Գավառագիրները 20-րդ դարասկզբի արևմտահայ մամուլում

Психология

Երազները ըստ Carl Jung-ի ընկալվում են որպես մարդու անգիտակցական աշխարհի կարևոր արտահայտություն, որը բացահայտում է անհատի ներքին հոգեկան վիճակը, խորքային մտքերը և այն բովանդակությունները, որոնք գիտակցական մակարդակում հաճախ չեն գիտակցվում։ Յունգի տեսության մեջ երազները չեն դիտվում միայն որպես պատահական պատկերների կամ ճնշված ցանկությունների արտահայտություն, այլ որպես իմաստալից խորհրդանիշների համակարգ, որը կապված է մարդու անձնական փորձի, ինչպես նաև կոլեկտիվ անգիտակցականի հետ։ Նրա կարծիքով անգիտակցականը բաժանվում է երկու հիմնական մասի՝ անձնական անգիտակցական, որը ձևավորվում է մարդու սեփական կյանքի փորձից, և կոլեկտիվ անգիտակցական, որը պարունակում է մարդկության ընդհանուր հոգեբանական փորձառությունները և արխետիպերը։ Երազներում հայտնվող պատկերները, ըստ Յունգի, հաճախ կրում են արխետիպային նշանակություն, օրինակ՝ հերոսը, ստվերը, մայրը կամ իմաստուն ծերունին, որոնք արտահայտում են մարդու հոգու տարբեր կողմերը և ներքին հակասությունները։ Յունգը կարևորում էր երազների մեկնաբանությունը որպես ինքնաճանաչման ճանապարհ, քանի որ դրանք օգնում են մարդուն հասկանալ իր ներքին հակամարտությունները, վախերը, ցանկությունները և զարգացման հնարավոր ուղիները։ Նրա մոտեցմամբ երազները նաև հոգեկան հավասարակշռության վերականգնման միջոց են, քանի որ անգիտակցականը երազների միջոցով փորձում է փոխհատուցել գիտակցական կյանքի միակողմանիությունը և բերել ամբողջականության զգացում։ Յունգը նաև կարծում էր, որ երազների խորհրդանիշները պետք է դիտարկվեն ոչ թե մեկ ընդհանուր իմաստով, այլ յուրաքանչյուր մարդու համար առանձին, քանի որ դրանք կապված են անձի կյանքի փորձի և հոգեբանական առանձնահատկությունների հետ։ Նրա տեսությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել հոգեբանության, հոգեթերապիայի, արվեստի և մշակութաբանության զարգացման վրա՝ բացելով նոր մոտեցումներ մարդու ներաշխարհի ուսումնասիրության համար։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Էժեն Իոնեսկոյի դրամատուրգիայում կերպարների կառուցման սկզբունքների, նրանց հոգեբանական, գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն յուրահատուկ կերպարային համակարգն է, որի միջոցով բացահայտվում են մարդու օտարման, հաղորդակցության դժվարության, անհատականության կորստի, հասարակական պայմանականությունների և գոյության անհեթեթության խնդիրները։ Դրամատուրգի կերպարները հաճախ հեռանում են դասական թատրոնին բնորոշ ամբողջական հոգեբանական բնութագրումից և ներկայանում որպես որոշակի գոյաբանական վիճակներ, վարքագծային ձևեր կամ հասարակական հարաբերություններ արտահայտող գեղարվեստական տիպեր։ Քննվում է նրանց խոսքի և գործողությունների միջև առաջացող հակասությունը, երկխոսությունների խզվածությունը, կրկնությունները, տրամաբանական կապերի թուլացումը և լեզվի աստիճանական իմաստազրկումը, որոնց միջոցով ընդգծվում է մարդկանց միջև իրական հաղորդակցության ճգնաժամը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սովորական առօրյա մարդու կերպարին, որը հայտնվում է անսովոր կամ անհեթեթ իրավիճակներում և ստիպված է դիմակայել շրջապատող իրականության անկանխատեսելի փոփոխություններին։ Հերոսների վարքագծի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու անհատի և զանգվածի, ազատ ընտրության և հարմարվողականության, անձնական ինքնության և հասարակական ճնշման միջև հակադրությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև կերպարների փոխակերպումները, որոնց միջոցով արտաքին իրադարձությունները հաճախ վերածվում են մարդու ներքին կամ հասարակական վիճակի խորհրդանշական արտահայտության։ Ուսումնասիրվում է կոմիկականի և ողբերգականի համադրությունը, քանի որ կերպարների գործողությունների ծիծաղաշարժ կամ գրոտեսկային բնույթը հաճախ ուղեկցվում է միայնության, վախի, անօգնականության և գոյաբանական անորոշության զգացումով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր դրամաների գլխավոր և երկրորդական կերպարները՝ բացահայտելու կրկնվող կերպարային տիպերը և դրանց փոփոխությունները հեղինակի ստեղծագործական զարգացման ընթացքում։ Կերպարների բնութագրումը դիտարկվում է նաև աբսուրդի թատրոնի գեղագիտության համատեքստում, որտեղ ավանդական սյուժետային ու հոգեբանական տրամաբանության խախտումը դառնում է գեղարվեստական արտահայտչամիջոց։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Իոնեսկոյի դրամատուրգիական աշխարհի, մարդու գոյության վերաբերյալ նրա գեղարվեստական պատկերացումների և եվրոպական նորագույն դրամայի կերպարակերտման առանձնահատկությունների մասին։

Философия

Այս փիլիսոփայական աշխատությունը նվիրված է վեճի՝ որպես մտավոր հաղորդակցության և գաղափարների փոխանակման առանձնահատուկ եղանակի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես է վեճը գործում որպես մտքերի, տեսակետների և փաստարկների փոխանակման ձև, ինչ պայմաններում է այն վերածվում արդյունավետ մտավոր երկխոսության և ինչ հանգամանքներում կարող է կորցնել իր ճանաչողական ու կառուցողական նշանակությունը։ Աշխատության շրջանակում վեճը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հակադիր կարծիքների բախում, այլև որպես մտածողության ակտիվ գործընթաց, որի ընթացքում մասնակիցները ներկայացնում, հիմնավորում, քննադատում և վերանայում են իրենց դիրքորոշումները։ Փիլիսոփայական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու վեճի կառուցվածքը, դրա հիմնական տարրերը, մասնակիցների դիրքորոշումները, փաստարկման տրամաբանությունը և փոխըմբռնման հասնելու հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում փաստարկի և հակափաստարկի հարաբերությանը, քանի որ մտավոր հաղորդակցության արդյունավետությունը մեծապես կախված է ոչ միայն առաջադրված տեսակետից, այլև այն հիմնավորելու կարողությունից և հակառակ տեսակետի տրամաբանական քննադատությունից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բանավեճի և վեճի տարբերություններին՝ ցույց տալով, որ դրանց նպատակները միշտ չէ, որ նույնական են․ որոշ դեպքերում առաջնային է ճշմարտության կամ հիմնավորված եզրակացության որոնումը, իսկ այլ իրավիճակներում վեճը կարող է վերածվել սեփական դիրքորոշումը պաշտպանելու կամ հակառակ կողմին համոզելու միջոցի։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի տրամաբանական սխալների, մանիպուլյատիվ հնարքների և ոչ կառուցողական հաղորդակցության ձևերի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք կարող են խոչընդոտել ռացիոնալ երկխոսությանը և հեռացնել քննարկումը սկզբնական ճանաչողական նպատակից։ Փիլիսոփայական տեսանկյունից վեճը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ճշմարտության, գիտելիքի, համոզմունքի, հիմնավորման և երկխոսության փոխհարաբերությունները։ Հակադիր տեսակետների բախման ընթացքում մասնակիցները կարող են ոչ միայն պաշտպանել իրենց սկզբնական դիրքերը, այլև բացահայտել սեփական պատկերացումների թույլ կողմերը, վերանայել որոշ նախադրույթներ և հասնել ավելի հիմնավորված դիրքորոշման։ Այդ պատճառով վեճը կարող է դիտարկվել որպես քննադատական մտածողության և մտավոր ինքնակատարելագործման գործիք։ Աշխատության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև հաղորդակցության էթիկական կողմը՝ քննարկելով զրուցակցի նկատմամբ հարգանքի, մտքի ազատ արտահայտման, փաստարկների ազնիվ ներկայացման և դիմացինի դիրքորոշումը ճիշտ ըմբռնելու սկզբունքները։ Նման մոտեցումը վեճը ներկայացնում է որպես փոխադարձ ճանաչողության գործընթաց, որտեղ նպատակը պարտադիր չէ հակառակորդին հաղթելը, այլ կարող է լինել խնդրի առավել խորքային և բազմակողմանի ըմբռնումը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփաներին, տրամաբանության և փաստարկման տեսության մասնագետներին, հաղորդակցության տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև քննադատական մտածողության, բանավեճի մշակույթի և մտավոր երկխոսության հարցերով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն հատկապես օգտակար է վեճի բնույթը որպես ճանաչողական և հաղորդակցական երևույթ հասկանալու, արդյունավետ փաստարկման սկզբունքները բացահայտելու և կառուցողական մտավոր հաղորդակցության փիլիսոփայական հիմքերը ուսումնասիրելու համար։

Право

Գիրքը ներկայացնում է սոցիալական պատասխանատվության գաղափարի տեսական հիմքերը, ձևավորման պատմությունը և զարգացման հիմնական ուղղությունները՝ անդրադառնալով դրա էությանը, տեսակներին և հասարակական նշանակությանը։ Աշխատությունում վերլուծվում են սոցիալական պատասխանատվության տարբեր դրսևորումները անհատի, կազմակերպությունների, բիզնեսի և պետական կառավարման մակարդակներում՝ բացահայտելով դրանց փոխկապակցվածությունն ու ազդեցությունը հասարակության կայուն զարգացման վրա։ Հեղինակը քննարկում է սոցիալական պատասխանատվության ծագման պատմական և փիլիսոփայական նախադրյալները, իրավական, բարոյական և տնտեսական հիմքերը, ինչպես նաև ժամանակակից հասարակություններում դրա կիրառման առանձնահատկությունները։ Ներկայացվում են պատասխանատու կառավարման, բարեխիղճ գործարար գործունեության, հանրային շահերի պաշտպանության, շրջակա միջավայրի պահպանության և սոցիալական գործընկերության սկզբունքները՝ հիմնավորելով դրանց կարևորությունը կազմակերպությունների արդյունավետ գործունեության և հասարակության բարեկեցության ապահովման գործում։ Հետազոտությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական վերլուծությունները՝ առաջարկելով սոցիալական պատասխանատվության ընկալման և կիրառման համակողմանի պատկերացում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, տնտեսագետների, կառավարման ոլորտի մասնագետների, իրավաբանների, դասախոսների, ուսանողների և սոցիալական քաղաքականության ու կազմակերպությունների կառավարման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Право

Աշխատությունը նվիրված է քրեական իրավունքում սխալի ինստիտուտի հիմնախնդիրների համեմատական-իրավական ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրա տեսական հիմքերը, իրավական նշանակությունը և գործնական կիրառման առանձնահատկությունները։ Ներկայացվում են քրեական պատասխանատվության վրա սխալի ազդեցության հարցերը, սխալի տարբեր տեսակների դասակարգումը, դրանց սահմանազատման չափանիշները և իրավական հետևանքները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են տարբեր իրավական համակարգերում սխալի վերաբերյալ մոտեցումները, օրենսդրական կարգավորումները և դատական պրակտիկան՝ բացահայտելով ընդհանուր և տարբերակիչ առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փաստական և իրավական սխալների բնույթին, մեղքի ձևերի գնահատմանը, հանցակազմի տարրերի ընկալման խնդիրներին և քրեական իրավունքի արդարացի կիրառման ապահովման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է քրեական իրավունքի տեսության զարգացմանը, իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործմանը և անձի քրեական պատասխանատվության հիմնավորված որոշմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, քննիչների, քրեական իրավունքի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև քրեական իրավունքի հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Лингвистика

Աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից արևելահայերենում չեզոք սեռի բայերի արժույթի ուսումնասիրությանը՝ լեզվական համակարգում դրանց շարահյուսական և իմաստային առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում բայերի արժույթն է՝ այն կարողությունը, որով բայը որոշում կամ պայմանավորում է իր հետ կապվող անհրաժեշտ և հնարավոր բաղադրիչների քանակը, բնույթը և շարահյուսական հարաբերությունները։ Քննարկվում են չեզոք սեռի բայերի կողմից պահանջվող կամ թույլատրվող լրացումները, դրանց արտահայտման ձևերը, կապը բայի իմաստային կառուցվածքի հետ և նախադասության կազմում դրանց դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ տարբեր բայեր կարող են ունենալ տարբեր արժութային կառուցվածքներ՝ պայմանավորելով ենթակայի, խնդրի, պարագայական կամ այլ բաղադրիչների առկայությունը և դրանց ձևաբանական ու շարահյուսական դրսևորումները։ Աշխատանքում արժույթի երևույթը դիտարկվում է ժամանակակից արևելահայերենի փաստական նյութի հիման վրա՝ հնարավորություն տալով բացահայտել չեզոք սեռի բայերի գործառական բազմազանությունը և դրանց կիրառության օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն բայի քերականական բնութագրերի, այլև նախադասության կառուցվածքի, բայային իմաստաբանության և շարահյուսական կապերի ավելի խորքային ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի քերականությամբ, բայագիտությամբ, շարահյուսությամբ և տեսական լեզվաբանությամբ զբաղվող ուսանողների, դասախոսների և հետազոտողների համար։