More in Informatics

    View all arrow_right_alt

    Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Islam, Turkey, and Armenia, and how they happened, by Sadi Shahid Bey

    Այս պատմաքաղաքական աշխատությունը նվիրված է իսլամի, Թուրքիայի և Հայաստանի միջև ձևավորված պատմական հարաբերությունների, քաղաքական զարգացումների և դրանց հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Գրքում հեղինակը անդրադառնում է Օսմանյան կայսրության շրջանում ձևավորված հասարակական, կրոնական և ազգային հարաբերություններին՝ ներկայացնելով տարբեր իրադարձությունների իր մեկնաբանությունը և դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են թուրքական պետական քաղաքականության, իսլամական գործոնի, հայ համայնքների դրության և տարածաշրջանային հակասությունների հետ կապված հարցեր։ Հեղինակը փորձում է բացատրել պատմական գործընթացների ձևավորման հանգամանքները, անդրադառնալով քաղաքական որոշումների, հասարակական շարժումների և միջազգային հարաբերությունների ազդեցությանը։ Գիրքը կարևոր է որպես ժամանակաշրջանի վերաբերյալ պատմական տեսակետ արտահայտող աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր մոտեցումներ հայ-թուրքական հարաբերությունների և Մերձավոր Արևելքի պատմական զարգացումների վերաբերյալ։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, արևելագետներին, հայագետներին, քաղաքական պատմության հետազոտողներին, ուսանողներին և Օսմանյան կայսրության ու տարածաշրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

    Updated: 2026-09-17
    Islam, Turkey, and Armenia, and how they happened, by Sadi Shahid Bey
    Online

    History

    «Կարմելյանների տարեգրությունը» որպես Իրանի 17-18-րդ դարերի պատմության աղբյուր

    Աշխատությունը նվիրված է կարմելյան միաբանության ներկայացուցիչների կազմած պատմական գրառումների աղբյուրագիտական քննությանը և դրանց նշանակության բացահայտմանը XVII–XVIII դարերի Իրանի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական ու մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար։ Հետազոտության առանցքում եվրոպացի հոգևորականների դիտարկումներն են, որոնք երկարատև գործունեության և տեղական միջավայրի հետ անմիջական շփումների շնորհիվ տեղեկություններ են հաղորդել իրանական հասարակության, պետական կառավարման, արտաքին հարաբերությունների, առևտրի, բնակչության կենցաղի և կրոնական կյանքի վերաբերյալ։ Աղբյուրը դիտարկվում է իր ստեղծման պատմական պայմանների համատեքստում՝ հաշվի առնելով հեղինակների կրոնական պատկանելությունը, եվրոպական աշխարհընկալումը, գործունեության նպատակները և տեղեկությունների ձեռքբերման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Սեֆյան Իրանի ներքին քաղաքական գործընթացների, արքունիքի և վարչական համակարգի, իշխանական հարաբերությունների ու հասարակական կյանքի վերաբերյալ հաղորդումներին։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև Իրանի արտաքին քաղաքական կապերը, եվրոպական պետությունների և դիվանագիտական ներկայացուցիչների հետ հարաբերությունները, ինչպես նաև տարածաշրջանային հակամարտությունների ու քաղաքական փոփոխությունների արձագանքները։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից քննվում են հաղորդվող տեղեկությունների հավաստիության, հեղինակային ընկալումների և հնարավոր կողմնակալությունների խնդիրները՝ տարբերակելով անմիջական դիտարկումները, ուրիշներից ստացված տեղեկությունները և հեղինակային մեկնաբանությունները։ Նյութը արժեքավոր է նաև տնտեսական պատմության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու առևտրային ուղիները, քաղաքային կենտրոնների նշանակությունը, ապրանքաշրջանառությունը և միջազգային տնտեսական կապերի որոշ դրսևորումներ։ Միաժամանակ կարևոր տեղեկություններ կարող են պահպանված լինել Իրանի բազմազգ և բազմակրոն բնակչության, քրիստոնեական համայնքների, միսիոներական գործունեության և տարբեր կրոնական խմբերի փոխհարաբերությունների վերաբերյալ։ Հայագիտական տեսանկյունից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Իրանի հայկական համայնքների, հատկապես Նոր Ջուղայի հայության հասարակական ու տնտեսական կյանքի և տարածաշրջանային առևտրային կապերի մասին հաղորդումները։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու Սեֆյան պետության զարգացման վերջին փուլերին և XVIII դարի սկզբի քաղաքական ցնցումների հետևանքով առաջացած փոփոխություններին։ Այլ պարսկական, հայկական և եվրոպական սկզբնաղբյուրների հետ համեմատական քննությունը նպաստում է հաղորդվող տվյալների ճշգրտմանը և պատմական իրադարձությունների բազմակողմանի վերականգնմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի իրանագիտության և աղբյուրագիտության համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են եվրոպական հոգևորական միջավայրում ստեղծված վավերագրական նյութերը լրացնել Իրանի վաղ նոր շրջանի պատմության վերաբերյալ տեղական աղբյուրների հաղորդած տեղեկությունները։

    Updated: 2026-09-18
    «Կարմելյանների տարեգրությունը» որպես Իրանի 17-18-րդ դարերի պատմության աղբյուր
    Online

    Literature

    Նար-Դոս Նոր մարդը

    Նար-Դոս-ի «Նոր մարդը» ստեղծագործությունը սոցիալ-հոգեբանական բնույթի պատմություն է, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է նոր ժամանակների ազդեցությունը մարդու մտածողության, արժեքների և վարքագծի վրա։ Գլխավոր գաղափարն այն է, թե ինչպես է «նոր մարդը» ձևավորվում հասարակական փոփոխությունների պայմաններում՝ հաճախ կանգնելով հին բարոյական պատկերացումների և նոր, ավելի պրագմատիկ ու շահադիտական մոտեցումների միջև։ Ստեղծագործությունում Նար-Դոսը ցույց է տալիս, որ այս փոփոխությունները ոչ միշտ են միանշանակ դրական․ նոր միջավայրը կարող է մարդուն տալ ավելի լայն հնարավորություններ, բայց միաժամանակ նաև հեռացնել նրան ավանդական մարդկային արժեքներից՝ ստեղծելով ներքին հակասություններ և հոգեբանական բախումներ։ «Նոր մարդը» կերպարի միջոցով հեղինակը վերլուծում է ժամանակի հասարակական անցումային վիճակը և մարդու ինքնության փոփոխությունը այդ գործընթացում։

    Updated: 2026-10-13
    Նար-Դոս Նոր մարդը
    Online

    History

    Զուգակշիռներ, հատոր 5

    Այս աշխատությունը պատկանում է համեմատական և վերլուծական բնույթի մտավոր գրականության այն շրջանակին, որի հիմնական նպատակն է տարբեր գաղափարների, հասկացությունների, դատողությունների և երևույթների համադրության միջոցով բացահայտել դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ճշգրտել իմաստային հարաբերությունները և զարգացնել քննադատական մտածողությունը։ «Զուգակշիռք» խորագիրը մատնանշում է համեմատության, կշռադատման և համադրման սկզբունքի վրա հիմնված մտավոր մոտեցում, որի միջոցով տարբեր առարկաներ կամ գաղափարներ դիտարկվում են փոխադարձ հարաբերության մեջ՝ դրանց առանձնահատկություններն ու նշանակությունը առավել հստակ ըմբռնելու նպատակով։ Աշխատության գաղափարական հիմքում կարելի է տեսնել համեմատական մտածողության կարևորությունը, քանի որ գիտելիքի խորացումը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն առանձին երևույթների ուսումնասիրությամբ, այլև դրանց փոխադարձ կապերի, հակադրությունների և ընդհանրությունների բացահայտմամբ։ Զուգակշռման մեթոդը հնարավորություն է տալիս խուսափելու միակողմանի դատողություններից, տարբեր տեսակետները դիտարկելու համակողմանիորեն և ձևավորելու հիմնավորված եզրակացություններ։ Այսպիսի մոտեցումը կիրառելի է փիլիսոփայության, բարոյագիտության, աստվածաբանության, պատմության, գրականության և գիտելիքի այլ բնագավառների ուսումնասիրության մեջ, որտեղ համեմատությունը ծառայում է որպես ճանաչողության և վերլուծության կարևոր գործիք։ Հատորային կառուցվածքը վկայում է աշխատության՝ ավելի ընդարձակ մտավոր կամ գրական ամբողջության մաս լինելու մասին և ընդգծում դրա շարունակական ուսումնասիրության ու ընթերցման նշանակությունը։ Հինգերորդ հատորի ընդգրկումը կարևոր է ամբողջ շարքի մատենագիտական ամբողջականությունը պահպանելու և դրա գաղափարական ու կառուցվածքային զարգացումը ուսումնասիրելու տեսանկյունից։ Համեմատական մտածողությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև դասական կրթական ավանդույթում։ Այն սովորողին սովորեցնում է տարբերակել էականն ու երկրորդականը, գնահատել փաստարկների ուժը, ճանաչել հակասությունները և սեփական դատողությունները կառուցել տրամաբանական հիմքերի վրա։ Զուգակշռման միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր հեղինակներ, մտածողներ կամ մշակութային ավանդույթներ անդրադառնում միևնույն խնդրին, ինչպիսի լուծումներ են առաջարկում և ինչ գաղափարական նախադրյալներից են ելնում։ Այս իմաստով աշխատության խորագիրը կապված է ոչ միայն համեմատության՝ որպես պարզ մտավոր գործողության, այլև գիտելիքի համակարգման, իմաստային ճշգրտման և վերլուծական դատողության մշակույթի հետ։ Գրական ու մտավոր առումով նման բնույթի երկերը նպաստում են ընթերցողի ինքնուրույն մտածողության զարգացմանը և խրախուսում են տարբեր գիտելիքների փոխկապակցված ուսումնասիրությունը։ Դրանց արժեքը հատկապես մեծ է այն պայմաններում, երբ կրթությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեղեկությունների յուրացում, այլև որպես բանականության, դատողության և վերլուծական կարողությունների ձևավորման գործընթաց։ 19-րդ դարում հայ մտավոր կյանքում համեմատական և վերլուծական մոտեցումների տարածումը կապված էր կրթական համակարգի արդիականացման, եվրոպական գիտական ու փիլիսոփայական մտքի հետ ծանոթության և հայերեն գիտական գրականության զարգացման հետ։ Այս ժամանակաշրջանում հայ կրթական կենտրոնները կարևորում էին գիտելիքի տարբեր բնագավառների համադրումը, տրամաբանական մտածողության զարգացումը և ընթերցողին ինքնուրույն դատելու կարողություն փոխանցելը։ Նման աշխատությունները նպաստում էին մտավոր մշակույթի ձևավորմանը՝ ընթերցողին սովորեցնելով գաղափարները գնահատել ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխադարձ կապերի և համադրությունների միջոցով։ Պատմական ու մշակութային առումով հրատարակությունը կապված է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանության տպագրական և գիտակրթական գործունեության հետ։ Մխիթարյանները 18–19-րդ դարերում մեծ դեր են ունեցել հայ մշակույթի, գիտության, գրականության և կրթության զարգացման գործում։ Նրանց գործունեությունը ներառել է ոչ միայն կրոնական ու աստվածաբանական գրականության հրատարակումը, այլև պատմագիտական, լեզվաբանական, փիլիսոփայական, գեղարվեստական և հանրագիտական աշխատությունների պատրաստումն ու տարածումը։ Միաբանության տպարանը կարևոր կենտրոն էր, որտեղ ստեղծվում և հրատարակվում էին հայերեն գրքեր՝ նպատակ ունենալով հարստացնել ազգային գրական ժառանգությունը, զարգացնել հայերեն գիտական խոսքը և հայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնել ժամանակի մտավոր նվաճումներին։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայ գրքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է Մխիթարյանների բազմահատոր հրատարակչական գործունեության և հայերեն մտավոր գրականության զարգացման ավանդույթը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետներին, մատենագետներին, փիլիսոփայության և տրամաբանության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, գրականագետներին, կրթության պատմաբաններին և 19-րդ դարի հայ մտավոր մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Հատկապես կարևոր է դրա դիտարկումը Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության, հայերեն վերլուծական ու համեմատական գրականության ձևավորման և ժամանակաշրջանի կրթական մտածողության ուսումնասիրության շրջանակում։ Աշխատության ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է համեմատական դատողության և գաղափարների կշռադատման սկզբունքի կարևորությամբ, որը շարունակում է արդիական մնալ գիտելիքի համակարգման, քննադատական մտածողության զարգացման և տարբեր մտավոր ավանդույթների փոխըմբռնման գործում։

    Updated: 2026-11-12
    Զուգակշիռներ, հատոր 5
    Online

    Psychology

    Հիշողություն

    Հիշողությունը մարդու հոգեկան գործընթաց է, որը ապահովում է տեղեկատվության ընկալումը, պահպանումը և վերարտադրումը։ Այն ճանաչողական գործունեության հիմնարար բաղադրիչներից մեկն է և առանց դրա անհնար կլիներ ուսուցումը, փորձի կուտակումը և գիտելիքների կիրառումը առօրյա կյանքում։ Հիշողությունը թույլ է տալիս մարդուն կապ հաստատել անցյալի, ներկայի և ապագայի միջև՝ ապահովելով անձի շարունակական ինքնագիտակցությունը և վարքի կարգավորումը։ Հոգեբանության մեջ հիշողությունը սովորաբար բաժանվում է մի քանի հիմնական տեսակների՝ զգայական, կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հիշողություն։ Զգայական հիշողությունը պահպանում է տեղեկատվությունը շատ կարճ ժամանակով՝ զգայարաններից ստացված ազդակների հիման վրա։ Կարճաժամկետ հիշողությունը թույլ է տալիս սահմանափակ քանակությամբ տեղեկատվություն պահել կարճ ժամանակահատվածում, մինչդեռ երկարաժամկետ հիշողությունը ապահովում է գիտելիքների և փորձի երկարատև պահպանումը։ Երկարաժամկետ հիշողությունը կարող է լինել դեկլարատիվ (գիտակցական) և ոչ դեկլարատիվ (ավտոմատացված հմտություններ և սովորություններ)։ Հիշողության գործընթացները ներառում են երեք հիմնական փուլ՝ կոդավորում, պահպանում և վերարտադրում։ Կոդավորման ընթացքում տեղեկատվությունը վերածվում է մտավոր ձևի, պահպանումը ապահովում է դրա կայունությունը ժամանակի ընթացքում, իսկ վերարտադրումը հնարավորություն է տալիս անհրաժեշտ պահին վերականգնել այն։ Հիշողության արդյունավետությունը կախված է բազմաթիվ գործոններից՝ ուշադրությունից, մոտիվացիայից, հուզական վիճակից և կրկնության հաճախականությունից։ Հիշողության վրա կարող են ազդել նաև տարիքային փոփոխությունները, սթրեսը և առողջական վիճակը։ Ժամանակակից հոգեբանությունն ուսումնասիրում է նաև հիշողության մեխանիզմները նյարդաբանական մակարդակում՝ բացահայտելով ուղեղի այն հատվածները, որոնք պատասխանատու են տարբեր տեսակի հիշողությունների համար։ Այսպիսով, հիշողությունը հանդիսանում է մարդու ճանաչողական համակարգի առանցքային բաղադրիչ, որը ապահովում է փորձի կուտակում, ուսուցում և անհատի մտավոր գործունեության շարունակականություն։

    Updated: 2026-10-23
    Հիշողություն
    Online

    Economics

    Առևտրական ռիսկի կառավարման արդի խնդիրները (ՀՀ մանրածախ կազմակերպությունների նյութերով)

    Աշխատությունը նվիրված է առևտրական ռիսկերի կառավարման ժամանակակից հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության մանրածախ կազմակերպությունների գործունեության օրինակով։ Ներկայացվում են առևտրային գործունեության ընթացքում առաջացող ռիսկերի տեսակները, դրանց առաջացման պատճառները, գնահատման մեթոդները և կառավարման արդյունավետ գործիքները։ Քննարկվում են մանրածախ ոլորտի առանձնահատկությունները, շուկայական փոփոխությունների ազդեցությունը, ֆինանսական և գործառնական անորոշությունների նվազեցման ուղիները, ինչպես նաև կազմակերպությունների մրցունակության բարձրացման ռազմավարությունները ռիսկերի կառավարման միջոցով։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ռիսկերի կանխատեսման, վերահսկման և նվազեցման մեխանիզմները՝ հիմնված հայկական մանրածախ կազմակերպությունների գործնական տվյալների և վերլուծությունների վրա։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, կառավարման մասնագետների, ձեռնարկատերերի, հետազոտողների, դասախոսների և տնտեսագիտական ուղղություններով սովորող ուսանողների համար։

    Updated: 2026-08-30
    Առևտրական ռիսկի կառավարման արդի խնդիրները (ՀՀ մանրածախ կազմակերպությունների նյութերով)