«ԱՐԵՎ»– ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՀԵՔԻԱԹՆԵՐ-Սուրեն Քոչարյան

Economics

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության աշխատաշուկայի զարգացման միտումների ուսումնասիրությանը ետճգնաժամային փուլում։ Քննության են առնվում տնտեսական ճգնաժամից հետո զբաղվածության և գործազրկության դինամիկան, աշխատուժի առաջարկի ու պահանջարկի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև աշխատաշուկայի կառուցվածքային փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության տարբեր խմբերի զբաղվածության հնարավորություններին, աշխատատեղերի ստեղծման գործընթացներին, աշխատուժի մասնագիտական որակավորման և տնտեսության պահանջների համապատասխանության խնդիրներին։ Վերլուծվում են աշխատավարձերի, աշխատանքային միգրացիայի, ժողովրդագրական գործընթացների և տնտեսական ակտիվության ազդեցությունը աշխատաշուկայի զարգացման վրա։ Քննարկվում են նաև ճգնաժամի հետևանքների հաղթահարման պայմաններում զբաղվածության քաղաքականության, մասնագիտական կրթության ու վերապատրաստման և աշխատուժի մրցունակության բարձրացման նշանակությունը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու աշխատաշուկայում ձևավորվող հիմնական միտումները, առկա կառուցվածքային խնդիրները և դրանց կարգավորմանն ուղղված տնտեսական ու սոցիալական մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աշխատանքի տնտեսագիտության, զբաղվածության քաղաքականության, սոցիալական ոլորտի և մակրոտնտեսական գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու մասնագետների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է գերմանացի աստվածաբան, հոգևորական և եկեղեցական բարենորոգիչ Մարտին Լյութերի կյանքին, գործունեությանը և նրա անվան հետ անմիջականորեն կապված Ռեֆորմացիայի պատմությանը՝ ներկայացնելով եվրոպական կրոնական, հասարակական և մտավոր կյանքի այն նշանակալի շրջադարձը, որը խորապես փոխեց արևմտյան քրիստոնեության հետագա զարգացումը։ Գրքում լուսաբանվում են Լյութերի կյանքի և հոգևոր ձևավորման կարևոր հանգրվանները, նրա աստվածաբանական հայացքների ձևավորումը, կաթոլիկ եկեղեցու որոշ ուսմունքների ու գործելակերպերի նկատմամբ քննադատական դիրքորոշումը և եկեղեցական բարենորոգման շարժման առաջացումը։ Հատուկ նշանակություն ունի XVI դարի սկզբի Եվրոպայի կրոնական ու հասարակական իրավիճակի ներկայացումը, երբ կաթոլիկ եկեղեցու հեղինակության, հոգևորականության գործունեության, ինդուլգենցիաների վաճառքի և հավատքի ու փրկության վերաբերյալ աստվածաբանական պատկերացումների շուրջ առաջացած հակասությունները նպաստեցին լայնածավալ բարենորոգչական շարժման ձևավորմանը։ Լյութերի գործունեության առանցքային իրադարձություններից մեկը 1517 թվականին ինդուլգենցիաների վաճառքի դեմ ուղղված նրա հայտնի 95 թեզիսների հրապարակումն էր, որը դարձավ Ռեֆորմացիայի պատմական սկզբնավորման խորհրդանշական հանգրվանը։ Աշխատության պատմական բովանդակության կարևոր կողմերից է Լյութերի և կաթոլիկ եկեղեցու միջև ծավալված գաղափարական ու աստվածաբանական հակամարտության ներկայացումը, որի ընթացքում քննարկվում էին Սուրբ Գրքի հեղինակության, հավատքով արդարացման, աստվածային շնորհի, եկեղեցական ավանդության և հավատացյալի անձնական պատասխանատվության հիմնահարցերը։ Լյութերի ուսմունքի առանցքային դրույթներից էին փրկության՝ հավատքի միջոցով ընկալումը, Սուրբ Գրքի գերագույն հեղինակության սկզբունքը և հավատացյալի անմիջական հարաբերությունը Աստծո հետ։ Այս գաղափարները մարտահրավեր նետեցին միջնադարյան կաթոլիկ եկեղեցու հաստատված կառույցներին և հիմք հանդիսացան բողոքականության տարբեր ուղղությունների ձևավորման համար։ Գրքում ներկայացվող պատմական իրադարձությունների համատեքստում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև եկեղեցական ժողովները, աստվածաբանական բանավեճերը, քաղաքական իշխանությունների դիրքորոշումները և Եվրոպայի տարբեր տարածքներում բարենորոգչական գաղափարների տարածումը։ Ռեֆորմացիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական շարժում, այլև որպես եվրոպական քաղաքակրթության զարգացման վրա էական ազդեցություն ունեցած պատմական գործընթաց, որը նպաստեց եկեղեցու և պետության հարաբերությունների վերափոխմանը, կրթության ու գրագիտության տարածմանը, ազգային լեզուներով կրոնական գրականության զարգացմանը և անհատի դերի վերաիմաստավորմանը։ Մարտին Լյութերի գործունեության կարևոր ձեռքբերումներից էր նաև Աստվածաշնչի գերմաներեն թարգմանությունը, որը նշանակալի ազդեցություն ունեցավ գերմաներենի գրական ձևավորման, լեզվական միասնականության և կրոնական գիտելիքի ավելի լայն տարածման վրա։ Աշխատության գրական և պատմագրական առանձնահատկությունը պայմանավորված է կենսագրական ու պատմական նյութի համադրմամբ, որի շնորհիվ ընթերցողը հնարավորություն է ստանում անհատի գործունեությունը դիտարկելու իր ժամանակաշրջանի կրոնական, քաղաքական և մշակութային իրադարձությունների ընդհանուր համատեքստում։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև թեմայի լուսաբանումը հայ կաթոլիկ և Մխիթարյան մտավոր ավանդույթի տեսանկյունից, քանի որ Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր է ունեցել քրիստոնեական աստվածաբանության, եկեղեցական պատմության, համեմատական կրոնագիտության և հայերեն գիտակրթական գրականության զարգացման գործում։ Նման աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիների միջև պատմական ու դավանաբանական տարբերությունների ճանաչողության համար՝ հնարավորություն տալով հասկանալու քրիստոնեական աշխարհի ներսում ձևավորված գաղափարական հակասությունները և դրանց երկարաժամկետ հետևանքները։ Գիրքը արժեքավոր է եվրոպական միջնադարի և վաղ նոր շրջանի պատմությամբ, քրիստոնեության պատմությամբ, Ռեֆորմացիայի շարժմամբ, աստվածաբանությամբ և եկեղեցական հարաբերություններով հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես կարևոր աղբյուր հայերեն պատմական ու կրոնագիտական գրականության ուսումնասիրության, Մարտին Լյութերի պատմական դերի գնահատման և եվրոպական կրոնական վերափոխումների ազդեցությունը համաշխարհային ու հայկական մտավոր մշակույթի համատեքստում հասկանալու համար։

Biology

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է մշտական մագնիսական դաշտի ազդեցության հետազոտմանը խաղողի խխունջի նեյրոններում ընթացող կալցիումից կախված կենսաբանական գործընթացների վրա։ Աշխատությունում դիտարկվում են նյարդային բջիջների ֆունկցիոնալ ակտիվության կարգավորման մեխանիզմները, մասնավորապես կալցիումական իոնների դերը նեյրոնային գրգռելիության, ազդակների փոխանցման և ներբջջային ազդանշանային համակարգերի գործունեության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մագնիսական դաշտի ազդեցությանը կալցիումական հոսքերի, իոնային խողովակների աշխատանքի և նեյրոնների էլեկտրոֆիզիոլոգիական հատկությունների փոփոխությունների վրա։ Քննարկվում են նաև կենսաֆիզիկական մեխանիզմները, որոնց միջոցով արտաքին ֆիզիկական գործոնները կարող են ներգործել բջջային մակարդակի գործընթացների վրա՝ առաջացնելով ֆունկցիոնալ և կառուցվածքային փոփոխություններ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նեյրոֆիզիոլոգիայի, կենսաֆիզիկայի և մագնիսակենսաբանության ոլորտներում՝ նպաստելով նյարդային համակարգի կարգավորման մեխանիզմների ավելի խորը ըմբռնմանը։

Informatics

Տեղեկատվական անվտանգության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կենսաչափական տվյալների հիման վրա գաղտնաբառերի ձևավորման արդյունավետ մեթոդների մշակման և գնահատման խնդիրներին։ Քննության են առնվում անձի կենսաչափական հատկանիշների թվային ներկայացման, դրանցից կայուն և վերարտադրելի տվյալների առանձնացման, ինչպես նաև նույնականացման համակարգերում օգտագործման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաչափական նմուշների բնական փոփոխականության պայմաններում հուսալի գաղտնաբառերի ձևավորմանը, սխալների նվազեցմանը և տվյալների գաղտնիության պահպանմանը։ Վերլուծվում են կենսաչափական տեղեկատվության մշակման, հատկանիշների արդյունահանման, կոդավորման և պաշտպանված բանալիների ձևավորման տարբեր մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև ստացված մեթոդների արդյունավետության, կայունության, նույնականացման ճշգրտության և տեղեկատվական անվտանգության գնահատման չափանիշները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու կենսաչափական նույնականացման և գաղտնագրային մեխանիզմների համատեղ կիրառման հնարավորությունները՝ պաշտպանված մուտքի համակարգերի կատարելագործման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տեղեկատվական անվտանգության, կենսաչափական համակարգերի, տվյալների պաշտպանության և կիրառական գաղտնագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է տեքստերի համեմատման խնդիրների լուծման համար բջջային ավտոմատների սինթեզի տեսական և գործնական մոտեցումների ուսումնասիրմանը՝ հաշվողական կլաստերի միջավայրում դրանց արդյունավետ կիրառման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է տեքստային տվյալների մշակման և համեմատման ալգորիթմների կատարելագործման խնդիրը, որը հատկապես արդիական է մեծածավալ տեղեկատվության արագ վերլուծության, որոնման, կրկնությունների հայտնաբերման, տեքստերի նմանության որոշման և տվյալների ավտոմատ դասակարգման համակարգերում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են բջջային ավտոմատների կառուցման և սինթեզի սկզբունքները, դրանց վիճակների և անցումների կազմակերպման եղանակները, ինչպես նաև տեքստերի համեմատման գործընթացում ավտոմատացված հաշվարկների կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի ալգորիթմական լուծումների մշակմանը, որոնք կարող են արդյունավետորեն օգտագործել զուգահեռ հաշվարկների հնարավորությունները։ Հաշվողական կլաստերի միջավայրի կիրառումը հնարավորություն է տալիս բարդ և մեծածավալ տեքստային խնդիրները բաժանել առանձին ենթախնդիրների և դրանք մշակել միաժամանակ մի քանի հաշվողական հանգույցների միջոցով՝ կրճատելով հաշվարկների կատարման ժամանակը և բարձրացնելով համակարգի արտադրողականությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բջջային ավտոմատների սինթեզի գործընթացի օպտիմալացումը՝ հաշվի առնելով հիշողության օգտագործումը, հաշվարկային բարդությունը, տվյալների բաշխումը և կլաստերի հանգույցների միջև աշխատանքի արդյունավետ կազմակերպումը։ Տեքստերի համեմատման համար առաջարկվող մոտեցումները կարող են կիրառվել տարբեր չափերի և կառուցվածքի տեքստային զանգվածների մշակման ժամանակ՝ ներառյալ մեծածավալ տվյալների շտեմարանները, էլեկտրոնային փաստաթղթերը և տեղեկատվական համակարգերում պահպանվող տեքստային ռեսուրսները։ Աշխատությունը միավորում է ավտոմատների տեսության, ալգորիթմների, զուգահեռ և բաշխված հաշվարկների, ինչպես նաև տեքստային տվյալների մշակման գաղափարները՝ ձևավորելով միջառարկայական մոտեցում։ Կարևորվում է ոչ միայն տեսական մոդելի կառուցումը, այլև դրա գործնական իրագործման և արդյունավետության գնահատման խնդիրը, ինչը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր ալգորիթմական լուծումներ և բացահայտել դրանց կիրառման առավելություններն ու սահմանափակումները։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել համակարգչային գիտության, կիրառական մաթեմատիկայի, ծրագրավորման և բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական համակարգերի ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև ուսանողներին և հետազոտողներին, ովքեր զբաղվում են ալգորիթմների նախագծմամբ, տեքստերի ավտոմատ մշակմամբ, զուգահեռ հաշվարկներով և հաշվողական համակարգերի օպտիմալացմամբ։

Linguistics

Աշխատությունը ներկայացնում է հայկազյան լեզվի քերականական համակարգը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դասական հայերենի կառուցվածքը, լեզվական կանոններն ու գրավոր խոսքի ձևավորման սկզբունքները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի գրաբարի ուսումնասիրության համար, քանի որ այդ լեզվով են ստեղծվել հայ պատմագրության, մատենագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության և գիտական մտքի բազմաթիվ հիմնարար երկեր։ Քերականական ձեռնարկի շրջանակում սովորաբար դիտարկվում են հնչյունական համակարգը, բառերի կազմությունն ու ձևափոխությունը, խոսքի մասերը, գոյականի հոլովումը, դերանունների կիրառությունը, բայի խոնարհումը և նախադասության շարահյուսական կառուցվածքը։ Այս կանոնների իմացությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գրաբարի առանձնահատկությունները, տարբերելու լեզվական ձևերը և ճիշտ մեկնաբանելու հին հայերեն տեքստերի բովանդակությունը։ Աշխատության ուսումնական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ քերականական գիտելիքները ներկայացնում է որպես լեզվի հետևողական ուսումնասիրության հիմք՝ նպաստելով ընթերցանության, գրավոր արտահայտման և լեզվական վերլուծության հմտությունների զարգացմանը։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել դասական հայերենի ուսուցման, լեզվական նորմերի պահպանման և հայագիտական կրթության տարածման գործում։ Դրանք օգտակար են եղել հոգևորականների, ուսուցիչների, աշակերտների, թարգմանիչների և հին մատենագրությամբ հետաքրքրվողների համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ լեզվաբանական մտքի պատմության, գրաբարի քերականական նկարագրության և Մխիթարյան գիտակրթական ավանդույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։