։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ներքաղաքական զարգացումները, խորհրդարանական որոշումների ազդեցությունը սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վրա և ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևավորման մարտահրավերները։ Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնել Գերագույն խորհրդի պատմական դերը Հայաստանի պետականության վերականգնման և քաղաքական համակարգի կայացման գործընթացում։

Այս աշխատանքը նվիրված է դատավորների անկախության ապահովման ինստիտուցիոնալ և ընթացակարգային հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգում, որտեղ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դատական իշխանության կազմակերպական կառուցվածքին, դրա ինքնուրույնության երաշխիքներին և այն մեխանիզմներին, որոնք նպատակ ունեն բացառելու արտաքին միջամտությունը դատական գործընթացներում։ Վերլուծվում են դատավորների նշանակման, առաջխաղացման, կարգապահական պատասխանատվության և լիազորությունների դադարեցման իրավական կարգավորումները՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը դատական անկախության ամրապնդման վրա։ Միաժամանակ դիտարկվում են քրեական դատավարության շրջանակներում գործող երաշխիքները, որոնք ապահովում են արդար դատաքննության սկզբունքի պահպանումը, կողմերի հավասարությունը և դատարանի անաչառությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև դատական իշխանության և այլ պետական մարմինների փոխհարաբերությունների սահմանները՝ շեշտադրելով իշխանությունների բաժանման սկզբունքի գործնական կիրառումը։ Աշխատությունը կարևորում է դատական ինքնակառավարման մարմինների դերը, մասնավորապես՝ դատավորների խորհուրդների և կարգապահական հանձնաժողովների գործունեությունը որպես անկախության ինստիտուցիոնալ հենասյուներ։ Բացի այդ, քննարկվում են միջազգային իրավական չափանիշները և դրանց ազդեցությունը ազգային օրենսդրության վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես են եվրոպական իրավական մոտեցումները ինտեգրվում Հայաստանի դատական համակարգի բարեփոխումներում։

Աշխատությունը նվիրված է Եվրոպական միությանը անդամակցելու իրավական հիմքերի, ընթացակարգերի և չափանիշների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են անդամակցության գործընթացը կարգավորող հիմնարար պայմանագրերը, թեկնածու պետությունների նկատմամբ կիրառվող իրավաքաղաքական պահանջները և անդամակցության նախապատրաստական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդավարության, իրավունքի գերակայության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, շուկայական տնտեսության կայունության և եվրոպական իրավական համակարգին համապատասխանության պահանջներին, որոնք ձևակերպվել են որպես անդամակցության հիմնական չափանիշներ։ Ուսումնասիրվում են նաև թեկնածու երկրների կողմից եվրոպական օրենսդրության ընդունման և կիրառման մեխանիզմները, բանակցային գործընթացի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև անդամակցության քաղաքական, տնտեսական և ինստիտուցիոնալ հետևանքները։ Հետազոտությունը ներկայացնում է ինչպես տեսական հիմնավորումներ, այնպես էլ տարբեր երկրների փորձի համեմատական վերլուծություն՝ հնարավորություն տալով ավելի լավ հասկանալ Եվրոպական միության ընդլայնման քաղաքականության էությունը և անդամակցության գործընթացի բարդությունները։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, ուսանողների և եվրոպական ինտեգրման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետությունում կիսանախագահական կառավարման ձևի սահմանադրական մոդելին և դրա գործնական իրականացման առանձնահատկություններին՝ այն դիտարկելով որպես իշխանության բաժանման և փոխզսպման համակարգի կարևոր դրսևորում։ Նյութում վերլուծվում են կիսանախագահական համակարգի հիմնական հատկանիշները՝ նախագահական և խորհրդարանական ինստիտուտների համատեղ գործառույթներ, գործադիր իշխանության երկակի կառուցվածք և կառավարության քաղաքական պատասխանատվության մեխանիզմներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ՀՀ սահմանադրական զարգացումներին, մասնավորապես կառավարման մոդելի փոփոխություններին և դրանց ազդեցությանը իշխանությունների հավասարակշռության վրա։ Քննարկվում են նաև սահմանադրական մոդելի և քաղաքական իրականության միջև առկա տարբերությունները՝ ներառյալ գործադիր իշխանության կենտրոնացման միտումները, կուսակցական համակարգի ազդեցությունը և ինստիտուցիոնալ հակակշիռների արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ կիսանախագահական համակարգի արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն սահմանադրական նորմերից, այլ նաև քաղաքական մշակույթից, ինստիտուցիոնալ կայունությունից և իշխանությունների միջև համագործակցության իրական մակարդակից՝ ապահովելով պետական կառավարման համակարգի հավասարակշռված գործունեություն Հայաստանի Հանրապետությունում։

Աշխատությունը նվիրված է հայ քաղաքական և իրավական մտքի ձևավորման ու զարգացման ուսումնասիրությանը վաղ ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում՝ III–IX դարերում՝ ընդգծելով պետականության, իրավական համակարգերի և հասարակական-քաղաքական հարաբերությունների էվոլյուցիան։ Հեղինակը վերլուծում է հայ պետական կառավարման ավանդույթների ձևավորման գործընթացը՝ սկսած ուշ անտիկ շրջանից մինչև վաղ միջնադարի ֆեոդալական հարաբերությունների հաստատումը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը իրավական մտածողության զարգացման վրա։ Գրքում դիտարկվում են իրավական նորմերի ձևավորման աղբյուրները՝ սովորութային իրավունք, եկեղեցական կանոններ և թագավորական օրենսդրություն, և դրանց փոխազդեցությունը սոցիալական կառուցվածքի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետականության գաղափարի զարգացմանը, իշխանության լեգիտիմացման մեխանիզմներին և իշխան-ազնվականություն հարաբերությունների իրավական կարգավորմանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև քրիստոնեության ընդունման ազդեցությունը իրավական համակարգի վրա՝ ընդգծելով եկեղեցու դերը նորմատիվ համակարգի ձևավորման և հասարակական արժեքների ամրապնդման գործում։ Աշխատությունը ներկայացնում է համեմատական վերլուծություններ հարևան քաղաքակրթությունների իրավական համակարգերի հետ՝ բացահայտելով հայ քաղաքական և իրավական մտքի առանձնահատկությունները և զարգացման օրինաչափությունները։ Այն կարևոր է պատմաբանների, իրավաբանների և հայագիտության ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով վաղ միջնադարյան հայ պետականության և իրավական մշակույթի խորացված ուսումնասիրությանը։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պետական իշխանության համակարգի ձևավորման, կառուցվածքի և գործունեության ուսումնասիրությանը 1918-1920 թվականներին։ Այն ներկայացնում է անկախ հայկական պետականության վերականգնումից հետո ձևավորված իշխանության հիմնական ինստիտուտները, դրանց իրավական հիմքերը, փոխհարաբերությունները և պետական կառավարման իրականացման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների ձևավորումն ու գործունեությունը, Ազգային ժողովի, կառավարության և տեղական կառավարման մարմինների դերը, ինչպես նաև պետական ապարատի կայացման գործընթացը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իշխանության կենտրոնական և տեղական կառույցների փոխհարաբերություններին, պետական կառավարման արդյունավետության խնդիրներին և նորաստեղծ հանրապետության պայմաններում կառավարման համակարգի կազմակերպման դժվարություններին։ Աշխատանքը անդրադառնում է նաև քաղաքական կուսակցությունների և հասարակական ուժերի ազդեցությանը պետական իշխանության ձևավորման ու որոշումների կայացման գործընթացների վրա, ինչպես նաև ներքին քաղաքական իրավիճակի և արտաքին մարտահրավերների ազդեցությանը պետական կառավարման համակարգի վրա։ Այդ ժամանակաշրջանը բնորոշվում էր պատերազմի, տնտեսական ծանր պայմանների, գաղթականների մեծ հոսքերի, տարածքային և անվտանգային խնդիրների առկայությամբ, որոնք զգալիորեն ազդում էին պետական կառույցների գործունեության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պետական ինստիտուտների կայացման ընթացքի և դրանց իրավաքաղաքական հիմքերի գնահատումը՝ բացահայտելով ինչպես ձեռքբերումները, այնպես էլ առկա սահմանափակումներն ու խնդիրները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի անկախ պետականության առաջին փորձի կառավարման համակարգի մասին և հասկանալու, թե ինչպիսի ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա էր կառուցվում հանրապետության պետականությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի նորագույն պատմության, պետական կառավարման զարգացման և ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևավորման գործընթացների հետազոտության համար։

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական դատավարության շրջանակում նոր երևան եկած հանգամանքներով դատական ակտերի վերանայման վարույթի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն իրավական մեխանիզմն է, որը հնարավորություն է տալիս որոշակի պայմանների առկայության դեպքում վերանայել արդեն օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտը, երբ հետագայում ի հայտ են գալիս այնպիսի էական հանգամանքներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ տվյալ գործով ընդունված դատական որոշման իրավաչափության և հիմնավորվածության վրա։ Աշխատության մեջ քննարկվում են այս վարույթի իրավական բնույթը, նպատակներն ու նշանակությունը, դրա տեղը քաղաքացիական դատավարության համակարգում, ինչպես նաև դատական ակտի կայունության և արդարադատության սխալների շտկման անհրաժեշտության միջև հավասարակշռության ապահովման հիմնախնդիրը։ Հեղինակը անդրադառնում է նոր երևան եկած հանգամանքների հասկացությանը, դրանց իրավական բնութագրերին, վերանայման համար անհրաժեշտ նախադրյալներին և այն չափանիշներին, որոնց հիման վրա պետք է որոշվի՝ արդյոք տվյալ հանգամանքը կարող է հիմք հանդիսանալ դատական ակտի վերանայման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վարույթի հարուցման կարգին, դատավարության մասնակիցների իրավունքներին ու պարտականություններին, դատարանի լիազորություններին, ապացույցների գնահատմանը և վերանայման արդյունքում հնարավոր դատավարական հետևանքներին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է նաև իրավակիրառ պրակտիկայի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով բացահայտվում են օրենսդրական կարգավորումների կիրառման ընթացքում առաջացող խնդիրները, հակասությունները և հնարավոր բացերը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական իրավունքի և դատավարության ոլորտում աշխատող իրավաբաններին, դատավորներին, փաստաբաններին, գիտաշխատողներին, իրավաբանական բուհերի դասախոսներին ու ուսանողներին, ինչպես նաև դատական պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործմամբ հետաքրքրվող մասնագետներին։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու այն բացառիկ դատավարական միջոցի մասին, որի միջոցով իրավական համակարգը փորձում է համատեղել դատական ակտերի վերջնականության սկզբունքը և այն դեպքերի ուղղման հնարավորությունը, երբ նոր ի հայտ եկած էական հանգամանքները կասկածի տակ են դնում նախկինում կայացված դատական ակտի արդարացիությունն ու հիմնավորվածությունը։

Մերձավոր Արևելքում ընթացող ռազմական զարգացումների միջազգային իրավական հետևանքների վերաբերյալ։ Նյութը կենտրոնանում է ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածով նախատեսված ինքնապաշտպանության իրավունքի, զինված հարձակման առկայության, անհրաժեշտության և համաչափության չափանիշների, ինչպես նաև երրորդ պետությունների հնարավոր միջազգային պատասխանատվության հարցերի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պետությունների տարածքում գտնվող օտարերկրյա ռազմակայանների և ռազմական ենթակառուցվածքների իրավական կարգավիճակին, դրանց՝ որպես հնարավոր ռազմական նպատակների գնահատմանը և միջազգային մարդասիրական իրավունքի տարբերակման, համաչափության ու նախազգուշական միջոցների սկզբունքների կիրառմանը։ Նյութում քննարկվում են նաև Արդարադատության միջազգային դատարանի Nicaragua v. United States, Oil Platforms (Iran v. United States) և Armed Activities on the Territory of the Congo (DRC v. Uganda) գործերի նշանակությունը ինքնապաշտպանության և ուժի կիրառման իրավական սահմանների համար։ Այս նախադեպերի հիմնական ուղղությունները համապատասխանում են ՄԴԴ-ի պաշտոնական նյութերին։ Նյութը անդրադառնում է նաև պետությունների միջազգային պատասխանատվության վերաբերյալ հոդվածների նախագծի (ARSIWA) 16-րդ հոդվածին՝ մեկ պետության կողմից մեկ այլ պետության միջազգային իրավախախտմանը օգնություն կամ աջակցություն տրամադրելու հնարավոր իրավական հետևանքների համատեքստում։

Այս աշխատությունը նվիրված է Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի դերի և նշանակության ուսումնասիրությանը պետական իշխանության համակարգում՝ մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության, պետական մարմինների գործունեության նկատմամբ վերահսկողության և իրավական պետության սկզբունքների ապահովման համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում է Պաշտպանի ինստիտուտի իրավական բնույթը, սահմանադրաիրավական կարգավիճակը, լիազորությունների շրջանակը և պետական իշխանության մյուս մարմինների հետ փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պաշտպանի անկախության երաշխիքներին, նրա գործունեության կազմակերպման սկզբունքներին և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով նա կարող է արձագանքել մարդու իրավունքների հնարավոր խախտումներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են քաղաքացիների դիմումների և բողոքների քննության, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններից տեղեկատվություն ստանալու, ուսումնասիրություններ իրականացնելու, առաջարկություններ և հանձնարարականներ ներկայացնելու հետ կապված իրավական հարցերը։ Աշխատության մեջ կարևորվում է Պաշտպանի դերը որպես պետական իշխանության նկատմամբ լրացուցիչ վերահսկողական և իրավապաշտպան մեխանիզմի, որը նպաստում է պետական կառավարման թափանցիկության, հաշվետվողականության և մարդու իրավունքների նկատմամբ հարգանքի ամրապնդմանը։ Քննության են առնվում նաև Պաշտպանի և օրենսդիր, գործադիր ու դատական իշխանության մարմինների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև նրա գործունեության կապը քաղաքացիական հասարակության և միջազգային իրավապաշտպան մեխանիզմների հետ։ Աշխատությունը անդրադառնում է ինստիտուտի գործունեության ընթացքում առաջացող իրավական և գործնական խնդիրներին, Պաշտպանի որոշումների և առաջարկությունների արդյունավետության, դրանց իրականացման ապահովման և ինստիտուցիոնալ անկախության պահպանման հարցերին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել Պաշտպանի ինստիտուտի նշանակությունը ժողովրդավարական և իրավական պետության պայմաններում, բացահայտել դրա զարգացման հիմնական խնդիրները և դիտարկել մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի և մարդու իրավունքների մասնագետների, իրավաբանների, պետական ծառայողների, իրավապաշտպանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հանրային իշխանության գործունեության նկատմամբ իրավական վերահսկողության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է շահադիտական-բռնի մոտիվացիայով կատարվող հանցագործությունների կրիմինոլոգիական բնութագրի ուսումնասիրությանը՝ դրանց սոցիալական էության, պատճառների, դրդապատճառների և հանցավոր վարքագծի առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է այն հանցագործությունների առանձնահատկությունը, որոնց կատարման հիմքում միաժամանակ առկա են նյութական կամ այլ շահ ստանալու ձգտումը և բռնության կիրառման կամ դրա սպառնալիքի գործոնը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նման հանցագործությունների կրիմինոլոգիական բնութագրիչներին, դրանց տարածվածության, կառուցվածքի և դինամիկայի, ինչպես նաև հանցավորության այս տեսակի վրա ազդող սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և այլ գործոնների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են հանցագործի անձի առանձնահատկությունները, նրա արժեքային կողմնորոշումները, սոցիալական միջավայրը, վարքագծային դրսևորումները և հանցավոր վարքագծի ձևավորման վրա ազդող հանգամանքները։ Քննության են առնվում նաև հանցագործության մոտիվացիայի, նպատակի և մեթոդի փոխկապակցվածությունը, բռնության կիրառման պատճառները և շահադիտական շարժառիթի դերը հանցավոր վարքագծի ձևավորման գործընթացում։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում նման հանցագործությունների պատճառների և պայմանների բացահայտմանը, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման կրիմինոլոգիական միջոցների մշակմանը։ Ուսումնասիրվում են անհատական և ընդհանուր կանխարգելման հնարավորությունները, իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները և հանցավոր վարքագծի վաղ հայտնաբերման ու կանխարգելման մեխանիզմները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հանցավորության տվյալ դրսևորումը դիտարկել ոչ միայն քրեաիրավական, այլև սոցիալական և հոգեբանական տեսանկյուններից՝ բացահայտելով դրա առաջացման և տարածման օրինաչափությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել քրեագիտության և քրեական իրավունքի մասնագետների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հանցավորության պատճառների ու կանխարգելման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է իրավակարգի՝ որպես իրավական պետության հիմնարար բաղադրիչի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության իրավական իրականության և նյութերի հիման վրա։ Գրքում վերլուծվում է իրավակարգի հասկացությունը, էությունը, կառուցվածքը և նշանակությունը, ինչպես նաև դրա փոխկապակցվածությունը օրինականության, իրավական մշակույթի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական իշխանության կազմակերպման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական պետության պայմաններում իրավակարգի ձևավորման և պահպանման սկզբունքներին, պետական և հասարակական ինստիտուտների դերին ու իրավական նորմերի արդյունավետ իրականացման անհրաժեշտությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգի և գործող իրավական համակարգի առանձնահատկությունները, իրավակարգի ապահովման պետական մեխանիզմները և իրավապահ գործունեության նշանակությունը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում իրավակարգի և օրինականության փոխհարաբերությանը, իրավախախտումների կանխարգելմանն ու դրանց դեմ պայքարին, ինչպես նաև քաղաքացիների իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությանն ուղղված իրավական երաշխիքներին։ Քննության են առնվում իրավակարգի վրա ազդող իրավական, սոցիալական, քաղաքական և կազմակերպական գործոնները, ինչպես նաև իրավական նորմերի կիրառման ընթացքում առաջացող խնդիրները։ Կարևորվում է դատարանների, իրավապահ մարմինների և պետական կառավարման այլ կառույցների դերը իրավակարգի պահպանման գործում, ինչպես նաև քաղաքացիական հասարակության և անձի իրավագիտակցության նշանակությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել Հայաստանի Հանրապետությունում իրավակարգի ձևավորման և ամրապնդման գործընթացը, բացահայտել դրա զարգացման հիմնական հիմնախնդիրները և դիտարկել իրավական պետության կայացման պայմաններում իրավակարգի արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավունքի տեսության և սահմանադրական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և իրավական պետության ու իրավակարգի հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կեղծ և շինծու գործարքների անվավերության հետ կապված տեսական և գործնական հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում քաղաքացիական իրավունքի այն գործարքներն են, որոնց արտաքին ձևը չի համապատասխանում կողմերի իրական կամքին կամ որոնց միջոցով կողմերը փորձում են քողարկել այլ իրավական հարաբերություն։ Նյութում գործարքների անվավերության ինստիտուտը դիտարկվում է որպես քաղաքացիական իրավունքի կարևոր մեխանիզմ, որի միջոցով պաշտպանվում են օրենքի պահանջները, քաղաքացիական շրջանառության կայունությունը և գործարքի կողմերի ու այլ շահագրգիռ անձանց օրինական շահերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կեղծ և շինծու գործարքների իրավական բնույթին, դրանց տարբերակման չափանիշներին և այն հանգամանքների բացահայտմանը, որոնք կարող են վկայել կողմերի իրական կամքի և գործարքի ձևական բովանդակության անհամապատասխանության մասին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է կեղծ և շինծու գործարքների տարանջատումը միմյանցից, քանի որ դրանց արտաքին դրսևորումները կարող են նման լինել, սակայն իրավական նպատակներն ու հետևանքները տարբեր են։ Կեղծ գործարքի դեպքում կարող է առկա լինել գործարքի ձևական ստեղծում՝ առանց համապատասխան իրական իրավական հետևանքներ առաջացնելու նպատակ ունենալու, մինչդեռ շինծու գործարքի միջոցով կողմերը կարող են փորձել քողարկել մեկ այլ գործարք կամ իրավահարաբերություն։ Աշխատանքում քննարկվում են նաև նման գործարքների անվավերության իրավական հետևանքները, կողմերի միջև առաջացող գույքային հարաբերությունները, ստացվածի վերադարձի, փոխհատուցման և այլ հնարավոր իրավական միջոցների կիրառման հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ապացուցման հիմնախնդիրներին, քանի որ գործարքի կեղծ կամ շինծու բնույթը հաճախ հնարավոր չէ պարզել միայն դրա տեքստի կամ ձևական պայմանների ուսումնասիրությամբ։ Այդ պատճառով գործնական տեսանկյունից նշանակություն կարող են ունենալ կողմերի վարքագիծը, գործարքի կնքման հանգամանքները, դրա իրական տնտեսական և իրավական նպատակը, գույքի փաստացի փոխանցումը, վճարումների իրականացումը և այլ փոխկապակցված փաստեր։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական իրավական տարածքի ձևավորման, կառուցվածքի և զարգացման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են սահմանադրական կարգի հիմքերը, պետական իշխանության կազմակերպման սկզբունքները, իրավական համակարգի առանձնահատկությունները, մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության մեխանիզմները, ինչպես նաև սահմանադրական նորմերի կիրառման ոլորտներն ու նշանակությունը։ Աշխատությունում դիտարկվում են Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական իրավական հարաբերությունների ձևավորման պատմական և իրավական նախադրյալները, պետական մարմինների փոխհարաբերությունները, իշխանությունների բաժանման սկզբունքը և սահմանադրական վերահսկողության դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական օրենսդրության զարգացման փուլերին, իրավական բարեփոխումներին և այն գործոններին, որոնք ազդում են երկրի իրավական տարածքի միասնականության ու կայունության վրա։ Հետազոտությունը կարևոր աղբյուր է սահմանադրական իրավունքի տեսության, պետականաշինության և իրավական համակարգի զարգացման հարցերով հետաքրքրվողների համար՝ օգտակար լինելով իրավաբաններին, պետական կառավարման մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին և իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողներին։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բռնությամբ զուգորդված զինվորական հանցագործությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ քրեաիրավական և կրիմինալոգիական տեսանկյուններից։ Այն անդրադառնում է զինվորական ծառայության ընթացքում կատարվող բռնի բնույթի հանցավոր արարքների էությանը, իրավական բնութագրերին, առաջացման պատճառներին և կանխարգելման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են նման հանցագործությունների կազմը, դրանց որակման առանձնահատկությունները, հանցագործություն կատարած անձի բնութագիրը, ինչպես նաև այն սոցիալական, հոգեբանական և կազմակերպական գործոնները, որոնք կարող են նպաստել նման երևույթների առաջացմանը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում զինվորական կարգապահության, ենթակայության հարաբերությունների, զինծառայողների իրավունքների պաշտպանության և զինված ուժերում իրավակարգի պահպանման հարցերին։ Հետազոտությունը ներկայացնում է նաև կանխարգելիչ միջոցների մշակման անհրաժեշտությունը՝ ուղղված զինվորական միջավայրում բռնության նվազեցմանը և իրավական մեխանիզմների կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, հետազոտողների, ուսանողների և զինվորական ոլորտի իրավական խնդիրներով հետաքրքրվող անձանց համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է շուկայական հարաբերությունների պայմաններում աշխատանքի ազատ ընտրության սահմանադրական իրավունքի իրականացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են աշխատանքի իրավունքի սահմանադրաիրավական հիմքերը, դրա բովանդակությունը, պաշտպանության մեխանիզմները և իրականացման առանձնահատկությունները ժամանակակից տնտեսական միջավայրում։ Հեղինակը քննարկում է աշխատաշուկայի ձևավորման գործընթացները, զբաղվածության ապահովման խնդիրները, անձի մասնագիտական ընտրության ազատությունը, աշխատանքի հասանելիության իրավական երաշխիքները և պետական կարգավորման դերը։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են նաև աշխատանքի իրավունքի միջազգային չափանիշները, ազգային օրենսդրության առանձնահատկությունները, գործատու-աշխատող հարաբերությունների իրավական կարգավորումը և շուկայական տնտեսության ազդեցությունը աշխատանքային իրավունքների իրացման վրա։ Գիրքը ներկայացնում է աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքի արդյունավետ պաշտպանությանն ուղղված իրավական և կազմակերպական հնարավոր լուծումներ։ Այն նախատեսված է իրավաբանների, սահմանադրական և աշխատանքային իրավունքի մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են մարդու աշխատանքային իրավունքների և դրանց պաշտպանության հիմնահարցերով։

Աշխատությունը նվիրված է խախտված կամ վիճարկվող իրավունքների պաշտպանության հայցային ձևի իրավական բնույթի, նշանակության և կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են հայցային պաշտպանության ինստիտուտի տեսական հիմքերը, հայցի կառուցվածքը, տեսակները, ներկայացման պայմանները և դատական պաշտպանության իրականացման ընթացակարգային հարցերը։ Քննարկվում են կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները, ապացուցման գործընթացի առանձնահատկությունները, դատարանի դերը և իրավական վեճերի լուծման մեխանիզմները։ Աշխատությունում վերլուծվում են նաև հայցային ձևի արդյունավետության բարձրացման խնդիրները, դատական պրակտիկայի նշանակությունը և քաղաքացիների ու կազմակերպությունների իրավունքների ապահովման գործում դրա դերը։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կազմակերպված հանցավորության քրեաիրավական բնութագրի, դրա դրսևորման առանձնահատկությունների և արդյունավետ հակազդման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում վերլուծվում են կազմակերպված հանցավորության հասկացությունը, իրավական բնորոշման չափանիշները, ձևավորման պատճառներն ու պայմանները, հանցավոր խմբերի գործունեության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը։ Քննարկվում են քրեական օրենսդրության համապատասխան դրույթները, իրավակիրառական պրակտիկան, հանցագործությունների կանխարգելման և բացահայտման մեխանիզմները, իրավապահ մարմինների համագործակցության արդյունավետության բարձրացման ուղիները և միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպված հանցավորության դեմ պետական քաղաքականության կատարելագործմանը, իրավական կարգավորման զարգացմանը և քրեական արդարադատության համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և քրեական իրավունքի ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության իրավունքի համակարգի տեսական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա հասկացությունը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և զարգացման հիմնական միտումները։ Ներկայացվում են իրավունքի համակարգի ձևավորման սկզբունքները, իրավական նորմերի դասակարգումը, իրավունքի ճյուղերի փոխկապակցվածությունը և ազգային իրավակարգի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում վերլուծվում են Հայաստանի իրավական համակարգի զարգացման պատմական փուլերը, սահմանադրական հիմքերը, օրենսդրական բարեփոխումների ուղղությունները և իրավական ինստիտուտների կատարելագործման գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքի տարբեր ճյուղերի փոխազդեցությանը, իրավական կարգավորման մեխանիզմներին, միջազգային իրավունքի ազդեցությանը և ժամանակակից հասարակական փոփոխությունների պայմաններում իրավական համակարգի հարմարվողականությանը։ Ուսումնասիրությունը բացահայտում է նաև իրավական զարգացման առկա խնդիրները, դրանց լուծման հնարավոր ուղիները և արդյունավետ իրավակարգի ձևավորման նշանակությունը պետության կայուն զարգացման համար։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, իրավագիտության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև Հայաստանի իրավական համակարգի կառուցվածքով և զարգացման հեռանկարներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիրքը նվիրված է քաղաքացիության ինստիտուտի միջազգային իրավական և սահմանադրաիրավական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով քաղաքացիությունը որպես անձի և պետության միջև կայուն իրավական կապի հիմնարար ինստիտուտ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են քաղաքացիության ձեռքբերման, փոփոխման և դադարեցման իրավական հիմքերը, երկքաղաքացիության, քաղաքացիությունից զրկման և քաղաքացիություն չունեցող անձանց իրավական կարգավիճակի հարցերը՝ միջազգային իրավունքի և ազգային սահմանադրական կարգավորումների համատեքստում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային չափանիշների ազդեցությունը քաղաքացիության իրավական կարգավորման վրա, պետությունների իրավասության սահմանները և քաղաքացիության ոլորտում միջազգային համագործակցության սկզբունքները։ Գրքում քննարկվում են նաև սահմանադրական սկզբունքների դերը քաղաքացիության ինստիտուտի զարգացման գործում, ներգաղթի և արտագաղթի գործընթացների իրավական հետևանքները, ինչպես նաև համեմատական իրավունքի տեսանկյունից տարբեր պետությունների փորձը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական և գործնական մոտեցումները՝ ներկայացնելով քաղաքացիության իրավական կարգավորման արդի մարտահրավերները և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները։ Գիրքը նախատեսված է միջազգային և սահմանադրական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատողների, գիտահետազոտողների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և մարդու իրավունքների հիմնահարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիրքը նվիրված է կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի բովանդակության, իրավական երաշխիքների և նախնական քննության փուլում դրա արդյունավետ ապահովման հիմնահարցերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են պաշտպանության իրավունքի սահմանադրական և քրեադատավարական հիմքերը, դրա նշանակությունը արդար դատաքննության ապահովման գործընթացում, ինչպես նաև կասկածյալի և մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի առանձնահատկությունները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է պաշտպանի մասնակցության իրավական մեխանիզմները, իրավաբանական օգնության հասանելիությունը, ապացույցների հավաքման և գնահատման ընթացքում կողմերի հավասարության սկզբունքի իրացման խնդիրները, ինչպես նաև իրավապահ մարմինների պարտականությունները պաշտպանության իրավունքի ապահովման գործում։ Գրքում քննարկվում են նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային չափանիշները, դատական պրակտիկան, նախնական քննության ընթացքում թույլ տրվող դատավարական խախտումների հետևանքները և դրանց կանխարգելման հնարավորությունները։ Աշխատությունը համադրում է տեսական և գործնական մոտեցումները՝ ներկայացնելով առաջարկություններ քրեական դատավարության կատարելագործման և պաշտպանության իրավունքի առավել արդյունավետ իրացման ուղղությամբ։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, փաստաբանների, դատավորների, քննիչների, դատախազների, գիտահետազոտողների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և քրեական արդարադատության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է մարդու և քաղաքացու հեռախոսային խոսակցությունների և այլ հաղորդակցության գաղտնիության իրավունքի սահմանադրաիրավական պաշտպանության հիմնահարցերի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով այդ իրավունքի տեղը մարդու հիմնարար իրավունքների համակարգում և դրա սահմանադրական երաշխիքները։ Վերլուծվում են գաղտնիության իրավունքի բովանդակությունը, դրա սահմանափակման թույլատրելի հիմքերը և ընթացակարգային պահանջները՝ կապված պետական մարմինների կողմից վերահսկողության, գաղտնալսման և տեղեկատվության հասանելիության դեպքերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքի պաշտպանության դատական և վարչական մեխանիզմներին, համաչափության սկզբունքին, ինչպես նաև անձնական տվյալների պաշտպանության հետ դրա փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է միջազգային իրավական չափանիշները և մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի ձևավորված պրակտիկան՝ բացահայտելով դրանց ազդեցությունը ազգային իրավական համակարգի վրա։ Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնել հաղորդակցության գաղտնիության սահմանադրական պաշտպանության ամբողջական համակարգը և դրա արդյունավետ իրականացման խնդիրները ժամանակակից իրավական պետությունում։

Այս իրավագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է մարդու՝ սահմանադրական արդարադատության իրավունքի իրացման արդի հիմնախնդիրների վերլուծությանը՝ իրավական պետության և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության համատեքստում։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են սահմանադրական արդարադատության էությունը, դրա դերը սահմանադրական կարգի պահպանման և անձի իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության գործում, ինչպես նաև քաղաքացիների՝ սահմանադրական վերահսկողության մեխանիզմներին հասանելիության հարցերը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է սահմանադրական դատարան դիմելու իրավունքի իրացման ընթացակարգային, ինստիտուցիոնալ և գործնական խոչընդոտները, իրավական պաշտպանության միջոցների արդյունավետությունը և միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը ազգային իրավակարգավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական գանգատի ինստիտուտին, դատական պաշտպանության երաշխիքներին, արդար դատաքննության սկզբունքներին և սահմանադրական արդարադատության զարգացման ժամանակակից միտումներին։ Աշխատությունը համադրում է սահմանադրական իրավունքի տեսական հիմքերը և իրավակիրառ պրակտիկայի վերլուծությունը՝ առաջարկելով մարդու իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործման հնարավոր ուղիներ։ Այն օգտակար է իրավաբանների, դատավորների, իրավապաշտպանների, պետական կառավարման մասնագետների և սահմանադրական իրավունքի ոլորտի հետազոտողների համար։

Այս աշխատանքը նվիրված է քրեական պատժի նպատակների իրականացման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ իրավահամեմատական մոտեցման կիրառմամբ, որտեղ դիտարկվում են տարբեր իրավական համակարգերում պատժի դերակատարության ընկալումները և դրանց արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Հեղինակը վերլուծում է քրեական պատժի հիմնական նպատակները՝ վերականգնողական արդարություն, կանխարգելում (ընդհանուր և հատուկ), սոցիալական պաշտպանության ապահովում և հանցավոր վարքագծի նվազեցում՝ ընդգծելով դրանց միջև գոյություն ունեցող հավասարակշռության բարդությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր երկրների քրեական օրենսդրությունների համեմատությանը՝ պարզելու, թե ինչպես են եվրոպական, անգլոսաքսոնական և մայրցամաքային իրավական համակարգերը մեկնաբանում պատժի նպատակներն ու դրանց իրագործման մեխանիզմները։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է պատժի արդյունավետության չափման խնդիրները՝ ներառյալ կրկնահանցագործության մակարդակը, սոցիալական ադապտացիան և վերականգնողական ծրագրերի ազդեցությունը։ Ներկայացվում է նաև պատժողական և վերականգնողական մոտեցումների հակադրությունը ժամանակակից քրեաիրավական մտածողության մեջ՝ ընդգծելով անցումը խիստ պատժիչ մոդելներից դեպի վերաինտեգրման և վերականգնման վրա հիմնված համակարգեր։ Շեշտվում է, որ քրեական պատժի նպատակների արդյունավետ իրականացումը պահանջում է ոչ միայն իրավական կարգավորումների կատարելագործում, այլ նաև սոցիալական, տնտեսական և հոգեբանական գործոնների համադրություն՝ արդարադատության կայուն և մարդակենտրոն համակարգ ապահովելու համար։

Այս աշխատանքը նվիրված է տեղեկատվության քաղաքացիական-իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ժամանակակից տեղեկատվական հասարակության և թվայնացման պայմաններում, որտեղ տեղեկատվությունը դիտարկվում է որպես ինչպես ոչ նյութական բարիք, այնպես էլ քաղաքացիական շրջանառության հատուկ օբյեկտ։ Հեղինակը վերլուծում է տեղեկատվության իրավական ռեժիմի ձևավորման տեսական հիմքերը՝ ներառյալ դրա դասակարգումը ըստ հասանելիության աստիճանի, գաղտնիության պաշտպանության մակարդակների և շրջանառության սահմանափակումների։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անձնական տվյալների պաշտպանությանը, հեղինակային իրավունքների կիրառությանը տեղեկատվական միջավայրում և տեղեկատվության ապօրինի տարածման հետևանքով ծագող քաղաքացիաիրավական պատասխանատվությանը։ Ներկայացվում են տեղեկատվության նկատմամբ սեփականության, օգտագործման և տնօրինման իրավունքի առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով, որ տեղեկատվությունը չի համընկնում ավանդական նյութական օբյեկտների իրավական ռեժիմի հետ և պահանջում է հատուկ կարգավորումներ։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է պայմանագրային հարաբերություններում տեղեկատվության շրջանառության կարգավորումը, ներառյալ տեղեկատվական ծառայությունների մատուցումը, թվային հարթակների գործունեությունը և տվյալների փոխանակման իրավական հիմքերը։

Աշխատությունը նվիրված է տնօրինչականության սկզբունքի էությանը և դրա գործնական կիրառությանը քաղաքացիական դատավարության ընթացքում՝ ընդգծելով կողմերի ինքնավարության և դատավարական իրավունքների իրացման սահմանները։ Գրքում վերլուծվում է, թե ինչպես է տնօրինչականության սկզբունքը արտահայտվում քաղաքացիական դատավարության տարբեր փուլերում՝ գործ հարուցելու, պահանջների ձևակերպման, ապացույցների ներկայացման, պահանջներից հրաժարվելու, հաշտության համաձայնության կնքման և գործի ավարտման գործընթացներում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է դատավարական կողմերի և դատարանի փոխհարաբերությունները՝ ընդգծելով, որ կողմերի նախաձեռնողականությունը հանդիսանում է քաղաքացիական դատավարության հիմնական կառուցակարգային տարրերից մեկը, սակայն այն միաժամանակ սահմանափակված է դատական վերահսկողությամբ և իրավունքի գերակայության սկզբունքով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնօրինչական գործողությունների իրավական հետևանքներին, դրանց թույլատրելիության սահմաններին և դատական պրակտիկայում դրանց մեկնաբանությանը։ Քննարկվում են նաև սկզբունքի կիրառման խնդիրները ժամանակակից դատավարական համակարգերում և դրա ազդեցությունը արդար դատաքննության ապահովման վրա։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների և քաղաքացիական դատավարությամբ հետաքրքրվողների համար։

Այս աշխատանքը նվիրված է ֆինանսական օմբուդսմենի ինստիտուտի ձևավորման, իրավական կարգավիճակի և գործառույթների համեմատական ուսումնասիրությանը տարբեր իրավական համակարգերում։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես է ֆինանսական վեճերի արտադատական լուծման այս մեխանիզմը զարգացել տարբեր երկրներում՝ որպես սպառողների իրավունքների պաշտպանության և ֆինանսական շուկաների կարգավորման արդյունավետ գործիք։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինստիտուտի իրավական հիմքերին, անկախության աստիճանին, որոշումների պարտադիր ուժին և դրանց բողոքարկման հնարավորություններին։ Աշխատությունը համեմատում է տարբեր մոդելներ՝ ներառյալ բրիտանական փորձը և ռուսական իրավական համակարգի առանձնահատկությունները, ընդգծելով կարգավորման տարբեր մոտեցումները և ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի տարբերությունները։ Միաժամանակ քննարկվում են նաև ֆինանսական ծառայությունների շուկայի արդիականացման, սպառողների վստահության բարձրացման և վեճերի լուծման արագության ու արդյունավետության ապահովման խնդիրները՝ ցույց տալով այս ինստիտուտի աճող նշանակությունը ժամանակակից ֆինանսական իրավունքում։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսդրությամբ գործարքների անվավերության, մասնավորապես անվավեր (առոչինչ) և վիճահարույց գործարքների քաղաքացիաիրավական կարգավորման համակարգին։ Այն բացատրում է այն իրավական հիմքերը, որոնց դեպքում գործարքը ճանաչվում է անվավեր, ինչպես նաև դատարանի դերը նման գործարքների իրավական հետևանքների որոշման մեջ։ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի համաձայն՝ գործարքը կարող է լինել անվավեր կամ դատարանի կողմից վիճահարույց գործարք ճանաչվելու հետևանքով, կամ էլ առոչինչ՝ անկախ դատական ճանաչումից, և այդ դեպքում այն սկզբից ի վեր չի առաջացնում իրավական հետևանքներ՝ բացառությամբ օրենքով նախատեսված հատուկ դեպքերի։ Կարգավորումը նախատեսում է, որ անվավեր գործարքի դեպքում կողմերը պարտավոր են վերադարձնել ստացվածը բնեղենով, իսկ անհնարինության դեպքում՝ փոխհատուցել դրա արժեքը, ինչը ապահովում է կողմերի գույքային հավասարակշռության վերականգնումը։ Միաժամանակ սահմանվում են նաև գործարքի անվավերության հետևանքների կիրառման դատավարական կանոնները, հայցային վաղեմության ժամկետները և հատուկ դեպքեր, օրինակ՝ անգործունակ անձի կողմից կնքված կամ էական մոլորության ազդեցության տակ կատարված գործարքների անվավերությունը։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է, որ այս ինստիտուտը ծառայում է քաղաքացիական շրջանառության կայունության և իրավահարաբերությունների օրինականության ապահովմանը՝ կանխելով անօրինական կամ կամքի արատներով կնքված գործարքների իրավական ուժ ստանալը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պրոբացիայի ծառայության կազմակերպման և գործունեության իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով միջազգային իրավական չափորոշիչների և եվրոպական փորձի համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է պրոբացիայի ինստիտուտի ձևավորման և զարգացման տեսական հիմքերը, դրա դերը քրեական արդարադատության համակարգում և ազատազրկման այլընտրանքային միջոցների կիրառման արդյունավետությունը։ Գրքում դիտարկվում են պրոբացիայի ծառայության իրավական կարգավորման հիմնական խնդիրները՝ լիազորությունների շրջանակ, վերահսկողական մեխանիզմներ, վերականգնողական ծրագրերի իրականացում և դատապարտյալների սոցիալական ինտեգրման գործընթացներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային չափորոշիչներին՝ Եվրոպայի Խորհրդի առաջարկություններին և ՄԱԿ-ի համապատասխան սկզբունքներին, ինչպես նաև դրանց համապատասխանեցման մակարդակին Հայաստանի օրենսդրությունում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև պրոբացիայի ծառայության գործնական գործունեության դժվարությունները՝ ներառյալ մարդկային և նյութական ռեսուրսների սահմանափակումները և միջգերատեսչական համագործակցության խնդիրները։ Աշխատությունը ընդգծում է պրոբացիայի ինստիտուտի կարևորությունը քրեական քաղաքականության հումանիզացման, կրկնահանցագործության նվազեցման և սոցիալական վերաինտեգրման գործընթացներում։ Այն օգտակար է իրավաբանների, քրեագետների և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մարդու բարձրագույն կրթության իրավունքի սահմանադրական հիմունքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են կրթության իրավունքի՝ որպես մարդու հիմնարար սոցիալական իրավունքներից մեկի, սահմանադրական ամրագրումը և դրա իրականացման իրավական մեխանիզմները ՀՀ իրավական համակարգում։ Հեղինակը վերլուծում է բարձրագույն կրթության իրավունքի բովանդակությունը, դրա կապը պետության սոցիալական պարտավորությունների հետ և կրթության մատչելիության, հավասարության ու որակի սահմանադրական երաշխիքները։ Աշխատության մեջ քննարկվում են պետական կրթական քաղաքականության իրավական հիմքերը, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ինքնավարության սահմանները և պետական վերահսկողության մեխանիզմները։ Ներկայացվում են նաև միջազգային իրավական փաստաթղթերի՝ մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի և այլ կոնվենցիաների ազդեցությունը ՀՀ կրթական համակարգի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթության իրավունքի իրականացման գործնական խնդիրներին՝ սոցիալական անհավասարություն, ֆինանսավորման սահմանափակումներ և կրթական հնարավորությունների հասանելիություն։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, կրթական քաղաքականության մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատողների, ուսանողների և մարդու իրավունքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսդրությամբ գույքի հավատարմագրային կառավարման պայմանագրի իրավական բնույթի, բովանդակության և կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է այն իրավահարաբերությունը, որի դեպքում գույքի սեփականատերը՝ կառավարման հիմնադիրը, որոշակի ժամկետով գույքը հանձնում է հավատարմագրային կառավարչի կառավարմանը, իսկ վերջինս պարտավորվում է այն կառավարել կառավարման հիմնադրի կամ նրա կողմից նշված շահառուի օգտին։ Ուսումնասիրվում են պայմանագրի կողմերի իրավական կարգավիճակը, նրանց իրավունքներն ու պարտականությունները, պայմանագրի առարկան, գործողության ժամկետը, վարձատրության և պատասխանատվության հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ գույքը հավատարմագրային կառավարման հանձնելը ինքնին չի նշանակում սեփականության իրավունքի փոխանցում կառավարչին, և վերջինս գույքի նկատմամբ իրականացնում է օրենքով ու պայմանագրով սահմանված կառավարման լիազորություններ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պայմանագրի էական պայմանները, որոնց շարքում կարևոր նշանակություն ունեն հավատարմագրային կառավարմանը հանձնվող գույքի կազմը, շահառուի վերաբերյալ տվյալները, կառավարչի վարձատրության չափն ու ձևը և պայմանագրի գործողության ժամկետը։ ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ պայմանագիրը, որպես ընդհանուր կանոն, կնքվում է մինչև հինգ տարի ժամկետով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հավատարմագրային կառավարչի գործունեության սահմանների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ նրա կողմից գույքի նկատմամբ իրավաբանական և փաստացի գործողություններ կատարելու հնարավորությունը, պայմանագրով նախատեսվող սահմանափակումները և շահառուի շահերից բխող գործելու պարտականությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև հավատարմագրային կառավարման հանձնված գույքի առանձնացման, առանձին հաշվառման և կառավարչի սեփական գույքից տարանջատման պահանջը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կառավարչի պատասխանատվությանը, գույքի կառավարման ընթացքում պատճառված վնասների հատուցմանը, անհրաժեշտ ծախսերի փոխհատուցմանը և կառավարչի վարձատրությանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև պայմանագրի դադարեցման հիմքերին, կողմերի փոխհարաբերությունների առանձնահատկություններին և անշարժ գույքի նկատմամբ հավատարմագրային կառավարման կիրառման գործնական հարցերին։ Հետազոտության արդյունքում բացահայտվում են գործող իրավակարգավորման առավելություններն ու հնարավոր խնդիրները և ներկայացվում են պայմանագրային հարաբերությունների իրավական կարգավորման կատարելագործման ուղղություններ։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի քաղաքացիական իրավունքի տեսության և պրակտիկայի համար՝ նպաստելով գույքի արդյունավետ կառավարման, սեփականատիրոջ և շահառուի իրավունքների պաշտպանության և հավատարմագրային կառավարման հարաբերությունների առավել հստակ ու արդյունավետ իրավական կարգավորման ըմբռնմանը։