Армянский язык
Учебники армянского языка, грамматики, пособия по орфографии и пунктуации, исследования современного армянского языка и его истории. Пригодится школьникам, абитуриентам, студентам и учителям.
Книг и материалов: 303Лингвистика
Հայկազյան լեզվի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայկազյան լեզվի՝ գրաբարի քերականական կառուցվածքի ներկայացմանն ու դասական հայերենի կանոնների ուսուցմանը։ Այն կարևոր տեղ ունի հայ լեզվաբանական և կրթական ավանդույթի մեջ, քանի որ գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ պատմագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության, գեղարվեստական գրականության և գիտական մտքի արտահայտման հիմնական լեզուներից մեկը։ Քերականական ձեռնարկի նպատակն է համակարգել լեզվի կառուցվածքային օրինաչափությունները և ընթերցողին հնարավորություն տալ հասկանալու բառերի ձևափոխության, նախադասությունների կազմության ու գրավոր խոսքի կազմակերպման սկզբունքները։ Նման աշխատություններում սովորաբար ուսումնասիրվում են հնչյունական համակարգը, բառերի կազմությունը, խոսքի մասերը, գոյականի հոլովումը, դերանունների գործածությունը, բայի խոնարհումը, ինչպես նաև շարահյուսական կապերն ու նախադասության կառուցման կանոնները։ Այս գիտելիքները նպաստում են գրաբարի ճիշտ ընթերցանությանը, հին հայերեն բնագրերի բովանդակության ընկալմանը և լեզվական ձևերի պատմական առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Աշխատությունն ունի գործնական ուսումնական նշանակություն՝ օգնելով զարգացնելու քերականական վերլուծության, գրավոր արտահայտման և դասական գրականության ինքնուրույն ուսումնասիրման կարողությունները։ Այն կարող էր օգտակար լինել կրթական հաստատությունների սաների, ուսուցիչների, հոգևորականների և հայ մատենագրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայ լեզվաբանական մտքի և Կոստանդնուպոլսի հայ կրթամշակութային միջավայրի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ արտացոլելով գրաբարի պահպանման, ուսուցման և հայերեն գրավոր ժառանգության շարունակական փոխանցման ձգտումը։
Обновлено. 2026-11-09
Лингвистика
Պատասխան իմաստակի անհիմն զրպարտություններին՝ ընդդեմ նախորդ տարում տպագրված հայոց գրաբարի նոր քերականության
Աշխատությունը լեզվաբանական և բանասիրական բնույթի պաշտպանական ու բանավիճային երկ է, որի հիմնական նպատակն է պաշտպանել հայոց գրաբարի նոր քերականությունը և հակադարձել դրա վերաբերյալ հնչեցված քննադատություններին ու զրպարտություններին։ Այն ներկայացնում է հայերենի դասական գրական լեզվի քերականական ուսումնասիրության շուրջ ծավալված գիտական ու մտավոր բանավեճը՝ անդրադառնալով լեզվի կանոնների սահմանման, քերականական համակարգի մեկնաբանման, լեզվական ճշտության և գրավոր խոսքի մշակույթի կարևոր հարցերին։ Հեղինակը հանդես է գալիս ի պաշտպանություն նոր քերականական աշխատության՝ փորձելով հիմնավորել դրա գիտական մոտեցումների և լեզվաբանական դրույթների արժանահավատությունը, բացահայտել հակառակորդի քննադատության անհիմն կողմերը և վերականգնել վիճարկվող աշխատության հեղինակությունն ու արժեքը։ Երկի բովանդակային առանցքը հայոց գրաբարի քերականական օրինաչափությունների պաշտպանությունն է, ինչպես նաև լեզվի ուսումնասիրության ընթացքում գիտական փաստարկման, տրամաբանական հետևողականության և մասնագիտական անաչառության կարևորության ընդգծումը։ Հատկանշական է ստեղծագործության բանավիճային բնույթը. այն կառուցված է հակադարձման, առարկության և փաստարկված պաշտպանության սկզբունքներով, ինչը նրան հաղորդում է հրապարակախոսական սրություն և գիտական poleմիկայի առանձնահատկություններ։ Հեղինակը լեզվական հարցերը դիտարկում է ոչ միայն որպես քերականական կանոնների և ձևերի ուսումնասիրության առարկա, այլև որպես հայ մտավոր ու կրթական կյանքի կարևոր բաղադրիչ՝ ընդգծելով գրաբարի պահպանման, կանոնակարգման և գիտական մշակման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության մեջ արտահայտված դիրքորոշումը վկայում է այն ժամանակաշրջանի հայ բանասիրական մտքի զարգացման այն միտումների մասին, որոնց շրջանակում հայոց լեզվի ուսումնասիրությունը աստիճանաբար ձեռք էր բերում ավելի համակարգված և գիտական բնույթ, իսկ քերականական աշխատությունները դառնում էին մասնագիտական քննարկումների ու մտավոր հակասությունների առարկա։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայ քերականագիտական մտքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է լեզվաբանական գիտելիքի ձևավորման, քերականական նորմերի հաստատման և գիտական հեղինակության շուրջ ընթացող քննարկումները։ Միաժամանակ երկը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրաբարի՝ որպես հայ մշակութային, գրական և կրթական ժառանգության հիմնարար լեզվական շերտի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի մասին։ Այն արժեքավոր է հայագիտության, հայոց լեզվի պատմության, գրաբարի քերականության և հայ բանասիրական մտքի զարգացման հարցերով հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև այն հետազոտողների, որոնք ուսումնասիրում են հայալեզու գիտական բանավեճի ավանդույթները, լեզվական նորմավորման գործընթացները և հայ կրթամշակութային կյանքի պատմությունը։
Обновлено. 2026-11-10
Лингвистика
Ռուսերենի և հայերենի ուսուցիչ․ ձեռնարկ հայերեն սովորող հայերի և հայերենով հետաքրքրվող այլազգիների համար
Աշխատությունը նախատեսված է հայերենի և ռուսերենի ուսուցման համար՝ նպատակ ունենալով նպաստել երկու լեզուների փոխադարձ ճանաչմանն ու գործնական յուրացմանը։ Այն ունի երկլեզու ուսումնական ձեռնարկի բնույթ և նախատեսված է ինչպես ռուսերեն սովորող հայերի, այնպես էլ հայերենով հետաքրքրվող այլազգի ընթերցողների համար։ Գրքի հիմնական նշանակությունը հայերենի և ռուսերենի համեմատական ուսուցմանն աջակցելն է՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու երկու լեզուների բառապաշարին, քերականական կառուցվածքին, արտահայտման միջոցներին և գրավոր ու բանավոր հաղորդակցության առանձնահատկություններին։ Նման ուսումնական ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել լեզվական գիտելիքների տարածման, տարբեր լեզվական համայնքների միջև հաղորդակցության զարգացման և կրթական կապերի ամրապնդման գործում։ Դրանք նպաստել են հայ սովորողների ռուսերենի իմացության խորացմանը, ինչպես նաև ռուսախոս միջավայրում հայերենի ուսուցմանն ու տարածմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայերենի և ռուսերենի դասավանդման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է երկլեզու կրթության և լեզվական փոխգործակցության ձևավորման վաղ շրջանի մոտեցումները։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայերենի և ռուսերենի ուսուցիչներին, թարգմանիչներին, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և երկու լեզուների պատմական ուսուցման մեթոդներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է հայ-ռուսական լեզվամշակութային կապերի և հայալեզու կրթական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։
Обновлено. 2026-11-10
Лингвистика
Հայոց գրաբարի համառոտ քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայոց հին գրական լեզվի՝ գրաբարի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը և նախատեսված է գրաբարի հիմնական կանոններն ու լեզվական օրինաչափությունները համակարգված ձևով ներկայացնելու համար։ Գիրքը հայ քերականագիտական և ուսումնական գրականության այն ավանդույթի արտահայտություններից է, որի նպատակն էր պահպանել դասական հայերենի գիտելիքները, ապահովել դրանց փոխանցումը նոր սերունդներին և նպաստել հայերեն գրավոր մշակույթի զարգացմանը։ Գրաբարը հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գրական լեզուն է, որով ստեղծվել են հայ մատենագրության, աստվածաբանության, պատմագրության, փիլիսոփայության և գիտական մտքի կարևորագույն երկերը։ Այն դարեր շարունակ ծառայել է որպես եկեղեցական, գիտական և գրական հաղորդակցության լեզու՝ պահպանելով հայ ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային ժառանգության մեծ մասը։ Հետևաբար գրաբարի քերականության ուսումնասիրությունը ոչ միայն լեզվաբանական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև ազգային պատմական հիշողության և գրավոր ժառանգության ճանաչման կարևոր միջոց է։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածությունը վերաբերում է գրաբարի հնչյունական, բառագիտական և ձևաբանական կառուցվածքի հիմնական առանձնահատկություններին, խոսքի մասերի դասակարգմանը, բառերի քերականական ձևերին, հոլովման և խոնարհման համակարգերին, ինչպես նաև նախադասության կառուցման ու շարահյուսական հարաբերությունների սկզբունքներին։ Քերականական կանոնների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու գրաբարի լեզվական համակարգի առանձնահատկությունները, հասկանալու բառերի ձևափոխության օրինաչափությունները և ճիշտ մեկնաբանելու դասական հայերենով գրված տեքստերը։ Հատուկ նշանակություն ունի լեզվական ձևերի համակարգված ներկայացումը, քանի որ գրաբարի յուրացումը պահանջում է ոչ միայն բառապաշարի իմացություն, այլև նրա բարդ քերականական կառուցվածքի ըմբռնում։ Համառոտ քերականության ձևաչափը ենթադրում է հիմնական կանոնների ընտրություն, դասակարգում և ուսուցման համար հարմար շարադրանք՝ սովորողին հնարավորություն տալով աստիճանաբար յուրացնելու լեզվի կառուցվածքային հիմքերը։ Աշխատությունը կարող է ծառայել որպես դասավանդման և ինքնուրույն ուսումնասիրության միջոց՝ նպաստելով գրաբարի ընթերցանության, թարգմանության և քերականական վերլուծության հմտությունների ձևավորմանը։ Գրական և գիտական առումով այն առնչվում է հայ քերականագիտության դասական ավանդույթին, որի զարգացման գործում կարևոր դեր են ունեցել հայ միջնադարյան քերականները, ինչպես նաև վաղ նոր շրջանի հայ լեզվաբաններն ու կրթական գործիչները։ Գրաբարի կանոնների ուսումնասիրությունն ու ուսուցումը կարևոր նշանակություն են ունեցել նաև աշխարհաբարի զարգացման պայմաններում դասական գրական լեզվի հեղինակության և մշակութային շարունակականության պահպանման համար։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ կրթական և լեզվաբանական կյանքի պատմության մեջ։ Շուշիի հայ տպագրական միջավայրում նման աշխատության հրատարակությունը վկայում է Ղարաբաղի հայության կրթական ու մշակութային զարգացման, մայրենի լեզվի ուսուցման և դասական գրական ժառանգության պահպանման նկատմամբ ցուցաբերվող ուշադրության մասին։ Հրատարակությունը կապված է նաև Ղարաբաղի թեմի հոգևոր և կրթական կյանքի հետ, որտեղ եկեղեցական ու աշխարհիկ կրթության մեջ գրաբարի իմացությունը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ քերականագիտական մտքի, գրաբարի դասավանդման պատմության, հայալեզու կրթական գրականության և Շուշիի տասնիններորդ դարի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, գրաբարագետներին, մանկավարժներին, ուսանողներին և հայ դասական մատենագրության լեզվով ու պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ նպաստելով հայոց լեզվի պատմական զարգացման և ազգային գրավոր ժառանգության խորքային ճանաչմանը։
Обновлено. 2026-11-11
Лингвистика
Հայ գրական լեզվի գործնական ուսուցում՝ նոր քերականության կանոններով
Հայոց լեզվի քերականական համակարգի ուսումնասիրության, գրավոր խոսքի կատարելագործման և լեզվական գիտելիքների գործնական կիրառության նպատակով կազմված այս աշխատությունը նվիրված է հայ գրական լեզվի կանոնների ուսուցմանը և դրանց հետևողական կիրառմանը՝ նոր քերականական մոտեցումների ու սկզբունքների հիման վրա։ Գրքի հիմնական նպատակն է սովորողին ծանոթացնել հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, բացատրել լեզվական միավորների գործածության օրինաչափությունները և ձևավորել գրագետ գրելու ու խոսելու անհրաժեշտ հմտություններ։ Վերնագրում ընդգծված գործնական կրթության գաղափարը մատնանշում է, որ աշխատությունը նախատեսված է ոչ միայն քերականական կանոնների տեսական յուրացման, այլև դրանց կիրառական ամրապնդման համար։ Այն արտացոլում է լեզվի ուսուցման այն մանկավարժական սկզբունքը, ըստ որի քերականական գիտելիքը պետք է դառնա գրավոր և բանավոր հաղորդակցության կատարելագործման գործուն միջոց։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է հայերենի քերականական կառուցվածքի հիմնական բաժիններին՝ հնչյունական և ուղղագրական առանձնահատկություններին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, բառերի ձևափոխություններին, նախադասության կառուցվածքին և շարահյուսական հարաբերություններին։ Քերականական կանոնների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու բառերի ձևավորման ու փոփոխության օրինաչափությունները, դրանց քերականական նշանակությունները և նախադասության մեջ ունեցած գործառույթները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև լեզվական ճիշտ ձևերի ընտրության և գրավոր խոսքում դրանց կիրառության խնդիրը, քանի որ գրական լեզվի կանոնների իմացությունը կարևոր նախապայման է հստակ, տրամաբանական և ճշգրիտ հաղորդակցության համար։ Աշխատության կրթական նշանակությունը պայմանավորված է քերականական գիտելիքների գործնական յուրացմանը տրվող առաջնահերթությամբ։ Լեզվական կանոնների բացատրությունն ու կիրառական ուսուցումը նպաստում են սովորողի ինքնուրույնությանը, լեզվական մտածողության զարգացմանը և գրավոր խոսքի մշակույթի ձևավորմանը։ Այս առումով գիրքը կարևորում է ոչ միայն քերականական հասկացությունների ճանաչումը, այլև դրանց գիտակցված կիրառությունը՝ բառերի ճիշտ ընտրության, նախադասությունների կառուցման, ուղղագրական ճշգրտության և մտքերի հստակ արտահայտման գործընթացներում։ Հայ գրական լեզվի ուսուցումը դիտարկվում է որպես կրթական լայն գործընթացի կարևոր բաղադրիչ, որն ապահովում է անհատի հաղորդակցական կարողությունների զարգացումը և նպաստում մայրենի լեզվի նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Աշխատության վերնագրում հիշատակվող «նորոգ քերականության» սկզբունքը վկայում է ժամանակի լեզվաբանական գիտելիքների և քերականական ուսուցման մեթոդների արդիականացման ձգտման մասին։ 19-րդ դարում հայ լեզվաբանական միտքը զարգանում էր եվրոպական բանասիրական գիտության ազդեցությամբ, իսկ հայերեն քերականությունների կազմողները ձգտում էին առավել համակարգված ձևով ներկայացնել լեզվի կառուցվածքը, հստակեցնել քերականական հասկացությունները և ստեղծել ուսուցման համար կիրառելի մեթոդական նյութեր։ Այս գործընթացը կարևոր նշանակություն ուներ հայ գրական լեզվի մշակման, միասնական գրավոր նորմերի ամրապնդման և լեզվական կրթության զարգացման համար։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի հայ լեզվաբանական և կրթական մտքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այդ ժամանակաշրջանում հայերեն քերականական ձեռնարկների ստեղծումը և տարածումը կապված էին ազգային կրթության զարգացման, մայրենի լեզվի ուսուցման կատարելագործման և հայ գրավոր մշակույթի ամրապնդման հետ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը մեծ ներդրում է ունեցել հայ լեզվաբանության, բառարանագրության, քերականագիտության և հայերեն ուսումնական գրականության զարգացման գործում։ Միաբանության անդամների գիտական գործունեությունը նպաստել է հայոց լեզվի պատմական և կառուցվածքային ուսումնասիրությանը, քերականական հասկացությունների մշակմանը և եվրոպական լեզվաբանական գիտելիքների տարածմանը հայ ընթերցողական միջավայրում։ Այս աշխատությունը տեղավորվում է այդ գիտակրթական ավանդույթի շրջանակում՝ ներկայացնելով հայերեն քերականության ուսուցման գործնական ուղղությունը։ Գրական և մեթոդական առանձնահատկությունների տեսանկյունից այն պատկանում է ուսումնական-քերականական գրականության ժանրին, որի բնորոշ գծերն են լեզվական կանոնների համակարգված ներկայացումը, քերականական հասկացությունների բացատրությունը, գործնական կիրառության կարևորումը և լեզվական հմտությունների ձևավորման նպատակադրումը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ քերականագիտական մտքի պատմության, գրական հայերենի նորմավորման, հայերեն ուսուցման մեթոդիկայի և 19-րդ դարի Մխիթարյան լեզվաբանական դպրոցի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, բանասերներին, մանկավարժներին և հայ կրթական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Նրա ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայերենի քերականական ուսուցման պատմական սկզբունքների ճանաչման, հայ գրական լեզվի զարգացման ընթացքի ուսումնասիրության և մայրենի լեզվի պահպանման ու կատարելագործման գործում կրթական գրականության ունեցած դերի բացահայտման հնարավորությամբ։
Обновлено. 2026-11-12
Лингвистика
Հայերենի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել լեզվի հիմնական օրինաչափությունները, խոսքի կառուցման սկզբունքները և գրավոր ու բանավոր արտահայտման կանոնները։ Այն պատկանում է հայերեն քերականագիտական և ուսումնական գրականության այն ավանդույթին, որի կարևորագույն խնդիրներից էր լեզվի կառուցվածքի համակարգված նկարագրությունը, լեզվական գիտելիքների փոխանցումը և գրագետ խոսքի ձևավորման համար անհրաժեշտ կանոնների մատչելի ներկայացումը։ Քերականությունը դիտարկվում է որպես լեզվի ներքին կառուցվածքը բացահայտող գիտակարգ, որն ուսումնասիրում է բառերի կազմությունը, դրանց ձևափոխությունները, նախադասությունների կառուցման սկզբունքները և խոսքի տարբեր բաղադրիչների փոխհարաբերությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է հայերենի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանն առնչվող հիմնարար հարցեր։ Կարևոր տեղ է հատկացվում խոսքի մասերի տարբերակմանը, բառերի քերականական ձևերին, անվանական և բայական համակարգերին, հոլովմանը, խոնարհմանը, քերականական կարգերին և բառերի՝ նախադասության մեջ ունեցած գործառույթներին։ Այսպիսի նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բառերի միջև գոյություն ունեցող քերականական կապերը և մտքի արտահայտման համար կիրառվող լեզվական միջոցները։ Աշխատության կարևոր նշանակություններից է հայերեն գրավոր խոսքի կանոնակարգման և լեզվական ճշտության պահպանման գաղափարը։ Քերականական գիտելիքների յուրացումը նպաստում է ճիշտ գրելու, խոսքի կառուցվածքը հասկանալու, բառերի ու նախադասությունների ձևերը տարբերակելու և լեզվական սխալներից խուսափելու կարողությունների զարգացմանը։ Միաժամանակ քերականությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես կանոնների ամբողջություն, այլև որպես լեզվի գիտակցված ուսումնասիրության միջոց, որը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու հայերենի ներքին տրամաբանությունը, արտահայտչական հնարավորությունները և կառուցվածքային հարստությունը։ Լեզվական օրինաչափությունների համակարգված ներկայացումը կարևոր է նաև մայրենի լեզվի ուսուցման գործընթացում, քանի որ այն հիմք է ստեղծում ընթերցանության, գրավոր շարադրանքի, թարգմանության և գրական երկերի ճիշտ ընկալման համար։ Հայերենի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունն ունի նաև ազգային ու մշակութային նշանակություն։ Լեզուն ժողովրդի պատմական հիշողության, մշակութային ինքնության և մտավոր ժառանգության կարևորագույն կրողներից է, իսկ նրա քերականական համակարգի նկարագրությունն ու ուսուցումը նպաստում են այդ ժառանգության պահպանմանը և փոխանցմանը հաջորդ սերունդներին։ Տասնիններորդ դարում հայ քերականագիտական գրականության զարգացումը սերտորեն կապված էր կրթական հաստատությունների գործունեության, հայերեն ուսումնական գրքերի տարածման և լեզվական գիտելիքների համակարգման անհրաժեշտության հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայերեն քերականությունների ստեղծումը կարևոր դեր էր կատարում գրագիտության բարձրացման, դպրոցական կրթության կազմակերպման և հայերենի ուսուցման միասնական հիմքերի ձևավորման գործում։ Գրական ու գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է նկարագրական և ուսուցողական քերականության ավանդույթին, որտեղ լեզվական նյութը ներկայացվում է կանոնների, սահմանումների և բացատրությունների միջոցով։ Քերականագիտական շարադրանքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ լեզվական երևույթները դիտարկվում են փոխկապակցված համակարգի մեջ՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին ոչ միայն մտապահելու առանձին կանոններ, այլև հասկանալու դրանց կիրառության տրամաբանությունը։ Կոստանդնուպոլսի հայ հրատարակչական միջավայրում նման աշխատությունների տարածումը նպաստել է հայերեն կրթական գրականության հարստացմանը և լեզվաբանական գիտելիքների հասանելիության ընդլայնմանը։ Ստեղծագործությունը արժեքավոր է հայ քերականագիտական մտքի պատմության, հայերենի դասավանդման ավանդույթների, տասնիններորդ դարի լեզվական նորմավորման գործընթացների և հայ տպագիր ուսումնական գրականության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, բանասերների, հայոց լեզվի ուսուցիչների, կրթության պատմաբանների և հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Միաժամանակ այն կարող է օգտակար լինել հայերենի պատմական քերականության և տարբեր ժամանակաշրջաններում լեզվական կանոնների ներկայացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Իր գիտակրթական նշանակությամբ աշխատությունը վկայում է հայերեն լեզվաբանական գիտելիքների համակարգման, մայրենի լեզվի ուսուցման զարգացման և ազգային լեզվամշակութային ժառանգության պահպանման ուղղությամբ իրականացված մտավոր աշխատանքի մասին։
Обновлено. 2026-11-12
Лингвистика
Հայկազյան լեզվի համառոտ քերականություն
Աշխատությունը հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքի համառոտ և համակարգված ներկայացմանն ուղղված ուսումնական երկ է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել հայկազյան լեզվի առանձնահատկություններին, քերականական կանոններին և լեզվական կառուցվածքի հիմնարար օրինաչափություններին։ Հայկազյան լեզու հասկացությունը կապված է հայերենի դասական գրական ավանդույթի, գրաբարի մշակված ձևի և հայ մատենագրության մեջ ձևավորված լեզվական նորմերի հետ։ Այդ լեզվական ավանդույթը դարեր շարունակ ծառայել է որպես հայ պատմագրության, աստվածաբանական գրականության, փիլիսոփայական երկերի, թարգմանությունների և գիտական աշխատությունների հիմնական արտահայտչամիջոց՝ պահպանելով հայ ժողովրդի հոգևոր ու մտավոր ժառանգության նշանակալի մասը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է հայկազյան լեզվի քերականական համակարգի ներկայացումը մատչելի և ուսուցողական եղանակով՝ նպաստելով լեզվի ճիշտ ընկալմանը, ընթերցանությանը և գրավոր խոսքի զարգացմանը։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում առաջնային նշանակություն ունեն լեզվի հնչյունական և ուղղագրական առանձնահատկությունները, բառերի կազմությունը, խոսքի մասերի դասակարգումը, բառերի ձևափոխման կանոնները և նախադասության կառուցման սկզբունքները։ Հատուկ կարևորություն է ստանում անվանական և բայական համակարգերի ճանաչումը, հոլովական ձևերի ու քերականական կարգերի ըմբռնումը, բայերի խոնարհման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը և բառերի միջև քերականական կապերի բացահայտումը։ Այսպիսի գիտելիքները հնարավորություն են տալիս հասկանալու դասական հայերենի կառուցվածքային տրամաբանությունը, տարբերակելու լեզվական ձևերը և ճիշտ մեկնաբանելու գրավոր բնագրերում հանդիպող քերականական իրողությունները։ Աշխատության համառոտ բնույթը մատնանշում է նյութի ընտրության և համակարգման կարևորությունը։ Քերականական հիմնական կանոնների ու սահմանումների կենտրոնացված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ուսուցումը կազմակերպելու հետևողական և նպատակային ձևով՝ առանց լեզվական ուսումնասիրությունը ծանրաբեռնելու երկրորդական մանրամասներով։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է դասական հայերեն սովորողների համար, քանի որ գրաբարի յուրացումը պահանջում է ոչ միայն բառապաշարի իմացություն, այլև նրա ձևաբանական և շարահյուսական համակարգի գիտակցված ըմբռնում։ Քերականական կանոնների իմացությունը հիմք է ստեղծում հայ հին մատենագրության, կրոնական երկերի, պատմական փաստաթղթերի և գիտական գրականության բնագրային ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ այն նպաստում է հայերենի պատմական զարգացման տարբեր փուլերի ճանաչմանը և դասական լեզվական ավանդույթի առանձնահատկությունների պահպանմանը։ Աշխատության գաղափարական և կրթական նշանակությունը կապված է մայրենի լեզվի ուսումնասիրության, գրավոր մշակույթի պահպանման և ազգային լեզվական ժառանգության փոխանցման հետ։ Դասական հայերենը հայ ժողովրդի պատմական հիշողության և մշակութային ինքնության կարևոր կրողներից է, իսկ նրա քերականության ուսուցումը հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն հաղորդակցվելու հայ մատենագրության հարուստ ժառանգությանը։ Տասնիններորդ դարում գրաբարի ուսուցման և քերականական ձեռնարկների ստեղծման անհրաժեշտությունը պայմանավորված էր հայ կրթական հաստատությունների զարգացման, հոգևոր ու աշխարհիկ կրթության կազմակերպման և հայերեն գիտական գրականության տարածման պահանջներով։ Այդ ժամանակաշրջանում տարբեր երկրներում գործող հայկական համայնքները մեծ ջանքեր էին գործադրում ազգային լեզվի, գրականության և կրթական ավանդույթների պահպանման ուղղությամբ։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև Կալկաթայի հայ համայնքի կրթամշակութային գործունեությունը, որի շրջանակում իրականացվող հրատարակչական աշխատանքները նպաստում էին հայերեն գրականության տարածմանը Հնդկաստանի հայկական գաղթօջախում։ Արարատյան ընկերության տպագրական գործունեությունը վկայում է հայ համայնքի կրթական և մշակութային կյանքի կազմակերպման, լեզվական գիտելիքների տարածման և ազգային ժառանգության պահպանման ձգտման մասին։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է ավանդական քերականագիտական գրականության ուսուցողական ուղղությանը, որտեղ լեզվական երևույթները ներկայացվում են սահմանումների, կանոնների և համակարգված բացատրությունների միջոցով։ Այն արժեքավոր է հայերենի պատմական քերականության, գրաբարի դասավանդման մեթոդների, հայ լեզվաբանական մտքի և հայկական կրթական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում բանասերների, լեզվաբանների, գրաբարի մասնագետների, հայ մատենագրության ուսումնասիրողների, մանկավարժների և հայ մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև օգտակար ուսումնական նշանակություն ունի դասական հայերեն սովորողների համար՝ որպես լեզվի քերականական կառուցվածքը ճանաչելու և հին հայերեն բնագրերի ընթերցանությանն ու մեկնաբանությանն անցնելու հիմք։ Իր պատմական և գիտակրթական արժեքով աշխատությունը ներկայացնում է հայերեն քերականագիտական ժառանգության այն կարևոր ուղղությունը, որի նպատակն էր պահպանել դասական լեզվի կանոնները, տարածել լեզվաբանական գիտելիքները և ամրապնդել հայոց լեզվի տեղը ազգային կրթության ու մշակույթի համակարգում։
Обновлено. 2026-11-12
Лингвистика
Հայոց լեզվի գործնական քերականություն
Աշխատությունը հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու գործնական յուրացմանը նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ներկայացնել հայերենի լեզվական համակարգը, նրա քերականական օրինաչափությունները և գրավոր ու բանավոր խոսքի ճիշտ կիրառման սկզբունքները։ Այն պատկանում է հայերեն լեզվաբանական և կրթական գրականության այն կարևոր ուղղությանը, որը միտված էր լեզվի կանոնների համակարգված ուսուցմանը, գրագիտության տարածմանը և հայերենի գործնական կիրառության կատարելագործմանը։ Ձեռնարկի վերնագրում ընդգծված «գործնական քերականություն» հասկացությունը մատնանշում է լեզվական գիտելիքի կիրառական բնույթը․ քերականությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես լեզվի կառուցվածքը նկարագրող գիտություն, այլև որպես խոսքի ճիշտ կազմության, բառերի համապատասխան գործածության և գրավոր արտահայտման հմտությունների ձևավորման անհրաժեշտ միջոց։ Աշխատության բովանդակային շրջանակը վերաբերում է հայոց լեզվի հիմնական քերականական բաժիններին՝ հնչյունական համակարգին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, բառերի ձևափոխություններին, նախադասության կառուցվածքին և շարահյուսական հարաբերություններին։ Քերականական ուսուցման կարևոր ուղղություններից է հայերենի հնչյունների և դրանց արտասանական առանձնահատկությունների ճանաչումը, գրավոր արտահայտության մեջ հնչյունների ու տառերի համապատասխանության ըմբռնումը և ուղղագրական կանոնների յուրացումը։ Բառագիտության և ձևաբանության շրջանակում կարևորվում են բառերի իմաստային ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները, խոսքի մասերի տարբերակումը, գոյականի, ածականի, թվականի, դերանվան, բայի և այլ քերականական միավորների գործածությունը։ Հայերենի ձևաբանական համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու բառերի քերականական ձևերի փոփոխությունները, հոլովական և խոնարհման համակարգերը, թվի, դեմքի, ժամանակի ու եղանակի արտահայտման միջոցները։ Շարահյուսական գիտելիքների տեսանկյունից կարևոր են բառերի կապակցման եղանակները, բառակապակցությունների և նախադասությունների կազմությունը, նախադասության գլխավոր ու երկրորդական անդամների հարաբերությունները և մտքի տրամաբանական ու քերականական ամբողջական արտահայտման սկզբունքները։ Գործնական քերականության կարևոր խնդիրներից է նաև լեզվական կանոնների կիրառումը գրավոր խոսքում՝ ճիշտ բառաձևերի ընտրությունը, նախադասությունների հստակ կառուցումը, բառերի համաձայնեցումը և շարադրանքի լեզվական ճշգրտության պահպանումը։ Այսպիսի ուսումնական ձեռնարկների միջոցով քերականական գիտելիքը դառնում է ոչ միայն տեսական տեղեկությունների ամբողջություն, այլև լեզվական կարողությունների զարգացման գործիք։ Աշխատության կրթական նշանակությունը կապված է հայերեն գրելու և խոսելու հմտությունների ամրապնդման, լեզվական սխալների գիտակցված կանխման և գրական լեզվի կանոնների յուրացման հետ։ Քերականական համակարգի ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև ընթերցանության և գրավոր տեքստերի ըմբռնման կարողությունների զարգացմանը, քանի որ լեզվի կառուցվածքի իմացությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ճիշտ ընկալելու բառերի իմաստային հարաբերությունները, նախադասությունների տրամաբանական կապերը և ամբողջական խոսքի բովանդակությունը։ Գաղափարական առումով աշխատությունը արտահայտում է հայոց լեզուն որպես ազգային մշակույթի, պատմական հիշողության և կրթական ինքնության կարևորագույն հիմք պահպանելու ու զարգացնելու ձգտումը։ Լեզվի քերականական կանոնների ուսուցումը դիտարկվում է որպես գրագիտության տարածման, կրթական մակարդակի բարձրացման և ազգային լեզվամշակութային ժառանգության շարունակականության ապահովման միջոց։ Հայերենի համակարգված ուսուցումը կարևոր էր հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ հայ կրթական միջավայրում մեծանում էր աշխարհաբար գրական լեզվի կիրառության, լեզվական միասնականության և հանրակրթական ձեռնարկների ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Գրական-լեզվաբանական առումով գործնական քերականության ժանրին բնորոշ են հասկացությունների սահմանումը, կանոնների բացատրությունը, լեզվական երևույթների դասակարգումը և տեսական նյութի կիրառական ներկայացումը։ Նման աշխատություններում կարևոր է գիտական շարադրանքի մատչելիությունը, քերականական եզրույթների հետևողական կիրառությունը և լեզվական բարդ երևույթների պարզաբանման տրամաբանական հաջորդականությունը։ Քերականական կանոնների համակարգումը նպաստում է հայերենի կառուցվածքի գիտական նկարագրությանը և լեզվաբանական մտածողության ձևավորմանը։ Տասնիններորդ դարի հայ լեզվաբանական գրականության համար նման ձեռնարկները կարևոր նշանակություն ունեին նաև այն պատճառով, որ նպաստում էին հայերենի քերականական հասկացությունների մշակմանը, ուսուցման մեթոդների կատարելագործմանը և լեզվական գիտելիքի տարածմանը տարբեր կրթական հաստատություններում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը հետաքրքիր է Կոստանդնուպոլսի հայ կրթական և տպագրական կյանքի զարգացման համատեքստում։ Տասնիններորդ դարում Կոստանդնուպոլիսը հայալեզու մամուլի, գրականության, կրթության և հրատարակչական գործունեության խոշոր կենտրոններից էր։ Այստեղ գործող հայկական դպրոցներն ու տպարանները կարևոր դեր էին կատարում հայերենի ուսուցման, կրթական գրականության տարածման և նոր սերնդի գրագիտության զարգացման գործում։ Արամյան տպարանի հրատարակչական գործունեությունը կապված էր այդ միջավայրում հայերեն գրքերի և ուսումնական նյութերի տարածման հետ։ Գործնական քերականության նման աշխատությունները բավարարում էին հայ կրթական հաստատությունների և անհատ ընթերցողների՝ հայոց լեզուն համակարգված ուսումնասիրելու պահանջը։ Դրանք նպաստում էին լեզվի դասավանդման ավանդույթների ձևավորմանը և հայերենի՝ որպես կրթության ու հասարակական հաղորդակցության լեզվի ամրապնդմանը։ Աշխատությունը կարևոր է հայ լեզվաբանության, հայ քերականագիտական մտքի, աշխարհաբարի զարգացման, տասնիններորդ դարի հայ կրթական պատմության և հայկական տպագրության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայագետների, բանասերների, մանկավարժների, պատմաբանների և հայերեն ուսումնական գրականության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Միաժամանակ այն կարող է արժեքավոր լինել հայոց լեզվի դասավանդման պատմությամբ, քերականական եզրաբանության ձևավորմամբ և հայերենի ուսուցման ավանդական մեթոդներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Հրատարակության հիմնական ընթերցողական արժեքը հայերենի քերականական համակարգի ուսուցման և լեզվական գրագիտության զարգացման պատմական ավանդույթը ներկայացնելու մեջ է։ Այն վկայում է հայ մտավոր ու կրթական կյանքի այն ձգտման մասին, որի նպատակն էր լեզվական գիտելիքը դարձնել հասանելի, համակարգված և գործնականորեն կիրառելի՝ նպաստելով հայոց լեզվի պահպանմանը, ուսուցմանը և գրական մշակույթի շարունակական զարգացմանը։
Обновлено. 2026-11-13
Лингвистика
Հայոց լեզու
Գիրքը նվիրված է հայոց լեզվին՝ որպես հայ ժողովրդի ինքնության, մշակույթի և ազգային ժառանգության կարևորագույն բաղադրիչի։ Այն ներկայացնում է հայերենի ուսումնասիրությանն ուղղված նյութեր՝ ուշադրություն հրավիրելով լեզվի կառուցվածքի, բառապաշարի, արտահայտչական հնարավորությունների և գրավոր ու բանավոր խոսքի առանձնահատկությունների վրա։ Աշխատության նշանակությունը պայմանավորված է հայերենը ճանաչելու, այն ճիշտ կիրառելու և լեզվական գիտելիքները զարգացնելու կարևորությամբ։ Հայոց լեզվի ուսումնասիրությունը նպաստում է ոչ միայն գրագիտության և խոսքի մշակույթի ձևավորմանը, այլև ազգային մտածողության, պատմական հիշողության ու մշակութային արժեքների պահպանմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայագիտության, լեզվաբանության և հայ կրթական մտքի պատմությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև ծառայել որպես նյութ հայերենի ուսուցման ու լեզվական ժառանգության ուսումնասիրման շրջանակում։
Обновлено. 2026-11-14
Лингвистика
Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հատոր VI
Աշխատությունը հայոց լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանն ուղղված գիտական-լեզվաբանական բազմահատորյա հետազոտության վեցերորդ հատորն է, որն իր բովանդակությամբ ներկայացնում է հայերենի քերականական համակարգի ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններն ու լեզվական օրինաչափությունները։ Այն նախատեսված է հայոց լեզվի կառուցվածքի, քերականական ձևերի, դրանց գործառույթների և փոխհարաբերությունների խորքային ուսումնասիրման համար՝ նպաստելով լեզվի համակարգված և գիտական ընկալմանը։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է հայերենի քերականական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության, լեզվական երևույթների դասակարգման և տեսական մեկնաբանության մեջ ունեցած նշանակությամբ։ Այն կարևոր նյութ է պարունակում հայերենի քերականական կառուցվածքով հետաքրքրվող լեզվաբանների, հայագետների, բանասերների, դասախոսների և ուսանողների համար՝ ծառայելով որպես մասնագիտական ուսումնասիրությունների, գիտական հետազոտությունների և լեզվաբանական գիտելիքների խորացման աղբյուր։ Բազմահատորյակի այս մասն արժեքավոր է նաև հայ լեզվաբանական մտքի զարգացման, հայերենի գիտական նկարագրության ավանդույթների և քերականական ուսումնասիրությունների պատմության տեսանկյունից։
Обновлено. 2026-11-16
Лингвистика
Հին վրացերենի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հին վրացերենի քերականական համակարգի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով վրացերենի պատմական զարգացման վաղ շրջանի լեզվական առանձնահատկությունները, կառուցվածքային օրինաչափություններն ու քերականական ձևերը։ Այն անդրադառնում է լեզվի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգերին՝ բացահայտելով դրանց բնորոշ հատկանիշներն ու փոխհարաբերությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի հին վրացերենի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու ժամանակակից վրացերենի ձևավորման պատմական հիմքերը, լեզվական փոփոխությունների ընթացքը և տարբեր ժամանակաշրջաններում գործածված լեզվական ձևերի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարևոր է վրացերենի պատմական քերականության, լեզվի զարգացման օրինաչափությունների և կովկասյան լեզվաբանական միջավայրի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր գիտական և ուսումնական նշանակություն ունի լեզվաբանների, վրացագետների, կովկասագետների, բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների և հին լեզուների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար՝ նպաստելով վրացերենի պատմական կառուցվածքի ավելի խորքային ըմբռնմանը։
Обновлено. 2026-11-16
Лингвистика
Ժամանակակից հայերենի ձայնորդ բաղաձայնների փորձարարական-հնչյունաբանական ուսումնասիրություն
Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի աֆրիկատների՝ կիսաշփական բաղաձայնների փորձարարական-հնչյունաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել հայերենի այս հնչյունական միավորների արտաբերման առանձնահատկությունները, ուսումնասիրել դրանց ակուստիկական և արտաբերական բնութագրերը, ինչպես նաև պարզել հնչյունների կազմավորման ընթացքում տեղի ունեցող հնչյունաբանական գործընթացները։ Աֆրիկատները բաղաձայնների առանձնահատուկ խումբ են, որոնց արտաբերության ժամանակ սկզբում առաջանում է օդային հոսքի լիակատար փակում, որին հաջորդում է նեղ անցքով արտաբերություն՝ ստեղծելով պայթական և շփական բաղադրիչների հաջորդականություն։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բաղաձայնական համակարգի կառուցվածքը, հնչյունների փոխհարաբերությունները և արտասանական օրինաչափությունները բացահայտելու համար։ Աշխատանքում փորձարարական մոտեցման կիրառումը հնարավորություն է տալիս հնչյունական երևույթները դիտարկել ոչ միայն տեսական նկարագրության, այլև իրական արտասանական դրսևորումների հիման վրա՝ ուշադրություն դարձնելով հնչյունների տևողությանը, արտաբերման եղանակին, ակուստիկական հատկանիշներին և տարբեր հնչյունական միջավայրերում դրանց դրսևորմանը։ Այսպիսի հետազոտությունը նպաստում է ժամանակակից հայերենի հնչյունական համակարգի առավել ճշգրիտ նկարագրությանը, հնչյունաբանական դասակարգումների հստակեցմանը և հայերենի հնչյունական առանձնահատկությունների գիտական մեկնաբանությանը։ Աշխատությունն արժեքավոր է հայ լեզվաբանության, մասնավորապես՝ փորձարարական հնչյունաբանության և հնչյունաբանության բնագավառների ուսումնասիրողների համար, քանի որ անդրադառնում է հայերենի բաղաձայնական համակարգի կարևոր բաղադրիչներից մեկին և ներկայացնում դրա հետազոտության գիտական մեթոդաբանական նշանակությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև հայոց լեզվի հնչյունական կառուցվածքով, արտասանության ուսումնասիրությամբ, լեզվաբանական հետազոտության մեթոդներով և հայերենի հնչյունաբանական համակարգի զարգացման ու նկարագրության հարցերով հետաքրքրվող ուսանողների, դասախոսների և մասնագետների համար։
Обновлено. 2026-11-20
Педагогика
Հայոց լեզվի տրոհվող լրացումների ուսուցումը միջնակարգ դպրոցում
Մանկավարժական և լեզվամեթոդական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է միջնակարգ դպրոցում հայոց լեզվի շարահյուսական համակարգի կարևոր բաղադրիչներից մեկի ուսուցման տեսական և գործնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում համապատասխան շարահյուսական միավորների քերականական առանձնահատկությունները, նախադասության կառուցվածքում դրանց դերը և սովորողների կողմից նյութի յուրացման ընթացքում առաջացող հիմնական դժվարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսական գիտելիքների մատչելի ներկայացմանը, քերականական երևույթների ճանաչման և տարբերակման հմտությունների ձևավորմանը, ինչպես նաև կետադրական կանոնների գիտակցված կիրառմանը։ Վերլուծվում են դասավանդման տարբեր մեթոդների, վարժությունների, օրինակների և ինքնուրույն աշխատանքների կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև սովորողների լեզվական մտածողության, գրավոր ու բանավոր խոսքի զարգացման և շարահյուսական վերլուծության կարողությունների կատարելագործման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու ուսուցման արդյունավետ մեթոդական մոտեցումները և նպաստելու քերականական նյութի առավել համակարգված յուրացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի ուսուցիչներին, մանկավարժներին, լեզվաբաններին, մեթոդիստներին և բանասիրական կրթություն ստացող ուսանողներին։
Обновлено. 2026-10-07
Лингвистика
Հայոց լեզվի բառաիմաստային համակարգը և նրա առնչությունը ֆրանսերենի հետ XIX-րդ դարում
Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XIX դարում հայոց լեզվի բառաիմաստային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների և ֆրանսերենի հետ դրա առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի հայերենի բառապաշարի կառուցվածքը, բառերի իմաստային հարաբերությունները, բառիմաստային փոփոխությունների օրինաչափությունները և լեզվի բառային կազմի հարստացման հիմնական աղբյուրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի և ֆրանսերենի լեզվական շփումներին, բառային փոխառություններին, իմաստային պատճենումներին և եվրոպական մշակութային ու գիտական հասկացությունների հայերեն արտահայտման միջոցներին։ Վերլուծվում են XIX դարի հասարակական, մշակութային, կրթական և գրական զարգացումների ազդեցությունները հայերենի բառապաշարի ձևավորման ու փոփոխության վրա։ Քննարկվում են նաև ֆրանսերենից հայերեն անցած բառերի հնչյունական, ձևաբանական և իմաստային հարմարեցման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թարգմանական գրականության դերը նոր բառերի ու նշանակությունների տարածման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են բառերի բազմիմաստության, հոմանիշության, հականիշության, իմաստային ընդլայնման և նեղացման երևույթները՝ հայերենի ու ֆրանսերենի համեմատական վերլուծության տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում XIX դարի հայ գրական լեզվի զարգացմանը, լեզվական փոխազդեցությունների պատմական նշանակությանը և բառապաշարի ուսումնասիրության համեմատական ու պատմական մեթոդներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, բառագիտության, իմաստաբանության, համեմատական լեզվաբանության և հայ-ֆրանսիական լեզվամշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-08
Лингвистика
Историческая грамматика современного армянского языка города Тифлиса
Աշխատությունը նվիրված է Թիֆլիսի հայ բնակչության խոսակցական լեզվի պատմական քերականության, լեզվական կառուցվածքի և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են Թիֆլիսի հայերենի ձևավորման պատմական նախադրյալները, հայերենի բարբառային համակարգում նրա զբաղեցրած տեղը և լեզվական փոփոխությունների վրա ազդող հասարակական ու մշակութային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հնչյունական համակարգի, բառաձևերի, հոլովման և խոնարհման առանձնահատկություններին, քերականական կարգերի պատմական զարգացմանը և շարահյուսական կառուցվածքների փոփոխություններին։ Քննարկվում են գրաբարի, միջին հայերենի և աշխարհաբարի հետ Թիֆլիսի հայերենի առնչությունները, ինչպես նաև տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորված լեզվական շերտերի փոխազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում վրացերենի, ռուսերենի և տարածաշրջանի այլ լեզուների հետ շփումների հետևանքով առաջացած բառապաշարային ու քերականական ազդեցություններին։ Կարևորվում են պատմահամեմատական և նկարագրական լեզվաբանական մեթոդների կիրառումը, բարբառային նյութերի վերլուծությունը և լեզվական երևույթների զարգացման օրինաչափությունների բացահայտումը։ Ուսումնասիրությունը նշանակություն ունի հայերենի պատմական քերականության, բարբառագիտության և Թիֆլիսի հայկական մշակութային միջավայրի լեզվական պատմության հետազոտության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, բարբառագետների, բանասերների, պատմաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-10-11