ՀՈՂԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

География

Աշխարհագրություն ոլորտի «Աշխարհագրություն 2 շտեմարան»-ը միջին մակարդակի ուսումնական և քննություններին նախապատրաստող առաջադրանքների հավաքածու է, որը նպատակ ունի խորացնել սովորողների պատկերացումները բնական և հասարակական աշխարհագրական գործընթացների վերաբերյալ և զարգացնել քարտեզների, գրաֆիկների ու վիճակագրական տվյալների հետ աշխատելու հմտությունները, այստեղ ընդգրկվում են թեմաներ՝ աշխարհագրական թաղանթ, կլիմայական գոտիներ, ջրոլորտ և լիտոսֆերա, բնակչության բաշխում, տնտեսության ճյուղեր և տարածաշրջանային առանձնահատկություններ, ինչպես նաև Հայաստանի և աշխարհի երկրների աշխարհագրական առանձնահատկությունների վերլուծություն, շտեմարանի առաջադրանքները սովորողին սովորեցնում են համեմատել երևույթները, բացատրել պատճառահետևանքային կապերը և կիրառել գիտելիքները գործնական իրավիճակներում, իսկ հիմնական նպատակը ոչ միայն փաստերի հիշողությունն է, այլ աշխարհագրական մտածողության ձևավորումը և քննությունների համար համակարգված պատրաստվածության ապահովումը։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է թռչնաբուծական տնտեսություններում հանդիպող կոլիբակտերիոզի հարուցիչների շիճուկաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և տարբեր շիճուկաբանական տիպերի տարածվածության գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում Գետամեջի և Լուսակերտի թռչնաֆաբրիկաներում արձանագրված հիվանդության դեպքերի հետ կապված մանրէաբանական նյութի համեմատական ուսումնասիրությունն է՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել հարուցչի հակածնային բազմազանությունը և առանձին շիճուկաբանական տարբերակների հնարավոր համաճարակաբանական նշանակությունը։ Քննվում է կոլիբակտերիոզը որպես թռչնաբուծության մեջ կարևոր վարակային խնդիր՝ ուշադրություն դարձնելով հարուցչի կենսաբանական փոփոխականությանը, տարբեր շտամների առանձնահատկություններին և թռչունների օրգանիզմի հետ դրանց փոխազդեցությանը։ Շիճուկաբանական տիպավորումը դիտարկվում է որպես հարուցչի տարբերակման և վարակաբանական իրավիճակի բնութագրման միջոց, որը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր տնտեսություններից ստացված տվյալները և գնահատել շրջանառվող տարբերակների կառուցվածքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկու թռչնաֆաբրիկաների տվյալների համադրությանը՝ դրանց միջև հնարավոր ընդհանրություններն ու տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատանքում կարող են քննարկվել նաև թռչունների տարիքային խմբերի, պահվածքի պայմանների, արտադրական միջավայրի և սանիտարական վիճակի կապերը հիվանդության տարածման ընդհանուր օրինաչափությունների հետ՝ առանց դրանք դիտարկելու որպես միակ պատճառական գործոններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լաբորատոր ախտորոշման և շիճուկաբանական նույնականացման նշանակության գնահատումը՝ հիվանդության համաճարակաբանական պատկերը ճշգրտելու տեսանկյունից։ Ստացված տվյալների համակարգումը կարող է նպաստել տարբեր ժամանակահատվածներում և տնտեսություններում շրջանառվող հարուցիչների համեմատական ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև անասնաբուժական հսկողության համար անհրաժեշտ գիտական տեղեկատվության ձևավորմանը։ Հետազոտությունը կարևոր է թռչնաբուծական տնտեսություններում վարակային հիվանդությունների տարածվածության և հարուցիչների բազմազանության վերաբերյալ պատկերացումները խորացնելու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անասնաբուժական մանրէաբանության, շիճուկաբանության, թռչնաբուծության և անասնաբուժական համաճարակաբանության մոտեցումները՝ կոլիբակտերիոզի հարուցիչների շիճուկաբանական կառուցվածքն ու տարածման առանձնահատկությունները բնութագրելու նպատակով։

Литература

Ժողովածուն ներառում է հայ պոեզիայի ամենախոշոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Եղիշե Չարենց-ի տարբեր տարիների քնարական ստեղծագործությունները, որտեղ արտացոլվում է նրա ստեղծագործական ճանապարհի ողջ զարգացումը՝ վաղ ռոմանտիկ ու հայրենասիրական մոտիվներից մինչև ավելի խոր, փիլիսոփայական ու ժամանակի հասարակական-քաղաքական խնդիրներին անդրադարձող բանաստեղծություններ։ Չարենցի պոեզիան առանձնանում է հզոր լեզվական էներգիայով, պատկերային մտածողությամբ և զգացմունքների ինտենսիվությամբ, որտեղ հաճախ միահյուսվում են հայրենիքի գաղափարը, անհատի ճակատագիրը, սիրո և կորստի թեմաները, ինչպես նաև ժամանակի փոփոխությունների նկատմամբ սուր արձագանքը։ Նրա բանաստեղծություններում նկատելի է նաև նորարարական մոտեցում ձևին ու ռիթմին, ինչը նրան դարձնում է 20-րդ դարի հայ գրականության ամենաազդեցիկ նորարարներից մեկը։ Այս ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Չարենցի աշխարհայացքի, հոգեբանական խորության և գեղարվեստական բազմաշերտության մասին։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է պոլիմերային նյութերի կենսաքայքայմանը մասնակցող միկրոօրգանիզմների վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման, համակարգման, պահպանման և վերլուծության համար նախատեսված տեղեկատվական-վերլուծական համակարգի ստեղծման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմքերին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տարբեր միկրոօրգանիզմների՝ բակտերիաների, սնկերի և այլ կենսաբանական գործոնների հատկությունները, որոնք բնական կամ վերահսկվող միջավայրերում կարող են մասնակցել որոշակի պոլիմերների կառուցվածքային փոփոխությանը և քայքայմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոօրգանիզմների տեսակային պատկանելության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, ֆերմենտային ակտիվության, կենսաքայքայվող պոլիմերների տեսակների և գործընթացի վրա ազդող միջավայրային պայմանների վերաբերյալ տեղեկատվության դասակարգմանը։ Տեղեկատվական համակարգի կառուցման ընթացքում կարևոր խնդիր է տարբեր աղբյուրներից ստացվող կենսաբանական, քիմիական և տեխնոլոգիական տվյալների միասնական կառուցվածքի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա իրականացնել նպատակային որոնում, համեմատական վերլուծություն և տվյալների արդյունավետ մշակում։ Քննության են առնվում տվյալների բազայի կառուցվածքի, տեղեկատվական դաշտերի, դասակարգման չափանիշների և միկրոօրգանիզմների ու համապատասխան պոլիմերների միջև կապերի ներկայացման սկզբունքները։ Վերլուծական բաղադրիչը կարող է հնարավորություն տալ համեմատելու տարբեր կենսաքայքայող միկրոօրգանիզմների հատկությունները, առանձնացնելու որոշակի նյութերի նկատմամբ առավել ակտիվ խմբերը և բացահայտելու կենսաբանական ու միջավայրային գործոնների միջև օրինաչափություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև պոլիմերային թափոնների բնապահպանական խնդիրը, քանի որ կենսաքայքայման գործընթացների վերաբերյալ համակարգված տեղեկատվությունը կարող է նպաստել թափոնների կենսատեխնոլոգիական մշակման և շրջակա միջավայրում դրանց կուտակման նվազեցման վերաբերյալ հետագա հետազոտություններին։ Համակարգը կարող է ծառայել որպես տեղեկատվական գործիք մանրէաբանների, կենսատեխնոլոգների, նյութագետների և բնապահպանական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետների համար՝ հեշտացնելով գիտական տվյալների որոնումն ու համադրումը։ Աշխատությունն ունի միջգիտակարգային նշանակություն՝ միավորելով մանրէաբանության, կենսատեխնոլոգիայի, պոլիմերային նյութագիտության, բնապահպանության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մոտեցումները և նպաստելով պոլիմերների կենսաքայքայման վերաբերյալ գիտելիքների համակարգված ներկայացման ու հետագա կիրառական հետազոտությունների զարգացմանը։

Медицина

Աշխատանքը նվիրված է շաքարային դիաբետի ծանր բարդություններից մեկի՝ ոտնաթաթի գանգրենայի դեպքում վիրահատական միջամտությունների անեսթեզիոլոգիական ապահովման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը այս խմբի հիվանդների վիրահատության ընթացքում անվտանգ և արդյունավետ ցավազրկման ու անզգայացման կազմակերպման, նախավիրահատական պատրաստման, ներվիրահատական հսկողության և հետվիրահատական շրջանի վարման օպտիմալ մոտեցումների բացահայտումն է։ Այս հիվանդների անեսթեզիոլոգիական կառավարումը բարդանում է ոչ միայն տեղային հյուսվածքային ախտահարմամբ, այլև շաքարային դիաբետին ուղեկցող բազմաթիվ համակարգային փոփոխություններով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդների ընդհանուր վիճակի նախավիրահատական գնահատմանը։ Քննության են առնվում ածխաջրային նյութափոխանակության վերահսկման մակարդակը, սրտանոթային և երիկամային համակարգերի վիճակը, ջրա-էլեկտրոլիտային հավասարակշռությունը, վարակային գործընթացի տարածվածությունը, ինտոքսիկացիայի աստիճանը և ուղեկցող հիվանդությունները։ Այս գործոնների համադրությունը կարող է էականորեն ազդել անզգայացման մեթոդի ընտրության և վիրահատության ընթացքում բարդությունների զարգացման ռիսկի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շաքարային դիաբետով հիվանդների նյութափոխանակային վիճակի շտկմանը։ Վիրահատական սթրեսը կարող է հանգեցնել գլյուկոզի մակարդակի զգալի փոփոխությունների, իսկ ծանր վարակային կամ նեկրոտիկ գործընթացը կարող է լրացուցիչ խորացնել նյութափոխանակային խանգարումները։ Հետևաբար անեսթեզիոլոգիական ապահովման կարևոր բաղադրիչ է արյան գլյուկոզի պարբերական վերահսկումը և անհրաժեշտության դեպքում դրա կարգավորումը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով հիպոգլիկեմիայի և հիպերգլիկեմիայի վտանգները։ Աշխատանքը կարող է համեմատել ընդհանուր և տարածաշրջանային անզգայացման տարբեր մեթոդներ՝ գնահատելով դրանց արդյունավետությունը, անվտանգությունը և կիրառելիությունը տարբեր կլինիկական իրավիճակներում։ Անզգայացման մեթոդի ընտրությունը կախված է վիրահատության ծավալից, հիվանդի ընդհանուր վիճակից, վարակային գործընթացի առանձնահատկություններից, սրտանոթային և շնչառական համակարգերի հնարավոր խանգարումներից և այլ անհատական գործոններից։ Տարածաշրջանային մեթոդների կիրառման դեպքում կարևոր է նաև գնահատել նյարդային համակարգի վիճակը և հնարավոր հակացուցումները, իսկ ընդհանուր անզգայացման դեպքում՝ հաշվի առնել շնչուղիների կառավարման և հեմոդինամիկ կայունության ապահովման խնդիրները։ Հատուկ նշանակություն ունի ներվիրահատական մոնիթորինգը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ զարկերակային ճնշման, սրտի աշխատանքի, շնչառության, արյան թթվածնավորման, ջերմաստիճանի և գլյուկոզի շարունակական կամ պարբերական վերահսկմանը։ Գանգրենայի և ծանր վարակային գործընթացի դեպքում հեմոդինամիկ անկայունության ռիսկը կարող է բարձր լինել, ուստի անհրաժեշտ է ժամանակին հայտնաբերել շրջանառության խանգարումները և համապատասխանաբար կազմակերպել հեղուկային ու դեղորայքային աջակցությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև ցավի վերահսկումը։ Վիրահատությունից առաջ, ընթացքում և հետո արդյունավետ ցավազրկումը ոչ միայն բարձրացնում է հիվանդի հարմարավետությունը, այլև կարող է նվազեցնել սթրեսային արձագանքը և նպաստել հետվիրահատական վերականգնմանը։ Կարող են ուսումնասիրվել բազմամոդալ ցավազրկման մոտեցումները, որոնց դեպքում տարբեր մեխանիզմներով գործող միջոցների համադրումը թույլ է տալիս ապահովել բավարար անալգեզիա՝ միաժամանակ նվազեցնելով առանձին դեղերի բարձր դոզաների անհրաժեշտությունը։ Հետվիրահատական շրջանում կարևոր է վերահսկել ոչ միայն ցավը, այլև շնչառական, սրտանոթային և նյութափոխանակային ցուցանիշները։ Շաքարային դիաբետով և ծանր վարակային գործընթացով հիվանդները կարող են ունենալ վերքերի ապաքինման, վարակային բարդությունների և այլ հետվիրահատական խնդիրների բարձր ռիսկ, ուստի անեսթեզիոլոգիական ապահովումը դիտարկվում է որպես վիրաբուժական բուժման ամբողջական համակարգի բաղադրիչ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև հիվանդների տարբեր խմբերի համեմատություն՝ կախված գանգրենայի տարածվածությունից, վիրահատության ծավալից, դիաբետի տևողությունից և ծանրությունից, ուղեկցող անոթային հիվանդություններից և այլ կլինիկական գործոններից։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն հանգամանքները, որոնք առավել մեծ ազդեցություն ունեն անզգայացման ընթացքի և բարդությունների առաջացման վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել այս ծանր հիվանդների նախավիրահատական գնահատման, անզգայացման մեթոդի ընտրության, ներվիրահատական հսկողության և հետվիրահատական ցավի ու նյութափոխանակային վիճակի կառավարման մոտեցումների կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է անեսթեզիոլոգիայի, վիրաբուժության, ինտենսիվ թերապիայի և էնդոկրինոլոգիայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով մշակել կամ հիմնավորել ոտնաթաթի դիաբետիկ գանգրենայով հիվանդների վիրահատական բուժման ընթացքում անեսթեզիոլոգիական ապահովման առավել անվտանգ և արդյունավետ սկզբունքները։ Թեման ունի կարևոր կլինիկական նշանակություն, քանի որ տվյալ հիվանդների մոտ վիրահատական և անզգայացման ռիսկերը պայմանավորված են ինչպես տեղային ծանր ախտահարմամբ, այնպես էլ շաքարային դիաբետի համակարգային ազդեցություններով, և դրանց ճիշտ գնահատումն ու կառավարումը կարող են էական դեր ունենալ բուժման ելքի և հետվիրահատական վերականգնման վրա։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է պետական և հանրային սեփականության կառավարման արդյունավետության հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով սահմանադրականության սկզբունքների և իրավական պետության պահանջների համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է սեփականության կառավարման իրավական, կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ հիմքերը, բացահայտում գործող համակարգի առավելություններն ու թերությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրում է պետական կառավարման մարմինների լիազորությունների, հաշվետվողականության և թափանցիկության դերը հանրային ռեսուրսների արդյունավետ տնօրինման գործում։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետությունում գործող իրավակարգավորումներին, սահմանադրական բարեփոխումների ազդեցությանը սեփականության կառավարման ոլորտի վրա, ինչպես նաև միջազգային փորձի և համեմատական իրավունքի կիրառման հնարավորություններին։ Ներկայացվում են գիտական հիմնավորումներով և գործնական առաջարկություններով ուղիներ, որոնք կարող են նպաստել պետական գույքի կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը, հանրային շահի առավել արդյունավետ պաշտպանությանը, կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցմանը և կառավարման որակի բարելավմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և հանրային քաղաքականության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։