Մասնագիտական ինքնորոշման և կայացման հոգեբանական ուղղորդումը կրթական համակարգում

Экономика

Գիտական աշխատությունը նվիրված է խաղողագործության ոլորտի տնտեսական արդյունավետության բարձրացման, արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի բնական, տնտեսական և արտադրական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում խաղողագործության զարգացման պատմական և տնտեսական նախադրյալները, ոլորտի նշանակությունը Հայաստանի գյուղատնտեսության կառուցվածքում, խաղողի արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները և դրա ազդեցությունը գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Արարատի մարզի հողակլիմայական պայմաններին, ոռոգման ջրի ապահովվածությանը, խաղողի այգիների տարածքային բաշխվածությանը, մշակվող սորտերի առանձնահատկություններին և դրանց համապատասխանությանը տարածաշրջանի արտադրական ներուժին։ Ուսումնասիրվում են խաղողի արտադրության ծավալների, բերքատվության, ինքնարժեքի, իրացման գների, շահութաբերության և տնտեսական արդյունավետությունը բնութագրող այլ ցուցանիշների գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Քննարկվում են արտադրության արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ ներառյալ հողային և ջրային ռեսուրսների օգտագործումը, աշխատանքային ռեսուրսների կազմակերպումը, գյուղատնտեսական տեխնիկայի ապահովվածությունը, ներդրումների մակարդակը, արտադրական ծախսերի կառուցվածքը և գյուղատնտեսական տնտեսությունների կառավարման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում խաղողի այգիների հիմնման և վերակառուցման տնտեսական նպատակահարմարությանը, բարձր բերքատվություն ապահովող մշակության տեխնոլոգիաների կիրառմանը, ոռոգման համակարգերի կատարելագործմանը, պարարտացման և բույսերի պաշտպանության միջոցառումների արդյունավետ կազմակերպմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է խաղողագործական տնտեսությունների արտադրատնտեսական գործունեության վերլուծությունը, արտադրական ծախսերի նվազեցման հնարավորությունների բացահայտումը, ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության գնահատումը և արտադրության շահութաբերության բարձրացման տնտեսական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում են գյուղացիական տնտեսությունների չափերի, հողատարածքների մասնատվածության, արտադրության մասնագիտացման և տնտեսությունների միջև համագործակցության ազդեցությունները խաղողագործության զարգացման վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում խաղողի արտադրության և վերամշակման ոլորտների փոխկապակցվածությանը, մթերման գործընթացների կազմակերպմանը, վերամշակող ձեռնարկությունների հետ պայմանագրային հարաբերություններին, իրացման շուկաների հասանելիությանը և արտադրողների տնտեսական շահերի պաշտպանության հնարավորություններին։ Քննության են առնվում խաղողի թարմ սպառման, պահեստավորման, վերամշակման և արտահանման ուղղությունների զարգացման հեռանկարները, արտադրանքի որակի բարձրացման, մրցունակության ապահովման և ավելացված արժեքի ձևավորման տնտեսական նախադրյալները։ Կարևորվում են նաև խաղողագործության ոլորտում պետական աջակցության ծրագրերի, գյուղատնտեսական վարկավորման, ապահովագրական մեխանիզմների, ներդրումային քաղաքականության և խորհրդատվական ծառայությունների նշանակությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման ժամանակակից մոտեցումները, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման տնտեսական արդյունավետությունը, կլիմայական և շուկայական ռիսկերի կառավարման հնարավորությունները, ինչպես նաև կայուն գյուղատնտեսության սկզբունքների կիրառումը խաղողագործական տնտեսություններում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել Արարատի մարզի խաղողագործության արտադրական ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործման, գյուղացիական տնտեսությունների եկամտաբերության բարձրացման, արտադրության կազմակերպման կատարելագործման և տարածաշրջանի գյուղատնտեսական մրցունակության ամրապնդմանն ուղղված գիտականորեն հիմնավորված առաջարկությունների մշակմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագետների, գյուղատնտեսության կառավարման մասնագետների, խաղողագործների, գյուղացիական տնտեսությունների ղեկավարների, ագրոբիզնեսի ներկայացուցիչների, պետական և տեղական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ագրարային բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է արմատապտղային մշակաբույսերի մեքենայացված բերքահավաքի համար նախատեսված աշխատանքային օրգանի կառուցվածքային կատարելագործմանը և դրա հիմնական պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողից արմատապտուղների արդյունավետ առանձնացման, բարձրացման և բերքահավաք մեքենայի հաջորդ տեխնոլոգիական հանգույցներին փոխանցման գործընթացներն են՝ հաշվի առնելով մշակաբույսերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և հողային պայմանների փոփոխականությունը։ Քննվում են աշխատանքային օրգանի և հողային միջավայրի փոխազդեցության օրինաչափությունները, շարժման ընթացքում առաջացող ուժային ազդեցությունները, հողի դիմադրությունը և բերքի հնարավոր մեխանիկական վնասման հետ կապված գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքային օրգանի երկրաչափական ու կինեմատիկական պարամետրերի ընտրությանը, քանի որ դրանց համապատասխանությունը բերքահավաքի պայմաններին կարող է ազդել արմատապտուղների կորստի, վնասվածության, հողի հետ տեղափոխվող զանգվածի և մեքենայի ընդհանուր էներգատարության վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է մշակաբույսերի տեղադրման խորության, չափերի, ձևի և հողի ֆիզիկական վիճակի ազդեցության գնահատումը մեքենայի աշխատանքային գործընթացի վրա։ Տեսական վերլուծությունը կարող է համադրվել փորձարարական հետազոտությունների հետ՝ կառուցվածքային տարբերակների համեմատության և ընտրված պարամետրերի արդյունավետության գնահատման նպատակով։ Կարևորվում են նաև աշխատանքային արագության, մեքենայի շարժման ռեժիմի և բանվորական օրգանի փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափությունները՝ որպես տեխնոլոգիական գործընթացի որակը բնութագրող գործոններ։ Արդյունավետ կառուցվածքի ընտրության ժամանակ հաշվի են առնվում ոչ միայն բերքի ամբողջական հավաքման, այլև հուսալիության, նյութատարության, արտադրողականության և էներգետիկ արդյունավետության պահանջները։ Մշակված տեսական ու փորձարարական մոտեցումները կարող են հիմք ծառայել գյուղատնտեսական մեքենաների նախագծման և դրանց աշխատանքային հանգույցների հետագա կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է գյուղատնտեսական մեքենաշինության, մեքենաների մեխանիկայի, ագրոտեխնոլոգիայի և ինժեներական նախագծման մոտեցումները՝ արմատապտուղների մեքենայացված բերքահավաքի որակի բարձրացման, բերքի կորուստների նվազեցման և տեխնիկական միջոցների արդյունավետ օգտագործման նպատակով։

Лингвистика

Սկզբից Էր Տառը աշխատությունը նվիրված է հայոց գրերի, լեզվի և գրականության պատմությանը, ներկայացնելով հայ գրի ստեղծման, զարգացումների և մշակութային նշանակության ընթացքը։ Գրքում մանրամասն նկարագրվում է հնագույն ժամանակներից մինչև նոր ժամանակներ հայ տառերի ստեղծման և օգտագործման պատմությունը, լեզվաբանական գործընթացները, հայ գրերի կառուցվածքը և դրանց ազդեցությունը հայ գրականության, գիտության և մշակույթի զարգացման վրա։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև գրերի ուսուցման մեթոդներին, տառերի ձևերի և նախադասությունների մշակման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև հայ գրերի զարգացման և պահպանման սոցիոկուլտուրային նշանակությանը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական վերլուծություններ, պատմական փաստեր և օրիգինալ օրինակներ՝ ընթերցողին տրամադրելով ամբողջական պատկերացում հայ գրերի, լեզվի և գրականության հարաբերությունների մասին։ Գիրքը նախատեսված է թե լեզվաբանների, թե գրականագետների, թե ուսանողների և լայն հանրության համար, ովքեր հետաքրքրված են հայ գրի ու լեզվի պատմությամբ, մշակութային ինքնության պահպանությամբ և գրական ժառանգությամբ։

Педагогика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցի բնագիտամաթեմատիկական հոսքում սովորողների ազգային ինքնագիտակցության զարգացման միջոցների, մեթոդների և մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են կրթական գործընթացի հնարավորությունները՝ սովորողների ազգային արժեքների, պատմամշակութային գիտակցության, պատասխանատվության զգացման և հասարակական դիրքորոշումների ձևավորման գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է բնագիտական և մաթեմատիկական առարկաների ուսուցման ընթացքում ազգային ինքնագիտակցության զարգացման ուղիները՝ ընդգծելով առարկայական բովանդակության, ուսուցման մեթոդների և դաստիարակչական աշխատանքի փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են մանկավարժական մոտեցումներ, ուսումնական ծրագրերի կիրառման առանձնահատկություններ, դասավանդման կազմակերպման ձևեր և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել սովորողների համակողմանի զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթության միջոցով ազգային և համամարդկային արժեքների համադրմանը, ինչպես նաև սովորողների ինքնության ձևավորման գործընթացին ժամանակակից դպրոցի պայմաններում։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, ուսուցիչների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, դպրոցների ղեկավարների, մանկավարժական բուհերի դասախոսների, ուսանողների և դաստիարակության խնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է հայ անվանի քանդակագործ և նկարիչ Խաչատուր Մարտիրոսի Իսկանդարյանի բազմաբնույթ ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է արվեստագետի ստեղծագործական ուղին, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և նրա ներդրումը 20-րդ դարի երկրորդ կեսի ու 21-րդ դարի սկզբի հայկական կերպարվեստի զարգացման գործում։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում նրա քանդակագործական, գեղանկարչական, գրաֆիկական և կերամիկական աշխատանքներին՝ բացահայտելով դրանցում առկա թեմատիկ, ոճական և արտահայտչական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Իսկանդարյանի արվեստում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդը՝ իր առօրյա կյանքով, մասնագիտությամբ, բնավորությամբ և սոցիալական միջավայրով, ինչի շնորհիվ նրա փոքրածավալ ժանրային կոմպոզիցիաները առանձնանում են կենսականությամբ, դիտողականությամբ և մարդկային ջերմությամբ։ Հատուկ նշանակություն ունի հին Երևանի կյանքին նվիրված ստեղծագործությունների շարքը, որտեղ արվեստագետը պատկերում է քաղաքի անցյալի կերպարները, փողոցային տեսարանները, արհեստավորներին, առևտրականներին, երաժիշտներին և այլ կերպարներ։ Այս աշխատանքները ոչ միայն ունեն գեղարվեստական արժեք, այլև պահպանել են հին Երևանի կենցաղի, սովորույթների ու քաղաքային միջավայրի վերաբերյալ կարևոր ազգագրական տեղեկություններ։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև նրա մոնումենտալ քանդակագործությանը, որի շրջանակում արվեստագետը ստեղծել է մի շարք հուշարձաններ և դիմաքանդակներ՝ անդրադառնալով հայ մշակույթի, գրականության, գիտության և արվեստի նշանավոր ներկայացուցիչների կերպարներին։ Նրա հեղինակած գործերից են Արմեն Տիգրանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Հակոբ Մեղապարտի և այլ մշակութային գործիչների հուշարձաններն ու քանդակները։ Առանձին ուշադրության է արժանի Իսկանդարյանի գործունեությունը որպես նկարիչ և գրաֆիկ․ այդ բնագավառում նրա ստեղծագործության մեջ հատկապես արտահայտված է բնանկարի ժանրը, ինչը ցույց է տալիս արվեստագետի հետաքրքրությունը ոչ միայն մարդկային կերպարի, այլև բնության ու միջավայրի գեղարվեստական մեկնաբանության նկատմամբ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս արվեստագետի ժառանգությունը դիտարկել ամբողջական համատեքստում՝ նրա ստեղծագործական զարգացումը կապելով ժամանակաշրջանի գեղարվեստական գործընթացների, հայկական քանդակագործության ավանդույթների և քաղաքային մշակույթի հետ։ Հեղինակը կարևորում է նաև Իսկանդարյանի մասնակցությունը ցուցահանդեսներին և մրցույթներին, նրա ստացած պարգևներն ու ճանաչումը, որոնք վկայում են արվեստագետի նշանակալի դերակատարության մասին հայկական մշակութային կյանքում։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է հայկական քանդակագործության պատմությամբ, 20-րդ դարի հայ կերպարվեստով, հին Երևանի մշակութային միջավայրով և Խաչատուր Իսկանդարյանի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող արվեստաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների, հետազոտողների և արվեստասեր ընթերցողների համար։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այս ուսումնասիրությունը հրատարակվել է որպես Նարե Նադարյանի արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի ատենախոսություն՝ 2018 թվականին, 26 էջ ծավալով։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է առաձգականության տեսության շրջանակում անիզոտրոպ շերտերի և թիթեղների մեխանիկական վարքի մաթեմատիկական ուսումնասիրմանը, երբ նյութի առաձգական հատկությունները տարածության մեջ հաստատուն չեն և նկարագրվում են փոփոխական գործակիցներով։ Հետազոտության առանցքում համապատասխան սահմանային խնդիրների ձևակերպումը, դրանց մաթեմատիկական կառուցվածքի վերլուծությունը և լուծման արդյունավետ եղանակների մշակումը կամ կիրառումն են։ Անիզոտրոպությունը դիտարկվում է որպես նյութի մեխանիկական հատկությունների կախվածություն ուղղությունից, ինչի հետևանքով լարվածությունների և դեֆորմացիաների բաշխման նկարագրությունը զգալիորեն բարդանում է համասեռ ու իզոտրոպ մարմինների դասական խնդիրների համեմատությամբ։ Փոփոխական առաձգական գործակիցների ներմուծումը հնարավորություն է տալիս մոդելավորելու անհամասեռ նյութեր և այնպիսի կառուցվածքներ, որոնց ֆիզիկամեխանիկական բնութագրերը փոփոխվում են ըստ տարածական կոորդինատների։ Քննվում են հավասարակշռության հավասարումները, դեֆորմացիաների և լարումների միջև կապերը, ինչպես նաև տարբեր տեսակի եզրային պայմանների ազդեցությունը լուծումների կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շերտերի և թիթեղների երկրաչափական առանձնահատկություններին, քանի որ դրանց չափային հարաբերությունները հնարավորություն են տալիս կիրառելու համապատասխան մաթեմատիկական մոդելներ և պարզեցումներ՝ պահպանելով ուսումնասիրվող մեխանիկական երևույթների հիմնական օրինաչափությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել մարմնի եզրերին տրված տեղաշարժերով, լարումներով կամ դրանց համակցություններով խնդիրներ, ինչպես նաև արտաքին բեռնվածքների ազդեցությամբ առաջացող լարվածադեֆորմացիոն վիճակներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լուծումների գոյության, միակության, ճշգրտության և սահմանային պայմաններին համապատասխանության ուսումնասիրությունը։ Մաթեմատիկական մոտեցումները կարող են ներառել դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության, ասիմպտոտիկ մեթոդների, ինտեգրալ ձևակերպումների կամ թվային հաշվարկների տարրեր՝ կախված խնդրի կառուցվածքից։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են կոմպոզիտային, շերտավոր և ֆունկցիոնալ հատկություններով նյութերից պատրաստված տարրերի մեխանիկական վիճակի գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության մաթեմատիկական տեսության, անիզոտրոպ միջավայրերի մեխանիկայի և սահմանային խնդիրների տեսության մոտեցումները՝ նպաստելով փոփոխական մեխանիկական հատկություններով բարակ կառուցվածքների հաշվարկային մոդելների զարգացմանը։