Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է հնդեվրոպական նախալեզվի հնչյունական հերթագայությունների համակարգի և դրանց՝ հին հայերենում պահպանված ու պատմականորեն վերափոխված դրսևորումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հնդեվրոպական լեզուների պատմահամեմատական քննության համար կարևոր հնչյունափոխական օրինաչափություններն են, հատկապես արմատի և ձևաբանական տարրերի տարբերակներում ձայնավորների ու առանձին հնչյունական բաղադրիչների կանոնավոր փոփոխությունները։ Քննության են առնվում հնդեվրոպական աբլաուտի հիմնական աստիճանները, դրանց առաջացման և գործառության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բառերի ու քերականական ձևերի կազմության մեջ ունեցած նշանակությունը։ Հին հայերենի նյութը դիտարկվում է հնդեվրոպական նախալեզվից հայերենի ինքնուրույն զարգացման ճանապարհին տեղի ունեցած պատմական հնչյունափոխությունների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն բառային և ձևաբանական կառուցվածքներին, որոնցում հնարավոր է բացահայտել նախալեզվային հերթագայությունների հետքերը՝ դրանք համադրելով հնդեվրոպական այլ լեզուներում պահպանված համապատասխան ձևերի հետ։ Պատմահամեմատական մեթոդի կիրառումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հնչյունական ավելի վաղ վիճակներ, պարզաբանելու արտաքինից տարբեր ձևերի ծագումնաբանական կապերը և տարբերակելու կանոնավոր պատմական զարգացումները հետագա լեզվական փոփոխություններից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև հնչյունական և ձևաբանական գործընթացների փոխազդեցությունը, քանի որ հնդեվրոպական հերթագայությունները հաճախ կապված են եղել բառափոխության, բառակազմության և քերականական նշանակությունների արտահայտման հետ։ Հին հայերենի տվյալների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ինչպես առանձին բառերի ստուգաբանության ճշգրտմանը, այնպես էլ հայերենի պատմական հնչյունաբանության ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Զուգադրական նյութի միջոցով հնարավոր է գնահատել, թե նախալեզվային համակարգի որ հատկանիշներն են պահպանվել համեմատաբար ճանաչելի ձևով, որոնք են ենթարկվել հայերենին հատուկ հնչյունական զարգացման, և որոնք կարող են վերականգնվել միայն այլ հնդեվրոպական լեզուների տվյալների համեմատությամբ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմահամեմատական լեզվաբանության, պատմական հնչյունաբանության, ձևաբանության և ստուգաբանության մոտեցումները՝ նպաստելով հին հայերենի հնդեվրոպական ժառանգության և հայերենի պատմական զարգացման առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ավտոտրանսպորտային միջոցներից առաջացող արտանետումների ազդեցության ուսումնասիրությանը Երևան և Ալավերդի քաղաքների շրջակա միջավայրի վիճակի վրա՝ ուշադրություն դարձնելով քաղաքային օդային ավազանի աղտոտման առանձնահատկություններին և երկու քաղաքներում ձևավորված պայմանների համեմատական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում տրանսպորտային հոսքերի ինտենսիվության, ավտոմեքենաների շահագործման առանձնահատկությունների, ճանապարհային ցանցի, քաղաքաշինական կառուցվածքի և տեղանքի բնական պայմանների փոխազդեցությունն է, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ աղտոտիչների տարածման ու կուտակման գործընթացներում։ Քննության են առնվում ավտոտրանսպորտի գործունեության հետևանքով մթնոլորտային օդ ներթափանցող հիմնական աղտոտիչների ընդհանուր բնույթը, դրանց տարածական և ժամանակային փոփոխականությունը, ինչպես նաև երթևեկության ծանրաբեռնվածության ու օդի որակի միջև հնարավոր կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քաղաքների ռելիեֆային և օդերևութաբանական պայմաններին, քանի որ քամու ուղղությունը և արագությունը, ջերմաստիճանային պայմանները, տեղանքի կառուցվածքն ու կառուցապատման խտությունը կարող են ազդել արտանետումների ցրման և քաղաքային տարածքում դրանց հարաբերական կուտակման վրա։ Երևանը և Ալավերդին դիտարկվում են որպես տարբեր քաղաքաշինական, աշխարհագրական և տնտեսական առանձնահատկություններ ունեցող բնակավայրեր, ինչը հնարավորություն է տալիս համեմատական մոտեցմամբ բացահայտելու տրանսպորտային գործոնի նշանակությունը ընդհանուր էկոլոգիական իրավիճակի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել օդի որակի ցուցանիշների, երթևեկության ինտենսիվության և տարածքային տարբերությունների համադրական վերլուծություն՝ առանձնացնելով առավել ծանրաբեռնված ճանապարհային հատվածներն ու հնարավոր բնապահպանական ռիսկերի գոտիները։ Կարևորվում է նաև ավտոտրանսպորտային աղտոտման հարաբերակցությունը քաղաքային միջավայրի վրա ազդող այլ մարդածին աղբյուրների հետ, որպեսզի հնարավոր լինի առավել ամբողջական գնահատել յուրաքանչյուր գործոնի նշանակությունը։ Հետազոտության արդյունքների տեսական և կիրառական նշանակությունը կապված է քաղաքային բնապահպանական կառավարման, օդի որակի մշտադիտարկման, տրանսպորտային համակարգի բարելավման և քաղաքաշինական պլանավորման համար գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների ձևավորման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքային էկոլոգիայի, տրանսպորտային բնապահպանության և շրջակա միջավայրի գնահատման մոտեցումները՝ քաղաքային տարածքներում ավտոտրանսպորտային ծանրաբեռնվածության բնապահպանական հետևանքները բացահայտելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է ներդրումային քաղաքականության ժամանակակից տեսական հիմքերի, դրա ձևավորման սկզբունքների և տնտեսական զարգացման գործընթացներում ունեցած նշանակության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական համակարգի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ներդրումների տնտեսական էությունը, ներդրումային գործունեության խթանման մեխանիզմները, պետության և մասնավոր հատվածի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ներդրումային միջավայրի ձևավորման հիմնական գործոններն են։ Քննության են առնվում ներդրումային քաղաքականության վերաբերյալ տնտեսական տարբեր մոտեցումներ, կապիտալի կուտակման և տեղաբաշխման օրինաչափությունները, ներդրումային պահանջարկի ձևավորումը և ներդրումների ազդեցությունը տնտեսական աճի, արտադրողականության, զբաղվածության ու տնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ներդրումային միջավայրի որակի վրա ազդող մակրոտնտեսական, ինստիտուցիոնալ, իրավական և ֆինանսական գործոններին, ինչպես նաև ներդրումային ռիսկերի և սպասվող եկամտաբերության փոխհարաբերությանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ներքին և օտարերկրյա ներդրումների դերի համեմատական վերլուծություն, ուղղակի և պորտֆելային ներդրումների առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև տնտեսության տարբեր ոլորտներ ֆինանսական ռեսուրսների ուղղորդման արդյունավետության գնահատման տեսական խնդիրներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պետական ներդրումային քաղաքականության գործիքների ուսումնասիրությունը՝ հարկային և ֆինանսական խթաններից մինչև ենթակառուցվածքների զարգացում, պետական ներդրումային ծրագրեր և մասնավոր հատվածի հետ համագործակցության մեխանիզմներ։ Հայաստանի օրինակով ներդրումային գործընթացները դիտարկվում են փոքր բաց տնտեսությանը բնորոշ հնարավորությունների և սահմանափակումների, կապիտալի ներգրավման, տնտեսական մրցունակության և երկարաժամկետ զարգացման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև ներդրումային քաղաքականության կանխատեսելիությունը, իրավական ու ինստիտուցիոնալ միջավայրի կայունությունը և ներդրումային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ներդրումների տեսության, մակրոտնտեսագիտության, ֆինանսների և տնտեսական քաղաքականության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգել ներդրումային քաղաքականության արդի տեսական հիմնախնդիրները և բացահայտել դրանց նշանակությունը Հայաստանի տնտեսության զարգացման ու կառուցվածքային վերափոխումների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսության պետական կարգավորման համակարգում բյուջետային լծակների դերի, կիրառման առանձնահատկությունների և դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական բյուջեն դիտարկվում է ոչ միայն որպես հանրային ֆինանսական միջոցների ձևավորման և բաշխման գործիք, այլև որպես տնտեսական գործընթացների վրա ազդեցություն գործելու կարևոր մեխանիզմ։ Քննության են առնվում պետական ծախսերի, բյուջետային ներդրումների, սուբսիդավորման, տրանսֆերտների, պետական ծրագրերի ֆինանսավորման և ֆինանսական աջակցության այլ ձևերի ազդեցությունը տնտեսական ակտիվության, արտադրության, զբաղվածության, ներդրումային գործընթացների և սոցիալական զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բյուջետային միջոցների բաշխման արդյունավետությանը, պետական ծախսերի կառուցվածքին և դրանց համապատասխանությանը տնտեսական զարգացման ռազմավարական նպատակներին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել բյուջետային քաղաքականության և մակրոտնտեսական կայունության փոխհարաբերությունները, պետական ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման արդյունքայնությունը, ինչպես նաև բյուջետային ծրագրերի պլանավորման, իրականացման և վերահսկողության մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկաբյուջետային կարգավորման գործիքների փոխկապակցված կիրառման խնդիրը, քանի որ պետական եկամուտների և ծախսերի քաղաքականությունը կարող է տարբեր ազդեցություններ ունենալ տնտեսության առանձին ոլորտների և հասարակության տարբեր խմբերի վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ծրագրային բյուջետավորման, միջնաժամկետ ֆինանսական պլանավորման, պետական ներդրումային ծրագրերի ընտրության և ծախսերի արդյունավետության գնահատման նշանակությանը։ Բյուջետային կարգավորման կատարելագործումը դիտարկվում է պետական ֆինանսների կայունության, հանրային միջոցների նպատակային օգտագործման և տնտեսական զարգացման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծման համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել բյուջետային գործընթացի թափանցիկությանը, հաշվետվողականությանը և ֆինանսական վերահսկողությանը՝ որպես պետական կարգավորման արդյունավետության ապահովման կարևոր նախադրյալների։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մակրոտնտեսական կարգավորման, պետական ֆինանսների և բյուջետային քաղաքականության տեսական ու կիրառական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն ուղղությունները, որոնց միջոցով հնարավոր է կատարելագործել պետական բյուջետային գործիքների օգտագործումը և բարձրացնել դրանց ազդեցության արդյունավետությունը տնտեսության զարգացման գործընթացներում։

Աշխատությունը նվիրված է կրծքագեղձի քաղցկեղով հիվանդների արյան շրջանառությունում հայտնվող ուռուցքային բջիջների ուսումնասիրմանը՝ միաժամանակ մի քանի կենսաբանական մարկերների գնահատման միջոցով։ Հետազոտության կենտրոնում շրջանառող ուռուցքային բջիջների՝ որպես հիվանդության կենսաբանական առանձնահատկությունների մասին լրացուցիչ տեղեկատվություն տրամադրող ցուցանիշների նշանակությունն է։ Քննության են առնվում այդ բջիջների նույնականացման հետ կապված խնդիրները, քանի որ դրանց քանակը կենսաբանական նմուշներում կարող է սահմանափակ լինել, իսկ բջջային հատկությունները՝ տարբեր։ Բազմամարկերային մոտեցումը դիտարկվում է որպես ուռուցքային բջիջների տարբեր հատկանիշների համակցված գնահատման հնարավորություն, որը կարող է բարձրացնել դրանց հայտնաբերման տեղեկատվական արժեքը և նպաստել ուռուցքային գործընթացի կենսաբանական բազմազանության ավելի ամբողջական բնութագրմանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր մոլեկուլային և բջջային ցուցանիշների համադրական գնահատում, դրանց արտահայտվածության առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն և ստացված տվյալների կապի վերլուծություն հիվանդության կլինիկական ու ախտաբանական բնութագրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե բազմակի մարկերների կիրառումը որքանով կարող է լրացնել մեկ առանձին ցուցանիշի վրա հիմնված գնահատումը՝ հաշվի առնելով կրծքագեղձի ուռուցքների կենսաբանական տարասեռությունը։ Կարևոր ուղղություն է նաև շրջանառող ուռուցքային բջիջների հնարավոր նշանակության ուսումնասիրությունը հիվանդության ընթացքի գնահատման և կլինիկական դիտարկման համատեքստում՝ առանց դրանք ինքնուրույն և միանշանակ ախտորոշիչ չափանիշ դիտարկելու։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել այսպես կոչված հեղուկ բիոպսիայի սկզբունքների գիտական գնահատմանը, երբ ուռուցքային գործընթացի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ստացվում է շրջանառվող կենսաբանական բաղադրիչների ուսումնասիրությունից։ Տարբեր մարկերների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ուսումնասիրելու ուռուցքային բջիջների ֆենոտիպային առանձնահատկությունները և դրանց փոփոխականությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ուռուցքաբանության, մոլեկուլային կենսաբանության և լաբորատոր ախտորոշման մոտեցումները՝ կրծքագեղձի քաղցկեղի կենսաբանական մոնիթորինգի հնարավորությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումները զարգացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է սահմանադրության իրավական բնույթի, իրավաբանական ուժի և նորմատիվ իրավական ակտերի համակարգում զբաղեցրած տեղի տեսական ու սահմանադրաիրավական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սահմանադրության՝ որպես պետության հիմնարար իրավական ակտի առանձնահատկություններն են, դրա հարաբերակցությունը օրենքների, ենթաօրենսդրական ակտերի և իրավական կարգավորման այլ աղբյուրների հետ, ինչպես նաև իրավական ակտերի աստիճանակարգության ձևավորման սկզբունքները։ Քննության են առնվում սահմանադրության գերակայության և անմիջական գործողության գաղափարները, սահմանադրական նորմերի առանձնահատուկ բնույթը և դրանց նշանակությունը ամբողջ իրավական համակարգի միասնականության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական ակտերի սահմանադրականության խնդրին, քանի որ պետական մարմինների ընդունած նորմատիվ կարգավորումները պետք է համապատասխանեն սահմանադրական կարգի հիմքերին և չհակասեն բարձրագույն իրավաբանական ուժ ունեցող նորմերին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել սահմանադրության և սովորական օրենքների ընդունման ու փոփոխման ընթացակարգերի տարբերությունների, սահմանադրական նորմերի կայունության և դրանց իրավական պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սահմանադրական վերահսկողության ինստիտուտը, որի միջոցով գնահատվում է իրավական ակտերի համապատասխանությունը սահմանադրությանը և ապահովվում սահմանադրական օրինականության պահպանումը։ Ուսումնասիրվում է նաև միջազգային իրավական նորմերի և ներպետական իրավական համակարգի հարաբերակցության խնդիրը՝ այն սահմաններում, որոնցում տվյալ հարաբերակցությունը սահմանվում է համապատասխան սահմանադրական կարգավորումներով։ Իրավական ակտերի աստիճանակարգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր իրավաստեղծ մարմինների իրավասությունների սահմանները և իրավական հակասությունների լուծման ընդհանուր սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել սահմանադրական դրույթների մեկնաբանման նշանակությանը և այն հարցին, թե դրանց բովանդակությունն ինչպես է konkretացվում օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է սահմանադրական իրավունքի, պետության և իրավունքի տեսության ու իրավաստեղծ գործունեության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով սահմանադրության համակարգաստեղծ նշանակությունը և դրա դերը իրավական համակարգի ամբողջականության, հետևողականության ու կայունության ապահովման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հողային հարաբերությունների վերափոխման և գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական գործունեության արդյունավետության միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողի սեփականության և օգտագործման ձևերի փոփոխությունները, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման նոր պայմանները և դրանց ազդեցությունն են գյուղացիական տնտեսությունների արտադրական ու ֆինանսական արդյունքների վրա։ Քննության են առնվում հողային բարեփոխումների տնտեսական նախադրյալները, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի մասնավորեցման հետևանքով ձևավորված տնտեսավարման համակարգը, հողօգտագործման կառուցվածքը և գյուղացիական տնտեսությունների գործունեության կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հողակտորների չափերի և մասնատվածության, արտադրական ռեսուրսների հասանելիության, գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման, ոռոգման, աշխատանքի կազմակերպման և արտադրանքի իրացման հնարավորությունների ազդեցությանը տնտեսական արդյունավետության վրա։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել գյուղացիական տնտեսությունների արտադրողականության, եկամտաբերության, ինքնարժեքի և ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության գնահատում՝ բացահայտելով դրանց տարբերությունները տնտեսությունների չափերի, մասնագիտացման և արտադրական պայմանների համատեքստում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հողի՝ որպես սահմանափակ արտադրական ռեսուրսի արդյունավետ օգտագործման խնդիրը և այն տնտեսական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, որոնք կարող են նպաստել հողային ռեսուրսների առավել նպատակահարմար կառավարմանը։ Քննության են առնվում նաև գյուղատնտեսական վարկավորման, ներդրումների, կոոպերացիայի, ենթակառուցվածքների և պետական աջակցության հնարավոր ազդեցությունները գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական կայունության վրա։ Հողային հարաբերությունների և գյուղատնտեսական արտադրության փոխկապակցված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն բարեփոխումների անմիջական տնտեսական հետևանքները, այլև գյուղական բնակավայրերի զբաղվածության, եկամուտների և սոցիալ-տնտեսական զարգացման հետ կապված ավելի լայն գործընթացները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հողօգտագործման արդյունավետության բարձրացման և գյուղացիական տնտեսությունների գործունեության կազմակերպական ու տնտեսական պայմանների բարելավման վերաբերյալ գիտական մոտեցումների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, հողային հարաբերությունների և գյուղական զարգացման ուսումնասիրության մոտեցումները՝ Հայաստանի գյուղատնտեսության կառուցվածքային վերափոխումների արդյունքները գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Լենինական–Գյումրիի բնակչության ժողովրդագրական շարժընթացի ուսումնասիրությանը 1950–2000 թվականներին՝ ընդգրկելով քաղաքի բնակչության թվաքանակի, բնական աճի, միգրացիոն գործընթացների և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքի ժողովրդագրական զարգացման տարբեր փուլերն են, որոնք պայմանավորված էին խորհրդային ժամանակաշրջանի արդյունաբերականացմամբ, քաղաքաշինական ընդլայնմամբ, աշխատուժի ներհոսքով և հետագայում տեղի ունեցած խոշոր սոցիալ-տնտեսական ու բնական աղետային փոփոխություններով։ 1950-ականներից մինչև 1980-ականների վերջը քաղաքը բնութագրվում էր բնակչության արագ աճով. 1959 թվականի մարդահամարով Լենինականն ուներ շուրջ 108,4 հազար, 1970 թվականին՝ մոտ 165 հազար, 1979 թվականին՝ շուրջ 207 հազար բնակիչ, իսկ 1980-ականների վերջին բնակչության թիվը գերազանցում էր 200 հազարը։ Ժողովրդագրական աճը կարող է դիտարկվել արդյունաբերական ձեռնարկությունների զարգացման, նոր բնակելի թաղամասերի կառուցման, կրթական ու մշակութային հաստատությունների ընդլայնման և գյուղական բնակավայրերից քաղաք ուղղված տեղաշարժերի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքային հատվածներից է 1988 թվականի երկրաշարժի ժողովրդագրական հետևանքների ուսումնասիրությունը, քանի որ աղետը խիստ վնասեց քաղաքային միջավայրը և առաջացրեց բնակչության թվաքանակի ու տարածական տեղաբաշխման կտրուկ փոփոխություններ։ 1989 թվականի մարդահամարում քաղաքում գրանցվել էր մոտ 122,5 հազար բնակիչ, սակայն այդ ցուցանիշի վրա ազդեց նաև աղետից հետո բնակչության զգալի մասի ժամանակավոր տեղափոխությունը։ 1990-ական թվականների ժողովրդագրական զարգացումները դիտարկվում են արդեն հետխորհրդային տնտեսական վերափոխումների, զբաղվածության խնդիրների, միգրացիայի և քաղաքի վերականգնման գործընթացների համատեքստում։ Այսպիսով, կեսդարյա ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու բնակչության արագ աճի, աղետով պայմանավորված կտրուկ փոփոխության և հետխորհրդային ժողովրդագրական վերափոխումների փուլերը։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև բնակչության տարիքային ու սոցիալական կառուցվածքի, բնական շարժի և միգրացիոն հաշվեկշռի փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական ժողովրդագրության, քաղաքային պատմության և սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության մոտեցումները՝ բացահայտելով քաղաքի բնակչության շարժընթացի հիմնական օրինաչափությունները և դրանց կապը XX դարի երկրորդ կեսի պատմական ու սոցիալ-տնտեսական գործընթացների հետ։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական ապահովագրության համակարգի ձևավորման և ներդրման տնտեսական, կազմակերպական, ֆինանսական ու սոցիալական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում առողջապահական ծառայությունների ֆինանսավորման այնպիսի մեխանիզմների ձևավորումն է, որոնք կարող են նպաստել բնակչության համար բժշկական օգնության հասանելիության բարձրացմանը, առողջապահական ծախսերի ավելի կանխատեսելի բաշխմանը և համակարգի ֆինանսական կայունության ապահովմանը։ Քննության են առնվում բժշկական ապահովագրության հիմնական սկզբունքները, ապահովագրական հարաբերությունների մասնակիցների գործառույթները, ֆինանսական միջոցների ձևավորման ու բաշխման մեխանիզմները, ինչպես նաև ապահովագրական ծածկույթի և առողջապահական ծառայությունների կազմակերպման փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի ընդգրկման, ապահովագրական վճարների ձևավորման, բժշկական ծառայությունների փաթեթների սահմանման և բուժհաստատությունների ֆինանսավորման հետ կապված խնդիրներին։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել պետական և մասնավոր հատվածների հնարավոր դերաբաշխումը, ապահովագրական կազմակերպությունների և բուժհաստատությունների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բժշկական ծառայությունների որակի վերահսկման և ֆինանսական միջոցների արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում առողջապահական ծախսերի կառուցվածքի և բնակչության անմիջական վճարումների ազդեցության գնահատումը՝ բժշկական ապահովագրության ներդրման սոցիալ-տնտեսական անհրաժեշտությունը հասկանալու նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև միջազգային փորձի համեմատական վերլուծություն՝ տարբեր ապահովագրական մոդելների կազմակերպական ու ֆինանսական առանձնահատկությունները Հայաստանի պայմանների համատեքստում դիտարկելու համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համակարգի ներդրման հետ կապված վարչարարական կարողություններին, տեղեկատվական ենթակառուցվածքներին, ֆինանսական վերահսկողությանը և շահառուների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներին։ Բժշկական ապահովագրության արդյունավետ համակարգի ձևավորումը դիտարկվում է առողջապահական քաղաքականության ավելի լայն շրջանակում՝ հաշվի առնելով սոցիալական արդարության, ֆինանսական պաշտպանության և ծառայությունների հասանելիության սկզբունքները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է առողջապահության տնտեսագիտության, ապահովագրության և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ բժշկական ապահովագրության համակարգի ձևավորման ու զարգացման հիմնախնդիրները համալիր կերպով գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է գյուղական բնակավայրերում գործող գրադարանների կազմակերպմանը, հասարակական նշանակությանը և բնակչության գրադարանային-տեղեկատվական սպասարկման առանձնահատկություններին։ Այն ներկայացնում է գրադարանը որպես համայնքի մշակութային, կրթական և տեղեկատվական կարևոր հաստատություն, որի գործունեությունը կապված է ընթերցանության խթանման, գիտելիքի տարածման և տարբեր խմբերի տեղեկատվական պահանջմունքների բավարարման հետ։ Քննության են առնվում գրքային ֆոնդի ձևավորման և համալրման սկզբունքները, գրականության հաշվառման ու պահպանման խնդիրները, ընթերցողների սպասարկման կազմակերպումը և գրադարանային աշխատանքի տարբեր ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գյուղական միջավայրի սոցիալական ու մշակութային առանձնահատկություններին, քանի որ նման բնակավայրերում գրադարանը հաճախ կատարում է ոչ միայն գրականության տրամադրման, այլև համայնքային հաղորդակցության և մշակութային կյանքի կազմակերպման գործառույթներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ երեխաների, երիտասարդների, գյուղատնտեսության ոլորտի աշխատողների և ընթերցողական այլ խմբերի հետ տարվող աշխատանքին՝ կարևորելով նրանց հետաքրքրություններին ու մասնագիտական պահանջներին համապատասխան գրականության ընտրությունը։ Ներկայացվում են նաև մատենագիտական և տեղեկատվական սպասարկման խնդիրները, ցուցահանդեսների, գրքի քննարկումների, ընթերցողական հանդիպումների և մշակութային միջոցառումների կազմակերպման նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գրադարանավարի մասնագիտական գործունեությանը, ընթերցողների պահանջների ուսումնասիրմանը և գրքային ֆոնդի արդյունավետ օգտագործմանը։ Ժամանակակից դիտանկյունից գյուղական գրադարանների գործունեությունը կարող է դիտարկվել նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տարածման, թվային ռեսուրսների հասանելիության և բնակչության տեղեկատվական գրագիտության զարգացման համատեքստում։ Նման հաստատությունները կարող են նպաստել քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի միջև տեղեկատվական հնարավորությունների տարբերությունների նվազեցմանը՝ ապահովելով գիտելիքի և մշակութային արժեքների հասանելիություն համայնքի բնակիչների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը ներկայացնում է գյուղական գրադարանային գործի կազմակերպական, մեթոդական և սոցիալ-մշակութային կողմերը՝ ընդգծելով գրադարանի դերը համայնքի կրթական և մշակութային զարգացման գործընթացում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում էլեկտրոնային մարքեթինգի ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ կիրառման հետ կապված ժամանակակից հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում թվային միջավայրի ազդեցությունն է կազմակերպությունների մարքեթինգային գործունեության վրա, սպառողների հետ հաղորդակցության նոր ձևերի զարգացումը և ավանդական մարքեթինգային գործիքների վերափոխումը տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տարածման պայմաններում։ Քննության են առնվում կազմակերպությունների առցանց ներկայության ձևավորման, ինտերնետային գովազդի, որոնողական համակարգերի, սոցիալական մեդիայի, էլեկտրոնային հաղորդակցության, բովանդակային մարքեթինգի և թվային վաճառքի ուղիների օգտագործման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սպառողների վարքագծի փոփոխություններին, քանի որ թվային միջավայրում գնորդներն ավելի արագ են համեմատում առաջարկները, ուսումնասիրում ապրանքների և ծառայությունների վերաբերյալ տեղեկատվությունը և տարբեր հարթակների միջոցով անմիջական կապ հաստատում կազմակերպությունների հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել Հայաստանի կազմակերպությունների կողմից էլեկտրոնային մարքեթինգային գործիքների կիրառման մակարդակի, դրանց արդյունավետության և զարգացմանը խոչընդոտող գործոնների վերլուծություն։ Կարևոր խնդիրներ են թվային հմտությունների և մասնագիտական կարողությունների զարգացումը, համապատասխան տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքների օգտագործումը, հաճախորդների տվյալների կառավարումը, տեղեկատվության պաշտպանությունը և առցանց միջավայրում վստահության ձևավորումը։ Ուսումնասիրվում է նաև էլեկտրոնային առևտրի և թվային վճարումների տարածման կապը մարքեթինգային ռազմավարությունների հետ, քանի որ առցանց վաճառքի զարգացումը պահանջում է սպառողի հետ փոխհարաբերությունների ամբողջական թվայնացում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել փոքր և միջին ձեռնարկությունների հնարավորություններին, որոնց համար թվային գործիքները կարող են ընդլայնել շուկայի հասանելիությունը և հաղորդակցության ուղիները՝ միաժամանակ առաջացնելով տեխնոլոգիական ու կազմակերպական նոր պահանջներ։ Էլեկտրոնային մարքեթինգի արդյունավետությունը դիտարկվում է նաև արդյունքների չափելիության, տվյալների վերլուծության և մարքեթինգային որոշումների հիմնավորման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մարքեթինգի, էլեկտրոնային առևտրի և թվային տնտեսության մոտեցումները՝ բացահայտելով Հայաստանում էլեկտրոնային մարքեթինգի զարգացման հիմնական խնդիրներն ու կազմակերպությունների թվային մարքեթինգային գործունեության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է հողալկալիական մետաղների սիլիկատային միացությունների ստացման ցածրջերմաստիճանային գործընթացների և դրանց ձևավորման ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ավանդական բարձր ջերմաստիճանային եղանակների համեմատ ավելի մեղմ ջերմային պայմաններում սիլիկատային կառուցվածքների առաջացման հնարավորություններն են, դրանց փուլային փոխակերպումները և ստացվող նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում սկզբնական բաղադրիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, մասնիկների կառուցվածքի և փոխազդեցության բնույթի ազդեցությունները սիլիկատային համակարգերի ձևավորման ընթացքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակցիոն գործընթացների ակտիվացմանը, միջանկյալ փուլերի առաջացմանը և այն գործոններին, որոնք կարող են նպաստել վերջնական նյութի ձևավորմանը համեմատաբար ցածր ջերմաստիճաններում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր հողալկալիական մետաղներ պարունակող համակարգերի համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու դրանց քիմիական բնույթի և իոնային առանձնահատկությունների ազդեցությունը սիլիկատային կառուցվածքների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված նյութերի փուլային կազմի, բյուրեղային կամ ամորֆ կառուցվածքի, ջերմային կայունության և այլ ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատումը։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու պինդ ֆազային և հարակից գործընթացներում նյութերի փոխակերպման մեխանիզմները և կապ հաստատելու սինթեզի ընդհանուր պայմանների ու վերջնական արտադրանքի հատկությունների միջև։ Ցածրջերմաստիճանային մոտեցումների ուսումնասիրությունը նյութագիտական նշանակություն ունի նաև էներգատարության նվազեցման և նպատակային հատկություններով անօրգանական նյութերի ստացման առավել արդյունավետ եղանակների որոնման տեսանկյունից։ Սիլիկատային համակարգերի հատկությունների վերաբերյալ ստացված գիտելիքները կարող են կարևոր լինել կերամիկական, ապակենման, կապակցող և այլ անօրգանական նյութերի գիտական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական քիմիայի, ֆիզիկական քիմիայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ հողալկալիական մետաղների սիլիկատների ձևավորման պայմանների, կառուցվածքի և հատկությունների միջև փոխկապակցվածությունները բացահայտելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի ագրարային ոլորտի վերափոխումների ընթացքում տնտեսական լծակների կիրառման նշանակության և արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ Արմավիրի մարզի գյուղատնտեսական համակարգի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում այն տնտեսական մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է կարգավորել և խթանել գյուղատնտեսական արտադրությունը, բարձրացնել տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության արդյունավետությունը և նպաստել գյուղական տնտեսության կայուն զարգացմանը։ Քննության են առնվում գնային, հարկային, վարկային, ներդրումային և ֆինանսական խթանման գործիքները, ինչպես նաև պետական աջակցության տարբեր մեխանիզմների ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրողների տնտեսական վարքագծի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ագրարային բարեփոխումների պայմաններում սեփականության և տնտեսավարման ձևերի փոփոխություններին, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորմանը, արտադրական ռեսուրսների օգտագործմանը և շուկայական հարաբերություններին հարմարվելու գործընթացներին։ Արմավիրի մարզի օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տնտեսական քաղաքականության ընդհանուր սկզբունքները դիտարկել կոնկրետ տարածքային պայմաններում՝ հաշվի առնելով մարզի գյուղատնտեսական մասնագիտացումը, հողային ու ջրային ռեսուրսները, արտադրական ենթակառուցվածքները և գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում է տնտեսական լծակների ազդեցությունը արտադրության ծավալների, արտադրողականության, ինքնարժեքի, եկամտաբերության և ներդրումային ակտիվության վրա։ Կարևորվում են նաև գյուղատնտեսական վարկավորման հասանելիության, ապահովագրական մեխանիզմների, պետական աջակցության և արտադրանքի շուկաների կազմակերպման խնդիրները՝ որպես գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսական կայունության վրա ազդող գործոններ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ագրարային քաղաքականության տարբեր փուլերում կիրառված տնտեսական կարգավորման մոտեցումների համեմատական գնահատում և դրանց կատարելագործման հնարավորությունների բացահայտում։ Տարածքային վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նաև գնահատելու, թե միասնական տնտեսական քաղաքականության գործիքներն ինչպես են դրսևորվում առանձին մարզի սոցիալ-տնտեսական և բնական պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, տարածաշրջանային զարգացման և տնտեսական կարգավորման մոտեցումները՝ բացահայտելով տնտեսական լծակների դերը գյուղատնտեսական բարեփոխումների արդյունավետ իրականացման և գյուղական տնտեսության զարգացման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է թյուրքական լեզուներում ընտանի կենդանիների անվանումների բառագիտական, ստուգաբանական և պատմահամեմատական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել կենդանանունների ծագումը, կառուցվածքը, իմաստային զարգացումը և տարբեր լեզուներում դրանց համապատասխանությունները։ Հետազոտության կենտրոնում ընտանի կենդանիներին վերաբերող բառապաշարային շերտն է, որը կարևոր նյութ է ոչ միայն լեզվական համակարգերի, այլև թյուրքալեզու ժողովուրդների ավանդական տնտեսության, կենցաղի և մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Քննության են առնվում տարբեր կենդանատեսակների, դրանց սեռի, տարիքի, արտաքին հատկանիշների և տնտեսական նշանակության հետ կապված անվանումները՝ համադրելով տարբեր թյուրքական լեզուներում ու բարբառներում պահպանված ձևերը։ Պատմահամեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու ընդհանուր թյուրքական ծագում ունեցող բառերը, հետագա լեզվական զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերակները և այլ լեզուներից կատարված փոխառությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հնչյունական համապատասխանություններին և այն փոփոխություններին, որոնց հետևանքով նույն պատմական հիմքից առաջացած բառերը տարբեր լեզուներում ստացել են տարբեր արտասանական ու ձևաբանական տեսք։ Ստուգաբանական քննությունը կարող է նպաստել բառերի ավելի հին ձևերի վերականգնմանը և դրանց սկզբնական իմաստների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև կենդանանունների իմաստային զարգացումները, փոխաբերական կիրառությունները և դրանց հիմքով ստեղծված դարձվածային կամ ածանցյալ միավորները։ Լեզվական նյութը կարող է համադրվել պատմական, ազգագրական և մշակութաբանական տվյալների հետ, քանի որ ընտանի կենդանիների անվանումների բազմազանությունը հաճախ արտացոլում է անասնապահության առանձնահատկությունները և կենդանիների դերը ավանդական հասարակության մեջ։ Տարբեր լեզուների տվյալների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս նաև որոշելու բառապաշարային ընդհանրությունների և տեղային առանձնահատկությունների աշխարհագրական տարածվածությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է թյուրքագիտության, պատմահամեմատական լեզվաբանության, ստուգաբանության և լեզվամշակութաբանության մոտեցումները՝ ընտանի կենդանիների անվանումների միջոցով բացահայտելով թյուրքական լեզուների բառապաշարի պատմական զարգացման և մշակութային փոխազդեցությունների մի շարք օրինաչափություններ։