ՀՀ ագրոպարենային համալիրում փոքր և միջին ձեռնարկատիրույան զարգացման հիմնախնդիրները (Արմավիրի մարզի օրինակով)

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Pseudomonas, Stenotrophomonas և Xanthomonas ցեղերին պատկանող որոշ բակտերիաների բազմադեղակայունության ուսումնասիրությանը և L-գինեթթվի սինթետիկ ածանցյալների հնարավոր հակամանրէային ազդեցության գնահատմանը։ Հետազոտության առանցքում բակտերիաների՝ տարբեր հակամանրէային գործոնների նկատմամբ կայունության ձևավորման կենսաբանական և կենսաքիմիական առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնց շնորհիվ մանրէային բջիջները կարող են պահպանել կենսունակությունը միաժամանակ մի քանի ազդեցությունների պայմաններում։ Քննվում են բազմակայունության ձևավորման հիմնական գործոնները՝ բջջային թաղանթի թափանցելիության փոփոխությունները, արտամղման համակարգերի գործունեությունը, թիրախային կառուցվածքների փոփոխությունները, պաշտպանական ֆերմենտային մեխանիզմները և կենսաթաղանթների ձևավորման հնարավոր դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսումնասիրվող բակտերիաների կենսաբանական տարբերություններին, քանի որ նշված ցեղերի ներկայացուցիչները կարող են հանդիպել կլինիկական, շրջակա միջավայրի և բուսաբանական տարբեր համակարգերում և ունենալ կայունության ձևավորման տարբեր առանձնահատկություններ։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը L-գինեթթվի հիմքով ստացված սինթետիկ ածանցյալների կենսաբանական ակտիվության համեմատական գնահատումն է։ Դրանք դիտարկվում են որպես հետազոտական միացություններ, որոնց կառուցվածքային առանձնահատկությունները կարող են կապված լինել մանրէային բջիջների կենսագործունեության տարբեր գործընթացների վրա ազդեցության հետ։ Ուսումնասիրվում է միացությունների կառուցվածքի և կենսաբանական ակտիվության միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն ընդհանուր օրինաչափությունները, որոնք կարող են նշանակություն ունենալ նոր հակամանրէային նյութերի հետագա հետազոտության համար։ Կարևորվում է նաև բազմակայունության խնդրի համալիր գնահատումը, քանի որ հակամանրէային կայունությունը ժամանակակից մանրէաբանության և հանրային առողջության կարևորագույն մարտահրավերներից է։ Միաժամանակ տարբեր բակտերիալ խմբերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել կայունության մեխանիզմները և պարզել՝ արդյոք ուսումնասիրվող միացությունների ազդեցությունը ընդհանուր բնույթ ունի, թե կախված է կոնկրետ մանրէի կենսաբանական առանձնահատկություններից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է մանրէաբանության, կենսաքիմիայի, հակամանրէային կայունության հետազոտության և կենսաօրգանական քիմիայի մոտեցումները՝ նպաստելով բազմադեղակայունության մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը և նոր կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների գիտական գնահատմանը։

Культура

Այս հրատարակությունը տեղեկատու-մատենագիտական բնույթի մասնագիտացված աշխատանք է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել հայ մշակույթին և արվեստին վերաբերող նոր գրականությունը և ընթերցողին հնարավորություն տալ արագ կողմնորոշվելու տվյալ ոլորտում առկա հրատարակությունների շրջանակում։ Այն կազմված է որպես ընթացիկ տեղեկատու և ոչ թե առանձին թեմայի շուրջ գիտական վերլուծություն, ուստի դրա հիմնական արժեքը տեղեկատվության հավաքագրման, դասակարգման և մատենագիտական ներկայացման մեջ է։ Հրատարակության մեջ ընդգրկվող նյութերը վերաբերում են մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին՝ ներառելով գրականություն, կերպարվեստ, երաժշտություն, թատրոն, կինո, ճարտարապետություն, ժողովրդական արվեստ, մշակութային ժառանգություն, թանգարանագիտություն, հուշարձանների պահպանություն և հարակից ուղղություններ։ Մատենագիտական գրառումները հնարավորություն են տալիս տեղեկանալ համապատասխան գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ նյութերի մասին՝ դրանք հետագայում ինքնուրույն ուսումնասիրելու կամ գիտահետազոտական աշխատանքի մեջ օգտագործելու նպատակով։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն արտացոլում է որոշակի ժամանակահատվածում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ ստեղծված կամ շրջանառության մեջ մտած գրականության հոսքը՝ այդպիսով պահպանելով տվյալ շրջանի գիտական, մշակութային և տեղեկատվական կյանքի մի հատվածը։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր են կատարում հատկապես այն ժամանակաշրջանների ուսումնասիրության համար, երբ գրականության որոնման հիմնական միջոցներից մեկը համակարգված մատենագիտական տեղեկությունն էր։ Նյութերի թեմատիկ և մատենագիտական համակարգումը հեշտացնում է անհրաժեշտ աղբյուրների հայտնաբերումը և թույլ է տալիս հետազոտողին ոչ միայն գտնել առանձին հրատարակություններ, այլև ընդհանուր պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունների մասին։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, գրականագետների, պատմաբանների, գրադարանավարների, մատենագետների, դասախոսների, ուսանողների և գիտաշխատողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր ուսումնասիրում են հայ մշակույթի պատմությունը և դրա վերաբերյալ ստեղծված գրական ժառանգությունը։ Այն ունի նաև պատմամատենագիտական նշանակություն, քանի որ ներկայացված մատենագիտական տվյալները հետագայում կարող են ծառայել որպես աղբյուր՝ հրատարակչական գործընթացների, մշակութային գիտության զարգացման և հայ արվեստի ու մշակույթի ուսումնասիրման պատմությունը վերականգնելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը պետք է դիտարկել որպես հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ մասնագիտական գրականության որոնումն ու օգտագործումը հեշտացնող տեղեկատու գործիք, որը մեկտեղում և համակարգում է տարբեր բնույթի աղբյուրների մասին տվյալները՝ նպաստելով գիտական ուսումնասիրության, գրադարանային աշխատանքի և մշակութային ժառանգության հետազոտության արդյունավետ կազմակերպմանը։

Культура

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել հայ մշակույթին և արվեստին վերաբերող նոր հրատարակված գրականությունը՝ ապահովելով մասնագետների և ընթերցողների արագ կողմնորոշումը համապատասխան տեղեկատվական հոսքում։ Այն ընդգրկում է մշակութային կյանքի և արվեստի տարբեր բնագավառներին առնչվող գրքեր, գրքույկներ, ժողովածուներ, գիտական ու գիտահանրամատչելի աշխատություններ, պարբերական մամուլի հոդվածներ և այլ հրապարակումներ։ Նյութերի թեմատիկ դասակարգումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, ճարտարապետությանը, ժողովրդական արվեստին, մշակութային ժառանգությանը, թանգարանային և գրադարանային գործունեությանը, ինչպես նաև մշակույթի պատմության տարբեր խնդիրներին վերաբերող գրականությունը։ Յուրաքանչյուր մատենագիտական գրառում ծառայում է համապատասխան աղբյուրի նույնականացմանն ու հետագա որոնմանը՝ տեղեկատուն դարձնելով գործնական գործիք գիտական, կրթական և մասնագիտական աշխատանքի համար։ Ընթացիկ բնույթը հատկապես կարևոր է, քանի որ պարբերաբար գրանցվող նոր հրապարակումները հնարավորություն են տալիս հետևելու հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության համալրմանը և տվյալ ժամանակաշրջանում ձևավորվող թեմատիկ հետաքրքրություններին։ Նման հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, գրադարանավարների, մատենագետների, դասախոսների, ուսանողների և հայ մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող այլ ընթերցողների համար։ Այն կարող է կիրառվել թեմատիկ մատենագիտական ցանկերի կազմման, գիտական աշխատանքի սկզբնական աղբյուրագիտական բազայի ձևավորման, գրադարանային սպասարկման և համապատասխան գրականության ընտրության ընթացքում։ Առանձնահատուկ արժեք ունի նաև պարբերական մամուլում և ժողովածուներում հրապարակված նյութերի հաշվառումը, քանի որ դրանց հայտնաբերումը առանց մասնագիտացված մատենագիտական գործիքների հաճախ ավելի դժվար է։ Տարբեր տարիների թողարկումների ամբողջությունը ժամանակի ընթացքում ձեռք է բերում նաև պատմամշակութային և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում հայ մշակույթի և արվեստի որ ոլորտներն են առավել ակտիվորեն լուսաբանվել մասնագիտական գրականության մեջ։ Այդպիսի մատենագիտական շարքերը նաև արտացոլում են հրատարակչական գործունեության, մշակութային ուսումնասիրությունների և մասնագիտական տեղեկատվության տարածման զարգացումը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության հայտնաբերման, համակարգման և պահպանման կարևոր տեղեկատվական միջոց է, որը միավորում է ընթացիկ մատենագիտության, մասնագիտական տեղեկատուի և մշակութային գրականության փաստագրման գործառույթները։

Религия

Աշխատությունը քրիստոնեական կրոնական և մանկավարժական բնույթի ուսուցողական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է քրիստոնեական գիտելիքներով դեռևս չզինված կամ սահմանափակ գիտելիքներ ունեցող երեխաների նախնական կրոնական կրթության և հոգևոր դաստիարակության համար։ Գրքի հիմնական նպատակն է մատչելի, համառոտ և համակարգված ձևով երեխաներին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատի հիմնարար սկզբունքներին, կրոնական գիտակցության կարևոր հասկացություններին, բարոյական վարքագծի կանոններին և քրիստոնեական կյանքի հիմնական պարտականություններին։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածությունը պայմանավորված է նախնական կրոնական կրթության անհրաժեշտությամբ՝ հաշվի առնելով այն երեխաների կարիքները, որոնք դեռևս բավարար չափով ծանոթ չեն քրիստոնեական ուսմունքին կամ ունեն միայն տարրական պատկերացումներ դրա մասին։ Այս առումով ձեռնարկը նպատակ ունի դառնալու առաջին ուսուցողական ուղեցույցը՝ հիմք ստեղծելով հետագա կրոնական գիտելիքների յուրացման և գիտակցված քրիստոնեական դաստիարակության համար։ Բովանդակության գաղափարական առանցքը քրիստոնեական հավատի, Աստծո, աստվածային նախախնամության, Հիսուս Քրիստոսի, փրկագործության և եկեղեցու վերաբերյալ հիմնական պատկերացումների փոխանցումն է։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև քրիստոնեական բարոյագիտության սկզբունքների ներկայացումը՝ երեխաներին սովորեցնելով սիրել Աստծուն և մերձավորին, հարգել ծնողներին, լինել հնազանդ, ազնիվ, ճշմարտախոս, խոնարհ և գթասիրտ, խուսափել չար արարքներից ու ձգտել առաքինի կյանքի։ Քրիստոնեական դաստիարակությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական գիտելիքների յուրացում, այլև որպես մարդու բնավորության, մտածողության և վարքագծի ձևավորման շարունակական գործընթաց։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ կարևորվում է երեխայի ներաշխարհի զարգացումը, բարու և չարի տարբերակման կարողությունը, պատասխանատվության գիտակցումը և բարոյական սկզբունքների կիրառումը առօրյա կյանքում։ Աշխատության ուսուցողական նշանակությունը դրսևորվում է նյութի համառոտ և նպատակային մատուցման մեջ, որը հնարավորություն է տալիս կրոնական բարդ հասկացությունները ներկայացնելու երեխաների տարիքային ու գիտելիքային մակարդակին համապատասխան։ Ձեռնարկի նախատեսված լսարանը՝ անվարժ կամ թերավարժ երեխաները, ընդգծում է նախնական ուսուցման կարևորությունը և մատնանշում կրթական այն միջավայրը, որտեղ կրոնական գիտելիքի փոխանցումը պետք է իրականացվի աստիճանաբար՝ պարզաբանումների, հիշողության ամրապնդման և բարոյական օրինակների միջոցով։ Աշխատությունը կարող էր կիրառվել ինչպես դպրոցական կրթության, այնպես էլ ընտանեկան ու եկեղեցական դաստիարակության շրջանակներում՝ ուսուցչի, հոգևորականի կամ ծնողի ղեկավարությամբ։ Գրական և մեթոդական առումով այն պատկանում է քրիստոնեական կարճ ձեռնարկների և մանկական կրոնադաստիարակչական գրականության ավանդույթին։ Դրան բնորոշ է գիտելիքի համառոտ, մատչելի և խրատական ներկայացումը, որի նպատակն է ոչ միայն տեղեկացնել, այլև ձևավորել որոշակի աշխարհայացք և բարոյական կողմնորոշումներ։ Հատկանշական է նաև, որ աշխատությունը կրոնական կրթությունը դիտարկում է որպես ընդհանուր դաստիարակության անբաժանելի բաղադրիչ՝ կարևորելով հավատի, բարոյականության և առաքինի վարքի միասնությունը։ Պատմամշակութային տեսանկյունից գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայ մանկավարժական, կրոնական և տպագրական մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ XIX դարի սկզբին հայ հասարակական կյանքում կրոնական կրթությունը շարունակում էր կարևոր դեր ունենալ ազգային ինքնության պահպանման, եկեղեցական ավանդությունների փոխանցման և նոր սերնդի բարոյական դաստիարակության գործում։ Երեխաների համար նախատեսված հայերեն կրոնական ձեռնարկների հրատարակությունը նպաստում էր մայրենի լեզվով ուսուցման տարածմանը և քրիստոնեական գիտելիքների հասանելիության ընդլայնմանը։ Այն արտացոլում է նաև ժամանակաշրջանի կրթական այն մոտեցումը, որի համաձայն երեխայի դաստիարակությունը պետք է ներառեր ոչ միայն գրագիտություն և գիտելիք, այլև հոգևոր ու բարոյական արժեքների ձևավորում։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայերեն մանկական կրոնական գրականության, քրիստոնեական ուսուցման պատմության, տարրական մանկավարժության և XIX դարի սկզբի հայ տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցու պատմությամբ, կրոնական մանկավարժությամբ, քրիստոնեական բարոյագիտությամբ և հայ կրթական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև պատմական ուսումնական գրականության ուսումնասիրողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է քրիստոնեական նախնական կրթության ավանդական սկզբունքներին ծանոթանալու, մանկական հոգևոր դաստիարակության պատմական մեթոդները ճանաչելու և հայ հասարակության կրթական ու բարոյական պատկերացումների զարգացման ընթացքը հասկանալու հնարավորությամբ։ Աշխատությունը հայերեն վաղ մանկական կրոնադաստիարակչական գրականության նշանակալի օրինակ է, որն արտահայտում է հավատքի, բարոյականության և կրթության փոխկապակցվածության գաղափարը՝ կարևորելով նոր սերնդին քրիստոնեական արժեքներով դաստիարակելու անհրաժեշտությունը։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է հողալկալիական մետաղների սիլիկատային միացությունների ստացման ցածրջերմաստիճանային գործընթացների և դրանց ձևավորման ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ավանդական բարձր ջերմաստիճանային եղանակների համեմատ ավելի մեղմ ջերմային պայմաններում սիլիկատային կառուցվածքների առաջացման հնարավորություններն են, դրանց փուլային փոխակերպումները և ստացվող նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում սկզբնական բաղադրիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, մասնիկների կառուցվածքի և փոխազդեցության բնույթի ազդեցությունները սիլիկատային համակարգերի ձևավորման ընթացքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակցիոն գործընթացների ակտիվացմանը, միջանկյալ փուլերի առաջացմանը և այն գործոններին, որոնք կարող են նպաստել վերջնական նյութի ձևավորմանը համեմատաբար ցածր ջերմաստիճաններում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր հողալկալիական մետաղներ պարունակող համակարգերի համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու դրանց քիմիական բնույթի և իոնային առանձնահատկությունների ազդեցությունը սիլիկատային կառուցվածքների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված նյութերի փուլային կազմի, բյուրեղային կամ ամորֆ կառուցվածքի, ջերմային կայունության և այլ ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատումը։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու պինդ ֆազային և հարակից գործընթացներում նյութերի փոխակերպման մեխանիզմները և կապ հաստատելու սինթեզի ընդհանուր պայմանների ու վերջնական արտադրանքի հատկությունների միջև։ Ցածրջերմաստիճանային մոտեցումների ուսումնասիրությունը նյութագիտական նշանակություն ունի նաև էներգատարության նվազեցման և նպատակային հատկություններով անօրգանական նյութերի ստացման առավել արդյունավետ եղանակների որոնման տեսանկյունից։ Սիլիկատային համակարգերի հատկությունների վերաբերյալ ստացված գիտելիքները կարող են կարևոր լինել կերամիկական, ապակենման, կապակցող և այլ անօրգանական նյութերի գիտական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական քիմիայի, ֆիզիկական քիմիայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ հողալկալիական մետաղների սիլիկատների ձևավորման պայմանների, կառուցվածքի և հատկությունների միջև փոխկապակցվածությունները բացահայտելու նպատակով։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է հիդրավլիկական հաշվարկների կատարելագործման միջոցով հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների շահագործման արդյունավետության բարձրացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են հիդրավլիկայի հիմնական օրենքները և դրանց կիրառումը ջրային կառույցների նախագծման ու շահագործման գործընթացներում՝ ընդգրկելով հոսքի շարժման, ճնշման բաշխման և էներգիայի կորուստների հաշվարկային մոտեցումները։ Հեղինակը վերլուծում է հաշվարկային մոդելների ճշգրտության բարձրացման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով ոչ ստացիոնար հոսքերը, տուրբուլենտության ազդեցությունը և բարդ երկրաչափական պայմանները։ Աշխատության մեջ քննարկվում են հիդրոտեխնիկական կառույցների՝ ջրանցքների, ամբարտակների, ջրթող կառուցվածքների և ջրամատակարարման համակարգերի աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման հարցերը։ Ներկայացվում են նաև թվային մոդելավորման և համակարգչային սիմուլյացիայի կիրառությունները, որոնք թույլ են տալիս ավելի ճշգրիտ կանխատեսել հիդրավլիկ վարքագիծը տարբեր շահագործման պայմաններում։ Գիրքը ընդգծում է հաշվարկների ճշգրտության բարձրացման և ինժեներական լուծումների կատարելագործման կարևորությունը ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և հիդրոտեխնիկական անվտանգության ապահովման համար։ Աշխատությունը նախատեսված է հիդրոտեխնիկների, ինժեներների, նախագծողների, հետազոտողների և ջրային կառույցների շահագործմամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։