1. Տնտեսա-մաթեմատիկական մեթոդների դերը սոցիալ-տնտեսական համակար•երի կառավարման մեջ

Культура

Հրատարակությունը մշակույթի և արվեստի բնագավառին վերաբերող ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատու է, որի նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակութային և արվեստային կյանքին վերաբերող նոր գրականությունը։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվելու տվյալ ժամանակահատվածում լույս տեսած կամ շրջանառության մեջ գտնվող համապատասխան գրքերի, ժողովածուների, հոդվածների, ուսումնասիրությունների և այլ հրատարակությունների շարքում։ Նյութը կարող է ընդգրկել հայ մշակույթի, գրականության, կերպարվեստի, երաժշտության, թատրոնի, կինոյի, ճարտարապետության, ժողովրդական արվեստի և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկություններ։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունը գրականության ընթացիկ հաշվառումն ու համակարգումն է, ինչը հնարավորություն է տալիս հետևողականորեն հետևելու մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների զարգացմանը։ Մատենագիտական նկարագրությունների միջոցով այն դյուրացնում է անհրաժեշտ գրականության որոնումը, ընտրությունը և հետագա օգտագործումը գիտական, կրթական կամ մասնագիտական նպատակներով։ Տեղեկատուն արժեքավոր աղբյուր է նաև տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական հրատարակչական գործընթացների ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է ոլորտում ստեղծվող և տարածվող գրականության թեմատիկ բազմազանությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանագետներին, մատենագետներին, մշակութաբաններին, արվեստաբաններին, գրականագետներին, պատմաբաններին, ուսանողներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և հայկական մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ գրականություն որոնող բոլոր ընթերցողներին։

Медицина

Այս գիտաբժշկական հետազոտությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում քաղցկեղի էպիդեմիոլոգիայի ուսումնասիրությանը և հակաքաղցկեղային պայքարի համակարգի օպտիմալացման ուղիների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են չարորակ նորագոյացությունների տարածվածության հիմնական ցուցանիշները, հիվանդացության և մահացության կառուցվածքը, ինչպես նաև տարբեր տարիքային և սոցիալական խմբերում հիվանդության դինամիկան։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ռիսկի գործոնները՝ ներառյալ շրջակա միջավայրի ազդեցությունը, ապրելակերպը, գենետիկ նախատրամադրվածությունը և բժշկական ծառայությունների հասանելիությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վաղ ախտորոշման համակարգերի արդյունավետությանը, սկրինինգային ծրագրերի ներդրմանը, բուժման մատչելիությանը և առողջապահական համակարգի կազմակերպական խնդիրներին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև միջազգային փորձը և քաղցկեղի դեմ պայքարի ռազմավարական մոտեցումները՝ ընդգծելով կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման և համալիր բուժման դերը հիվանդության բեռի նվազեցման գործում։ Հեղինակը առաջարկում է առողջապահական քաղաքականության կատարելագործման ուղղություններ՝ ուղղված տվյալների հավաքագրման համակարգերի բարելավմանը, մասնագիտացված կենտրոնների զարգացմանը և հանրային առողջապահության ծրագրերի ընդլայնմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է ուռուցքաբանների, համաճարակաբանների, առողջապահության կազմակերպիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է կանանց անձնային առանձնահատկությունների և սեռական ոլորտի խանգարումների միջև հնարավոր կապի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով հոգեբանական գործոնների դերը նման խնդիրների առաջացման և պահպանման գործընթացում։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ սեռական ֆունկցիաների վրա կարող են ազդել ոչ միայն ֆիզիոլոգիական և հորմոնալ գործոնները, այլև անձի հոգեբանական առանձնահատկությունները, հուզական վիճակը, միջանձնային հարաբերությունները, սթրեսային փորձառությունները և սեփական մարմնի ու սեռականության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կանանց անհատական և անձնային այն գծերը, որոնք որոշակի պայմաններում կարող են կապված լինել սեռական արձագանքի խանգարումների կամ դրանց նկատմամբ ավելի բարձր խոցելիության հետ։ Ուշադրություն կարող է դարձվել տագնապայնությանը, հուզական անկայունությանը, ինքնագնահատականին, ինքնավստահությանը, վերահսկողության պահանջին, միջանձնային զգայունությանը և այլ հոգեբանական բնութագրերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական գործոնների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը։ Սեռական ոլորտի խնդիրները հաճախ կարող են ունենալ բազմագործոն բնույթ, և դրանց առաջացման հարցում կարող են միաժամանակ դեր ունենալ օրգանական վիճակը, հորմոնային փոփոխությունները, դեղորայքի ազդեցությունը, հարաբերությունների որակը, հոգեբանական լարվածությունը և անձի անհատական առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով աշխատանքը հնարավորություն է տալիս խնդիրը դիտարկել ոչ թե մեկ պատճառի, այլ փոխկապակցված գործոնների ամբողջության շրջանակում։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել կանանց հոգեսեռական զարգացման, սեռական ինքնության ձևավորման և ինտիմ հարաբերությունների նկատմամբ վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը։ Մանկության և պատանեկության շրջանում ձևավորված պատկերացումները, ընտանիքի և սոցիալական միջավայրի ազդեցությունը, սեռական դաստիարակությունը և մշակութային նորմերը կարող են հետագայում արտահայտվել սեռական վարքի, զուգընկերոջ հետ փոխհարաբերությունների և սեփական սեռական պահանջների ընկալման մեջ։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել հոգեբանական թեստավորման և հարցման մեթոդներ՝ անձնային հատկանիշների, հուզական վիճակի, միջանձնային հարաբերությունների և սեռական ֆունկցիայի առանձնահատկությունների գնահատման նպատակով։ Ստացված տվյալների համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հնարավոր վիճակագրական կապերը և որոշել, թե որ հոգեբանական առանձնահատկություններն են առավել հաճախ հանդիպում ուսումնասիրվող խմբում։ Միաժամանակ նման կապերը պետք է մեկնաբանվեն զգուշությամբ, քանի որ անձնային որոշակի գծի առկայությունը ինքնին չի նշանակում սեռական խանգարման անխուսափելի զարգացում։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կարող է կապված լինել կանանց սեռական առողջության խնդիրների ավելի ամբողջական գնահատման և հոգեբանական աջակցության անհատականացված մոտեցումների մշակման հետ։ Հոգեբանական գործոնների վաղ հայտնաբերումը կարող է նպաստել համապատասխան մասնագետների՝ հոգեբանների, հոգեթերապևտների, գինեկոլոգների և սեքսոլոգների համատեղ աշխատանքի արդյունավետությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բժշկական հոգեբաններին, կլինիկական հոգեբաններին, հոգեթերապևտներին, գինեկոլոգներին, սեքսոլոգներին և կանանց հոգեսեռական առողջության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կանանց սեռական առողջության խնդիրները դիտարկում է կենսահոգեսոցիալական մոտեցման շրջանակում՝ ընդգծելով անձնային և հուզական գործոնների հնարավոր դերը և դրանց գնահատման նշանակությունը կանխարգելիչ ու համալիր մասնագիտական աշխատանքի համար։

Экономика

Ֆիրմայի ղեկավարման ճիշտ տարբերակի ընտրությունը կարևոր որոշում է, որը ուղղակիորեն ազդում է կազմակերպության արդյունավետության, կայունության և զարգացման վրա։ Ղեկավարման մոդելը պետք է ընտրվի՝ հաշվի առնելով ֆիրմայի չափը, գործունեության ոլորտը, աշխատակիցների մասնագիտական մակարդակը, շուկայի մրցակցային պայմանները և նպատակային ռազմավարությունը։ Գոյություն ունեն ղեկավարման տարբեր մոտեցումներ՝ կենտրոնացված, ապակենտրոնացված, ավտորիտար, դեմոկրատական և խառը մոդելներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Կենտրոնացված ղեկավարման դեպքում որոշումները կայացվում են վերևից, ինչը ապահովում է վերահսկողություն և կարգապահություն, սակայն կարող է դանդաղեցնել գործընթացները։ Ապակենտրոնացված համակարգը տալիս է ստորաբաժանումներին ավելի մեծ ինքնուրույնություն, ինչը բարձրացնում է ճկունությունը և արագ արձագանքելու ունակությունը շուկայի փոփոխություններին։ Դեմոկրատական մոտեցումը խթանում է աշխատակիցների ներգրավվածությունը և ստեղծագործականությունը, իսկ ավտորիտար մոդելը արդյունավետ է ճգնաժամային կամ խիստ կարգապահություն պահանջող իրավիճակներում։ Ճիշտ ընտրության համար անհրաժեշտ է նաև գնահատել մարդկային ռեսուրսների մոտիվացիան, հաղորդակցության համակարգը և վերահսկողության մեխանիզմները, որպեսզի ապահովվի աշխատանքի համակարգվածություն և նպատակների արդյունավետ իրականացում։ Ընդհանուր առմամբ, ֆիրմայի ղեկավարման ճիշտ տարբերակի ընտրությունը պետք է հիմնված լինի հավասարակշռված վերլուծության վրա՝ համադրելով արդյունավետությունը, ճկունությունը և երկարաժամկետ զարգացման հնարավորությունները։

Медицина

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է կյանքի առաջին տարվա երեխաների սեպսիսի ժամանակ էրիթրոցիտների թաղանթներում լիպիդային նյութափոխանակության խանգարումները և դրանց հնարավոր կարգավորման ուղիները՝ կենտրոնանալով բջջային մակարդակում ընթացող կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների վրա։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են սեպտիկ վիճակում զարգացող բորբոքային և թունավոր գործընթացները ազդում էրիթրոցիտների մեմբրանների լիպիդային կազմի վրա՝ առաջացնելով ֆոսֆոլիպիդների, խոլեստերինի և ճարպաթթուների հարաբերակցության խախտումներ, որոնք կարող են նվազեցնել բջջային թաղանթների կայունությունը և խաթարել թթվածնի փոխադրման արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օքսիդատիվ սթրեսի դերին, որը նպաստում է մեմբրանային լիպիդների պերօքսիդացմանը և բջջային դեֆորմացիայի առաջացմանը, ինչն էլ խորացնում է հյուսվածքային հիպօքսիան և հիվանդության ծանր ընթացքը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև հնարավոր թերապևտիկ մոտեցումները, որոնք ուղղված են լիպիդային փոխանակության կարգավորմանը՝ ներառյալ հակաօքսիդանտային բուժումը, մեմբրանապաշտպան միջոցների կիրառումը և նյութափոխանակային աջակցության ռազմավարությունները։ Միաժամանակ ներկայացվում են լաբորատոր հետազոտական մեթոդները, որոնք օգտագործվում են մեմբրանային լիպիդների կազմի գնահատման և դինամիկ փոփոխությունների վերահսկման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ընդգծում է, որ էրիթրոցիտների մեմբրանային լիպիդների խանգարումները կարևոր դեր ունեն սեպսիսի պաթոգենեզում, և դրանց ուղղումը կարող է բարելավել կլինիկական ելքը կյանքի առաջին տարվա երեխաների մոտ։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է հուզական ինտելեկտի զարգացման անհատական նախադրյալների և դրա դրսևորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչ անհատական, հոգեբանական և սոցիալական գործոններ են նպաստում մարդու՝ սեփական և ուրիշների հույզերը ճանաչելու, հասկանալու, կառավարելու և դրանց համապատասխան արձագանքելու կարողությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հուզական ինտելեկտը դիտարկվում է որպես անձի կարևոր հոգեբանական ռեսուրս, որը կարող է նշանակալի դեր ունենալ միջանձնային հարաբերությունների, հաղորդակցության արդյունավետության, սոցիալական հարմարման, ինքնակարգավորման և վարքագծի կառավարման գործընթացներում։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում անհատական տարբերություններին՝ կապված խառնվածքի, ինքնագնահատականի, ինքնավերահսկման, կարեկցանքի, հաղորդակցական կարողությունների, սոցիալական փորձի և անձնային այլ առանձնահատկությունների հետ։ Կարևոր ուղղություն է հուզական ինտելեկտի հիմնական բաղադրիչների առանձնացումը և դրանց դրսևորման գնահատումը։ Դրանց շարքում կարող են ուսումնասիրվել սեփական հույզերի ճանաչումն ու ըմբռնումը, հուզական ինքնակարգավորումը, ուրիշների հուզական վիճակների ընկալումը, կարեկցանքը, սոցիալական փոխազդեցությունների արդյունավետ կառավարումը և համապատասխան արձագանքի ընտրությունը։ Հետազոտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել հուզական ինտելեկտի մակարդակը, այլև բացահայտել դրա ձևավորման և զարգացման հետ կապված անհատական նախադրյալների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև հոգեբանական գնահատման մեթոդների կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է չափել հուզական ինտելեկտի տարբեր բաղադրիչները, համեմատել տարբեր խմբերի ցուցանիշները և բացահայտել դրանց միջև առկա օրինաչափությունները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կրթական միջավայրում, մասնագիտական գործունեության ընթացքում, անձնային զարգացման ծրագրերում և հոգեբանական խորհրդատվության ոլորտում, քանի որ հուզական կարողությունների զարգացումը կարող է նպաստել ավելի արդյունավետ հաղորդակցությանը, կոնֆլիկտների կարգավորմանը և սոցիալական փոխհարաբերությունների բարելավմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հոգեբաններին, մանկավարժներին, սոցիալական աշխատողներին, մարդկային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և անձի հոգեբանական զարգացման ու հուզական ինտելեկտի խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։