Մթնոլորտային խոնավացսան տարածաժամանակային փոփոխությունների օրինաչափությունները Հայաստանի Հանրապետությունում

Лингвистика

Введение в языкознание աշխատությունը լեզվաբանության հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է լեզվի գիտական ուսումնասիրության հիմունքները և հիմնական ուղղությունները, այն բացատրում է լեզվի կառուցվածքային մակարդակները՝ հնչյունաբանություն, ձևաբանություն, բառագիտություն և շարահյուսություն, ինչպես նաև լեզվի ծագման, զարգացման և գործառույթների մասին հիմնական տեսությունները, գիրքը անդրադառնում է լեզվի և մտածողության կապին, լեզվական նշանի բնույթին, տարբեր լեզուների համեմատական ուսումնասիրությանը և լեզվական փոփոխությունների մեխանիզմներին, միաժամանակ ընդգրկելով լեզվաբանական մեթոդաբանության հիմունքները և վերլուծության հիմնական գործիքները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր լեզվաբանության ուսանողների և լեզվի գիտական ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է Արաբական թերակղզու հարավային հատվածում տեղի ունեցած քաղաքական և պատմական զարգացումներին, որոնք հանգեցրին երկու առանձին պետական կազմավորումների աստիճանական մերձեցմանը և վերջնական միավորմանը։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակն ընդգրկում է 1967 թվականից՝ Հարավային Եմենի անկախության ձեռքբերումից, մինչև 1990 թվականը, երբ Հյուսիսային և Հարավային Եմենները միավորվեցին՝ ստեղծելով միասնական Եմենի Հանրապետությունը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում երկու պետությունների քաղաքական համակարգերի, գաղափարախոսությունների և արտաքին քաղաքական ուղղությունների տարբերությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հյուսիսային Եմենի և Հարավային Եմենի միջև պարբերաբար առաջացած ռազմական ու քաղաքական հակասություններին, սահմանային բախումներին, բանակցային գործընթացներին և միավորման վերաբերյալ ձեռք բերված համաձայնություններին։ Վերլուծվում են նաև տարածաշրջանային և միջազգային գործոնները, մասնավորապես Սառը պատերազմի պայմաններում տարբեր արտաքին ուժերի ազդեցությունը, արաբական պետությունների դիրքորոշումները և Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունների նշանակությունը։ Ներկայացվում են երկու կողմերում տեղի ունեցած ներքաղաքական զարգացումները, իշխանության փոփոխությունները, գաղափարական հակասությունները և տնտեսական դժվարությունները, որոնք տարբեր ժամանակահատվածներում կարող էին ինչպես խոչընդոտել, այնպես էլ նպաստել միավորման գործընթացին։ Կարևորվում են քաղաքական ղեկավարությունների միջև բանակցությունները, համատեղ պետական կառույցների ստեղծման փորձերը և այն պայմանավորվածությունները, որոնք աստիճանաբար ձևավորեցին միասնական պետության ստեղծման քաղաքական ու իրավական հիմքերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև 1980-ականների վերջի միջազգային և տարածաշրջանային փոփոխություններին, որոնք նոր հնարավորություններ ստեղծեցին երկու պետությունների հարաբերությունների կարգավորման համար։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու միավորման երկարատև և հակասական բնույթը, դրա ներքին ու արտաքին նախադրյալները և 1990 թվականին միասնական պետության ստեղծմանը հանգեցրած քաղաքական գործընթացների փոխկապակցվածությունը՝ միաժամանակ ներկայացնելով այդ իրադարձության նշանակությունը Եմենի հետագա պետական և հասարակական զարգացման համար։

Математика

Այս աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկայում ունիվերսալության գաղափարի և դրա կիրառությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Վոգելի անվան հետ կապված համապատասխան տեսական մոտեցումներին և մաթեմատիկական կառուցվածքներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են այնպիսի ընդհանուր սկզբունքներ, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբեր մաթեմատիկական համակարգերի և խնդիրների համար բացահայտել ընդհանուր կառուցվածքային հատկություններ՝ անկախ դրանց կոնկրետ ներկայացումից։ Աշխատությունը կարևորում է ունիվերսալության գաղափարի դերը հանրահաշվական մտածողության մեջ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ընդհանուր տեսությունները միավորել առաջին հայացքից տարբեր բնույթի օբյեկտներ և խնդիրներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համապատասխան մաթեմատիկական սահմանումներին, թեորեմներին, ապացույցներին և կառուցողական մեթոդներին, որոնց միջոցով ուսումնասիրվում են ունիվերսալ հատկությունների ձևավորման և կիրառման պայմանները։ Տեսական դրույթների հետ մեկտեղ ներկայացվում են դրանց հնարավոր կիրառությունները տարբեր մաթեմատիկական խնդիրներում, ինչը հնարավորություն է տալիս տեսնել ընդհանուր տեսության գործնական արժեքը։ Աշխատությունը կարող է ընդգրկել նաև տարբեր հանրահաշվական կառուցվածքների համեմատական ուսումնասիրություն, դրանց միջև կապերի բացահայտում և այն պայմանների վերլուծություն, որոնց դեպքում տվյալ ունիվերսալ հատկությունը կարող է օգտագործվել նոր արդյունքներ ստանալու համար։ Այս մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն խնդիրների դեպքում, երբ անհրաժեշտ է մեկ ընդհանուր մեթոդով ուսումնասիրել բազմազան կառուցվածքներ կամ ընդհանրացնել արդեն հայտնի արդյունքները։ Նյութը միաժամանակ ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են վերացական մաթեմատիկական գաղափարները վերածվել կիրառական գործիքների՝ նպաստելով խնդիրների դասակարգմանը, դրանց լուծման մեթոդների ընդհանրացմանը և նոր տեսական կապերի բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, հանրահաշվի և մաթեմատիկական տրամաբանության մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և բարձրագույն մաթեմատիկա ուսումնասիրող ուսանողներին՝ հատկապես նրանց, ովքեր հետաքրքրված են ընդհանուր կառուցվածքների, ունիվերսալ հատկությունների և դրանց կիրառությունների ուսումնասիրությամբ։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է Գրիդ միջավայրում «Հերմես» փորձի Մոնտե Կառլոյի սիմուլյացիաների գործարկման և մոնիթորինգի գործընթացների ավտոմատացման համար նախատեսված ծրագրային միջոցների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ստեղծել այնպիսի ծրագրային լուծումներ, որոնք հնարավորություն կտան կազմակերպված և վերահսկելի ձևով կառավարել մեծ թվով հաշվարկային առաջադրանքների նախապատրաստումը, գործարկումը, ընթացքի հետևումը և արդյունքների հավաքագրումը բաշխված հաշվարկային ենթակառուցվածքում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Մոնտե Կառլոյի մեթոդի կիրառման առանձնահատկությունները, որի դեպքում փորձի կամ ֆիզիկական գործընթացի վիճակագրական բնութագրերը գնահատվում են բազմաթիվ պատահական կամ պսևդոպատահական փորձարկումների միջոցով։ Նման հաշվարկների մեծ ծավալը պահանջում է զգալի հաշվողական ռեսուրսներ, ինչի պատճառով Գրիդ միջավայրը հնարավորություն է տալիս հաշվարկային առաջադրանքները բաշխել տարբեր հանգույցների միջև և կազմակերպել դրանց զուգահեռ կատարումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առաջադրանքների ավտոմատացված գործարկման մեխանիզմներին, դրանց վիճակի վերահսկմանը և հնարավոր խափանումների հայտնաբերմանը։ Ծրագրային միջոցները կարող են ապահովել առաջադրանքների հերթագրման, հեռակառավարման, կատարման ընթացքի գրանցման, ավարտված և ձախողված հաշվարկների տարբերակման, ինչպես նաև արդյունքների կենտրոնացված հավաքագրման և պահպանման գործառույթներ։ Կարևոր խնդիր է նաև բաշխված հաշվարկների ընթացքում առաջացող տարբեր վիճակների ճիշտ կառավարումը, որպեսզի օգտագործողը կարողանա արագ պարզել յուրաքանչյուր առաջադրանքի ընթացիկ կարգավիճակը և անհրաժեշտության դեպքում կրկին գործարկել չավարտված կամ սխալով ավարտված հաշվարկները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են մշակվել ծրագրային ճարտարապետություն, տվյալների փոխանակման մեխանիզմներ, մոնիթորինգի գործիքներ և օգտագործողի հետ փոխգործակցության միջոցներ, որոնք միասին ձևավորում են հաշվարկային գործընթացների կառավարման միասնական համակարգ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համակարգի հուսալիությանը, ընդլայնելիությանը և տարբեր հաշվարկային հանգույցների պայմաններում արդյունավետ աշխատանքին։ Մոնտե Կառլոյի սիմուլյացիաների ավտոմատացումը կարող է էապես նվազեցնել ձեռքով կատարվող գործողությունների քանակը, կրճատել հաշվարկների կազմակերպման ժամանակը և նվազեցնել մարդկային սխալների հավանականությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել մեծածավալ գիտական հաշվարկների, ֆիզիկական փորձերի համակարգչային մոդելավորման և այլ բաշխված հաշվողական խնդիրների ավտոմատացման համար։ Մշակված մոտեցումները կարող են նաև հիմք հանդիսանալ նմանատիպ Գրիդ կամ այլ բարձրարտադրողական հաշվարկային միջավայրերում առաջադրանքների կառավարման և մոնիթորինգի համակարգերի ստեղծման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ծրագրային ապահովման մշակողներին, համակարգային և ցանցային ինժեներներին, բարձրարտադրողական և բաշխված հաշվարկների մասնագետներին, ֆիզիկոսներին, գիտական հաշվարկներով զբաղվող հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Религия

Աշխատանքը նախատեսված է Հայ առաքելական եկեղեցու մանուկ հավատացյալների համար և նպատակ ունի երեխաներին ծանոթացնել քրիստոնեական աղոթքի ավանդույթին՝ ձևավորելով նրանց հոգևոր կյանքի և եկեղեցական մասնակցության նախնական հիմքերը։ Այն կարելի է դիտարկել որպես գործնական աղոթագիրք, որի հիմնական բովանդակությունը, ըստ վերնագրի, կազմված է մանկական տարիքին համապատասխան աղոթքներից և հոգևոր ընթերցումներից։ Նման ձեռնարկներում սովորաբար տեղ են գտնում առօրյա աղոթքներ, առավոտյան և երեկոյան դիմումներ առ Աստված, ուտելուց առաջ և հետո ասվող աղոթքներ, ինչպես նաև եկեղեցական կյանքի կարևոր պահերին կիրառվող աղոթական խոսքեր։ Նյութի պարզ և մատչելի շարադրանքը հնարավորություն է տալիս երեխաներին աստիճանաբար սովորել աղոթքների բառապաշարը, հասկանալ դրանց իմաստը և յուրացնել քրիստոնեական հավատքի հիմնական արժեքները՝ սերը, երախտագիտությունը, խոնարհությունը, ներողամտությունը, բարությունը և մերձավորի հանդեպ հոգատարությունը։ Գործնական նշանակություն ունենալով՝ այն կարող էր կիրառվել ինչպես ընտանիքում՝ ծնողների կամ հոգևորականների առաջնորդությամբ, այնպես էլ եկեղեցական և կրթական միջավայրում՝ երեխաների կրոնական դաստիարակության ընթացքում։ Ձեռնարկի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ աղոթքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես եկեղեցական արարողության մաս, այլև որպես անձնական հոգևոր հաղորդակցության և առօրյա կյանքի բարոյական կողմնորոշման միջոց։ Պատմամշակութային առումով նման հրատարակությունները նպաստել են Հայ առաքելական եկեղեցու աղոթական ժառանգության փոխանցմանը նոր սերնդին, ազգային եկեղեցական ավանդույթների պահպանմանը և մանկական կրոնական կրթության զարգացմանը։

История

Հին աշխարհի ժողովուրդների, պետությունների և քաղաքակրթությունների պատմությանը նվիրված բազմահատորյա պատմագիտական աշխատության վեցերորդ հատորն է, որն ընդգրկում է մարդկության հնագույն պատմության կարևորագույն քաղաքակրթությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատության ընդհանուր բովանդակային ուղղվածությունն է ներկայացնել հին ժողովուրդների ծագումը, պատմական զարգացումը, պետական կազմավորումների ձևավորումը, քաղաքական ու ռազմական իրադարձությունները, կրոնական պատկերացումները, հասարակական հարաբերությունները և մշակութային նվաճումները՝ բացահայտելով նրանց ունեցած դերը համաշխարհային քաղաքակրթության ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Եգիպտոսի, Կարթագենի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի, Պարսկաստանի, Մակեդոնիայի և Հունաստանի պատմական ավանդույթները։ Այս քաղաքակրթություններից յուրաքանչյուրն ունեցել է ինքնատիպ պետական համակարգ, հասարակական կառուցվածք, կրոնական աշխարհայացք և մշակութային ժառանգություն, որոնք նշանակալի ազդեցություն են թողել հետագա պատմական զարգացումների վրա։ Հին Եգիպտոսի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Նեղոսի հովտում քաղաքակրթության ձևավորմանը, փարավոնական իշխանության հաստատմանը, կրոնական համակարգին, հուշարձանային ճարտարապետությանը, գրային մշակույթին և գիտական գիտելիքների զարգացմանը։ Կարթագենի պատմությունը կարևոր է Միջերկրական ծովի առևտրական ու քաղաքական հարաբերությունների, փյունիկյան գաղութացման, ծովային հզորության և Հռոմի հետ երկարատև հակամարտությունների ուսումնասիրության համար։ Ասորեստանի և Բաբելոնի պատմական ժառանգությունը ներկայացնում է Միջագետքի հնագույն պետական կազմավորումների զարգացումը, կենտրոնացված իշխանության ամրապնդումը, իրավական ու վարչական համակարգերը, կրոնական ավանդույթները և գրավոր մշակույթի բարձր մակարդակը։ Մարերի և պարսիկների պատմությունը կապված է Իրանական բարձրավանդակի քաղաքական միավորման, հզոր կայսրությունների ձևավորման, վարչական կառավարման համակարգերի կատարելագործման և Արևելքի ու Արևմուտքի միջև պատմական փոխհարաբերությունների զարգացման հետ։ Մակեդոնիայի և Հունաստանի պատմությունը, իր հերթին, բացահայտում է անտիկ աշխարհի քաղաքական ու մշակութային այն գործընթացները, որոնք հանգեցրին հունական քաղաք-պետությունների զարգացմանը, մակեդոնական հզորության հաստատմանը և հելլենիստական մշակույթի տարածմանը։ Այս քաղաքակրթությունների պատմական համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նրանց միջև առկա մշակութային փոխազդեցությունները, պատերազմների ու նվաճումների հետևանքները, առևտրական կապերի նշանակությունը և քաղաքական գաղափարների տարածման ուղիները։ Աշխատության կարևոր գիտաճանաչողական արժեքներից է պատմությունը տարբեր ժողովուրդների զարգացման փոխկապակցված գործընթացների տեսանկյունից դիտարկելու մոտեցումը։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս հասկանալու, որ հին աշխարհի քաղաքակրթությունները մեկուսացված պատմական երևույթներ չեն եղել, այլ մշտապես փոխազդել են միմյանց հետ՝ փոխանցելով գիտելիքներ, կրոնական պատկերացումներ, գեղարվեստական ձևեր, պետական կառավարման փորձ և հասարակական կազմակերպման սկզբունքներ։ Հնախոսական ուսումնասիրության շրջանակը կարևորում է նաև պատմական հիշողության, հնագույն ավանդությունների, գրավոր վկայությունների և նյութական մշակույթի նշանակությունը անցյալի վերակազմության գործում։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմական նկարագրության և համեմատական ուսումնասիրության ավանդույթին, որտեղ փաստերի, պատմական իրադարձությունների և քաղաքակրթական առանձնահատկությունների ներկայացումը միտված է ընթերցողի գիտելիքների ընդլայնմանը և պատմական մտածողության ձևավորմանը։ XIX դարում նման աշխատությունները մեծ դեր ունեին համաշխարհային պատմության նկատմամբ հետաքրքրության տարածման և հին աշխարհի մասին եվրոպական գիտական ու կրթական պատկերացումները հայ ընթերցողին ներկայացնելու գործում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության գիտական և հրատարակչական ժառանգության համատեքստում։ Սուրբ Ղազարի միաբանությունը հայ իրականության մեջ դարձավ համաշխարհային պատմության, աշխարհագրության, լեզվաբանության և հնագիտական գիտելիքների ուսումնասիրման ու տարածման կարևոր կենտրոն։ Նման բազմահատորյա աշխատությունների հրատարակումը նպաստել է հայերեն գիտական գրականության զարգացմանը, հայ ընթերցողի պատմական աշխարհայացքի ընդլայնմանը և համաշխարհային քաղաքակրթական ժառանգության հետ անմիջական հաղորդակցությանը։ Գիրքը արժեքավոր սկզբնաղբյուր և ուսումնասիրության նյութ է հայ պատմագիտական մտքի, XIX դարի գիտակրթական գործունեության, հին աշխարհի պատմության ընկալման և Մխիթարյանների մատենագիտական ժառանգության հետազոտության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, հնագետների, արևելագետների, մշակութաբանների, հայագետների, ուսուցիչների և հին քաղաքակրթությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հին աշխարհի ժողովուրդների պատմական փորձն ու մշակութային նվաճումները համընդհանուր պատմության շրջանակում ճանաչելու արժեքավոր աշխատություն։