ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ. Երկեր հատոր երկրորդ

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է մտավոր զարգացման առանձնահատկություններ ունեցող կրտսեր դպրոցականների ինքնասպասարկման հմտությունների ձևավորման և զարգացման համար անհրաժեշտ մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխաների առօրյա ինքնուրույնության աստիճանական բարձրացումն է՝ հաշվի առնելով նրանց անհատական հնարավորությունները, զարգացման տեմպը, կրթական կարիքները և արդեն ձևավորված կարողությունները։ Քննվում է ինքնասպասարկումը որպես երեխայի սոցիալականացման, ինքնուրույնության և առօրյա կյանքին մասնակցության կարևոր բաղադրիչ, որը ներառում է անձնական խնամքի, հագնվելու, սնվելու, սեփական իրերը կազմակերպելու, ուսումնական և կենցաղային միջավայրում համապատասխան գործողություններ կատարելու կարողությունների զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսուցման հետևողականությանը, գործողությունների հասկանալի և փոքր փուլերի բաժանմանը, պարբերական կրկնությանը, տեսողական ու գործնական աջակցության կիրառմանը և ձեռք բերված հմտությունների ամրապնդմանը տարբեր առօրյա իրավիճակներում։ Ուսումնասիրվում է մանկավարժի դերը երեխայի ակտիվ մասնակցությունը խթանելու, անհրաժեշտ աջակցությունը աստիճանաբար նվազեցնելու և ինքնուրույն գործողությունների նկատմամբ դրական վերաբերմունք ձևավորելու գործընթացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում անհատականացված մոտեցումը, քանի որ նույն տարիքի երեխաների ճանաչողական, շարժողական, հաղորդակցական և սոցիալական հնարավորությունները կարող են էապես տարբեր լինել։ Դիտարկվում են խաղային, գործնական և իրավիճակային առաջադրանքների կիրառման հնարավորությունները, որոնց միջոցով առօրյա գործողությունների յուրացումը կարող է դառնալ կրթական գործընթացի բնական մասը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել ինքնասպասարկման սկզբնական և հետագա կարողությունները՝ պարզելու կիրառված մանկավարժական պայմանների արդյունավետությունը և յուրաքանչյուր երեխայի առաջընթացը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դպրոցի և ընտանիքի համագործակցության նշանակությանը, քանի որ տարբեր միջավայրերում միասնական և հետևողական աջակցությունը նպաստում է սովորած հմտությունների ամրապնդմանն ու իրական կյանք տեղափոխմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հատուկ մանկավարժության, տարրական կրթության, զարգացման հոգեբանության և սոցիալական հարմարման մոտեցումները՝ երեխաների հնարավորինս ինքնուրույն և ակտիվ առօրյա գործունեությունը խթանող կրթական միջավայրի ձևավորման սկզբունքները ներկայացնելու նպատակով։

Экономика

Ֆիրմայի ղեկավարման ճիշտ տարբերակի ընտրությունը կարևոր որոշում է, որը ուղղակիորեն ազդում է կազմակերպության արդյունավետության, կայունության և զարգացման վրա։ Ղեկավարման մոդելը պետք է ընտրվի՝ հաշվի առնելով ֆիրմայի չափը, գործունեության ոլորտը, աշխատակիցների մասնագիտական մակարդակը, շուկայի մրցակցային պայմանները և նպատակային ռազմավարությունը։ Գոյություն ունեն ղեկավարման տարբեր մոտեցումներ՝ կենտրոնացված, ապակենտրոնացված, ավտորիտար, դեմոկրատական և խառը մոդելներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Կենտրոնացված ղեկավարման դեպքում որոշումները կայացվում են վերևից, ինչը ապահովում է վերահսկողություն և կարգապահություն, սակայն կարող է դանդաղեցնել գործընթացները։ Ապակենտրոնացված համակարգը տալիս է ստորաբաժանումներին ավելի մեծ ինքնուրույնություն, ինչը բարձրացնում է ճկունությունը և արագ արձագանքելու ունակությունը շուկայի փոփոխություններին։ Դեմոկրատական մոտեցումը խթանում է աշխատակիցների ներգրավվածությունը և ստեղծագործականությունը, իսկ ավտորիտար մոդելը արդյունավետ է ճգնաժամային կամ խիստ կարգապահություն պահանջող իրավիճակներում։ Ճիշտ ընտրության համար անհրաժեշտ է նաև գնահատել մարդկային ռեսուրսների մոտիվացիան, հաղորդակցության համակարգը և վերահսկողության մեխանիզմները, որպեսզի ապահովվի աշխատանքի համակարգվածություն և նպատակների արդյունավետ իրականացում։ Ընդհանուր առմամբ, ֆիրմայի ղեկավարման ճիշտ տարբերակի ընտրությունը պետք է հիմնված լինի հավասարակշռված վերլուծության վրա՝ համադրելով արդյունավետությունը, ճկունությունը և երկարաժամկետ զարգացման հնարավորությունները։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է շուկայական հարաբերությունների ձևավորման և տնտեսական համակարգի կառուցվածքային վերափոխումների պայմաններում զբաղվածության հիմնախնդիրների տեսական ու մեթոդաբանական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական գործընթացների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում զբաղվածության՝ որպես տնտեսական և սոցիալական կատեգորիայի բովանդակությունն է, աշխատաշուկայի ձևավորման օրինաչափությունները, աշխատուժի պահանջարկի ու առաջարկի փոխհարաբերությունը և տնտեսական վերափոխումների ազդեցությունը բնակչության աշխատանքային վարքագծի վրա։ Անցումային տնտեսությունը դիտարկվում է որպես առանձնահատուկ միջավայր, որտեղ նախկին տնտեսական համակարգին բնորոշ զբաղվածության կառուցվածքները աստիճանաբար փոխարինվում են շուկայական մեխանիզմներով՝ առաջացնելով աշխատուժի վերաբաշխման, գործազրկության, մասնագիտական անհամապատասխանության և սոցիալական պաշտպանության նոր խնդիրներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում զբաղվածության մակարդակի և կառուցվածքի վրա ազդող մակրոտնտեսական գործոններին՝ տնտեսական ակտիվության, արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունների, ներդրումային գործընթացների, աշխատավարձերի և ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել զբաղվածության և գործազրկության գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումները, աշխատաշուկայի հիմնական ցուցանիշների համակարգը և դրանց կիրառման առանձնահատկությունները վերափոխվող տնտեսության պայմաններում։ Կարևորվում է պաշտոնական և ոչ պաշտոնական զբաղվածության, ինքնազբաղվածության, թերզբաղվածության և աշխատանքային միգրացիայի փոխկապակցված ուսումնասիրությունը, քանի որ միայն գործազրկության մակարդակը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտահայտում է աշխատաշուկայի իրական վիճակը։ Հայաստանի նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տնտեսական վերափոխումների ընթացքում աշխատուժի ճյուղային և մասնագիտական կառուցվածքի փոփոխությունները, աշխատատեղերի ստեղծման սահմանափակումները և մարդկային կապիտալի օգտագործման արդյունավետության հետ կապված խնդիրները։ Առանձին ուղղություն է զբաղվածության պետական կարգավորման մեխանիզմների վերլուծությունը՝ գնահատելով ակտիվ և պասիվ աշխատաշուկայական քաղաքականության, մասնագիտական կրթության, վերապատրաստման և աշխատանքի տեղավորման համակարգերի նշանակությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև տնտեսական աճի և զբաղվածության փոխկապակցվածությունը, աշխատուժի մրցունակության բարձրացման պայմանները և աշխատաշուկայի ինստիտուցիոնալ զարգացման խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է աշխատանքի տնտեսագիտության, մակրոտնտեսագիտության, սոցիալական քաղաքականության և տնտեսական վերափոխումների տեսության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել անցումային տնտեսությունում զբաղվածության գործընթացների վերլուծության ամբողջական տեսամեթոդաբանական հիմք և բացահայտել Հայաստանի աշխատաշուկայի զարգացման հիմնական օրինաչափությունները։

Экономика

Ընտանեկան պահանջմունքների մակարդակները ընտանիքի նյութական և ոչ նյութական կարիքների դասակարգումն է՝ ըստ դրանց կարևորության և բավարարման առաջնահերթության։ Սովորաբար առանձնացվում են առաջնային (ֆիզիոլոգիական) պահանջմունքներ՝ սնունդ, հագուստ, բնակարան և առողջապահություն, որոնք ապահովում են ընտանիքի գոյատևումը։ Երկրորդ մակարդակում են սոցիալական և կենցաղային պահանջմունքները՝ կրթություն, հաղորդակցություն, հանգիստ և մշակութային կյանք։ Երրորդ մակարդակում գտնվում են զարգացման և բարձր կարգի պահանջմունքները՝ ինքնակրթություն, մասնագիտական աճ, ինքնիրացում և հոգևոր զարգացում։ Ընտանեկան պահանջմունքների ճիշտ գնահատումն ու բավարարման հավասարակշռությունը կարևոր դեր ունեն ընտանիքի բարեկեցության, կայունության և կյանքի որակի բարձրացման գործում։

Медицина

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է դիզենտերիայի կլինիկո-համաճարակաբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության փակ ռեժիմային հիմնարկներում։ Գրքում ներկայացվում են աղիքային վարակների էթիոլոգիան, փոխանցման մեխանիզմները և հիվանդության տարածման առանձնահատկությունները սահմանափակ և բարձր ռիսկային կոլեկտիվներում։ Հեղինակը վերլուծում է հիվանդացության դինամիկան, կլինիկական դրսևորումները և համաճարակաբանական շղթաների ձևավորման գործոնները՝ ընդգծելով հիգիենիկ պայմանների, բնակեցման խտության և սանիտարական վերահսկողության դերը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև կանխարգելիչ և հակահամաճարակային միջոցառումների արդյունավետությունը, վաղ հայտնաբերման համակարգերը, լաբորատոր ախտորոշման մեթոդները և բուժման կազմակերպման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փակ հաստատություններում բռնկումների վերահսկման ռազմավարություններին և հանրային առողջապահական միջամտությունների արդյունավետության գնահատմանը։ Գիրքը նախատեսված է համաճարակաբանների, ինֆեկցիոնիստների, հանրային առողջապահության մասնագետների, բժշկական ծառայությունների կազմակերպիչների և համապատասխան ոլորտների հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համակողմանի վերլուծություն դիզենտերիայի տարածման օրինաչափությունների վերաբերյալ փակ ռեժիմային հիմնարկներում։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է մեխակի վիրուսազերծ տնկանյութի ստացման և կալանխոեի արագ բազմացման արդյունավետ մեթոդների ուսումնասիրմանն ու մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բույսերի կենսատեխնոլոգիական բազմացման ժամանակակից մեթոդների կիրառմամբ ստանալ առողջ, բարձր կենսունակությամբ և ագրոնոմիական արժեքավոր հատկանիշներով տնկանյութ, ինչպես նաև մշակել կալանխոեի կարճ ժամանակահատվածում մեծ քանակությամբ բազմացման արդյունավետ եղանակներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում բույսերի առողջացման և վիրուսային վարակների վերացման մեխանիզմներին, սկզբնական բուսանյութի ընտրությանը, աճեցման պայմանների վերահսկմանը և ստացված բույսերի հետագա զարգացման առանձնահատկություններին։ Հատուկ նշանակություն ունի հյուսվածքային կուլտուրայի և միկրոբազմացման մեթոդների կիրառումը, որոնց միջոցով հնարավոր է փոքր քանակությամբ սկզբնական նյութից ստանալ մեծ թվով գենետիկորեն համասեռ բույսեր՝ պահպանելով ցանկալի սորտային հատկանիշները։ Մեխակի դեպքում կարող են ուսումնասիրվել վիրուսազերծ նյութի ստացման համար կիրառվող ապիկալ մերիստեմների և այլ բուսական հյուսվածքների մշակման պայմանները, սննդային միջավայրի բաղադրությունը, աճի կարգավորիչների ազդեցությունը և վերականգնված բույսերի առողջական վիճակի գնահատման եղանակները։ Կալանխոեի համար հետազոտությունը կարող է ընդգրկել արագ միկրոբազմացման փուլերը, ընձյուղների առաջացման և արմատակալման պայմանների օպտիմալացումը, ինչպես նաև ստացված բույսերի հարմարեցումը ոչ ստերիլ միջավայրին։ Կարևոր է նաև մշակման տարբեր փուլերում ջերմաստիճանի, լուսավորության, խոնավության և սննդային միջավայրի պարամետրերի ազդեցության գնահատումը, քանի որ այդ գործոնները կարող են էապես որոշել բազմացման արդյունավետությունն ու բույսերի կենսունակությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել առողջ տնկանյութի զանգվածային արտադրության և դեկորատիվ բույսերի արագ բազմացման տեխնոլոգիական սխեմաների կատարելագործման համար։ Նման մոտեցումները կարևոր են ծաղկաբուծության և տնկարանային տնտեսության մեջ, քանի որ վիրուսազերծ և որակյալ տնկանյութի օգտագործումը կարող է նպաստել բույսերի առողջության, աճի, բերքատվության և դեկորատիվ արժեքի պահպանմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բույսերի կենսատեխնոլոգիայի, բուսաբուծության, ծաղկաբուծության, հյուսվածքային կուլտուրայի և միկրոբազմացման ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և գործնական արտադրությամբ զբաղվող մասնագետներին։