Ինովացիոն գործունեության կազմակերպման ֆինանսական հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է Հարավային Կասպից ծովի և պատմական Ատրպատականի տարածքներում տարածված իրանական լեզուների ու բարբառների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով որպես երկարատև լեզվական շփումների արդյունքում ձևավորված ընդհանուր արեալային համակարգ։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր իրանական լեզվական միավորների հնչյունական, ձևաբանական, շարահյուսական և բառապաշարային ընդհանրություններն են, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու ընդհանուր ծագմամբ պայմանավորված հատկանիշները լեզվական շփումների և փոխազդեցությունների հետևանքով տարածված առանձնահատկություններից։ Քննվում են Կասպից ծովի հարավային և հարավարևմտյան շրջանների, Իրանական Ադրբեջանի և հարակից տարածքների իրանական լեզուներն ու բարբառները՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց պատմական զարգացմանը, աշխարհագրական տարածմանը և փոխադարձ ազդեցություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում լեզվամիության գաղափարին, որի միջոցով հնարավոր է բացատրել տարբեր, սակայն աշխարհագրորեն հարևան լեզուներում առաջացած կառուցվածքային նմանությունները՝ առանց դրանք պարտադիր կերպով նույն անմիջական նախալեզվից ժառանգված հատկանիշներ համարելու։ Ուսումնասիրվում են հնչյունական համապատասխանությունները, բայական ու անվանական համակարգերի առանձնահատկությունները, դերանվանական ձևերը, քերականական կառուցվածքները և ընդհանուր կամ փոխառված բառապաշարի շերտերը։ Պատմահամեմատական մեթոդի համադրումը արեալային լեզվաբանության մոտեցումների հետ հնարավորություն է տալիս վերականգնելու լեզուների միջև շփումների հնարավոր ուղղությունները և գնահատելու տարբեր լեզվական շերտերի հարաբերակցությունը։ Կարևորվում են նաև պատմական տեղաշարժերի, բազմալեզու բնակչության, առևտրային ու մշակութային կապերի և քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունները տարածաշրջանի լեզվական պատկերի ձևավորման վրա։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նյութ տրամադրել նաև հին և միջին իրանական լեզվական շերտերի հետքերի բացահայտման, տեղանունների ու անձնանունների լեզվաբանական քննության և ժամանակակից բարբառներում պահպանված հնագույն հատկանիշների մեկնաբանման համար։ Լեզվաբանական տվյալների համադրումը պատմական ու աշխարհագրական տեղեկությունների հետ թույլ է տալիս տարածաշրջանը դիտարկել որպես բազմաշերտ լեզվական փոխազդեցությունների տարածք։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպաստում է իրանական լեզուների պատմական զարգացման և փոխադարձ կապերի առավել ամբողջական ըմբռնմանը՝ միաժամանակ կարևորելով Հարավային Կասպից և Ատրպատականի տարածքների նշանակությունը իրանագիտության ու արեալային լեզվաբանության համար։

Литература

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հայկական հրաշապատում հեքիաթներում պառավի կերպարի բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա ձևավորման առանձնահատկությունները, գեղարվեստական գործառույթները, խորհրդանշական իմաստները և կապը հայկական ժողովրդական աշխարհընկալման հետ։ Հետազոտության կենտրոնում տարեց կնոջ կերպարն է, որը հեքիաթային պատումներում կարող է հանդես գալ տարբեր և երբեմն հակադիր դերերով՝ որպես իմաստուն խորհրդատու, գաղտնի գիտելիքի կրող, փորձության կազմակերպիչ, օգնական, կախարդական ուժերի միջնորդ կամ, ընդհակառակը, բացասական հատկանիշներով օժտված կերպար։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ պառավի կերպարը հայկական բանահյուսության մեջ չի սահմանափակվում միայն տարիքային կամ սոցիալական բնութագրով, այլ հաճախ ձեռք է բերում խորքային խորհրդանշական նշանակություն։ Նրա տարիքը կարող է կապվել կենսափորձի, իմաստության և անցյալի հիշողության հետ, իսկ հեքիաթային աշխարհում նրա ունեցած հատուկ գիտելիքը նրան առանձնացնում է մյուս կերպարներից։ Պառավը երբեմն հայտնվում է հերոսի ճանապարհին՝ փոխանցելով կարևոր տեղեկություն, խորհուրդ կամ առարկա, որը հետագայում վճռորոշ նշանակություն է ունենում սյուժեի զարգացման համար։ Մյուս դեպքերում նա դառնում է հերոսի փորձության կամ ընտրության կարևոր մասնակից՝ ստիպելով նրան դրսևորել խելամտություն, բարություն, համբերություն կամ քաջություն։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև պառավի կերպարի երկակի բնույթին։ Մի կողմից նա կարող է մարմնավորել մայրական հոգատարությունը, կենսափորձը, ժողովրդական իմաստությունը և բարեգործությունը, իսկ մյուս կողմից՝ հանդես գալ որպես վտանգավոր, խորամանկ կամ կախարդական ուժ ունեցող հակառակորդ։ Այս երկակիությունը հեքիաթային կերպարին հաղորդում է բազմաշերտություն և թույլ է տալիս ուսումնասիրել բարու ու չարի, իմաստության ու խորամանկության, մարդկայինի ու գերբնականի սահմանագծերը։ Քննության են առնվում նաև կերպարի արտաքին նկարագրությունը, խոսքը, վարքագիծը, գործողությունները և մյուս հերոսների հետ փոխհարաբերությունները։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության զարգացման արդյունքում առաջացող բնապահպանական հետևանքների քանակական գնահատման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ տնտեսության աճի և շրջակա միջավայրի պահպանության փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ տնտեսական գործունեությունը միաժամանակ ստեղծում է արտադրական և սոցիալական արդյունքներ, սակայն կարող է առաջացնել նաև բնական ռեսուրսների սպառում, շրջակա միջավայրի աղտոտում և էկոհամակարգերի վրա բացասական ազդեցություններ։ ՀՀ պետական փաստաթղթերում նույնպես նշվում է, որ տնտեսական գործունեության և բնապահպանական խնդիրների միջև առկա է անմիջական կապ, իսկ հիմնական մարտահրավերների թվում են ռեսուրսների գերշահագործումը, օդի և ջրերի աղտոտումը, հողերի դեգրադացիան, կենսաբազմազանության կորուստը և թափոնների ոչ պատշաճ կառավարումը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը բնապահպանական ազդեցությունները ոչ միայն որակական, այլև քանակական ցուցանիշներով գնահատելու փորձն է։ Այդ նպատակով կարող են ուսումնասիրվել տնտեսական աճի, արտադրության ծավալների, էներգիայի և բնական ռեսուրսների օգտագործման, արտանետումների, աղտոտվածության և բնապահպանական վնասների միջև փոխկապակցվածությունները։ Քանակական գնահատումը հնարավորություն է տալիս տնտեսական զարգացման տարբեր սցենարների պայմաններում հաշվարկել շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցությունները և բացահայտել այն գործոնները, որոնք առավել մեծ ազդեցություն ունեն էկոլոգիական վիճակի փոփոխության վրա։ Ուսումնասիրության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել վիճակագրական վերլուծություն, տնտեսամաթեմատիկական և էկոնոմետրիկ մոդելներ, կանխատեսման մեթոդներ և տարբեր ցուցանիշների համակարգեր։ Հայաստանի վերաբերյալ նմանատիպ հետազոտություններում կիրառվել են նաև էկոլոգիական ճնշումը քանակապես ներկայացնող ցուցանիշներ և տնտեսաչափական մոտեցումներ՝ տնտեսական աճի ու բնապահպանական ազդեցության միջև երկարաժամկետ և կարճաժամկետ կապերը գնահատելու համար։ Կարևոր ուղղություն է նաև բնապահպանական ցուցանիշների ճիշտ ընտրությունը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս տարբեր բնապահպանական գործընթացներն ու դրանց փոփոխության միտումները ներկայացնել չափելի ձևով և օգտագործել դրանք քաղաքականության մշակման ու մոնիթորինգի համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ տնտեսական գործունեության տարբեր ոլորտների՝ արդյունաբերության, էներգետիկայի, գյուղատնտեսության, տրանսպորտի և հանքարդյունաբերության բնապահպանական ազդեցություններին։ Հատուկ նշանակություն կարող է ունենալ հանքարդյունաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ Հայաստանում տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական շահերի միջև հակասությունները հատկապես ակնառու են բնական պաշարների արդյունահանման ոլորտում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել ոչ միայն աղտոտման կամ ռեսուրսների սպառման ուղղակի ազդեցությունները, այլև դրանց տնտեսական արժեքը՝ առողջապահական ծախսերի, արտադրողականության կորուստների, վերականգնման անհրաժեշտ ծախսերի և այլ հնարավոր հետևանքների միջոցով։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բնապահպանական խնդիրները ներառել տնտեսական որոշումների կայացման գործընթացում և գնահատել այն իրական «արժեքը», որը կարող է ունենալ տնտեսական աճի որոշակի մոդելը հասարակության և բնության համար։ Կարևորվում է նաև արտաքին ազդեցությունների խնդիրը, երբ արտադրական գործունեությունից ստացվող տնտեսական օգուտը և դրա բնապահպանական վնասը կրող կողմերը կարող են տարբեր լինել։ Այդ հանգամանքը հիմնավորում է պետական կարգավորման, բնապահպանական հարկերի ու վճարների, տնտեսական խթանների և բնապահպանական սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը։ ՀՀ-ում բնապահպանական և բնօգտագործման վճարները դիտարկվել են նաև որպես բնապահպանական ծրագրերի ֆինանսավորման հնարավոր տնտեսական հիմք։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտագործվել կայուն զարգացման քաղաքականության մշակման համար՝ տնտեսական աճը բնապահպանական սահմանափակումների հետ համադրելու նպատակով։ Ժամանակակից մոտեցումներում այս խնդիրը կապվում է կանաչ և շրջանաձև տնտեսության անցման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, ցածր ածխածնային զարգացման և բնապահպանական ցուցանիշների մշտադիտարկման հետ։ ՀՀ մինչև 2030 թվականը կանաչ, կայուն և շրջանաձև տնտեսության զարգացման շրջանակային ծրագիրը նույնպես նախատեսում է բնապահպանական ցուցանիշների և մշտադիտարկման համակարգերի կիրառություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, բնապահպանական տնտեսագիտության մասնագետներին, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության ոլորտի հետազոտողներին, բնապահպաններին, վիճակագիրներին և տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրության հիմնական արժեքն այն է, որ այն տնտեսական զարգացման և բնապահպանական փոփոխությունների միջև կապը դիտարկում է չափելի և վերլուծելի համակարգի շրջանակում՝ հնարավորություն տալով ոչ միայն արձանագրել տնտեսական գործունեության էկոլոգիական հետևանքները, այլև գնահատել դրանց չափը, կանխատեսել հնարավոր զարգացումները և գիտականորեն հիմնավորել բնապահպանական ու տնտեսական քաղաքականության փոխկապակցված լուծումները։

Культура

Աշխատանքը նվիրված է հայ հիմներգության ձևավորման հայեցակարգի ուսումնասիրությանը՝ ժամանակակից գիտական հետազոտությունների և երաժշտագիտական մոտեցումների համատեքստում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հայ հոգևոր երաժշտության կարևորագույն դրսևորումներից մեկի՝ հիմներգության ձևավորման, զարգացման և պատմական կերպափոխումների հարցերն են։ Աշխատության շրջանակում կարող են քննության առնվել հիմներգության ծագումնաբանական հիմքերը, ձևավորման պատմական փուլերը, երաժշտական լեզվի առանձնահատկությունները և դրա կապը հայկական եկեղեցական ու մշակութային ավանդույթների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիմներգության ձևավորման վրա ազդած կրոնական, հասարակական, մշակութային և երաժշտատեսական գործոններին, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա կառուցվածքային և ոճական փոփոխություններին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ հոգևոր երաժշտության ժառանգության ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ ձայնեղանակային համակարգերը, մեղեդիական դարձվածքները, ռիթմական առանձնահատկությունները, տեքստ-երաժշտություն փոխհարաբերությունը և կատարողական ավանդույթները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայ հիմներգության ուսումնասիրման տարբեր գիտական հայեցակարգերին և մեթոդաբանական մոտեցումներին՝ համադրելով պատմական, տեսական, աղբյուրագիտական և երաժշտավերլուծական տվյալները։ Արդի փուլում հիմներգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերանայելու նախկին տեսակետները, համադրելու նորահայտ կամ վերագնահատված աղբյուրները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայկական հոգևոր երաժշտության զարգացման ներքին օրինաչափությունների մասին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև ազգային ինքնության և հոգևոր մշակույթի պահպանման գործում հիմներգության ունեցած դերի բացահայտումը, քանի որ այն ոչ միայն երաժշտական ժառանգության բաղադրիչ է, այլև պատմական հիշողության, կրոնական ավանդույթի և մշակութային ինքնության փոխանցման միջոց։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել հայ երաժշտության պատմության և տեսության, հայ հոգևոր երաժշտության, մշակութաբանության և հայագիտության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին, եկեղեցական երաժշտության մասնագետներին, կատարողներին, հետազոտողներին և հայկական երաժշտական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

История

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Մովսես Խորենացու պատմագրական ժառանգության իտալական տարբերակը՝ մշակված և պատկերազարդված Մխիթարյան միաբանության հայ վանականների կողմից, ինչպես նաև ոճական առումով վերամշակված հայտնի իտալացի գրող և լեզվաբան Նիկկոլո Տոմմազեոյի կողմից։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի հայոց պատմության և մշակույթի տարածման տեսանկյունից, քանի որ այն հանդիսանում է հայկական պատմագիտական ավանդույթի ներկայացման օրինակ օտարալեզու ընթերցողին։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են հայ ժողովրդի ծագման, անցյալի կարևոր իրադարձությունների, արքաների, ազգային ավանդությունների և պատմական հիշողության վերաբերյալ տեղեկություններ՝ ներկայացված եվրոպական գրական միջավայրին համապատասխանեցված ձևով։ Գրքի ստեղծման պատմությունը նաև վկայում է Մխիթարյանների գիտական և մշակութային գործունեության մասին՝ ուղղված հայագիտական գիտելիքների պահպանմանը, ուսումնասիրմանը և տարածմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայագիտության, միջնադարյան պատմագրության, թարգմանական գրականության և հայ-եվրոպական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ընթերցողների համար։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է բազմաչափ բազմանդամային միջարկման տեսության հիմնարար խնդիրների և այդ բնագավառում ձևակերպված Գասքա–Մաեզթուի վարկածի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մի քանի փոփոխականներից կախված բազմանդամների միջոցով տրված հանգույցներում սահմանված արժեքների վերականգնման խնդիրը, միջարկման հանգույցների երկրաչափական դասավորությունը և համապատասխան բազմանդամային տարածքների կառուցվածքային հատկություններն են։ Քննվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում հանգույցների վերջավոր բազմության համար գոյություն ունի պահանջվող աստիճանի միակ միջարկիչ բազմանդամ, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են այդպիսի հանգույցային բազմությունների հանրահաշվական և երկրաչափական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիմնարար բազմանդամներին, դրանց գործոնացման հատկություններին և ուղիղների՝ որպես հանգույցների կառուցվածքը բնութագրող երկրաչափական օբյեկտների դերին։ Գասքա–Մաեզթուի վարկածը դիտարկվում է բազմաչափ միջարկման այն հատուկ համակարգերի համատեքստում, որոնց հիմնարար բազմանդամները ներկայացվում են գծային գործոնների արտադրյալների միջոցով։ Վարկածի հետ կապված ուսումնասիրությունները կենտրոնանում են նման հանգույցային համակարգերում որոշակի թվով հանգույցներ պարունակող հատուկ ուղիղների գոյության խնդրի վրա և դրա կապի վրա ամբողջ միջարկման կառուցվածքի հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել վարկածի հաստատված մասնավոր դեպքերը, տարբեր աստիճանների համար կիրառվող ապացուցման մոտեցումները և հանգույցների դասավորության նկատմամբ սահմանափակումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում երկրաչափական և հանրահաշվական մեթոդների համադրումը, քանի որ խնդրի լուծելիությունը սերտորեն կապված է ինչպես բազմանդամների հատկությունների, այնպես էլ հարթության վրա հանգույցների փոխադարձ դիրքի հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև առավելագույն ուղիղների, հանգույցների կողմից ուղիղների օգտագործման և տարբեր ենթակառուցվածքների միջև կապերը, որոնք հնարավորություն են տալիս բարդ միջարկման համակարգերը վերածել ավելի պարզ կառուցվածքների ուսումնասիրության։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մոտարկումների տեսության, հանրահաշվական երկրաչափության և կոմբինատոր երկրաչափության գաղափարները՝ նպաստելով բազմաչափ բազմանդամային միջարկման կառուցվածքային օրինաչափությունների բացահայտմանը և Գասքա–Մաեզթուի վարկածի շուրջ ձևավորված մաթեմատիկական խնդիրների հետագա ուսումնասիրմանը։