Կառավարման հոգեբանության մի քանի հարցեր

Экономика

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության, արդյունավետության և բնականոն գործունեության ապահովման հարցերը։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ առևտրային բանկերը ֆինանսական համակարգի առանցքային օղակներից են․ նրանք ներգրավում են բնակչության և կազմակերպությունների դրամական միջոցները, իրականացնում վարկավորում և ներդրումային գործառնություններ, ապահովում վճարահաշվարկային ծառայություններ և նպաստում տնտեսության մեջ ֆինանսական ռեսուրսների վերաբաշխմանը։ Միաժամանակ բանկային գործունեությունը բնորոշվում է բարձր ֆինանսական ռիսկերով, ուստի դրա նկատմամբ արդյունավետ տնտեսական կարգավորումը անհրաժեշտ է ոչ միայն առանձին բանկերի կայունության, այլև ամբողջ ֆինանսական համակարգի հուսալիության համար։ ՀՀ գործող օրենսդրության համաձայն՝ բանկերի գործունեության կարգավորման և վերահսկողության առանցքային դերակատարումը վերապահված է Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկին, որը սահմանում է բանկերի տնտեսական նորմատիվները, իրականացնում լիցենզավորում և վերահսկողություն։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը բանկային գործունեության պետական կարգավորման տեսական հիմքերի բացահայտումն է։ Կարգավորման հիմնական նպատակներից են բանկային համակարգի զարգացման և հուսալիության ապահովումը, բանկերի բնականոն գործունեության պահպանումը, ավանդատուների շահերի պաշտպանությունը և ֆինանսական շուկայի մասնակիցների համար մրցակցային հավասար պայմանների ստեղծումը։ Այս նպատակներն ամրագրված են նաև «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում։ Աշխատանքի առանցքային խնդիրներից է տնտեսական նորմատիվների համակարգի ուսումնասիրությունը։ Տնտեսական նորմատիվները բանկային կարգավորման կարևորագույն գործիքներից են, որոնց միջոցով վերահսկվում են բանկերի կապիտալի բավարարությունը, ռիսկերի մակարդակը, իրացվելիությունը և որոշակի գործառնությունների նկատմամբ սահմանափակումների պահպանումը։ Գործող օրենսդրությունը Կենտրոնական բանկին հնարավորություն է տալիս բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության ապահովման նպատակով սահմանել հիմնական և այլ տնտեսական նորմատիվներ։ Դրանց թվում են բանկի կանոնադրական հիմնադրամի և ընդհանուր կապիտալի նվազագույն չափերի նկատմամբ պահանջները։ Բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորման կարևորագույն հիմնախնդիրներից է կապիտալի բավարարության և բանկի ռիսկերի միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Բավարար կապիտալը բանկի ֆինանսական կայունության կարևոր երաշխիք է, քանի որ այն կարող է ծառայել որպես հնարավոր կորուստների կլանման բուֆեր։ Սակայն չափազանց բարձր կապիտալային պահանջները կարող են սահմանափակել բանկերի վարկավորման հնարավորությունները և նվազեցնել ֆինանսական միջնորդության արդյունավետությունը։ Հետևաբար կարգավորման համակարգի խնդիրն է գտնել այնպիսի հավասարակշռություն, որի դեպքում բանկերը կունենան անհրաժեշտ ֆինանսական դիմադրողականություն՝ առանց տնտեսության վարկավորման հնարավորությունների անհարկի սահմանափակման։ Մյուս կարևոր ուղղությունը իրացվելիության կարգավորումն է։ Բանկը պետք է կարողանա ժամանակին կատարել իր պարտավորությունները ավանդատուների, այլ բանկերի և ֆինանսական շուկայի մասնակիցների նկատմամբ։ Իրացվելիության պակասը կարող է հանգեցնել վճարումների դժվարությունների և նույնիսկ համակարգային խնդիրների, ուստի բանկերի իրացվելիության կառավարումը և համապատասխան նորմատիվների պահպանումը տնտեսական կարգավորման կարևոր բաղադրիչ են։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի գործող կարգավորումների շարքում առանձին կանոնակարգեր սահմանում են բանկերի տնտեսական նորմատիվների հաշվարկման և դրանցում ներառվող տարրերի ու սահմանաչափերի հետ կապված պահանջներ։ Ուսումնասիրության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում վարկային ռիսկի կարգավորման խնդիրը։ Քանի որ վարկավորումը բանկային գործունեության հիմնական ուղղություններից է, վարկային պորտֆելի որակը անմիջականորեն անդրադառնում է բանկի եկամտաբերության և ֆինանսական կայունության վրա։ Վարկային ռիսկի արդյունավետ կառավարումը ենթադրում է վարկառուի վճարունակության գնահատում, ռիսկերի սահմանափակում, խնդրահարույց վարկերի վերահսկում և հնարավոր կորուստների համար համապատասխան բուֆերների ձևավորում։ Այս ոլորտում կարգավորող պահանջները պետք է միաժամանակ պաշտպանեն բանկային համակարգը չափազանց ռիսկային վարկավորումից և չխոչընդոտեն տնտեսության իրական հատվածի ֆինանսավորմանը։ Կարևոր հիմնախնդիր է նաև բանկային համակարգում ռիսկերի կենտրոնացման սահմանափակումը։ Եթե բանկի ակտիվների կամ վարկային պորտֆելի զգալի մասը կենտրոնացած է սահմանափակ թվով վարկառուների, ոլորտների կամ տնտեսական ուղղությունների վրա, ապա առանձին շոկը կարող է մեծ կորուստներ առաջացնել։ Հետևաբար տնտեսական կարգավորումը պետք է նպաստի ռիսկերի դիվերսիֆիկացմանը և խոշոր պարտավորությունների նկատմամբ համապատասխան վերահսկողության իրականացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանկային կարգավորման և տնտեսական աճի փոխհարաբերությանը։ Բանկային համակարգը պետք է ոչ միայն լինի կայուն, այլև արդյունավետորեն կատարի ֆինանսական միջնորդի իր գործառույթը։ Չափազանց խիստ կարգավորումը կարող է բարձրացնել բանկերի գործառնական ծախսերը, սահմանափակել վարկերի հասանելիությունը և նվազեցնել ֆինանսական ծառայությունների մրցունակությունը։ Մյուս կողմից՝ թույլ կարգավորումը կարող է նպաստել ռիսկերի կուտակմանը և ֆինանսական անկայունության առաջացմանը։ Հետևաբար հիմնախնդիրը կարգավորման այնպիսի մոդելի ձևավորումն է, որը կապահովի ֆինանսական կայունություն՝ միաժամանակ պահպանելով բանկերի տնտեսական արդյունավետությունն ու մրցակցային միջավայրը։ Բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորման կարևոր բաղադրիչ է նաև վերահսկողության համակարգը։ ՀՀ Կենտրոնական բանկը օրենքով սահմանված կարգով իրականացնում է բանկերի գործունեության վերահսկողություն, սահմանում է հաշվետվությունների ներկայացման պահանջները և օրենքով նախատեսված դեպքերում կարող է կիրառել համապատասխան պատժամիջոցներ։ Այս համակարգի արդյունավետությունը մեծապես կախված է վերահսկողության շարունակականությունից, բանկերի կողմից ներկայացվող տեղեկատվության որակից և ֆինանսական ռիսկերի ժամանակին բացահայտումից։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև բանկային գործունեության թափանցիկության խնդիրը։ Բանկերի ֆինանսական վիճակի, ծառայությունների պայմանների, վարկավորման և ավանդների վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիությունը նպաստում է շուկայի մասնակիցների իրազեկվածությանը և մրցակցության զարգացմանը։ Գործող օրենսդրությունը բանկերի համար նախատեսում է իրենց գործունեության և ավանդների ու վարկերի պայմանների վերաբերյալ որոշակի տեղեկատվության հրապարակման պարտավորություններ։ Ժամանակակից պայմաններում տնտեսական կարգավորման հիմնախնդիրներին ավելանում են նաև ֆինանսական տեխնոլոգիաների և թվայնացման հետ կապված հարցերը։ Թվային բանկային ծառայությունների, հեռավար գործարքների և նոր ֆինանսական տեխնոլոգիաների տարածումը բանկերի համար ստեղծում է նոր հնարավորություններ, բայց միաժամանակ առաջացնում է նոր ռիսկեր՝ կապված գործառնական անվտանգության, տվյալների պաշտպանության և տեխնոլոգիական խափանումների հետ։ Հետևաբար կարգավորման համակարգը պետք է զարգանա բանկային ոլորտի տեխնոլոգիական փոփոխություններին համընթաց։ Կարևոր է նաև բանկային համակարգի և սպառողների շահերի պաշտպանության հարաբերակցությունը։ Վարկավորման պայմանների թափանցիկությունը, արդյունավետ տոկոսադրույքի վերաբերյալ տեղեկատվությունը, հաճախորդների իրավունքների պաշտպանությունը և պատասխանատու վարկավորումը բանկային կարգավորման այն ուղղություններն են, որոնք նպաստում են ֆինանսական շուկայի նկատմամբ վստահության ամրապնդմանը։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի բանկային գործունեությանը վերաբերող պաշտոնական կարգավորումների շարքում առկա են ինչպես սպառողական վարկավորման, այնպես էլ բանկային ավանդների, վարկային տեղեկատվության և այլ ոլորտների վերաբերյալ իրավական ակտեր։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ՀՀ-ում բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորումը դիտարկում է որպես բազմաբաղադրիչ համակարգ, որի հիմնական նպատակն է ապահովել ֆինանսական կայունություն, բանկերի հուսալիություն, մրցակցային միջավայր և տնտեսության արդյունավետ վարկավորում։ Այն ընդգրկում է տնտեսական նորմատիվների, կապիտալի և իրացվելիության, վարկային ու այլ ֆինանսական ռիսկերի, վերահսկողության, թափանցիկության, սպառողների պաշտպանության և կարգավորման կատարելագործման խնդիրները։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, բանկային ոլորտի մասնագետներին, Կենտրոնական բանկի և այլ ֆինանսական կառույցների աշխատակիցներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և բանկային գործ մասնագիտությամբ սովորող ուսանողներին։

Литература

Այս ուսումնական ձեռնարկը նախատեսված է զբոսաշրջության ոլորտը ուսումնասիրող ուսանողների համար և ներկայացնում է զբոսաշրջության հիմնական հասկացությունները, կառուցվածքը և ժամանակակից զարգացման միտումները։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում զբոսաշրջության տեսակներին՝ ներառյալ մշակութային, էկոլոգիական, գործարար և զվարճային զբոսաշրջությունը, ինչպես նաև դրանց կազմակերպման և կառավարման հիմնական սկզբունքներին։ Հեղինակը բացատրում է զբոսաշրջային արդյունաբերության բաղադրիչները՝ տրանսպորտ, հյուրանոցային սպասարկում, տուրօպերատորական գործունեություն և հաճախորդների սպասարկման որակի ապահովում։ Նյութում ներկայացվում են նաև միջազգային զբոսաշրջության զարգացման գործոնները, շուկայի պահանջարկի ձևավորումը և ոլորտի տնտեսական ազդեցությունը տարբեր երկրների վրա։ Գիրքը համադրում է տեսական նյութը և գործնական օրինակները՝ նպաստելով ուսանողների մասնագիտական գիտելիքների և կիրառական հմտությունների զարգացմանը։

Литература

Այս ստեղծագործությունը ներկայացնում է գեղարվեստական-պատմական բնույթի կենսագրական պատմություն, որը հետևում է գլխավոր հերոսի կյանքի ընթացքին մանկությունից մինչև հասուն տարիք՝ ընդգրկելով նրա անցած փորձությունները, ճակատագրական հանդիպումները և տարբեր սոցիալական ու մշակութային միջավայրերում ձևավորված կենսափորձը։ Պատմության գործողությունները տեղակայված են Վաղարշապատի շրջանում՝ Արարատ լեռան մերձակայքում գտնվող պատմական ու խորհրդանշական տարածքում, ինչը ստեղծագործությանը հաղորդում է ազգային-աշխարհագրական առանձնահատուկ գունավորում։ Վեպում կամ պատմական հուշագրական շարադրանքում կարևոր տեղ են զբաղեցնում հերոսի բարոյական ձևավորումը, կյանքի դժվարությունների հաղթահարման ուղիները և հասարակական հարաբերությունների բազմաշերտ նկարագրությունը։ Հեղինակը պատկերում է նաև ժամանակաշրջանի կենցաղը, սովորույթները և սոցիալական իրականությունը՝ ստեղծելով լայն պատկերացում տվյալ միջավայրի մասին և միաժամանակ շեշտադրելով անհատի զարգացման ներքին հոգեբանական գործընթացները։ Ստեղծագործությունը կարող է դիտարկվել որպես ինչպես արկածային, այնպես էլ բարոյախրատական բնույթի գործ, որտեղ անձնական ճակատագիրը միահյուսվում է պատմամշակութային միջավայրի հետ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է պարտադիր ժամկետային զինծառայողների սեռական հարմարվողականության և վերարտադրողական ֆունկցիայի առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը միզասեռական համակարգի տարբեր հիվանդությունների պայմաններում։ Գրքում վերլուծվում են զինվորական ծառայության ընթացքում առաջացող ֆիզիոլոգիական, հոգեբանական և սոցիալական գործոնների ազդեցությունը երիտասարդ տղամարդկանց սեռական առողջության վրա, ինչպես նաև գնահատվում է միզասեռական համակարգի հիվանդությունների դերը վերարտադրողական կարողությունների և սեռական ֆունկցիայի փոփոխությունների ձևավորման մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է հիվանդությունների կլինիկական առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը օրգանիզմի ընդհանուր վիճակի վրա և ուսումնասիրում է սեռական հարմարվողականության մեխանիզմները ծառայության հատուկ պայմաններում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ախտորոշման, կանխարգելման և բուժման ժամանակակից մոտեցումները, ինչպես նաև վերարտադրողական առողջության պահպանմանն ուղղված միջոցառումների արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է զինծառայողների առողջական վիճակի շարունակական գնահատման, վաղ հայտնաբերման և մասնագիտացված բժշկական օգնության նշանակությունը՝ նպատակ ունենալով նպաստել կյանքի որակի, ծառայողական արդյունավետության և հետագա վերարտադրողական առողջության պահպանմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ուրոլոգների, անդրոլոգների, զինվորական բժիշկների, վերարտադրողական առողջության մասնագետների, հետազոտողների և բժշկական բուհերի ուսանողների համար։

Экономика

Սոցիալ-տնտեսական վիճակագրություն. 2007. Մաս 1 աշխատությունը հանդիսանում է սոցիալ-տնտեսական վիճակագրության հիմնարար դասագիրք, որը նպատակ ունի ձևավորել ընթերցողի գիտելիքները վիճակագրական մտածողության, մեթոդների և սոցիալ-տնտեսական երևույթների քանակական ուսումնասիրման վերաբերյալ։ Հեղինակ Հակոբյան Կ.-ն այս գրքում համակարգված կերպով ներկայացնում է վիճակագրության տեսական հիմքերը՝ սկսած հիմնական հասկացություններից, ինչպիսիք են վիճակագրական դիտարկումը, համախմբումը, ցուցանիշների հաշվարկը և տվյալների վերլուծությունը, մինչև ավելի բարդ մեթոդաբանական մոտեցումներ, որոնք կիրառվում են տնտեսական և սոցիալական գործընթացների գնահատման համար։ Գրքում մանրամասնորեն բացատրվում են վիճակագրական տվյալների հավաքագրման ձևերը, դրանց ճշգրտության և հավաստիության ապահովման մեխանիզմները, ինչպես նաև ներկայացվում են տվյալների մշակման և ներկայացման տարբեր եղանակներ՝ աղյուսակներ, գրաֆիկներ և ինդեքսներ։ Աշխատության կարևոր բաժիններից մեկը նվիրված է վիճակագրական ցուցանիշների համակարգին, որտեղ բացատրվում է, թե ինչպես են ձևավորվում և կիրառվում հարաբերական և միջին մեծությունները, ինչպես նաև ժամանակային շարքերը՝ սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների դինամիկան ուսումնասիրելու համար։ Գիրքը մեծ ուշադրություն է դարձնում նաև մեթոդաբանական ճշգրտությանը՝ ընդգծելով, որ ճիշտ ընտրված վիճակագրական գործիքները կարևոր նշանակություն ունեն իրականության օբյեկտիվ գնահատման համար։ Բացի տեսական մասից, աշխատությունը պարունակում է գործնական օրինակներ և վարժություններ, որոնք օգնում են ընթերցողին կիրառել ստացած գիտելիքները իրական տվյալների վրա և զարգացնել վերլուծական հմտությունները։ Այս գիրքը հատկապես օգտակար է տնտեսագիտության, սոցիոլոգիայի և կառավարման ոլորտներում սովորող ուսանողների, ինչպես նաև այն մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են տվյալների վերլուծությամբ և սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության մշակմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, այն հանդիսանում է կարևոր հիմք սոցիալ-տնտեսական վիճակագրության հետագա խորացված ուսումնասիրության համար և ապահովում է անհրաժեշտ տեսական ու գործնական գիտելիքներ տվյալ ոլորտում արդյունավետ գործունեություն ծավալելու համար։

Другие предметы

Խոզաբուծություն աշխատությունը նվիրված է Անասնաբուծություն ոլորտի կարևոր ճյուղերից մեկին՝ խոզաբուծությանը, և ներկայացնում է խոզերի բուծման, պահպանման և արդյունավետ օգտագործման գիտական ու գործնական հիմքերը։ Գրքում մանրամասնորեն լուսաբանվում են խոզերի ծագումը, կենսաբանական և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները, ցեղատեսակների բազմազանությունը և դրանց արտադրողական հատկությունները։ Հեղինակը անդրադառնում է խոզերի կերակրման ճիշտ կազմակերպմանը, խնամքի պայմաններին, պահվածքի տեխնոլոգիաներին և վերարտադրության առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով բարձր արտադրողականության ապահովման ուղիները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հիվանդությունների կանխարգելմանը, անասնաբուժական միջոցառումներին և հիգիենիկ պայմանների պահպանմանը, որոնք էական նշանակություն ունեն առողջ կենդանիների պահպանման համար։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը խոզաբուծության մեջ, տնտեսության կազմակերպման սկզբունքները և արտադրության արդյունավետության բարձրացման մեթոդները։ Գիրքը օգտակար է ինչպես ուսանողների և մասնագետների, այնպես էլ գյուղատնտեսությամբ զբաղվող անձանց համար, քանի որ այն համադրում է տեսական գիտելիքները գործնական փորձի հետ՝ նպաստելով ոլորտի զարգացմանը և արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը։