Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionJournalism
Գրական բանավեճերը 20-րդ դարասկզբի հայ մամուլում
Գրականագիտական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XX դարի սկզբի հայ մամուլում ծավալված գրական բանավեճերի, դրանց գաղափարական ու գեղագիտական առանձնահատկությունների և հայ գրական մտքի զարգացման վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի հայ գրական կյանքի հիմնական ուղղությունները, պարբերական մամուլի դերը գրական գործընթացների կազմակերպման գործում և գրողների ու քննադատների միջև ձևավորված գաղափարական տարաձայնությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրականության հասարակական նշանակության, ազգային ինքնության, գեղարվեստական ստեղծագործության նպատակների և գրական նոր ուղղությունների վերաբերյալ քննարկումներին։ Վերլուծվում են ավանդական և նորարարական գեղագիտական հայացքների բախումները, ռեալիզմի, ռոմանտիզմի, սիմվոլիզմի և գրական այլ հոսանքների շուրջ ձևավորված բանավեճերը։ Քննարկվում են նաև արևելահայ և արևմտահայ գրական միջավայրերի փոխհարաբերությունները, գրական քննադատության զարգացման առանձնահատկությունները և մամուլի միջոցով գրական արժեքների գնահատման չափանիշների ձևավորումը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են գրական պարբերականներում հրապարակված հոդվածների, քննադատական արձագանքների, հրապարակախոսական նյութերի և գրողների փոխադարձ գնահատականների պատմագրական ու գրականագիտական վերլուծության հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գրական բանավեճերի ազդեցությանը հայ նոր գրականության զարգացման, գեղագիտական մտածողության վերափոխման և ազգային մշակութային ինքնագիտակցության ձևավորման գործընթացների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրական քննադատության, մամուլի պատմության և մշակութաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-08
Literature
Վահան Տերյանը և «Տերյանական դպրոցը»
Գիտական աշխատանքը նվիրված է Վահան Տերյանի ստեղծագործական ժառանգության և նրա ազդեցությամբ ձևավորված «տերյանական դպրոցի» ուսումնասիրությանը։ Տերյանը հայ նորագույն պոեզիայի ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է, որի ստեղծագործությունը կարևոր շրջադարձ արձանագրեց 20-րդ դարասկզբի հայ քնարերգության զարգացման մեջ։ Նրա պոեզիայում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում մենության, տխրության, կարոտի, սիրո, երազի, հոգևոր որոնումների և հայրենիքի նկատմամբ խոր զգացմունքի թեմաները։ Նրա բանաստեղծական աշխարհը կառուցվում է նուրբ հոգեբանական ապրումների, երաժշտականության, խորհրդանշական պատկերների և զգացմունքային ներքին լարվածության միջոցով։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է այն առանձնահատկությունների բացահայտումը, որոնք Տերյանի պոեզիան տարբերակում են նախորդ շրջանի հայ գրականությունից և դարձնում այն նոր գեղարվեստական մտածողության արտահայտություն։ Նրա ստեղծագործության մեջ բնապատկերը հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես արտաքին միջավայրի նկարագրություն, այլև որպես բանաստեղծի հոգեվիճակի արտացոլում։ Գիշերը, աշունը, մառախուղը, ճանապարհը, լռությունը և այլ պատկերներ վերածվում են ներքին աշխարհի խորհրդանիշների՝ ստեղծելով յուրահատուկ տերյանական մթնոլորտ։ «Տերյանական դպրոց» հասկացությունը կապված է այն գրական ազդեցության հետ, որը բանաստեղծը թողեց հետագա հայ քնարերգության վրա։ Նրա լեզուն, պատկերային համակարգը, երաժշտականությունը, ինտոնացիան և հոգեբանական քնարականությունը դարձան բազմաթիվ գրողների ու բանաստեղծների ստեղծագործական որոնումների կարևոր աղբյուր։ Այս ազդեցությունը չի սահմանափակվում միայն թեմատիկ նմանություններով․ այն արտահայտվում է նաև բանաստեղծական մտածողության, բառապաշարի, խորհրդանշական պատկերների և զգացմունքի արտահայտման ձևերի մեջ։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել, թե ինչպես են Տերյանի գեղարվեստական սկզբունքները ընկալվել, վերափոխվել և շարունակվել տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրականության մեջ։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել անմիջական ընդօրինակումը և ստեղծագործական ազդեցությունը, քանի որ տերյանական ավանդույթի շարունակողները նրա ստեղծագործական փորձը հաճախ վերաիմաստավորել են՝ համապատասխանեցնելով սեփական ժամանակի հասարակական և մշակութային խնդիրներին։ Տերյանի գրական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև ազգայինի և համամարդկայինի համադրությունը։ Նրա քնարական հերոսի անձնական ապրումները հաճախ վերածվում են ավելի լայն հոգևոր ու մշակութային հարցերի, իսկ հայրենիքի և ժողովրդի թեմաները արտահայտվում են ոչ միայն հրապարակախոսական, այլև խորապես անձնական ու գեղարվեստական ձևով։ Այդ պատճառով նրա պոեզիան կարող է ուսումնասիրվել միաժամանակ որպես անհատական քնարերգության և ազգային գրական ինքնագիտակցության կարևոր դրսևորում։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև Տերյանի լեզվական և ոճական նորարարությունները, նրա վերաբերմունքը բանաստեղծական ձևին և հնչերանգին, ինչպես նաև ռուսական և եվրոպական գրական-գեղագիտական ազդեցությունների յուրացումը։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն գրական երևույթի մասին, որը ձևավորվեց Տերյանի շուրջ և շարունակեց իր ազդեցությունը հետագա տասնամյակներում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Տերյանին ոչ միայն որպես առանձին մեծ բանաստեղծի, այլև որպես գրական մտածողության մի ամբողջ ուղղության ձևավորող, որի ստեղծագործական սկզբունքները զգալիորեն փոխեցին հայ քնարերգության զարգացման ընթացքը։ «Տերյանական դպրոցի» ուսումնասիրությունը, հետևաբար, կարևոր է հայ պոեզիայի արդիականացման, 20-րդ դարի սկզբի գրական գործընթացների և հետագա բանաստեղծական ավանդույթների ձևավորման պատմությունը հասկանալու համար։
Updated: 2026-08-29
Other Subjects
Ոռոգելի շագանակագույն կարբոնատային հողերում էրոզիոն պրոցեսների թուլացման հնարավորությունների ուսումնասիրումը ջրային ռեժիմի կարգավորման միջոցով
Աշխատությունը նվիրված է ոռոգելի շագանակագույն կարբոնատային հողերում էրոզիոն գործընթացների թուլացման հնարավորությունների ուսումնասիրմանը՝ ջրային ռեժիմի գիտականորեն հիմնավորված կարգավորման միջոցով։ Հեղինակը վերլուծում է հողի ջրաֆիզիկական հատկությունները, ոռոգման պայմաններում հողային խոնավության փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը էրոզիայի զարգացման վրա՝ բացահայտելով հողի բերրիության պահպանման և հողային ռեսուրսների կայուն օգտագործման արդյունավետ մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են տարբեր ոռոգման ռեժիմների ազդեցությունը հողի կառուցվածքի, ջրաթափանցելիության, մակերևութային հոսքի և հողատարածքների դեգրադացման գործընթացների վրա, ինչպես նաև գնահատվում են էրոզիայի կանխարգելմանն ուղղված ագրոմելիորատիվ միջոցառումների արդյունավետությունը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային ռեժիմի օպտիմալ կառավարմանը, որն ապահովում է հողի ֆիզիկական հատկությունների բարելավումը, բերրիության պահպանումը և գյուղատնտեսական մշակաբույսերի կայուն արտադրողականությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել ոռոգման համակարգերի կատարելագործման, հողերի պահպանության և բնապահպանական կայուն գյուղատնտեսության զարգացման ծրագրերում։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է հողագետների, ագրոնոմների, մելիորատորների, բնապահպանների, գյուղատնտեսության ոլորտի հետազոտողների, ուսանողների և հողային ռեսուրսների կառավարմամբ զբաղվող մասնագետների համար։
Updated: 2026-09-19
Other Subjects
Բանբեր Հայաստանի գրադարանների ։ 2018, N 2
Պարբերականի 2018 թվականի երկրորդ համարը նվիրված է Հայաստանի գրադարանային ոլորտի մասնագիտական, գիտամեթոդական և տեղեկատվական խնդիրների լուսաբանմանը։ Հրապարակումներում ներկայացվում են գրադարանների գործունեության տարբեր ուղղություններ, մասնագիտական փորձը, գրադարանային սպասարկման կազմակերպման առանձնահատկությունները և ոլորտի զարգացման արդիական հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում գրադարանային հավաքածուների ձևավորման, պահպանության և հանրայնացման, ընթերցողների սպասարկման, տեղեկատվական ռեսուրսների օգտագործման և գրադարանների մշակութային ու կրթական գործառույթների իրականացման խնդիրներին։ Կարևորվում են ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը, գրադարանային գործընթացների ավտոմատացումը, թվային ռեսուրսների ստեղծումն ու հասանելիության ընդլայնումը։ Նյութերում կարող են ներկայացվել նաև Հայաստանի տարբեր գրադարանների գործունեության փորձը, իրականացված ծրագրերը, մասնագիտական միջոցառումները, համագործակցության նախաձեռնությունները և ոլորտի աշխատակիցների ձեռքբերումները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գրադարանագիտության և մատենագիտության տեսական ու գործնական հարցերին, գրքային և մշակութային ժառանգության պահպանությանը, ինչպես նաև գրադարանների դերին հասարակության տեղեկատվական և կրթական պահանջների բավարարման գործում։ Պարբերականը նպաստում է մասնագիտական փորձի փոխանակմանը, գրադարանային ոլորտում իրականացվող աշխատանքների ներկայացմանը և նոր մեթոդների ու մոտեցումների տարածմանը։ Հրատարակությունը կարող է արժեքավոր աղբյուր հանդիսանալ գրադարանավարների, մատենագետների, տեղեկատվական ոլորտի մասնագետների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, հետազոտողների և գրադարանային գործ ուսումնասիրող ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-01
Law
Բարձրագույն հրովարտակներ և արձանագրություններ՝ Ռուսաստանի լուսավորչական հայոց եկեղեցիներին վերաբերող
Գիրքը ներկայացնում է Ռուսաստանի տարածքում գործող Հայ առաքելական եկեղեցու և նրա համայնքների գործունեությանը վերաբերող բարձրագույն հրովարտակների, պաշտոնական արձանագրությունների ու իրավական-վարչական փաստաթղթերի ժողովածու։ Այն ընդգրկում է եկեղեցական կյանքի կազմակերպման, կառավարման, իրավունքների, պարտականությունների և պետական իշխանությունների հետ հարաբերությունների կարգավորմանն առնչվող կարևոր գրավոր վկայություններ։ Փաստաթղթերի բովանդակության միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել Ռուսական կայսրության տարածքում հայ եկեղեցու իրավական և հասարակական դիրքի, եկեղեցական հաստատությունների գործունեության, համայնքային ինքնակազմակերպման և ազգային-կրոնական ինքնության պահպանման գործընթացների մասին։ Ժողովածուն կարևոր նշանակություն ունի հայ եկեղեցու պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ պաշտոնական գրավոր նյութերի միջոցով բացահայտում է եկեղեցու և պետության փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հայ համայնքների կրոնական ու վարչական կյանքի կարգավորման սկզբունքները։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է պատմաբանների, հայագետների, եկեղեցու պատմությամբ և իրավական հարաբերությունների զարգացմամբ հետաքրքրվողների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել 19-րդ դարի հայկական եկեղեցական կառույցների պատմությունը, դրանց իրավական կարգավիճակը և ազգային հաստատությունների գործունեության պատմական պայմանները։
Updated: 2026-11-14
Pedagogy
Քաղաքավարության դաստիարակություն
Բարոյական դաստիարակության, հասարակական վարքականոնների և մարդկային փոխհարաբերությունների մշակույթի ձևավորմանը նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքավարության սկզբունքներն ու պատշաճ վարքագծի կանոնները՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին սովորեցնել հասարակության մեջ արժանավայել, հարգալից և կիրթ պահվածք դրսևորելու անհրաժեշտությունը։ Այն պատկանում է դաստիարակչական գրականության այն կարևոր ուղղությանը, որի հիմնական խնդիրն է անհատի ոչ միայն մտավոր, այլև բարոյական ու հասարակական նկարագրի ձևավորումը։ Աշխատության գաղափարական հիմքում ընկած է այն համոզմունքը, որ իսկական կրթվածությունը չի սահմանափակվում գիտելիքների ձեռքբերմամբ, այլ արտահայտվում է նաև մարդու խոսքի, շարժուձևի, վերաբերմունքի, ինքնազսպման և շրջապատի նկատմամբ ցուցաբերվող հարգանքի մեջ։ Քաղաքավարությունը դիտարկվում է որպես հասարակական կյանքի անհրաժեշտ պայման, որը նպաստում է մարդկանց միջև փոխըմբռնմանը, խաղաղ համակեցությանը և փոխադարձ վստահության հաստատմանը։ Գրքի թեմատիկ շրջանակը ներառում է մարդկային հաղորդակցության և առօրյա վարքագծի այնպիսի հիմնարար սկզբունքներ, ինչպիսիք են հարգալից խոսքը, բարեկիրթ դիմելաձևը, զրուցակցին լսելու կարողությունը, մեծերի նկատմամբ պատկառանքը, փոքրերի հանդեպ հոգատարությունը, հյուրասիրությունը, համեստությունը և հասարակական միջավայրում պատշաճ պահվածքը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սեփական վարքագծի վերահսկումը, քանի որ քաղաքավարի մարդը պետք է կարողանա զսպել անհարկի հույզերը, խուսափել կոպտությունից, վիրավորական արտահայտություններից, ինքնահավանությունից և ուրիշների արժանապատվությունը նսեմացնող վերաբերմունքից։ Հասարակական հարաբերությունների մշակույթի կարևոր բաղադրիչ է նաև խոսքի և գործի համապատասխանությունը։ Բարեկիրթ վարքագիծը ենթադրում է ոչ միայն քաղաքավարի արտահայտությունների կիրառում, այլև ազնվություն, պատասխանատվություն, խոստումների կատարում և ուրիշների իրավունքների ու զգացմունքների նկատմամբ ուշադրություն։ Աշխատության դաստիարակչական նշանակությունը պայմանավորված է քաղաքավարությունը մարդու ներքին բարոյական հատկանիշների հետ կապելու մոտեցմամբ։ Արտաքին կոկիկությունը, պատշաճ շարժուձևը և հասարակական ընդունված կանոնների պահպանումը ներկայացվում են որպես անձի ընդհանուր բարոյական նկարագրի արտահայտություններ։ Այս տեսանկյունից քաղաքավարությունը ոչ թե ձևական սովորությունների ամբողջություն է, այլ մարդու բնավորության, ինքնագիտակցության և հասարակական պատասխանատվության դրսևորում։ Նման մոտեցումը կարևորում է անհատի ինքնակատարելագործումը և նրա կարողությունը՝ սեփական վարքով նպաստելու շրջապատի բարենպաստ մթնոլորտի ձևավորմանը։ Աշխատության կարևոր կրթական ուղղություններից է երիտասարդ սերնդի դաստիարակությունը։ Քաղաքավարության կանոնների վաղ յուրացումը նպաստում է երեխաների և պատանիների մեջ կարգապահության, համեստության, պատասխանատվության, փոխադարձ հարգանքի և հասարակական պարտքի գիտակցության ձևավորմանը։ Ընտանիքը, դպրոցը և հասարակական միջավայրը դիտարկվում են որպես այն հիմնական շրջանակները, որտեղ մարդը սովորում է հաղորդակցվել, հարգել ընդունված կանոնները և գիտակցել սեփական վարքի ազդեցությունը ուրիշների վրա։ Այսպիսի դաստիարակչական գրականությունը կարևոր նշանակություն ուներ նաև այն ժամանակաշրջանում, երբ հասարակական հարաբերությունների մշակույթի զարգացումը դիտարկվում էր որպես ընդհանուր կրթվածության և քաղաքակրթական առաջընթացի անհրաժեշտ պայման։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է վարքականոնների ու բարոյական դաստիարակության ձեռնարկների ժանրին։ Այս գրականությանը բնորոշ է գործնական ուղղվածությունը, առօրյա կյանքի հետ անմիջական կապը և բարոյական սկզբունքները հասկանալի ձևով ներկայացնելու ձգտումը։ Քաղաքավարության կանոնների ուսուցումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ոչ միայն ծանոթանալու հասարակական վարքագծի ընդունված չափանիշներին, այլև դրանք կիրառելու տարբեր իրավիճակներում՝ ընտանեկան միջավայրում, կրթական հաստատություններում և հասարակական շփումներում։ 19-րդ դարի հայ իրականության մեջ քաղաքավարության և բարեկիրթ վարքագծի վերաբերյալ գրականության ստեղծումը կապված էր կրթության արդիականացման, հասարակական կյանքի վերափոխման և եվրոպական կրթամշակութային գաղափարների տարածման հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավորականությունը կարևորում էր նոր սերնդի համակողմանի դաստիարակությունը՝ գիտելիքների փոխանցմանը զուգահեռ ուշադրություն դարձնելով նաև բարոյական հատկանիշների, հաղորդակցման մշակույթի և հասարակական պատասխանատվության ձևավորմանը։ Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքում նման հրատարակությունների անհրաժեշտությունը պայմանավորված էր նաև կրթական ու մշակութային աշխույժ կյանքով, դպրոցական հաստատությունների զարգացմամբ և հասարակական հարաբերությունների բազմազանությամբ։ Պողոս Արապյանի տպագրական գործունեությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում 19-րդ դարի հայ տպագրության պատմության մեջ։ Նրա տպարանը նպաստել է հայերեն գրականության, ուսումնական նյութերի և դաստիարակչական աշխատությունների տարածմանը՝ ծառայելով հայ հասարակության կրթական պահանջներին։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է հայ մանկավարժական մտքի, բարոյական դաստիարակության ավանդույթների, հասարակական վարքականոնների պատմության և 19-րդ դարի հայ կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, պատմաբաններին, հայագետներին, մշակութաբաններին, բարոյագիտության ուսումնասիրողներին և հայ հին գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին՝ որպես անհատի քաղաքացիական ու բարոյական դաստիարակության գաղափարները ներկայացնող նշանակալի աշխատություն։
Updated: 2026-11-12