Անցյալ կատարյալ ժամանակը հայերենում

Религия

«Մատյան ողբերգության»-ը հայ գրականության և հոգևոր մշակույթի բացառիկ ստեղծագործություններից է, որի կենտրոնում մարդու և Աստծո հարաբերությունն է՝ ներկայացված խորապես անձնական, անկեղծ և հուզական աղոթքի ձևով։ Գրիգոր Նարեկացին իր երկում արտահայտում է մարդկային հոգու ներքին պայքարը, մեղքի գիտակցումը, զղջումը, ինքնաքննությունը, Աստծո առաջ խոնարհվելու ձգտումը և աստվածային ողորմության ու փրկության հանդեպ անսասան հույսը։ Ստեղծագործությունը բաղկացած է աղոթական գլուխներից, որոնցում հեղինակը դիմում է Աստծուն՝ խոստովանելով մարդկային թուլությունները, արտահայտելով հոգևոր տագնապները և որոնելով մխիթարություն ու ներողամտություն։ Երկի առանձնահատկություններից են պատկերավոր և բազմաշերտ լեզուն, խորհրդանշական մտածողությունը, աստվածաշնչյան հարուստ հղումները, հռետորական դիմումները և բանաստեղծական արտահայտչականությունը։ Նարեկացին մարդկային ապրումները վերածում է համամարդկային հոգևոր փորձառության՝ անդրադառնալով խղճի, պատասխանատվության, տառապանքի, հավատքի, հույսի և սիրո հիմնարար հարցերին։ Ստեղծագործությունը միաժամանակ աղոթք է, ինքնաճանաչման ուղի և աստվածաբանական խորհրդածություն, որտեղ մարդու անկատարության գիտակցումը զուգակցվում է աստվածային բարության հանդեպ վստահության հետ։ Այն մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ հոգևոր կյանքի, աղոթական ավանդույթի, գրական լեզվի և բանաստեղծական մտածողության զարգացման վրա՝ դառնալով հայ մշակութային ինքնության կարևորագույն արժեքներից մեկը։

История

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի հինգերորդ նիստի արձանագրությունը՝ ամրագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկման ներկայացված հարցերն ու պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական և քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության ու հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է ծանոթանալ ժողովի օրակարգին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու համայնքային կառավարման առանձնահատկությունները, հասարակական խնդիրների քննարկման եղանակները և ներկայացուցչական մարմնի դերը հայության կազմակերպական կյանքում։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական խոսքի և վարչական գրագրության լեզվական առանձնահատկությունները՝ կարևոր նյութ դառնալով պատմական ու լեզվաբանական հետազոտությունների համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս հրատարակությունը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովի գործունեության հաջորդականությունը և հետևելու քննարկվող հարցերի զարգացմանը։ Այն արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքի ուսումնասիրության համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է սեյսմիկ ազդեցությունների պայմաններում շերտավոր ռետինամետաղական սեյսմամեկուսիչ հենարանների մեխանիկական վարքագծի, դեֆորմացիոն առանձնահատկությունների և արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են շենքերի և ինժեներական կառույցների սեյսմակայունության բարձրացման ժամանակակից մոտեցումները, հիմքային սեյսմամեկուսացման սկզբունքները և ռետինամետաղական հենարանների դերը երկրաշարժերի հետևանքով առաջացող դինամիկական բեռնվածքների նվազեցման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռետինե և մետաղական շերտերի համատեղ աշխատանքին, դրանց ֆիզիկամեխանիկական հատկություններին, ուղղահայաց և հորիզոնական բեռնվածքների նկատմամբ դիմադրությանը, ինչպես նաև դեֆորմացիաների զարգացման օրինաչափություններին։ Ուսումնասիրվում են հենարանների կոշտության, ճկունության, էներգիայի ցրման ունակության և տատանումների մարման առանձնահատկությունները տարբեր սեյսմիկ ազդեցությունների պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում նյութերի ոչ գծային վարքագծի, կրկնվող բեռնվածքների, հիստերեզիսային երևույթների և հենարանների կայունության գնահատման խնդիրներին։ Կարևորվում են փորձարարական հետազոտությունների, հաշվարկային մոդելավորման և կառուցվածքային վերլուծության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ սեյսմամեկուսիչ համակարգերի աշխատանքը կանխատեսելու և դրանց նախագծային պարամետրերը հիմնավորելու նպատակով։ Դիտարկվում են նաև ռետինամետաղական հենարանների երկրաչափական չափերի, շերտերի հարաբերակցության և նյութական հատկությունների ազդեցությունները դրանց կրողունակության ու շահագործման հուսալիության վրա։ Հետազոտության թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի բարձր սեյսմիկ վտանգավորություն ունեցող տարածաշրջաններում, այդ թվում՝ Հայաստանում, շենքերի և ենթակառուցվածքների անվտանգության բարձրացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել շինարարական ինժեներների, սեյսմակայուն շինարարության մասնագետների, կոնստրուկտորների, նյութագետների, հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Сельское хозяйство

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գյուղատնտեսական ապահովագրության համակարգի ձևավորման, զարգացման և արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների վերլուծությանը Հայաստան-ում։ Աշխատությունում քննարկվում են գյուղատնտեսական ռիսկերի առանձնահատկությունները՝ պայմանավորված կլիմայական անկայունությամբ, բնական աղետների հաճախականությամբ, արտադրական տատանումներով և շուկայական անորոշություններով, որոնք զգալի ազդեցություն են ունենում գյուղացիական տնտեսությունների կայունության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ապահովագրական շուկայի զարգացման խոչընդոտներին՝ ներառյալ ֆինանսական գործիքների սահմանափակությունը, ռիսկերի գնահատման դժվարությունները, պետական աջակցության անհրաժեշտությունը և ապահովագրական մշակույթի ցածր մակարդակը։ Ուսումնասիրվում են նաև միջազգային փորձի օրինակներ և դրանց կիրառելիությունը տեղական պայմաններում։ Աշխատությունը առաջարկում է համակարգային լուծումներ՝ ներառյալ պետական-մասնավոր համագործակցության ընդլայնում, սուբսիդավորման մեխանիզմների կատարելագործում, տվյալահենք ռիսկերի գնահատման համակարգերի ներդրում և գյուղացիական տնտեսությունների իրազեկվածության բարձրացում։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է թրթռման ազդեցության պայմաններում հիպոթալամուսի վերին օպտիկական կորիզի նեյրոնային ակտիվության փոփոխությունների ուսումնասիրությանը և այդ փոփոխությունների հնարավոր շտկմանը ծայրահեղ բարձր հաճախականության էլեկտրամագնիսական ճառագայթման միջոցով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեության վրա երկարատև կամ ինտենսիվ մեխանիկական թրթռման ազդեցության խնդիրը, որը կարող է առաջացնել նյարդաֆիզիոլոգիական կարգավորման տարբեր խանգարումներ։ Վերին օպտիկական կորիզը հիպոթալամուսի կարևոր նեյրոէնդոկրին կառույցներից է, որի նեյրոնները մասնակցում են հիմնականում վազոպրեսինի և օքսիտոցինի սինթեզին ու նյարդահիպոֆիզային համակարգի գործունեության կարգավորմանը։ Այդ պատճառով տվյալ կառույցի ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու թրթռման ազդեցությունը ոչ միայն տեղային նեյրոնային ակտիվության, այլև օրգանիզմի նեյրոէնդոկրին և հոմեոստատիկ կարգավորման համակարգերի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նեյրոնների էլեկտրական ակտիվությունը տարբեր պայմաններում՝ դիտարկելով դրանց ինքնաբուխ ակտիվության հաճախականությունը, արտանետումների բնույթը, ռիթմիկությունը և թրթռման ազդեցությունից առաջացող ֆունկցիոնալ փոփոխությունները։ Հետազոտական կարևոր խնդիր է նաև պարզել, թե թրթռման ազդեցության ուժգնությունն ու տևողությունն ինչպես են անդրադառնում նեյրոնային պատասխանների վրա։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ֆունկցիոնալ փոփոխությունների դինամիկան և գնահատելու նյարդային համակարգի հարմարվողական կամ վնասակար արձագանքները։ Առանձին ուղղություն է կազմում ծայրահեղ բարձր հաճախականության էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ որպես առաջացած նեյրոֆիզիոլոգիական փոփոխությունների հնարավոր շտկման միջոց։ Այս համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել ճառագայթման տարբեր ռեժիմների ազդեցությունները նեյրոնների ակտիվության վերականգնման կամ փոփոխության վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև պարզել՝ արդյոք կիրառվող ազդեցությունը կարող է վերականգնել նեյրոնների ֆունկցիոնալ վիճակը մինչև թրթռման ազդեցությանը բնորոշ մակարդակները, և ինչպիսի պայմաններում է այդ ազդեցությունն առավել արտահայտված։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքը կարող է ներառել փորձարարական կենդանիների վրա իրականացվող նեյրոֆիզիոլոգիական ուսումնասիրություններ, հիպոթալամուսի համապատասխան հատվածի էլեկտրոֆիզիոլոգիական գրանցումներ, տարբեր ազդեցության ռեժիմների համեմատություն և ստացված տվյալների վիճակագրական վերլուծություն։ Թրթռման և էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցությունների հաջորդական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն յուրաքանչյուր գործոնի առանձին ազդեցությունը, այլև դրանց փոխազդեցությունը։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը կապված է սթրեսածին ֆիզիկական գործոնների նկատմամբ հիպոթալամուսային նեյրոնների արձագանքման մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնման հետ։ Գործնական տեսանկյունից արդյունքները կարող են օգտակար լինել արտադրական կամ տեխնոլոգիական միջավայրերում թրթռման ազդեցության պայմաններում աշխատող օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման և հնարավոր պաշտպանական կամ վերականգնողական մոտեցումների ուսումնասիրման համար։ Միաժամանակ նման էլեկտրամագնիսական ազդեցությունների կիրառման հնարավոր բուժական նշանակությունը պահանջում է համապատասխան չափաբաժինների, ազդեցության մեխանիզմների և անվտանգության մանրակրկիտ գնահատում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել նեյրոֆիզիոլոգներին, ֆիզիոլոգներին, կենսաֆիզիկոսներին, նյարդաբաններին, նեյրոէնդոկրին համակարգի հետազոտողներին, մասնագիտական բժշկության մասնագետներին, փորձարարական բժշկության ոլորտի գիտնականներին, ասպիրանտներին և համապատասխան կենսաբժշկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Математика

Այս աշխատությունը վերաբերում է աստղաֆիզիկայի և բազմամեսենջերային (multi-messenger) աստղագիտության ոլորտին՝ ուսումնասիրելով γ-ճառագայթումը (գամմա-ճառագայթում) Centaurus A ռադիոգալակտիկայից, բարձր էներգիաների նեյտրինոները գալակտիկական աղբյուրներից և ռադիոճառագայթման օպտիկական հետազոտությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ակտիվ գալակտիկական միջուկների և բարձր էներգիաների աստղաֆիզիկական պրոցեսների ֆիզիկական մեխանիզմները՝ համադրելով տարբեր սպեկտրալ տիրույթներից ստացված դիտարկումները։ Ուսումնասիրվում է Centaurus A-ի կառուցվածքը և էներգետիկ ակտիվությունը, մասնավորապես՝ ռելյատիվիստական շիթերի (jets) և սև խոռոչի շրջակայքում տեղի ունեցող ոչ ջերմային ճառագայթման գործընթացները, որոնք հանդիսանում են γ-ճառագայթման հիմնական աղբյուրներից մեկը։ Միաժամանակ վերլուծվում են բարձր էներգիաների նեյտրինոների հնարավոր գալակտիկական աղբյուրները՝ supernova մնացորդներ, pulsar wind nebulae և այլ տիեզերական արագացուցիչներ, որոնք կարող են արտադրել մասնիկներ մինչև PeV էներգիաների կարգի։ Օպտիկական հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է ռադիոճառագայթման տարածական կառուցվածքը և դրա կապը օպտիկական և բարձր էներգիական դիտարկումների հետ՝ նպատակ ունենալով հասկանալ ճառագայթման մեխանիզմների ամբողջական պատկերը։ Աշխատությունը հիմնվում է բազմամեսենջերային մոտեցման վրա, որը համադրում է γ-աստղագիտության, նեյտրինո աստղագիտության և ռադիոաստղագիտության տվյալները՝ տիեզերքի բարձր էներգետիկ երևույթների ավելի ամբողջական մոդելավորման համար։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից աստղաֆիզիկայի, մասնիկային աստղագիտության և տիեզերական ճառագայթման աղբյուրների բացահայտման համար։