ՀՀ հանքային ջրերի արտադրության ինտենսիվացման տնտեսական հիմնախնդիրները

Технология

Էներգետիկական, բնապահպանական և ինժեներատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բարդ ռելիեֆային պայմաններում շահագործվող ջերմաէլեկտրակայանի գազային արտանետումների մթնոլորտային ցրման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ կայանի աշխատանքային փոփոխական ռեժիմների պայմաններում։ Քննության են առնվում ջերմաէլեկտրակայանների գործունեության ընթացքում առաջացող գազային արտանետումների բնութագրերը, դրանց տարածման ֆիզիկական հիմունքները և մթնոլորտային օդի որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղանքի ռելիեֆի բարդությանը, բարձրությունների տարբերություններին, օդերևութաբանական պայմաններին, քամու արագությանն ու ուղղությանը և մթնոլորտի կայունության ազդեցությանը աղտոտիչ նյութերի տարածման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են էլեկտրակայանի բեռնվածքի փոփոխությունների, վառելիքի սպառման տատանումների և շահագործման տարբեր ռեժիմների ազդեցությունները արտանետումների քանակական ու տարածական բնութագրերի վրա։ Քննարկվում են գազային արտանետումների ցրման մաթեմատիկական մոդելավորման, աղտոտիչների կոնցենտրացիաների հաշվարկման և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցությունների գնահատման մեթոդաբանական հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել մթնոլորտային գործընթացների թվային մոդելավորման, հաշվարկային արդյունքների համեմատական վերլուծության և արտանետումների տարածման առավել զգայուն գոտիների որոշման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմաէլեկտրակայանների բնապահպանական անվտանգության ապահովմանը, արտանետումների վերահսկման համակարգերի կատարելագործմանը և էներգետիկական օբյեկտների շահագործման արդյունավետ ու էկոլոգիապես հիմնավորված ռեժիմների ընտրությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջերմաէներգետիկայի, մթնոլորտային օդի պահպանության, բնապահպանական ճարտարագիտության, արդյունաբերական էկոլոգիայի և մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Социология

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայկական հասարակությունում սոցիալ-տնտեսական հակամարտությունների ձևավորման պատճառների, դրսևորման ձևերի և կարգավորման հնարավոր ուղիների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հասարակության տարբեր խմբերի միջև սոցիալական և տնտեսական շահերի, հնարավորությունների ու ռեսուրսների անհավասար բաշխման հետևանքով առաջացող հակասությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական անհավասարությանը, եկամուտների տարբերությանը, զբաղվածության և գործազրկության խնդիրներին, սոցիալական շարժունակությանը, կենսամակարդակի տարբերություններին և տնտեսական անորոշությանը՝ որպես հասարակական լարվածության ձևավորմանը նպաստող գործոնների։ Ուսումնասիրվում են նաև նման հակամարտությունների դրսևորման տարբեր ձևերը՝ անհատական և խմբային մակարդակի սոցիալական լարվածությունից մինչև հասարակական պահանջներ, շահերի բախումներ և ինստիտուցիոնալ հակասություններ։ Աշխատությունում կարևոր տեղ է հատկացվում պետության, հասարակական կառույցների, տեղական համայնքների և այլ սոցիալական դերակատարների դերին՝ հակամարտությունների կանխարգելման, կառավարման և խաղաղ կարգավորման գործընթացներում։ Քննարկվում են սոցիալական երկխոսության, փոխզիջման, սոցիալական պաշտպանության, տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնման և հանրային մասնակցության մեխանիզմները՝ որպես հասարակական կայունության ամրապնդման հնարավոր գործիքներ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու սոցիալ-տնտեսական հակամարտությունների խորքային պատճառներն ու փոխկապակցված գործոնները, գնահատելու դրանց ազդեցությունը հասարակական հարաբերությունների և զարգացման գործընթացների վրա և ներկայացնելու դրանց կարգավորման ու կանխարգելման հնարավոր մոտեցումներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, տնտեսագետների, քաղաքագետների, հանրային կառավարման մասնագետների, սոցիալական քաղաքականության ոլորտի ներկայացուցիչների, ուսանողների և ժամանակակից հայկական հասարակության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է 1990-ական թվականների հայ մամուլի լեզվում նոր բառերի, նոր իմաստների և նոր բառակապակցությունների ձևավորման ու գործածության օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Տվյալ ժամանակաշրջանը հայերենի բառապաշարի զարգացման տեսանկյունից առանձնանում է հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային համակարգերի արագ փոփոխություններով, որոնք անմիջականորեն արտացոլվել են զանգվածային լրատվության միջոցների լեզվում։ Հետազոտության կենտրոնում նորաբանությունների առաջացման աղբյուրներն են, դրանց կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները, տարածման ուղիները և գրական լեզվի բառապաշարի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Քննվում են հայերենի ներքին բառակազմական հնարավորություններով ստեղծված բառերը, օտար լեզուներից կատարված փոխառությունները, պատճենումները, ինչպես նաև արդեն գոյություն ունեցող բառերի նոր իմաստային կիրառությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն բառապաշարային միավորներին, որոնք կապված են տվյալ ժամանակաշրջանում հասարակական կյանքի նոր երևույթների, պետական և տնտեսական հաստատությունների, շուկայական հարաբերությունների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, զանգվածային հաղորդակցության և մշակութային փոփոխությունների անվանման անհրաժեշտության հետ։ Նորաբանությունները կարող են դասակարգվել ըստ ծագման, բառակազմական կառուցվածքի, իմաստային ոլորտի, գործածության հաճախականության և լեզվում ամրապնդման աստիճանի։ Ուսումնասիրվում է նաև մամուլի դերը նոր բառերի տարածման և հանրայնացման գործընթացում, քանի որ պարբերական մամուլը ոչ միայն արձանագրում է լեզվական փոփոխությունները, այլև ակտիվորեն մասնակցում է նոր բառապաշարի շրջանառության ձևավորմանը։ Կարևորվում է նորմատիվ և գործածական մոտեցումների հարաբերակցությունը՝ պարզելու համար, թե նորաստեղծ կամ փոխառված միավորներից որոնք են աստիճանաբար հաստատվում ընդհանուր գործածության մեջ, իսկ որոնք պահպանվում են որպես որոշակի ժամանակաշրջանին բնորոշ անցողիկ լեզվական երևույթներ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս նաև բացահայտելու մամուլի տարբեր ժանրերի բառապաշարային առանձնահատկությունները և հասարակական փոփոխությունների ու լեզվական նորարարությունների միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարևոր նյութ է ներկայացնում ժամանակակից հայերենի բառապաշարի զարգացման պատմության, նորաբանությունների ձևավորման մեխանիզմների և հասարակական փոփոխությունների լեզվական արտացոլման ուսումնասիրման համար։

Право

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգում սահմանադրական պատասխանատվության սկզբունքները, ձևերը և կիրառումը՝ ընդգծելով դրա դերը պետության իրավական կարգի պահպանման և պետական կառավարման արդյունավետության ապահովման գործում։ Նյութում վերլուծվում են սահմանադրական պատասխանատվության տեսական հիմքերը, առանձին պետական պաշտոնյաների՝ նախագահների, պատգամավորների և կառավարության անդամների պարտականությունների ու իրավական սահմանափակումների շրջանակը, ինչպես նաև դրանց խախտման դեպքում կիրառվող միջոցները։ Աշխատությունը ներառում է իրավական և գործնական վերլուծություն՝ օգտագործելով գործադիր և օրենսդիր մարմինների գործունեության փորձառությունը, դատական որոշումներ և միջազգային համեմատական մոտեցումներ, ինչը թույլ է տալիս գնահատել սահմանադրական պատասխանատվության արդյունավետությունը և սահմանափակումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատասխանատվության կանխարգելիչ դերակատարությանը, պետական պաշտոնյաների ու հանրային ծառայողների վարքագծի կարգավորման մեխանիզմներին և իրավունքի գերակայության ապահովման գործում դրա նշանակությանը։ Նյութը կարևոր է իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների և գիտական հետազոտողների համար՝ համապարփակ պատկերացում ստեղծելով Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական իրավական համակարգի և դրա պատասխանատվության մեխանիզմների մասին։

История

Այս աշխատությունը ներկայացնում է պատմական-վիճակագրական ուսումնասիրություն, որը նվիրված է Թուրքիայի հայկական տարածքների բնակչության կազմի, թվաքանակի և տարածքային բաշխվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ժողովրդագրական տվյալների հավաքագրման և վերլուծության փորձն է, որի միջոցով հեղինակն անդրադառնում է տվյալ ժամանակաշրջանի բնակչության սոցիալական, ազգային և տարածքային առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունի, քանի որ վիճակագրական տեղեկությունների միջոցով հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պատմական Հայաստանի արևմտյան հատվածներում բնակվող բնակչության մասին և վերականգնելու այն ժողովրդագրական պատկերը, որը ձևավորվել էր մինչև հետագա քաղաքական ու սոցիալական մեծ փոփոխությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել բնակչության ընդհանուր թվաքանակը, բնակավայրերի կառուցվածքը, տարբեր համայնքների հարաբերակցությունը, քաղաքային և գյուղական բնակչության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բնակչության տարածքային տեղաբաշխումը։ Հատուկ նշանակություն ունի վիճակագրական տվյալների նկատմամբ քննադատական մոտեցումը, քանի որ Օսմանյան կայսրության ժողովրդագրական հաշվառման համակարգերը, վարչական բաժանումները և տվյալների ներկայացման սկզբունքները կարող էին տարբերվել ժամանակակից վիճակագրական չափանիշներից։ Այդ պատճառով աշխատությունը արժեքավոր է ոչ միայն թվային տեղեկությունների, այլև դրանց ձևավորման և օգտագործման պատմական համատեքստի ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հնարավորություն տալ հետազոտելու նաև բնակչության սոցիալ-տնտեսական վիճակը, զբաղվածության հիմնական ուղղությունները, բնակավայրերի բնույթը և համայնքային կյանքի որոշ առանձնահատկություններ։ Ժողովրդագրական պատկերի վերլուծությունը կարևոր է տարածաշրջանի պատմության, հայ բնակչության տարածական տեղաբաշխման և հասարակական կյանքի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ձևավորման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ժողովրդագետներին, վիճակագիրներին, հայագետներին, քարտեզագետներին և Օսմանյան կայսրության սոցիալական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն նաև կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր՝ հետագա ժողովրդագրական և պատմական ուսումնասիրությունների համար՝ հատկապես բնակչության թվաքանակի և տարածքային կազմի վերաբերյալ տվյալները համադրելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ներկայացնում է պատմական ժողովրդագրության կարևոր ուսումնասիրություն՝ վիճակագրական տվյալների միջոցով փորձելով վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի բնակչության պատկերը և ավելի ամբողջական պատկերացում ձևավորել տարածաշրջանի հասարակական ու ժողովրդագրական կառուցվածքի վերաբերյալ։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից եվրոպական անվտանգության համակարգի ուսումնասիրությանը և դրա ազդեցությանը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքական և անվտանգային դիրքավորման վրա 1991–2008 թվականների ընթացքում։ Գրքում ներկայացվում են եվրոպական անվտանգության կազմակերպությունների և մեխանիզմների կառուցվածքը, խնդիրներն ու սկզբունքները, այդ թվում՝ ՆԱՏՕ-ի, ԵՄ-ի և այլ տարածաշրջանային անվտանգության նախաձեռնությունների դերը։ Հեղինակը վերլուծում է Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն և ռազմավարական անվտանգային որոշումներ՝ անկախության տարիներից մինչև 2008 թվականը, ներառելով դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացումը, ռազմական և տնտեսական գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև տարածաշրջանային հակամարտությունների և միջկառավարական համագործակցության ազդեցությունը։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձված Հայաստանի կողմից իրականացված անվտանգային և ռազմավարական քաղաքական գերակայություններին, ներառյալ զինված ուժերի արդիականացման գործընթացները, միջազգային դաշնակցային հարաբերությունները և տարածաշրջանային անվտանգության ապահովման մեխանիզմների օգտագործումը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է քաղաքական գիտությունների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, անվտանգային քաղաքականության մշակողների և պետական կառավարման ոլորտի աշխատողների համար՝ նպաստելով Հայաստանի անվտանգության և արտաքին քաղաքականության զարգացման ավելի համակարգված և հիմնավորված ընկալմանը։