Նեկա գետի ջրհավաք ավազանի կարստային ջրերի ձևավորման առանձնահատկությունները և դրանց արդյունավետ օգտագործման ուղիները (Իրանի Իսլամական Հանրապետություն)

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բանակաշինության գործընթացի ուսումնասիրությանը 1992-2010 թվականներին՝ անկախ պետականության ձևավորման և ամրապնդման կարևորագույն փուլերից մեկում։ Հետազոտության կենտրոնում Հայաստանի ազգային զինված ուժերի ստեղծման, կազմակերպական կայացման, կառավարման համակարգի ձևավորման, կառուցվածքային զարգացման և պաշտպանական կարողությունների աստիճանական ամրապնդման գործընթացներն են։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բանակաշինությունը դիտարկել որպես նորանկախ պետականության կայացման առանցքային բաղադրիչ, քանի որ Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության ապահովումը, սահմանների պաշտպանությունը և պետական ինստիտուտների ամրապնդումը սերտորեն կապված էին արդյունավետ և կազմակերպված զինված ուժերի ձևավորման հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում 1990-ականների սկզբի բարդ ռազմաքաղաքական պայմաններին, որոնցում իրականացվեց զինված ուժերի կազմավորման և կառավարման առաջնային համակարգերի ստեղծումը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են հետագա տարիների վերակազմակերպումները, ռազմական կառավարման կատարելագործումը, զինվորական կրթության և կադրերի պատրաստման զարգացումը, զինված ուժերի նյութատեխնիկական ապահովումը, ռազմական օրենսդրության ձևավորումն ու պաշտպանության ոլորտի պետական կառավարման մեխանիզմների կատարելագործումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հայաստանի զինված ուժերի զարգացման վրա տարածաշրջանային ռազմաքաղաքական իրավիճակի, անվտանգության սպառնալիքների, միջազգային հարաբերությունների և պաշտպանական համագործակցության ազդեցությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ բանակաշինության գործընթացը ներկայացվում է ոչ միայն ռազմական, այլև քաղաքական, հասարակական և պետականաշինական համատեքստում․ զինված ուժերի կայացումը կապված էր պետական կառավարման համակարգի, օրենսդրական դաշտի, հասարակության և պետության հարաբերությունների ու ազգային անվտանգության վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման հետ։ 1992-2010 թվականների ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու սկզբնական կազմավորման փուլից դեպի ավելի ինստիտուցիոնալացված և կազմակերպականորեն կայացած զինված ուժերի անցմանը։ Աշխատանքը արժեքավոր է նաև պատմագիտական տեսանկյունից, քանի որ այդ տարիների իրադարձությունները ձևավորել են Հայաստանի հետագա պաշտպանական համակարգի զարգացման կարևոր նախադրյալները։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել ռազմական պատմությամբ, Հայաստանի նորագույն պատմությամբ, պետականաշինությամբ, քաղաքական գիտությամբ և ազգային անվտանգության խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է անկախ Հայաստանի զինված ուժերի ձևավորման և զարգացման գործընթացը՝ բացահայտելով բանակաշինության հիմնական փուլերը, դրա կազմակերպական ու քաղաքական առանձնահատկությունները և պետականության ամրապնդման գործում ունեցած նշանակությունը։

Биология

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է սնդիկով աղտոտված հողերի և նստվածքների էկոլոգիական գնահատմանը, ինչպես նաև դրանց վերականգնման (ռեմեդիացիայի) հիմնական ուղիների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են սնդիկի աղբյուրները՝ արդյունաբերական արտանետումներ, հանքարդյունաբերություն, քիմիական արտադրություն և այլ մարդածին գործոններ, որոնք հանգեցնում են հողի և ջրային նստվածքների վտանգավոր աղտոտման։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սնդիկի քիմիական ձևերի, դրանց միգրացիայի առանձնահատկությունների և կենսակուտակման գործընթացների ուսումնասիրությանը, որոնք պայմանավորում են էկոհամակարգերի երկարաժամկետ վնասումը և մարդու առողջության համար ռիսկերի աճը։ Վերլուծվում են էկոլոգիական գնահատման մեթոդները՝ ներառյալ հողի և նստվածքների լաբորատոր և դաշտային հետազոտությունները, ինչպես նաև ռիսկերի քանակական գնահատման մոտեցումները։ Ներկայացվում են վերականգնման ժամանակակից ուղիները՝ ֆիզիկաքիմիական, կենսաբանական և ինժեներական մեթոդներ, որոնք ուղղված են աղտոտման նվազեցմանը և էկոհամակարգերի վերականգնմանը։ Աշխատությունը կարևոր է էկոլոգիական անվտանգության և բնապահպանական կառավարման ոլորտների համար՝ նպաստելով ծանր մետաղներով աղտոտված տարածքների արդյունավետ մաքրման և կայուն բնօգտագործման ռազմավարությունների մշակմանը։

Другие предметы

Այս հրապարակումը ներկայացնում է Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների սրման և դրանց քաղաքական ու հումանիտար հետևանքների վերլուծությունը՝ անդրադառնալով Ադրբեջանի ռազմական գործողություններին, տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությանը և հակամարտության զարգացման հնարավոր սցենարներին։ Նյութում քննարկվում են խաղաղ բնակչության անվտանգության, հարկադիր տեղահանության, հումանիտար ճգնաժամի և միջազգային իրավունքի պահպանման հետ կապված հարցերը, ինչպես նաև ներկայացվում են տարբեր միջազգային դերակատարների արձագանքներն ու դիվանագիտական նախաձեռնությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ապագայի, անվտանգության երաշխիքների, տարածաշրջանային կայունության և խաղաղ կարգավորման հեռանկարների շուրջ առկա մտահոգություններին։ Հրապարակումը նաև վերլուծում է հակամարտության պատմական նախադրյալները, միջազգային քաղաքականության ազդեցությունը և ռազմական գործողությունների հետևանքով ձևավորված նոր իրողությունները՝ ներկայացնելով դրանց հնարավոր ազդեցությունը Հարավային Կովկասի անվտանգության և տարածաշրջանային համագործակցության վրա։

Философия

Աշխատությունը նվիրված է իմացաբանության հիմնավորման հիմնախնդրի խորքային ուսումնասիրությանը և դրա մեթոդաբանական վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մարդկային գիտելիքի հավաստիության, հիմնավորվածության և ճշմարտացիության պայմանների բացահայտումն է, ինչպես նաև այն հարցը, թե ինչ հիմքերի վրա կարող է կառուցվել գիտելիքի վերաբերյալ հիմնավոր դատողություն։ Ուսումնասիրվում են ճանաչողության գործընթացի հիմնական հասկացությունները, գիտելիքի ձևավորման սկզբունքները, համոզմունքի և հիմնավորված համոզմունքի փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև այն չափանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել հիմնավորված գիտելիքը ենթադրությունից, կարծիքից կամ սխալ համոզմունքից։ Աշխատության մեջ իմացաբանական հիմնավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին տեսական խնդիր, այլև որպես մեթոդաբանական հարց, որն առնչվում է գիտելիքի ստացման, ստուգման և հիմնավորման ընդհանուր եղանակներին։ Քննարկվում են հիմնավորման հնարավոր աղբյուրները, դրանց փոխհարաբերությունները և սահմանափակումները՝ ներառյալ զգայական փորձը, բանականությունը, տրամաբանական հետևությունը, հիշողությունը, վկայությունը և գիտական հետազոտության մեթոդները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն հակասություններին, որոնք առաջանում են, երբ որևէ գիտելիք հիմնավորելու համար անհրաժեշտ է հենվել մեկ այլ գիտելիքի վրա՝ առաջ բերելով հիմնավորման անվերջ հետընթացի, շրջանաձևության կամ որոշակի սկզբնական հիմքերի ընդունման խնդիրը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հիմնավորման տարբեր տեսություններին, դրանց տրամաբանական կառուցվածքին և կիրառելիության սահմաններին՝ հնարավորություն տալով համեմատել գիտելիքի հիմնավորման տարբեր մեթոդաբանական մոտեցումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ հիմնավորման հարաբերակցությանը, ճանաչող սուբյեկտի դերին և գիտելիքի հավաստիության գնահատման չափանիշներին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև գիտական ճանաչողության մեթոդաբանության համար, քանի որ գիտական գիտելիքի արժանահավատությունը մեծապես պայմանավորված է կիրառվող մեթոդների հիմնավորվածությամբ, փաստարկների հետևողականությամբ և ստացված արդյունքների ստուգելիությամբ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփաներին, իմացաբանության և գիտության փիլիսոփայության մասնագետներին, տրամաբաններին, մեթոդաբաններին, հետազոտողներին և հումանիտար ու հասարակագիտական ուղղությունների ուսանողներին։

География

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության լեռնային տարածքներում ռելիեֆի ժամանակակից փոփոխությունների ուսումնասիրությանը, դրանց տարածական առանձնահատկությունների բացահայտմանը, գնահատմանը և հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունների կանխատեսմանը։ Հետազոտության առանցքում քարտեզագրական մոտեցումն է, որի միջոցով լեռնային ռելիեֆը դիտարկվում է ոչ թե որպես անփոփոխ բնական համակարգ, այլ որպես շարունակաբար զարգացող և տարբեր բնական գործընթացների ազդեցությամբ ձևափոխվող տարածական միջավայր։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես Հայաստանի համար, քանի որ երկրի տարածքի մեծ մասը բնութագրվում է բարդ, խիստ մասնատված լեռնային ռելիեֆով, որտեղ տարբեր երկրաբանական կառուցվածքները, ապարների կազմը, բարձրությունների փոփոխությունները, լանջերի թեքությունները, ջրային հոսքերը և արտաքին բնական գործընթացները պայմանավորում են մակերևույթի ձևերի տարբերակված զարգացումը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում այնպիսի գործընթացների տարածական դրսևորումներին, որոնք կարող են փոխել լեռնային մակերևույթի կառուցվածքն ու կայունությունը, այդ թվում՝ էրոզիային, հողմնահարմանը, սողանքներին, փլուզումներին, գետային քայքայմանը և այլ ռելիեֆաստեղծ գործընթացներին։ Քարտեզագրական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր ժամանակաշրջանների տվյալները, բացահայտել ռելիեֆային փոփոխությունների ուղղություններն ու ինտենսիվությունը, առանձնացնել առավել ակտիվ կամ խոցելի տարածքները և դրանց հիման վրա ստեղծել տարածական գնահատման ու կանխատեսման համակարգ։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը միավորում է ֆիզիկական աշխարհագրության, գեոմորֆոլոգիայի, քարտեզագրության և տարածական վերլուծության մոտեցումները՝ ձևավորելով լեռնային ռելիեֆի զարգացման ամբողջական պատկեր։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կանխատեսման բաղադրիչը, քանի որ ռելիեֆի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը միայն ներկա վիճակի նկարագրությամբ չի սահմանափակվում․ դրա նպատակներից է նաև գնահատել, թե առկա բնական պայմանների և գործընթացների պահպանման կամ փոփոխության դեպքում ինչպես կարող են զարգանալ ռելիեֆային երևույթները ապագայում։ Նման մոտեցումը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ տարածքային պլանավորման, ենթակառուցվածքների տեղադրման, բնակավայրերի զարգացման, բնական վտանգների գնահատման, շրջակա միջավայրի կառավարման և լեռնային տարածքների ռացիոնալ օգտագործման խնդիրներում։ ՀՀ տարածքի օրինակով կատարված ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև նրանով, որ քարտեզագրական նյութերը հնարավորություն են տալիս բարդ բնական գործընթացները ներկայացնել տեսանելի և համադրելի ձևով՝ առանձնացնելով տարբեր տարածքների միջև եղած տարբերությունները և դրանց զարգացման օրինաչափությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարելի է դիտարկել որպես գիտական ուսումնասիրություն, որը փորձում է քարտեզագրական և տարածական վերլուծության միջոցով բացահայտել Հայաստանի լեռնային ռելիեֆի ժամանակակից դինամիկան, գնահատել դրա փոփոխության բնույթն ու հնարավոր վտանգավոր դրսևորումները և ստեղծել ապագա փոփոխությունների կանխատեսման համար անհրաժեշտ գիտական հիմք։ Գրքի մատենագիտական աղբյուրներում աշխատանքը ներկայացված է որպես աշխարհագրական գիտությունների դոկտորական աստիճանի համար կատարված հետազոտություն, ինչը ևս ընդգծում է դրա գիտահետազոտական և մասնագիտական բնույթը։

Физика

Աշխատությունը նվիրված է «օգիվի» երևույթի և Հայաստանի բնական ու երկրաբանական պայմանների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ «Օգիվ» հասկացությունը հատկապես կիրառվում է սառցադաշտային երկրաձևերի և սառցադաշտերի շարժման հետ կապված գոտիական կառուցվածքների նկարագրության համար, որոնք կարող են արտահայտվել սառույցի մակերևույթի վրա հաջորդական մուգ և բաց շերտերի կամ կամարաձև գոտիների ձևով։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է սառցադաշտերի շարժման, սեզոնային կուտակման և հալման գործընթացների, ինչպես նաև սառցադաշտային միջավայրի դինամիկայի հասկացման համար։ Աշխատության շրջանակում կարող են քննարկվել օգիվների առաջացման ֆիզիկական մեխանիզմները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները և այն պայմանները, որոնց դեպքում սառցադաշտի մակերևույթում ձևավորվում են նմանատիպ գոտիներ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հայկական բարձրավանդակի և Հայաստանի լեռնային շրջանների ուսումնասիրությունը, որտեղ բարձրադիր ռելիեֆը, կլիմայական պայմանները և նախկին սառցադաշտային գործընթացները ձևավորել են բազմազան երկրաձևաբանական համակարգեր։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ Հայաստանի տարածքում սառցադաշտային երևույթների տարածմանը, հնագույն սառցապատումների հետքերին և դրանց ազդեցությանը լեռնային ռելիեֆի ձևավորման վրա։ Օգիվների ուսումնասիրությունը կարող է նաև դիտարկվել որպես սառցադաշտերի շարժման և դրանց անցյալի դինամիկայի վերականգնման հնարավոր գործիք։ Նման կառուցվածքների երկրաչափական առանձնահատկությունների, տարածական բաշխման և սեզոնային փոփոխությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել սառցադաշտային հոսքի ուղղությունն ու բնույթը և որոշ դեպքերում մոտավոր պատկերացում կազմել սառցադաշտային գործընթացների ժամանակագրության մասին։ Հայաստանի համատեքստում թեման կարող է կապվել նաև լեռնային կլիմայի, հիդրոլոգիական ռեսուրսների և սառցադաշտային ժառանգության ուսումնասիրության հետ, քանի որ բարձրադիր ձյան և սառույցի պաշարները կարևոր դեր են խաղում լեռնային գետերի սնուցման և ջրային ռեժիմի ձևավորման մեջ։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն համադրում է ֆիզիկական երևույթի տեսական մեկնաբանությունը և դրա դրսևորումների ուսումնասիրությունը Հայաստանի բնական միջավայրում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել երկրաբաններին, երկրաձևաբաններին, սառցադաշտաբաններին, աշխարհագրագետներին, կլիմայագետներին և Հայաստանի լեռնային բնական համակարգերի պատմական զարգացման հարցերով զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս օգիվների խնդիրը դիտարկել որպես սառցադաշտային գործընթացների ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն և այն կապել Հայաստանի լեռնային բնաշխարհի, երկրաբանական կառուցվածքի ու անցյալում տեղի ունեցած սառցադաշտային փոփոխությունների հետ։