Անգլերեն-հայերեն համառոտ բառարան, հատոր Ա

Mathematics

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է J/ψ մասնիկի ֆոտոծնման գործընթացի հետազոտությանը՝ CLAS12 դետեկտորի կիրառմամբ, ընդգծելով քվանտաքրոմոդինամիկայի (QCD) ոչ պերտուրբատիվ ռեժիմներում գործող ուժեղ փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը վերլուծում է բարձր էներգիաների ֆոտոն–նուկլոն փոխազդեցությունների մեխանիզմները, J/ψ-ի առաջացման կրճատական և դիֆրակցիոն ալիքների ներդրումը, ինչպես նաև գլյուոնային դաշտերի կառուցվածքի վերաբերյալ տեղեկատվության ստացման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձարարական տվյալների հավաքագրման և վերականգնման մեթոդներին CLAS12 սպեկտրոմետրում, մասնիկների հետագծման, նույնականացման և կինեմատիկ վերակառուցման ալգորիթմներին, ինչպես նաև ֆոնային գործընթացների ճնշման ռազմավարություններին։ Ուսումնասիրությունը ներառում է տեսական մոդելների և փորձարարական արդյունքների համեմատական վերլուծություն, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի խորքային պատկերացում կազմել նուկլոնի կառուցվածքի և ուժեղ փոխազդեցության դինամիկայի մասին բարձր էներգիաների տիրույթում։ Աշխատությունը կարևոր է մասնիկների ֆիզիկայի, միջուկային ֆիզիկայի և փորձարարական բարձր էներգիայի ֆիզիկայի հետազոտողների համար՝ նպաստելով QCD-ի կառուցվածքային ասպեկտների ուսումնասիրությանը և ժամանակակից դետեկտորային տեխնոլոգիաների զարգացմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսական համակարգում կոռուպցիայի դրսևորումների ուսումնասիրությանը և դրա մակարդակի գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումների մշակման հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են կոռուպցիայի տնտեսական բնույթը, առաջացման հիմնական պատճառները, ինստիտուցիոնալ նախադրյալները և ազդեցությունը տնտեսական գործընթացների արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոռուպցիոն երևույթների քանակական ու որակական գնահատման հնարավորություններին, դրանց չափելիության սահմանափակումներին, ինչպես նաև տնտեսական և վիճակագրական ցուցանիշների միջոցով կոռուպցիայի տարածվածության ու հետևանքների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրվում են պետական կառավարման, գործարար միջավայրի, հանրային ֆինանսների բաշխման և տնտեսական հարաբերությունների թափանցիկության հետ կապված գործոնները։ Անդրադարձ է կատարվում կոռուպցիայի ազդեցությանը ներդրումային ակտիվության, մրցակցային պայմանների, պետական բյուջեի եկամուտների, ռեսուրսների բաշխման և տնտեսական աճի վրա։ Կարևորվում են գնահատման մեթոդի տեսական հիմնավորումը, համապատասխան ցուցանիշների ընտրությունը, տվյալների հավաքագրման և մշակման սկզբունքները, ինչպես նաև ստացված արդյունքների մեկնաբանման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են տնտեսամաթեմատիկական և վիճակագրական վերլուծության գործիքների կիրառման հեռանկարները՝ կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման և տնտեսական համակարգի գործունեության օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Philosophy

Karl Jaspers-ի «Փիլիսոփայական հավատք» (1948) աշխատությունը ներկայացնում է մարդու գոյության, իմաստի և հավատքի փիլիսոփայական ըմբռնման փորձ՝ առանձնացնելով այն կրոնական դոգմատիկ հավատքից։ Յասպերսը փորձում է ցույց տալ, որ փիլիսոփայական հավատքը չի հիմնվում բացարձակ ճշմարտությունների կամ հայտնության վրա, այլ ծնվում է մարդու ինքնուրույն մտածողությունից, ներքին փորձից և գոյության սահմանային իրավիճակների գիտակցումից, ինչպիսիք են տառապանքը, մահը, մեղքը և պայքարը։ Նրա կարծիքով մարդը չի կարող ամբողջությամբ ճանաչել գոյության վերջնական հիմքը գիտական կամ ռացիոնալ միջոցներով, սակայն կարող է դրան մոտենալ փիլիսոփայական անդրադարձի միջոցով, որը բաց է, քննադատական և երբեք վերջնական ձև չստացող։ Այս աշխատության մեջ կարևոր տեղ ունի «տրանսցենդենցիայի» գաղափարը, որը նշանակում է մարդու սահմանափակ գոյությունից անդին գտնվող իրականություն, որի նկատմամբ մարդը կարող է ունենալ միայն խորհրդանշական և ոչ ամբողջական ըմբռնում։ Յասպերսը նաև ընդգծում է հաղորդակցության նշանակությունը մարդկանց միջև՝ որպես ճշմարտության բացահայտման կարևոր միջոց, քանի որ իրական փիլիսոփայական մտածողությունը հնարավոր է միայն ազատ և անկեղծ երկխոսության մեջ։ «Փիլիսոփայական հավատք»-ը առանձնանում է նրանով, որ փորձում է կամուրջ ստեղծել գիտության, կրոնի և փիլիսոփայության միջև՝ առաջարկելով հավատքի մի ձև, որը չի հակասում բանականությանը, այլ հիմնվում է նրա սահմանների գիտակցման վրա։ Ընդհանուր առմամբ, այս աշխատությունը մարդու գոյության իմաստի որոնման փորձ է ժամանակակից աշխարհի պայմաններում՝ ընդգծելով ազատ մտածողության և ներքին պատասխանատվության կարևորությունը։

Medicine

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է սրտամկանի սուր ինֆարկտի շրջանում ձախ փորոքի կծկողական պահուստի գնահատման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ դոբուտամինային սթրես-էխոկարդիոգրաֆիայի կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե որքան տեղեկատվական և արդյունավետ կարող է լինել դեղաբանական սթրես-թեստը սրտամկանի ֆունկցիոնալ վիճակի, ձախ փորոքի կծկողականության և վնասված սրտամկանի վերականգնման ներուժի գնահատման համար։ Աշխատանքում սրտամկանի ինֆարկտը դիտարկվում է որպես սրտանոթային համակարգի ծանր ախտաբանական վիճակ, որի հետևանքով սրտամկանի որոշ հատվածներում առաջանում է արյան մատակարարման սուր խանգարում և կարող է ձևավորվել կծկողական ֆունկցիայի նվազում։ Ինֆարկտից հետո ձախ փորոքի աշխատանքի գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի հիվանդության ընթացքի, հնարավոր բարդությունների և հետագա վերականգնման կանխատեսման համար։ Հետազոտության կենտրոնական հասկացություններից մեկը կծկողական պահուստն է, որը բնութագրում է սրտամկանի՝ լրացուցիչ ծանրաբեռնվածության պայմաններում կծկողական ակտիվությունը մեծացնելու կարողությունը։ Կծկողական պահուստի պահպանված լինելը կարող է վկայել սրտամկանի որոշ հատվածների կենսունակության և ֆունկցիոնալ վերականգնման հնարավորության մասին, մինչդեռ դրա արտահայտված նվազումը կարող է կապված լինել ավելի խորքային կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վնասման հետ։

Informatics

Գիտական աշխատությունը նվիրված է բիզնես գործընթացների օպտիմալացման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ կրթական համակարգի կազմակերպման և կառավարման առանձնահատկությունների օրինակով։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ժամանակակից մոտեցումները, գործընթացային կառավարման սկզբունքները, կառավարչական որոշումների ընդունման մեխանիզմները և կրթական հաստատությունների գործունեության կատարելագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բիզնես գործընթացների հասկացությանը, դրանց դասակարգմանը, կառուցվածքային բաղադրիչներին, փոխկապակցվածությանը և կազմակերպության ռազմավարական նպատակների իրականացման գործում ունեցած նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են կրթական համակարգում իրականացվող հիմնական, օժանդակ և կառավարչական գործընթացները, մասնավորապես՝ ուսումնական գործունեության պլանավորումը, ընդունելության կազմակերպումը, կրթական ծրագրերի մշակումը, դասացուցակների կազմումը, ուսանողների և սովորողների առաջադիմության հաշվառումը, մարդկային ռեսուրսների կառավարումը, ֆինանսական պլանավորումը և տեղեկատվական հոսքերի կազմակերպումը։ Քննության են առնվում կրթական հաստատությունների կառավարման առանձնահատկությունները, կազմակերպական կառուցվածքի ազդեցությունը աշխատանքային գործընթացների արդյունավետության վրա, ինչպես նաև վարչական և ուսումնական ստորաբաժանումների միջև փոխգործակցության կատարելագործման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բիզնես գործընթացների վերլուծության և մոդելավորման մեթոդների ուսումնասիրությունը, դրանց կիրառումը կրթական կազմակերպությունների գործունեության նկարագրման, գնահատման և վերակազմակերպման նպատակով։ Դիտարկվում են գործընթացների գրաֆիկական ներկայացման, գործառույթների հաջորդականության սահմանման, պատասխանատվության բաշխման, ռեսուրսների օգտագործման և աշխատանքային գործողությունների ժամանակային ու ծախսային բնութագրերի գնահատման մոտեցումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գործընթացների իրականացման ընթացքում առաջացող կրկնվող գործողությունների, տեղեկատվական անհամապատասխանությունների, վարչարարական բարդությունների և կազմակերպական խոչընդոտների բացահայտմանը։ Կարևորվում են օպտիմալացման չափանիշների ընտրությունը, արդյունավետության գնահատման ցուցանիշների սահմանումը, ծախսերի նվազեցման, ժամանակի խնայողության և ծառայությունների որակի բարելավման հնարավորությունների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման ալգորիթմների, համակարգային վերլուծության և որոշումների աջակցման մեթոդների կիրառմանը՝ կրթական համակարգի կառավարչական խնդիրների լուծման համատեքստում։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և թվային կառավարման համակարգերի ներդրման հնարավորությունները, կրթական հաստատությունների տեղեկատվական ենթակառուցվածքների զարգացումը, տվյալների հավաքագրման և մշակման ավտոմատացումը, ինչպես նաև էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության կազմակերպումը։ Ուսումնասիրվում են կրթության կառավարման տեղեկատվական համակարգերի, ուսուցման կառավարման հարթակների, տվյալների շտեմարանների և վերլուծական գործիքների կիրառման հնարավորությունները՝ գործընթացների թափանցիկության, վերահսկելիության և արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Քննարկվում են նաև կրթական կազմակերպություններում փոփոխությունների կառավարման հիմնախնդիրները, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման կազմակերպական պայմանները, աշխատակիցների մասնագիտական պատրաստվածության նշանակությունը և կառավարչական նոր մոտեցումների նկատմամբ հարմարվողականության ապահովումը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում կրթական ծառայությունների մատուցման գործընթացների որակի գնահատման, սովորողների և դասավանդողների կարիքների հաշվառման, վարչական ծառայությունների մատչելիության բարձրացման և կրթական հաստատությունների գործունեության շարունակական կատարելագործման հարցերը։ Հետազոտության շրջանակներում կարող են դիտարկվել գործընթացների օպտիմալացման տարբեր ռազմավարություններ, դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները, ինչպես նաև կրթական համակարգի առանձնահատկություններին համապատասխան մեթոդների ընտրության սկզբունքները։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ կրթական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության գնահատումը չի կարող սահմանափակվել միայն տնտեսական ցուցանիշներով, այլ պետք է հաշվի առնի նաև կրթության որակը, ուսուցման արդյունքները, ծառայությունների հասանելիությունը և հասարակական նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել կրթական հաստատությունների կառավարման գործընթացների համակարգմանը, կազմակերպական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, վարչարարական գործողությունների պարզեցմանը, թվային կառավարման գործիքների զարգացմանը և կառավարչական որոշումների գիտական հիմնավորվածության բարձրացմանը։ Հետազոտությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել կառավարման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, կրթության կազմակերպիչների, կրթական հաստատությունների ղեկավարների, բիզնես վերլուծաբանների, համակարգային վերլուծության և օպտիմալացման մեթոդների հետազոտողների, ծրագրավորողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական, տեխնիկական ու մանկավարժական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։

History

Հայ ժողովրդի պատմությանը, անցյալին և ազգային հիշողությանը վերաբերող պատմությունների ու զրույցների այս ժողովածուն ներկայացնում է հայ ազգի պատմական կյանքի, մշակութային ժառանգության և ազգային ինքնության հետ կապված նյութեր՝ դրանք միավորելով պատմողական ու ճանաչողական ընդհանուր ուղղվածության ներքո։ Վերնագրի օսմաներեն բնագիրը՝ «Գյուլզարի թեավարիխ, հայ միլլեթինէ տայիր հիքեայէլէր իլէ տօնանմիշ», մատնանշում է հայ ազգին վերաբերող պատմությունների միջոցով հարստացված պատմական բովանդակություն։ Աշխատության հիմնական նշանակությունը հայ ժողովրդի անցյալի վերաբերյալ տեղեկությունների, հիշատակությունների և պատմական ավանդությունների ներկայացումն է՝ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով ազգային պատմության տարբեր դրսևորումներին։ Պատմական պատմությունների և զրույցների միջոցով հայ ժողովրդի անցյալը դիտարկվում է ոչ միայն քաղաքական իրադարձությունների ու ժամանակագրական զարգացումների տեսանկյունից, այլև ազգային կյանքի, հասարակական հարաբերությունների, մշակութային սովորույթների և հավաքական հիշողության համատեքստում։ Նման բնույթի գրականությունը կարևոր դեր է կատարում պատմական գիտելիքների տարածման գործում, քանի որ անցյալի մասին տեղեկությունները ներկայացնում է պատմողական ձևով՝ դրանք դարձնելով ավելի մատչելի և հետաքրքրական ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ Հայ ժողովրդի պատմական ինքնագիտակցության ձևավորման գործում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ազգային անցյալի մասին պահպանված պատմությունները, որոնք սերնդեսերունդ փոխանցել են ժողովրդի հիշողությունը, պատմական փորձը, ավանդույթներն ու մշակութային արժեքները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ճանաչելու ոչ միայն պատմական ժամանակաշրջանների ընդհանուր պատկերը, այլև այն հասարակական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել և զարգացել են ազգային սովորույթները, հավատալիքները, բարոյական պատկերացումները և ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Այս տեսանկյունից ժողովածուի պատմողական բնույթը կարևոր է պատմական գիտելիքի և ազգային ավանդության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատության վերնագրում գործածված «Գյուլզար» բառը՝ բառացիորեն ծաղկանոց կամ ծաղկաստան նշանակությամբ, կարող է ընկալվել որպես բազմազան պատմությունների և հիշատակությունների միավորված ամբողջության խորհրդանշական բնորոշում։ Հայ ազգին վերաբերող պատմությունների ընդգրկումը մատնանշում է ազգային թեմատիկայի առաջնայնությունը և հայ ժողովրդի պատմական ու մշակութային կյանքի ներկայացման ձգտումը։ Ժանրային առումով այն առնչվում է պատմական զրույցների, ազգագրական հիշատակությունների և պատմողական բնույթի ճանաչողական գրականության ավանդույթին, որտեղ պատմական նյութը ներկայացվում է ընթերցողի հետաքրքրությունը խթանող ձևով։ Նման ստեղծագործությունների կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ պատմական տեղեկությունները կարող են համադրվել ավանդական պատկերացումների, ժողովրդական հիշողության և մշակութային ժառանգության տարրերի հետ՝ ստեղծելով ազգային անցյալի ամբողջական ընկալման հնարավորություն։ 19-րդ դարի հայ իրականության մեջ հայ ժողովրդի պատմության և ազգային ինքնության վերաբերյալ գրականության տարածումը կապված էր ազգային զարթոնքի, պատմական գիտակցության զարգացման և կրթամշակութային կյանքի աշխուժացման հետ։ Հայ մտավորականությունը մեծ կարևորություն էր տալիս սեփական պատմության ճանաչմանը, ազգային ավանդույթների պահպանմանը և պատմական ժառանգության հանրահռչակմանը։ Վենետիկը, որպես Մխիթարյան միաբանության գործունեության և հայագիտական ուսումնասիրությունների կարևոր կենտրոն, առանձնահատուկ դեր ուներ հայ պատմագրության, բանասիրության, լեզվագիտության և գեղարվեստական գրականության զարգացման գործում։ Հայերեն և այլ լեզուներով հրատարակվող պատմական աշխատությունները նպաստում էին հայ ժողովրդի անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների տարածմանը ինչպես հայ հասարակության, այնպես էլ օտարալեզու ընթերցողների շրջանում։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ պատմական գրականության, ազգային հիշողության, պատմական զրույցների և 19-րդ դարի հայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ազգագրագետներին և ազգային պատմական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես հայ ժողովրդին վերաբերող պատմողական նյութերի և ազգային անցյալի ներկայացման ավանդույթների ուսումնասիրության աղբյուր։