Армянский язык
Учебники армянского языка, грамматики, пособия по орфографии и пунктуации, исследования современного армянского языка и его истории. Пригодится школьникам, абитуриентам, студентам и учителям.
Книг и материалов: 303Французский
Ֆրանսերենի քերականություն՝ ըստ Օլենդորֆի մեթոդի
Աշխատությունը ֆրանսերենի ուսուցմանն ուղղված քերականական դասագիրք է, որը հիմնված է Հայնրիխ Գոտֆրիդ Օլենդորֆի մշակած լեզվուսուցման մեթոդի վրա։ Այս մեթոդը նախատեսում է լեզվի աստիճանական յուրացում՝ հարցուպատասխանի, թարգմանության, կրկնության և գործնական վարժությունների միջոցով։ Դասավանդման նման մոտեցումը սովորողին հնարավորություն է տալիս քերականական կանոնները յուրացնել ոչ միայն տեսական բացատրությունների, այլև դրանց շարունակական կիրառության միջոցով։ Ուսուցման շրջանակում կարևորվում են ֆրանսերենի բառապաշարը, արտասանությունն ու ուղղագրությունը, խոսքի մասերը, գոյականների և ածականների ձևերը, դերանունները, բայերի խոնարհումը, ժամանակաձևերը, նախդիրները և նախադասությունների կառուցման օրինաչափությունները։ Օլենդորֆյան մեթոդի առանձնահատկությունն այն է, որ քերականական նյութը զուգակցվում է երկխոսությունների և թարգմանական առաջադրանքների հետ՝ զարգացնելով լեզուն գործնականում կիրառելու կարողությունը։ Նման դասագրքերը նպաստել են ֆրանսերենի ինքնուրույն ուսումնասիրմանը, ընթերցանության, գրավոր խոսքի և հաղորդակցական հմտությունների զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայալեզու օտարալեզու ուսումնական գրականության և լեզուների դասավանդման պատմության մեջ։
Обновлено. 2026-11-05
Лингвистика
Աշխարհաբարի քերականություն
Ն. Մելիք-Թանգյանի աշխատությունը նվիրված է աշխարհաբարի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայերենի նոր գրական լեզվի՝ աշխարհաբարի կանոնների ներկայացման և համակարգման տեսանկյունից։ Քերականական ձեռնարկի հիմնական նպատակը լեզվի կառուցվածքը հասկանալի դարձնելն է՝ ընթերցողին ծանոթացնելով բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, դրանց քերականական հատկանիշներին, բառերի փոփոխության ձևերին և նախադասության կառուցման սկզբունքներին։ Նման աշխատությունները նպաստել են գրավոր և բանավոր խոսքի ճիշտ կիրառությանը, լեզվական գիտելիքների խորացմանը և գրագիտության մակարդակի բարձրացմանը։ Աշխարհաբարի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր էր հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ հայերեն գրական լեզուն զարգանում և ավելի լայն տարածում էր ստանում կրթության, մամուլի, գրականության ու հասարակական հաղորդակցության ոլորտներում։ Ձեռնարկը կարող էր ծառայել որպես ուսումնական նյութ՝ օգնելով սովորողներին յուրացնել լեզվական կանոնները, տարբերակել քերականական ձևերը և ավելի ճշգրիտ արտահայտել մտքերը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայերենի քերականագիտության պատմության, աշխարհաբարի զարգացման, Նոր Ջուղայի կրթական միջավայրի և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի հայերեն լեզվաբանական գրականության ուսումնասիրության համար։
Обновлено. 2026-11-05
Лингвистика
Հայոց լեզվի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի կառուցվածքի, քերականական օրինաչափությունների և ճիշտ լեզվագործածության ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է լեզուն որպես կանոններով կազմակերպված համակարգ և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու խոսքի մասերին, բառերի կազմությանը, ձևափոխությանը, նախադասության կառուցման սկզբունքներին ու լեզվական տարբեր միավորների փոխհարաբերություններին։ Նման բնույթի քերականական ձեռնարկներում սովորաբար դիտարկվում են գոյականի, ածականի, դերանվան, թվականի, բայի և այլ խոսքի մասերի առանձնահատկությունները, դրանց քերականական կարգերը, հոլովումը և խոնարհումը, ինչպես նաև շարահյուսական կապերն ու նախադասության անդամների գործառույթները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև գրավոր խոսքի կանոնավորումը՝ բառերի ճիշտ գործածության, լեզվական ձևերի տարբերակման և շարադրանքի հստակության տեսանկյունից։ Քերականական գիտելիքների համակարգումը նպաստում է ոչ միայն լեզուն սովորելուն, այլև այն գիտակցված կիրառելուն, գրավոր ու բանավոր խոսքի մշակույթի զարգացմանը։ Այսպիսի աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել հայերենի ուսուցման, լեզվական գիտելիքների տարածման և քերականական ավանդույթի ձևավորման գործում։ Դրանք նաև արժեքավոր նյութ են լեզվաբանության պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում են հայերենի նկարագրության, դասավանդման և կանոնակարգման այն մոտեցումները, որոնք կիրառվել են հայ կրթական ու մտավոր կյանքում։
Обновлено. 2026-11-08
Лингвистика
Դասական հայերենի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայկազնյան լեզվի՝ գրաբարի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու համակարգված ներկայացմանը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի դասական հայերենի կանոնները ճանաչելու, լեզվի ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները հասկանալու, ինչպես նաև հին հայկական գրական ժառանգությունը բնագրով կարդալու և մեկնաբանելու համար։ Քերականական շարադրանքի շրջանակում նման բնույթի աշխատությունները սովորաբար անդրադառնում են հնչյունական համակարգին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, դրանց քերականական կարգերին, հոլովման ու խոնարհման ձևերին, նախադասության կառուցվածքին և բառերի միջև շարահյուսական հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունեն գրաբարի հարուստ հոլովական համակարգը, բայական ձևերի բազմազանությունը, քերականական համաձայնության կանոններն ու շարադասության առանձնահատկությունները։ Այս գիտելիքները հնարավորություն են տալիս տարբերակելու գրաբարի լեզվական ձևերը հետագա հայերենի փուլերից և ավելի խորությամբ ըմբռնելու հայերեն գրավոր խոսքի պատմական զարգացումը։ Ձեռնարկը կարող էր ծառայել որպես ուսումնական և գիտական օժանդակություն հոգևորականների, ուսուցիչների, ուսանողների ու դասական գրականությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն արժեքավոր է նաև հայ լեզվաբանական մտքի պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով գրաբարի կանոնակարգման, դասավանդման և պահպանման ավանդույթը, ինչպես նաև դասական լեզվի նկատմամբ կրթական ու մշակութային հետաքրքրությունը։
Обновлено. 2026-11-08
Лингвистика
Հայոց գրաբարի քերականություն, հատոր առաջին
Աշխատությունը նվիրված է հայոց դասական գրավոր լեզվի՝ գրաբարի կառուցվածքի և քերականական օրինաչափությունների մանրամասն ուսումնասիրությանը։ Որպես բազմահատոր աշխատության առաջին մաս՝ այն հիմք է ստեղծում գրաբարի լեզվական համակարգը հետևողականորեն ճանաչելու և հետագա քերականական թեմաներն ուսումնասիրելու համար։ Նման ծավալուն քերականական երկերում սովորաբար հանգամանորեն քննվում են լեզվի հնչյունական առանձնահատկությունները, վանկերի և բառերի կազմությունը, խոսքի մասերի դասակարգումը, բառերի ձևափոխության կանոններն ու քերականական կարգերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գոյականների հոլովական համակարգին, ածականների և դերանունների ձևերին, բայերի խոնարհմանը, ժամանակների ու եղանակների արտահայտմանը, ինչպես նաև նախադասության կառուցվածքին և շարահյուսական կապերին։ Գրաբարի ուսումնասիրությունը պահանջում է հաշվի առնել նրա հարուստ ձևաբանական համակարգը, բառերի ճկուն շարադասությունը և դասական գրականության մեջ ամրագրված լեզվական նորմերը։ Այսպիսի աշխատությունը կարևոր ուղեցույց է եղել գրաբարի խորացված ուսուցման, հին հայկական մատենագրության ընթերցման և բնագրերի ճշգրիտ մեկնաբանման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բանասերներին, պատմաբաններին, ուսուցիչներին և հայ հին գրականությամբ զբաղվող ընթերցողներին։ Գիտական ու կրթական արժեքից բացի՝ երկը վկայում է հայ քերականագիտական մտքի զարգացման, դասական լեզվի կանոնակարգման և գրաբարի պահպանման ու սերունդներին փոխանցելու շարունակական ջանքերի մասին։
Обновлено. 2026-11-08
Лингвистика
Բազմալեզու քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է մի քանի լեզուների քերականական կառուցվածքների ներկայացմանն ու համադրմանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել տարբեր լեզվական համակարգերի ընդհանուր սկզբունքներին և առանձնահատկություններին։ Բազմալեզու քերականական ձեռնարկների կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ լեզվական կանոնները ներկայացվում են մեկից ավելի լեզուների օրինակներով՝ հնարավորություն տալով համեմատելու բառերի ձևափոխությունը, նախադասության կառուցվածքը, քերականական կարգերը և արտահայտման տարբեր միջոցները։ Նման աշխատություններում սովորաբար ուսումնասիրվում են խոսքի մասերը, գոյականների հոլովման ու թվի ձևերը, բայերի խոնարհումը, ժամանակների և եղանակների կազմությունը, դերանունների ու ածականների գործածությունը, ինչպես նաև շարահյուսական կապերն ու բառերի դասավորությունը։ Լեզուների համադրությունը նպաստում է քերականական երևույթների ավելի խոր ընկալմանը և ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են տարբեր լեզուներ նույն միտքն արտահայտել տարբեր կառուցվածքներով։ Այն օգտակար հիմք է օտար լեզուների ուսուցման, թարգմանության և միջլեզվային հաղորդակցության համար, քանի որ զարգացնում է լեզվական համեմատության ու վերլուծության կարողությունները։ Աշխատանքի առանձնահատկությունն ու արժեքը պայմանավորված են նաև բազմալեզու կրթության պատմական նշանակությամբ․ այն արտացոլում է տարբեր լեզուներ ուսումնասիրելու, դրանց կանոնները համակարգելու և լեզվական գիտելիքները համադրական եղանակով փոխանցելու ձգտումը։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել հայ ընթերցողի լեզվական աշխարհայացքի ընդլայնման և եվրոպական ու այլ լեզվական ավանդույթների հետ ծանոթացման գործում։
Обновлено. 2026-11-08
Лингвистика
Հայկազյան լեզվի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է դասական հայերենի՝ հայկազյան լեզվի քերականական կառուցվածքի ներկայացմանն ու լեզվական կանոնների համակարգված ուսուցմանը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի գրաբարի ուսումնասիրության համար, քանի որ այդ լեզուն դարեր շարունակ եղել է հայ մատենագրության, պատմագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության և գիտական մտքի արտահայտման հիմնական միջոցներից մեկը։ Նման բնույթի քերականական ձեռնարկներում սովորաբար ներկայացվում են հնչյունների և վանկերի առանձնահատկությունները, բառերի կազմությունն ու ձևափոխությունը, խոսքի մասերը, գոյականի հոլովումը, դերանունների գործածությունը, բայի խոնարհումը և նախադասության կառուցման կանոնները։ Քերականական համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գրաբարի կառուցվածքային օրինաչափությունները, ճիշտ ընթերցելու հին հայերեն բնագրերը և բացահայտելու բառերի ու քերականական ձևերի իմաստային նրբերանգները։ Աշխատության ուսումնական նշանակությունը կապված է ոչ միայն լեզվական գիտելիքների փոխանցման, այլև գրավոր խոսքի ճշգրտության, լեզվական վերլուծության և դասական գրական ժառանգության ընկալման կարողությունների զարգացման հետ։ Այն կարող էր ծառայել որպես ուսումնական նյութ հոգևորականների, ուսուցիչների, աշակերտների և հայերեն հին գրավոր աղբյուրներով զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ քերականագիտության պատմության տեսանկյունից՝ ցույց տալով գրաբարի կանոնների ուսումնասիրման, ուսուցման և պահպանման շարունակականությունը։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ կրթական ու լեզվաբանական միջավայրի հետաքրքրությունը դասական լեզվի նկատմամբ և նպաստում է հայերենի պատմական զարգացման ու գրավոր մշակույթի ուսումնասիրությանը։
Обновлено. 2026-11-09
Лингвистика
Հայերենի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի քերականական համակարգի ներկայացմանն ու լեզվական կանոնների ուսուցմանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին տրամադրել հայերենը ճիշտ հասկանալու, խոսելու և գրելու համար անհրաժեշտ գիտելիքներ։ Այն ընդգրկում է քերականության հիմնական բաժիններին առնչվող նյութեր՝ անդրադառնալով լեզվի հնչյունական առանձնահատկություններին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, դրանց քերականական ձևերին և նախադասության կառուցման սկզբունքներին։ Հատուկ կարևորություն ունեն բառերի փոփոխության օրինաչափությունները, հոլովման ու խոնարհման ձևերը, բառերի միջև քերականական կապերը և խոսքի տարբեր կառուցվածքների ճիշտ գործածությունը։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել հայերենի ուսուցման և գրագիտության տարածման գործում՝ լեզվական գիտելիքները ներկայացնելով որոշակի հաջորդականությամբ և դրանք կիրառելու հնարավորություն տալով ընթերցանության ու գրավոր խոսքի մեջ։ Քերականական կանոնների համակարգված ուսումնասիրությունը նպաստում է լեզվի կառուցվածքի գիտակցված ընկալմանը, բառապաշարի ճիշտ կիրառմանը և մտքերի հստակ արտահայտմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի հայկական կրթական միջավայրի և լեզվաբանական մտքի զարգացման տեսանկյունից, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում հայոց լեզվի ուսուցումն ու քերականական գիտելիքների տարածումը կարևոր նշանակություն ունեին դպրոցական կրթության և ազգային մշակութային ինքնության պահպանման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայերենի քերականության պատմությամբ, լեզվի դասավանդման ավանդույթներով և հայ բանասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։
Обновлено. 2026-11-09
Лингвистика
Հայերենի և ռուսերենի նորագույն այբբենական տետրակ
Այս ուսումնական տետրակը նախատեսված է հայերեն և ռուսերեն գրագիտության սկզբնական ուսուցման համար՝ ընթերցողին ծանոթացնելով երկու լեզուների այբուբեններին, տառերի գրությանը, անվանումներին և հնչյունական արժեքներին։ Երկլեզու կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս զուգահեռ ուսումնասիրելու հայերենի և ռուսերենի գրային համակարգերը, համեմատելու դրանց տառային կազմը և նկատելու հնչյունների ու գրանշանների միջև եղած նմանություններն ու տարբերությունները։ Նմանատիպ այբբենական ձեռնարկները սովորաբար ներառում են տառերի հերթական ներկայացում, վանկերի կազմության օրինակներ, պարզ բառեր և ընթերցանության առաջին վարժություններ, որոնց միջոցով սովորողը աստիճանաբար անցնում է առանձին տառերի ճանաչումից դեպի բառերի և կարճ արտահայտությունների ընթերցում։ Տետրակի գործնական նշանակությունը հատկապես կարևոր է երկլեզու կրթական միջավայրում, որտեղ անհրաժեշտ է միաժամանակ զարգացնել հայերեն և ռուսերեն գրավոր խոսքի հիմքերը։ Այն կարող էր օգտակար լինել ինչպես երեխաների սկզբնական կրթության, այնպես էլ ռուսերեն սովորել ցանկացող հայախոսների համար՝ նպաստելով լեզուների միջև համեմատական դիտարկման և գրավոր հաղորդակցության հմտությունների ձևավորմանը։ Ձեռնարկը նաև արտացոլում է հայ կրթական մշակույթում այբբենական ուսուցման և լեզվական գիտելիքների տարածման կարևորությունը, ինչպես նաև հայերեն ու ռուսերեն լեզուների գործնական ուսուցման պահանջը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ մանկավարժության, լեզվի ուսուցման պատմության և երկլեզու կրթական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։
Обновлено. 2026-11-09
Французский
Ֆրանսերենի նոր քերականություն
Աշխատությունը նախատեսված է ֆրանսերենի համակարգված ուսուցման համար և ներկայացնում է լեզվի կառուցվածքային հիմնական կանոնները՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկություններին։ Քերականական նյութը կարող է ընդգրկել խոսքի մասերի դասակարգումը, գոյականների սեռի և թվի կազմությունը, հոդերի կիրառությունը, ածականների համաձայնությունը, դերանունների տեսակներն ու գործածությունը, ինչպես նաև բայերի խոնարհման ձևերը, ժամանակները և եղանակները։ Առանձին ուշադրության են արժանի նախադասության կառուցման սկզբունքները, բառերի շարադասությունը, հարցական և ժխտական կառույցները, նախդիրների ու կապակցական բառերի կիրառությունը։ Նման ուսումնական ձեռնարկների կարևոր նպատակը լեզվական կանոնները ոչ միայն ներկայացնելն է, այլև սովորողին դրանց գործնական կիրառությանը վարժեցնելը՝ նպաստելով ճիշտ ընթերցանության, գրավոր խոսքի և թարգմանության հմտությունների զարգացմանը։ Քերականական նյութի հաջորդական դասավորությունը հնարավորություն է տալիս լեզուն ուսումնասիրել աստիճանաբար՝ պարզ կառուցվածքներից անցնելով ավելի բարդ լեզվական երևույթների։ Գիրքը կարող էր ծառայել որպես ինքնուրույն ուսուցման կամ դասավանդման օժանդակ միջոց՝ հատկապես այն հայ ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում էին յուրացնել ֆրանսերենը՝ որպես եվրոպական կրթության, գիտության, գրականության և մշակութային հաղորդակցության կարևոր լեզու։ Այն նաև նշանակալի է հայալեզու կրթական միջավայրում օտար լեզուների դասավանդման պատմության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով լեզվական գիտելիքների համակարգման և տարածման ավանդույթը։
Обновлено. 2026-11-09
Лингвистика
Հայոց լեզվի քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի կառուցվածքի համակարգված ներկայացմանը և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու լեզվի քերականական կանոններին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին ու նախադասության կառուցման սկզբունքներին։ Այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ քերականագիտական մտքի պատմության մեջ՝ արտացոլելով այն ժամանակաշրջանի լեզվաբանական մոտեցումները, երբ հայերենի ուսումնասիրությունն ու կանոնակարգումը դիտվում էին որպես կրթության, գրագիտության և ազգային մշակույթի պահպանման կարևոր պայման։ Նման բնույթի քերականական աշխատություններում սովորաբար մանրամասնորեն քննվում են հնչյունների և տառերի համակարգը, վանկերի կազմությունը, բառերի ձևափոխությունը, գոյականի հոլովումը, բայի խոնարհումը, դերանունների, ածականների, մակբայների և այլ խոսքի մասերի առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունեն շարահյուսական կանոնները, որոնք բացատրում են բառերի կապակցման, նախադասությունների կազմության և մտքի ճիշտ արտահայտման ձևերը։ Քերականական նյութի համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս սովորողին ճանաչելու լեզվի ներքին օրինաչափությունները, տարբերակելու ճիշտ և սխալ գործածությունները և զարգացնելու գրավոր ու բանավոր խոսքի հմտությունները։ Աշխատությունը կարող էր ծառայել որպես ուսումնական ձեռնարկ դպրոցական կրթության մեջ, ինչպես նաև որպես օժանդակ աղբյուր հայերենով գրավոր խոսք կազմելու և լեզվական գիտելիքները խորացնելու համար։ Դրա պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև հայերենի քերականական ավանդույթի ձևավորման, լեզվական նորմերի պահպանման և ուսումնական գրականության զարգացման գործում ունեցած նշանակությամբ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայագետների, մանկավարժների և հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-11-09
Лингвистика
Համառոտ քերականություն՝ աշխարհաբարից գրաբար աստիճանական անցմամբ և պարզաբանումներով՝ ուսանողների դյուրության համար
Աշխատությունը հայոց լեզվի ուսուցման համար նախատեսված քերականական ձեռնարկ է, որի հիմնական առանձնահատկությունն աշխարհաբարից գրաբար աստիճանական անցման ուսուցողական սկզբունքն է։ Այն կազմված է այնպես, որ սովորողը նախ ծանոթանա իրեն ավելի հասկանալի աշխարհաբար լեզվական ձևերին, ապա դրանց համեմատության և պարզաբանումների միջոցով աստիճանաբար յուրացնի գրաբարի քերականական կառուցվածքն ու արտահայտչական հնարավորությունները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հաղթահարելու դասական հայերենի յուրացման դժվարությունները՝ ուսուցումը կազմակերպելով հասկանալի և հաջորդական փուլերով։ Ձեռնարկում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել խոսքի մասերի դասակարգումը, գոյականների հոլովումը, բայերի խոնարհումը, դերանունների և ածականների գործածությունը, բառերի ձևափոխության կանոնները, ինչպես նաև նախադասության կառուցման սկզբունքները։ Աշխարհաբարի և գրաբարի զուգադրումը նպաստում է երկու լեզվական համակարգերի ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը, սովորողին օգնում է ճանաչելու գրաբարի հին քերականական ձևերը և հասկանալու դրանց իմաստային ու գործառական առանձնահատկությունները։ Պարզաբանումների առկայությունը ձեռնարկը դարձնում է մատչելի ոչ միայն դասավանդման ընթացքում, այլև ինքնուրույն ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է հայ կրթական մտքի կարևոր միտումներից մեկը՝ դասական գրական լեզվի ուսուցումը կապել ժամանակակից խոսքի հետ և ստեղծել անցումային մեթոդներ, որոնք կհեշտացնեն լեզվական գիտելիքների յուրացումը։ Գիրքը նշանակալի է հայերենի դասավանդման պատմության, գրաբարի ուսումնասիրման մեթոդաբանության և աշխարհաբարի ու գրաբարի փոխհարաբերությունների հետազոտման համար։
Обновлено. 2026-11-09
Лингвистика
Հայկազյան լեզվի քերականության համառոտ դասագիրք
Աշխատությունը հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքին նվիրված համառոտ ուսումնական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված և մատչելի ձևով ներկայացնել հայկազյան լեզվի քերականության հիմնադրույթները՝ նպաստելով հայերենի գրագետ ուսուցմանը, լեզվական գիտելիքների ամրապնդմանը և գրավոր խոսքի մշակույթի զարգացմանը։ Գիրքը պատկանում է հայ քերականագիտական և ուսումնական գրականության այն ավանդույթին, որի շրջանակում լեզվի կանոնների ուսումնասիրությունը դիտարկվել է որպես կրթության, գրագիտության և ազգային մշակույթի պահպանման կարևոր պայման։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածությունը ենթադրում է հայոց լեզվի կառուցվածքային հիմնական բաժինների՝ հնչյունական, բառային և քերականական առանձնահատկությունների ներկայացում՝ ուշադրություն դարձնելով բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, դրանց քերականական հատկանիշներին, նախադասության կառուցման սկզբունքներին և լեզվական ձևերի ճիշտ գործածությանը։ Քերականական գիտելիքների համակարգումը հնարավորություն է տալիս սովորողին ճանաչելու լեզվի ներքին օրինաչափությունները, տարբերակելու բառերի ու նախադասությունների կառուցվածքային բաղադրիչները և յուրացնելու գրավոր ու բանավոր խոսքի ճիշտ կազմակերպման սկզբունքները։ Հատուկ նշանակություն ունի լեզվական կանոնների ուսուցման գործնական կողմը, քանի որ քերականությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես տեսական գիտելիքների ամբողջություն, այլև որպես լեզվական ճշգրտության, գրագիտության և արտահայտչականության զարգացման անհրաժեշտ միջոց։ «Հայկազյան լեզու» հասկացությունը կապված է հայերենի դասական գրական ավանդույթի և հայագիտական քերականության պատմական ընկալումների հետ, ուստի աշխատությունը կարևոր է նաև հայերենի լեզվական մշակույթի և քերականական նորմերի ձևավորման պատմությունն ուսումնասիրելու տեսանկյունից։ Քերականության համառոտ ներկայացման ձևը վկայում է ուսումնական նյութը խտացնելու և սովորողների համար առավել մատչելի դարձնելու ձգտման մասին։ Այսպիսի ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել դպրոցական կրթության մեջ՝ ապահովելով լեզվական գիտելիքների հաջորդական փոխանցումը և սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի հնարավորությունը։ Գրքի կրթական նշանակությունը հատկապես ընդգծվում է հայերեն գրագիտության տարածման, գրավոր խոսքի կանոնակարգման և հայալեզու ուսումնական միջավայրի ձևավորման համատեքստում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր վկայություն է տասնիններորդ դարի սկզբի հայ կրթական ու լեզվաբանական մտքի զարգացման մասին։ Կալկաթայի Մարդասիրական ճեմարանը հայ սփյուռքի կրթամշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ իրականացվում էին հայերեն ուսուցման, գրականության տարածման և կրթական ձեռնարկների հրատարակման նախաձեռնություններ։ Այս միջավայրում քերականական աշխատության լույսընծայումը ցույց է տալիս հայոց լեզվի ուսուցման նկատմամբ ցուցաբերվող ուշադրությունը և ազգային լեզվական ինքնությունը պահպանելու ու զարգացնելու ձգտումը։ Այն արտացոլում է նաև այն ժամանակաշրջանի մտավորականության գիտակցումը, որ մայրենի լեզվի կանոնավոր ուսուցումը կարևոր նախապայման է կրթության, գրականության և ազգային մշակույթի առաջընթացի համար։ Աշխատությունը արժեքավոր նյութ է հայ քերականագիտության պատմության, հայոց լեզվի դասավանդման մեթոդաբանության, հայերեն ուսումնական գրականության և Հնդկաստանի հայ համայնքի կրթական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, մանկավարժներին, հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայերենի պատմական քերականության զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։
Обновлено. 2026-11-11
Лингвистика
Լատիներենի համառոտ քերականություն
Լատիներենի քերականական կառուցվածքի, լեզվական օրինաչափությունների և հիմնական քերականական կանոնների ուսումնասիրությանն ուղղված ուսումնական աշխատություն է, որի նպատակն է համակարգված ու մատչելի ձևով ներկայացնել դասական լատիներենի լեզվական առանձնահատկությունները և ապահովել լեզվի սկզբունքային գիտելիքների յուրացումը։ Աշխատությունը պատկանում է լատիներենի ուսուցման և դասական բանասիրության զարգացման ավանդույթին՝ կարևորելով հին աշխարհի լեզվական ժառանգության ուսումնասիրությունը և դրա գիտական ու կրթական նշանակությունը։ Լատիներենը հռոմեական քաղաքակրթության լեզուն էր, որը հետագայում դարձավ արևմտյան Եվրոպայի գիտության, փիլիսոփայության, իրավագիտության, բժշկության, աստվածաբանության և կրթության կարևորագույն լեզուներից մեկը։ Դրա քերականական համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու դասական գրականության, պատմական սկզբնաղբյուրների և գիտական երկերի լեզուն, ինչպես նաև եվրոպական լեզուների բառապաշարի ու քերականական զարգացման պատմական հիմքերը։ Աշխատության հիմնական բովանդակային ուղղությունը լատիներենի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական կառուցվածքի ներկայացումն է։ Քերականական ուսուցման կարևոր բաղադրիչներից են այբուբենի, տառերի արտասանության, հնչյունների առանձնահատկությունների, վանկերի և շեշտադրության կանոնների ուսումնասիրությունը։ Դրանց յուրացումը անհրաժեշտ հիմք է ստեղծում լատիներեն բառերի ճիշտ ընթերցանության և գրավոր լեզվի ընկալման համար։ Հատուկ նշանակություն ունի ձևաբանությունը, որն ընդգրկում է խոսքի մասերի դասակարգումը, դրանց քերականական հատկանիշները և բառերի ձևափոխության սկզբունքները։ Լատիներենի գոյականների, ածականների և դերանունների հոլովման համակարգը, թվի ու սեռի քերականական կարգերը, ինչպես նաև բայերի խոնարհման ձևերն ու ժամանակների կիրառությունը դասական լեզվի կառուցվածքի կարևոր առանձնահատկություններն են։ Լատիներենի հոլովական համակարգը հնարավորություն է տալիս արտահայտելու բառերի միջև գոյություն ունեցող իմաստային և շարահյուսական հարաբերությունները, իսկ բայական հարուստ համակարգը՝ գործողության ժամանակը, եղանակը, դեմքը և այլ քերականական նշանակություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև շարահյուսությունը՝ բառերի կապակցման, նախադասությունների կառուցման և քերականական հարաբերությունների արտահայտման կանոնների ուսումնասիրությունը։ Լատիներեն նախադասության կառուցվածքի ճանաչումը կարևոր նախապայման է դասական տեքստերի ճիշտ ընթերցման, թարգմանության և մեկնաբանության համար։ Քերականական կանոնների յուրացումը նպաստում է նաև լատիներեն գիտական ու մասնագիտական տերմինաբանության ընկալմանը, քանի որ բազմաթիվ ժամանակակից գիտակարգեր շարունակում են օգտագործել լատինական ծագում ունեցող բառեր և արտահայտություններ։ Աշխատության ճանաչողական նշանակությունը պայմանավորված է լատիներենի՝ որպես համաշխարհային մշակույթի և գիտության պատմական լեզվի ուսումնասիրության կարևորությամբ։ Լատիներենը դարեր շարունակ ծառայել է որպես կրթության, գիտական հաղորդակցության և միջազգային մտավոր փոխանակման միջոց։ Այն նշանակալի դեր է ունեցել եվրոպական համալսարանների ձևավորման, միջնադարյան գիտության զարգացման, եկեղեցական գրականության տարածման և դասական ժառանգության պահպանման գործում։ Հետևաբար, լատիներենի քերականության իմացությունը հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն հաղորդակցվելու հին հռոմեական գրականության, փիլիսոփայական երկերի, պատմական աղբյուրների և գիտական տեքստերի լեզվական աշխարհին։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է դասական լեզուների համառոտ քերականական ձեռնարկների ավանդույթին։ Նման աշխատություններին բնորոշ է լեզվական նյութի դասակարգված ներկայացումը, քերականական կանոնների համակարգումը և լեզվի կառուցվածքային առանձնահատկությունների բացատրությունը։ Համառոտ քերականության ձևաչափը հնարավորություն է տալիս հետևողականորեն յուրացնելու լեզվի հիմնական օրինաչափությունները՝ ձևավորելով հետագա խորացված ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ գիտելիքային հիմք։ Այսպիսի ձեռնարկները կարևոր նշանակություն են ունեցել դասական լեզուների ուսուցման, թարգմանական կարողությունների զարգացման և հումանիտար կրթության ընդլայնման գործում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կապված է XIX դարի հայ կրթական և գիտական կյանքի զարգացման, ինչպես նաև Մխիթարյան միաբանության բանասիրական ու մանկավարժական գործունեության հետ։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի միաբանությունը կարևոր դեր է կատարել հայերեն գիտական և ուսումնական գրականության զարգացման, եվրոպական գիտության նվաճումների տարածման և դասական մշակույթի ուսումնասիրման գործում։ Մխիթարյանների կրթական գործունեության կարևոր ուղղություններից էր հին լեզուների ուսումնասիրությունը, քանի որ հունարենն ու լատիներենը համարվում էին պատմական, փիլիսոփայական, աստվածաբանական և գրական գիտելիքների յուրացման անհրաժեշտ միջոցներ։ Լատիներենի քերականության հայերեն ուսուցողական ներկայացումը նպաստում էր դասական լեզվաբանական գիտելիքների տարածմանը և հայ ընթերցողին հնարավորություն էր տալիս մայրենի լեզվով ուսումնասիրելու եվրոպական հումանիտար կրթության հիմնարար առարկաներից մեկը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերեն լեզվաբանական տերմինաբանության, օտար լեզուների դասավանդման մեթոդների և XIX դարի հայ կրթական մտքի զարգացման պատմության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր է լատինագիտության, դասական բանասիրության, հայ մանկավարժական գրականության և Մխիթարյան միաբանության գիտակրթական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, դասական բանասերների, հայագետների, պատմաբանների, մանկավարժների և հին եվրոպական լեզուների ուսուցման պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայերենով լատիներենի քերականական գիտելիքների տարածման և դասական կրթական ավանդույթի զարգացման նշանակալի հրատարակություն։
Обновлено. 2026-11-11
Французский
Ֆրանսերենի համառոտ քերականություն
Ֆրանսերենի քերականական կառուցվածքի, լեզվական օրինաչափությունների և արտահայտչական առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար նախատեսված ուսումնական աշխատություն է, որի նպատակն է հայ ընթերցողին համակարգված ձևով ներկայացնել ֆրանսերեն լեզվի հիմնական քերականական կանոնները և նպաստել լեզվի գործնական ու տեսական յուրացմանը։ Այն պատկանում է հայ իրականության մեջ եվրոպական լեզուների ուսուցման և տարածման վաղ շրջանի կրթական գրականության ավանդույթին՝ արտացոլելով ֆրանսերենի նկատմամբ հետաքրքրությունը և օտար լեզուների իմացությունը կրթական ու մտավոր զարգացման կարևոր պայման համարելու գաղափարը։ Աշխատության հիմնական բովանդակային շրջանակն ընդգրկում է ֆրանսերենի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Լեզվի յուրացման սկզբնական կարևոր բաղադրիչներից է ֆրանսերեն այբուբենի, տառերի, հնչյունների և արտասանության առանձնահատկությունների ներկայացումը։ Ֆրանսերենը բնորոշվում է գրության և արտասանության միջև գոյություն ունեցող մի շարք առանձնահատկություններով, լատինատառ գրային համակարգով, քթային ձայնավորներով, կապակցված արտասանությամբ և բառային շեշտադրության յուրահատուկ դրսևորումներով։ Այս առանձնահատկությունների ճանաչումը կարևոր նախապայման է ճիշտ ընթերցանության և բանավոր հաղորդակցության համար։ Աշխատության առանցքային ուղղություններից է ձևաբանությունը, որի շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆրանսերենի խոսքի մասերը, դրանց քերականական հատկանիշներն ու կիրառության կանոնները։ Գոյականների սեռի և թվի կարգերը, որոշյալ և անորոշ հոդերի գործածությունը, ածականների համաձայնեցումը գոյականների հետ, դերանունների տարբեր տեսակները և թվականների կիրառությունը կազմում են լեզվի քերականական համակարգի կարևոր բաղադրիչները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բայի ուսումնասիրությունը, քանի որ ֆրանսերենի բայական համակարգն առանձնանում է խոնարհման բազմազան ձևերով, ժամանակների և եղանակների հարուստ համակարգով։ Բայերի կանոնավոր և անկանոն ձևերի, դեմքի ու թվի, ժամանակների, հրամայական և ենթադրական եղանակների, ինչպես նաև օժանդակ բայերի կիրառության իմացությունը կարևոր է գրագետ խոսք կազմելու համար։ Բայական ձևերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս արտահայտելու գործողության ժամանակային հարաբերությունները, ընթացքը, պայմանականությունն ու խոսողի վերաբերմունքը։ Աշխատության մյուս կարևոր բաժիններից է շարահյուսությունը, որը վերաբերում է բառերի կապակցման, բառակապակցությունների և նախադասությունների կառուցման օրինաչափություններին։ Ֆրանսերենում բառերի դասավորությունը, ենթակայի և ստորոգյալի հարաբերությունը, լրացումների կիրառությունը, հարցական և ժխտական կառույցների ձևավորումը կարևոր նշանակություն ունեն մտքի հստակ արտահայտման համար։ Շարահյուսական կանոնների յուրացումը նպաստում է ինչպես գրավոր խոսքի ճիշտ կառուցմանը, այնպես էլ ֆրանսերեն տեքստերի ընկալմանն ու թարգմանությանը։ Աշխատության կրթական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ քերականական գիտելիքները ներկայացվում են որպես լեզվի գործնական տիրապետման հիմք։ Ֆրանսերենի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հաղորդակցվելու եվրոպական մշակութային միջավայրի հետ, ծանոթանալու ֆրանսալեզու գրականությանը, փիլիսոփայությանը, պատմությանը և գիտական մտքին։ Ֆրանսերենը հատկապես կարևոր տեղ է զբաղեցրել եվրոպական դիվանագիտության, կրթության, գրականության և հասարակական կյանքի պատմության մեջ։ Այն երկար ժամանակ ծառայել է որպես միջազգային հաղորդակցության և մտավոր փոխանակման կարևոր լեզու, իսկ ֆրանսիական լուսավորական գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել եվրոպական և համաշխարհային հասարակական մտքի զարգացման վրա։ Այս առումով ֆրանսերենի քերականության ուսումնասիրությունը ոչ միայն լեզվական գիտելիքների ձեռքբերման միջոց է, այլև եվրոպական մշակութային ժառանգության ճանաչման ճանապարհ։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է օտար լեզուների դասավանդման համառոտ քերականական ձեռնարկների ավանդույթին։ Նման աշխատություններին բնորոշ է լեզվական նյութի տրամաբանական դասակարգումը, քերականական կանոնների բացատրությունը և լեզվի կառուցվածքային առանձնահատկությունների հաջորդական ներկայացումը։ Քերականական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս լեզուն ուսումնասիրելու գիտակցված եղանակով՝ ճանաչելով բառերի ձևափոխության և նախադասությունների կազմության սկզբունքները։ Այսպիսի ձեռնարկները կարևոր նշանակություն են ունեցել լեզվի ինքնուրույն ուսումնասիրման, թարգմանական կարողությունների զարգացման և օտար լեզուների ուսուցման մեթոդական հիմքերի ձևավորման գործում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը նշանակալի տեղ ունի XIX դարի սկզբի հայ կրթական, բանասիրական և տպագրական կյանքի պատմության մեջ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է կատարել հայերեն ուսումնական գրականության ստեղծման, եվրոպական գիտական ու մշակութային նվաճումների տարածման և հայ ընթերցողին օտար լեզուներ ուսուցանելու գործում։ Միաբանության կրթական ծրագրերում կարևոր տեղ էին զբաղեցնում եվրոպական դասական լեզուներն ու ժամանակակից լեզուները, քանի որ դրանց իմացությունը հնարավորություն էր տալիս հաղորդակցվելու եվրոպական գիտական և գրական ժառանգության հետ։ Ֆրանսերենի քերականության հայերեն ներկայացումը նպաստում էր լեզվական գիտելիքների տարածմանը, հայերեն մասնագիտական տերմինաբանության հարստացմանը և եվրոպական կրթական ավանդույթների ներմուծմանը հայ իրականություն։ Մխիթարյանների գործունեության կարևոր առանձնահատկություններից էր ազգային կրթության զարգացումը համաշխարհային գիտության ու մշակույթի նվաճումների յուրացման հետ համատեղելը։ Այս հրատարակությունը հենց այդ մտավոր և մշակութային ուղղվածության արտահայտություններից է։ Այն արժեքավոր է հայերեն ֆրանսագիտական գրականության, օտար լեզուների դասավանդման պատմության, հայ մանկավարժական մտքի և Մխիթարյան միաբանության գիտակրթական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, ֆրանսագետների, հայագետների, պատմաբանների, մանկավարժների, թարգմանիչների և XIX դարի հայ կրթական ու տպագրական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայերենով ֆրանսերենի ուսուցման վաղ շրջանի կարևոր հրատարակություն։
Обновлено. 2026-11-11
Лингвистика
Հայերենից անգլերեն և թուրքերեն համառոտ բառարան, հատոր երկրորդ
Հայերեն բառապաշարի անգլերեն և թուրքերեն թարգմանական համարժեքների ներկայացմանն ուղղված այս բառարանային աշխատությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում 19-րդ դարի հայ բազմալեզու բառարանագրության պատմության մեջ։ Այն նպատակ ունի հայերեն բառերի միջոցով ընթերցողին ծանոթացնելու երկու օտար լեզուների բառապաշարին՝ ապահովելով լեզվական գիտելիքների ընդլայնման, թարգմանության և միջլեզվական հաղորդակցության գործնական հնարավորություններ։ Բառարանի հիմնական կառուցվածքային սկզբունքը հայերեն բառերի ներկայացումն է՝ դրանց անգլերեն և թուրքերեն համապատասխանություններով։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հայերենը դարձնել լեզվական համեմատության ելակետ՝ ընթերցողին օգնելով ճանաչելու տարբեր լեզուներում նույն հասկացությունների արտահայտման ձևերը, յուրացնելու օտար բառերի իմաստները և զարգացնելու թարգմանական կարողությունները։ Հայերենից երկու տարբեր լեզուների թարգմանական համարժեքների զուգահեռ ներկայացումը հատկապես նշանակալի է, քանի որ միավորում է եվրոպական լեզվական միջավայրի և արևելյան լեզվամշակութային տարածքի հետ հաղորդակցվելու հնարավորությունները։ Անգլերենի ընդգրկումը նպաստում է եվրոպական գիտական, գրական և կրթական միջավայրի հետ կապերի ընդլայնմանը, իսկ թուրքերենի առկայությունը կարևոր գործնական նշանակություն ունի հայ և թուրքալեզու հասարակությունների պատմականորեն ձևավորված հաղորդակցության պայմաններում։ Բառարանի միջոցով ընթերցողը կարող է ուսումնասիրել հայերեն բառերի օտարալեզու համարժեքները, համեմատել դրանց իմաստային առանձնահատկությունները և ձեռք բերել տարբեր լեզուներով հաղորդակցվելու անհրաժեշտ բառապաշարային հիմք։ Աշխատության կարևոր գործառույթներից է նաև հայերենի բառային հարստության ներկայացումը։ Հայերեն բառերը որպես ելակետային միավորներ օգտագործելը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մայրենի լեզվի արտահայտչական հնարավորությունները և դրանց համապատասխանությունները այլ լեզուներում։ Այդ գործընթացը նպաստում է ոչ միայն օտար լեզուների յուրացմանը, այլև հայերենի բառապաշարի գիտակցված ընկալմանը, բառերի իմաստային տարբերությունների ճանաչմանը և լեզվական համեմատական մտածողության զարգացմանը։ Բառարանային այսպիսի հրատարակությունները կարող էին կիրառվել ինքնուրույն ուսուցման, դպրոցական կրթության, թարգմանական աշխատանքի, ընթերցանության և գրավոր հաղորդակցության ընթացքում։ Դրանք օգտակար տեղեկատու միջոցներ էին այն անձանց համար, որոնք անհրաժեշտություն ունեին հայերեն հասկացությունները փոխանցելու անգլերենով կամ թուրքերենով և հակառակը՝ օտարալեզու նյութերի իմաստը հասկանալու մայրենի լեզվի միջոցով։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է գործնական թարգմանական բառարանների ժանրին։ Դրան բնորոշ են բառային միավորների համակարգված ներկայացումը, համարժեքների հակիրճ մատուցումը և տեղեկության արագ որոնման հնարավորությունը։ Հատորային կառուցվածքը վկայում է բառարանային նյութի ծավալուն և հաջորդական մշակման մասին՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով շարունակաբար ընդլայնելու իր լեզվական գիտելիքները։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր վկայություն է 19-րդ դարի հայ մտավորականության՝ բազմալեզու կրթության և միջազգային մշակութային հաղորդակցության նկատմամբ ունեցած հետաքրքրության։ Այդ ժամանակաշրջանում անգլերենի ուսումնասիրությունը աստիճանաբար ավելի մեծ նշանակություն էր ստանում՝ կապված եվրոպական գիտության, առևտրի, գրականության և կրթության հետ կապերի ընդլայնման հետ։ Միաժամանակ թուրքերենի իմացությունը շարունակում էր կարևոր դեր ունենալ հայ բնակչության հասարակական, տնտեսական և մշակութային հարաբերություններում։ Այս երկու լեզուների համադրությունը հայերենի հետ արտացոլում է ժամանակաշրջանի բազմալեզու իրականությունն ու կրթական պահանջները։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար միաբանությունը մեծ ներդրում է ունեցել հայերեն բառարանագրության, լեզվաբանության և թարգմանական գրականության զարգացման գործում։ Մխիթարյանների գործունեությունը նպաստել է հայերենի բառային համակարգի ուսումնասիրմանը, գիտական լեզվի մշակմանը և եվրոպական լեզուների վերաբերյալ գիտելիքների տարածմանը։ Այս աշխատությունը կարևոր նյութ է հայ բազմալեզու բառարանագրության պատմության, հայերեն-անգլերեն և հայերեն-թուրքերեն լեզվական առնչությունների, 19-րդ դարի կրթական մշակույթի և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, թարգմանիչներին, հայագետներին, անգլերեն և թուրքերեն լեզուների պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև հայ գրքի և կրթության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես հայերեն բառապաշարը միջազգային լեզվական միջավայրի հետ կապող արժեքավոր բառարանային հրատարակություն։
Обновлено. 2026-11-12
Лингвистика
Հայոց լեզվի համառոտ քերականություն
Հայոց լեզվի կառուցվածքին, քերականական օրինաչափություններին և լեզվական կանոններին նվիրված ուսումնական աշխատություն, որի հիմնական նպատակն է համակարգված և մատչելի ձևով ներկայացնել հայերենի քերականական կառուցվածքը և նպաստել գրագետ խոսքի ու գրավոր արտահայտման հմտությունների ձևավորմանը։ Աշխատությունը պատկանում է հայ քերականագիտական մտքի այն ավանդույթին, որի շրջանակում լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն որպես հաղորդակցման միջոց, այլև որպես ազգային մշակույթի, պատմական հիշողության և մտավոր ժառանգության պահպանման կարևորագույն հիմք։ Գրքի բովանդակային առանցքը հայերենի քերականական համակարգի ուսումնասիրությունն է՝ լեզվի հնչյունական, բառային և ձևաբանական առանձնահատկությունների ներկայացմամբ։ Քերականական նյութի շարադրանքը միտված է բացահայտելու բառերի կազմության, փոփոխության, խոսքի մասերի, նախադասության կառուցման և լեզվական ձևերի գործածության հիմնական սկզբունքները։ Նման ուսումնական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին հասկանալու հայերենի ներքին կառուցվածքը, տարբերակելու բառերի քերականական հատկանիշները, ճանաչելու լեզվական ձևերի փոխհարաբերությունները և գործնականում կիրառելու գրական խոսքի կանոնները։ Հայկազյան քերականական ավանդույթի շրջանակում առանձնահատուկ կարևորություն ունի գրաբարի ուսումնասիրությունը՝ որպես հայ գրավոր մշակույթի դասական լեզվական հիմք։ Գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ մատենագրության, պատմագրության, աստվածաբանական երկերի, գիտական աշխատությունների և եկեղեցական գրականության հիմնական լեզուն։ Հետևաբար նման քերականական ձեռնարկը կարևոր նշանակություն ունի նաև դասական հայերենի լեզվական կառուցվածքի, քերականական ձևերի և գրավոր խոսքի ավանդական կանոնների յուրացման համար։ Աշխատության ուսումնական արժեքը պայմանավորված է քերականական գիտելիքների համակարգման և լեզվական մտածողության զարգացման հնարավորությամբ։ Այն նպաստում է լեզվական երևույթների գիտակցված ընկալմանը, ճիշտ գրության և արտասանության, բառերի քերականական կիրառության ու նախադասությունների կառուցման հմտությունների ձևավորմանը։ Գրական և գիտական առումով գիրքը կարևոր է հայ քերականագիտական մտքի զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար։ Քերականության կանոնների դասակարգումն ու բացատրությունը վկայում են լեզուն գիտականորեն նկարագրելու, նրա կառուցվածքային օրինաչափությունները բացահայտելու և ուսուցման համար միասնական համակարգ ստեղծելու ձգտման մասին։ Այսպիսի աշխատություններում լեզվական նյութի ներկայացումը սովորաբար հիմնվում է սահմանումների, դասակարգումների, քերականական կանոնների և օրինակների վրա, ինչը նպաստում է տեսական գիտելիքի և գործնական լեզվական կարողությունների փոխկապակցմանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի 19-րդ դարի առաջին կեսի հայ կրթական և տպագրական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն լույս է տեսել Շուշիում՝ արքեպիսկոպոս Բաղդասարի միջոցներով, ինչը վկայում է հոգևորականության և ազգային կրթական նախաձեռնությունների կարևոր դերի մասին հայերեն ուսումնական գրականության ստեղծման ու տարածման գործում։ 19-րդ դարում Շուշին դարձել էր Արևելյան Հայաստանի և Արցախի հայ մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը։ Այստեղ զարգանում էին դպրոցական կրթությունը, գրականությունը, տպագրությունը և գիտելիքի տարածման տարբեր նախաձեռնություններ։ Հայոց լեզվի քերականության հրատարակումը հատկապես կարևոր էր այն ժամանակաշրջանում, երբ ազգային կրթության զարգացումը, հայերեն գրավոր խոսքի կատարելագործումը և լեզվական միասնականության պահպանումը դիտարկվում էին որպես մշակութային առաջընթացի հիմնական պայմաններ։ Նման ձեռնարկները նպաստում էին դպրոցական ուսուցման կազմակերպմանը, գրագետ ընթերցողների և գրողների ձևավորմանը, ինչպես նաև հայերենի դասավանդման մեթոդական հիմքերի ամրապնդմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ լեզվաբանության, քերականագիտության, հայ գրական լեզվի պատմության, կրթության պատմության և 19-րդ դարի հայկական տպագրության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի լեզվաբանական գիտելիքների մակարդակի, քերականական հասկացությունների դասակարգման և հայերենի ուսուցման ավանդական մոտեցումների մասին։ Գիրքը կարևոր հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայագետների, բանասերների, պատմաբանների, մանկավարժների և հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է հայերեն լեզվական կրթության պատմական ընթացքը ճանաչելու և գնահատելու տեսանկյունից՝ ներկայացնելով այն մտավոր ու կրթական ավանդույթը, որի շնորհիվ հայոց լեզուն պահպանվել, ուսումնասիրվել և փոխանցվել է հաջորդ սերունդներին։
Обновлено. 2026-11-13
Лингвистика
Հայոց գրաբարի փոքր քերականություն․ առաջին մաս
Աշխատությունը նվիրված է հայոց գրաբարի՝ հայերենի դասական գրական լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսուցմանը և համակարգված ներկայացմանը։ Այն նախատեսված է գրաբարի հիմնական օրինաչափությունները սովորելու, լեզվի կառուցվածքը հասկանալու և գրավոր խոսքի առանձնահատկություններին ծանոթանալու համար։ Քերականական նյութի շարադրանքը նպատակ ունի ընթերցողին աստիճանաբար ներկայացնել գրաբարի լեզվական համակարգը՝ ընդգրկելով բառերի կազմության, ձևափոխության, խոսքի մասերի և նախադասության կառուցման հետ կապված հիմնական գիտելիքները։ Աշխատությունն ունի ուսումնական և ճանաչողական նշանակություն՝ նպաստելով գրաբարի ընթերցանության, ըմբռնման և կիրառման հմտությունների զարգացմանը։ Այն կարևոր է նաև հայոց լեզվի պատմական զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ գրաբարը հայ գրավոր մշակույթի, մատենագրության, պատմական փաստաթղթերի և հոգևոր գրականության հիմնարար լեզուն է։ Նման քերականական ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել դասական հայերենի գիտելիքների փոխանցման, լեզվական ավանդույթի պահպանման և կրթական գործընթացում գրաբարի ուսուցման կազմակերպման գործում։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է հայագիտությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, հայերենի քերականությամբ և հայ կրթական մտքի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու գրաբարի ուսուցման ավանդական մոտեցումներին և հայերենի դասական լեզվական համակարգի ուսումնասիրման սկզբունքներին։
Обновлено. 2026-11-16
Английский
Անգլերենի քերականություն հայազգի ուսումնասեր պատանիների համար՝ անգլերեն ընտիր արտահայտությունների ժողովածուով
Անգլերենի ուսուցմանն ու լեզվական գիտելիքների համակարգված զարգացմանը նվիրված այս աշխատությունը նախատեսված է հայազգի պատանիների համար՝ նպատակ ունենալով նրանց հասանելի և մատչելի ձևով ծանոթացնել անգլերենի քերականական կառուցվածքին, լեզվական առանձնահատկություններին և գործածության հիմնական սկզբունքներին։ Այն կարևոր ուսումնական նշանակություն ունի հատկապես հայախոս սովորողների համար, քանի որ անգլերենի յուրացումը դիտարկում է նրանց լեզվական միջավայրից ելնելով՝ նպաստելով մայրենի լեզվի և ուսումնասիրվող օտար լեզվի միջև համեմատական ընկալման ձևավորմանը։ Քերականական նյութի ներկայացումը հնարավորություն է տալիս սովորողներին ծանոթանալու անգլերենի բառերի ձևափոխության, նախադասությունների կառուցման, խոսքի մասերի գործածության և լեզվական կանոնների հետ՝ աստիճանաբար զարգացնելով ճիշտ խոսելու, կարդալու և գրելու հմտությունները։ Աշխատության առանձնահատուկ արժեքն այն է, որ քերականական բացատրություններին զուգահեռ ներառում է անգլերեն ընտիր ոճեր ու արտահայտություններ, որոնք սովորողին հնարավորություն են տալիս ոչ միայն յուրացնելու լեզվի կանոնները, այլև ծանոթանալու դրա բնական, գրագետ և արտահայտիչ գործածությանը։ Այդ նյութը կարող է նպաստել բառապաշարի հարստացմանը, խոսքի ճկունության զարգացմանը, անգլերեն դարձվածքների և արտահայտչական միջոցների ընկալմանը, ինչպես նաև գրավոր ու բանավոր հաղորդակցման կարողությունների կատարելագործմանը։ Գործնական և կրթական ուղղվածությունը աշխատությունը դարձնում է օգտակար թե՛ ինքնուրույն սովորողների, թե՛ ուսուցիչների համար՝ որպես լեզվի ուսուցման, քերականական գիտելիքների ամրապնդման և թարգմանական ու հաղորդակցական հմտությունների զարգացման օժանդակ ձեռնարկ։ Այն նաև արժեքավոր վկայություն է հայ կրթական միջավայրում օտար լեզուների դասավանդման և լեզվական կրթության զարգացման պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով անգլերենի նկատմամբ հետաքրքրության աճը և հայ երիտասարդությանը եվրոպական լեզվամշակութային գիտելիքներին հաղորդակից դարձնելու ձգտումը։
Обновлено. 2026-11-16
Лингвистика
Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի․ չորրորդ հատոր, երկրորդ գիրք
Աշխատությունը հայոց լեզվի քերականական համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանն ուղղված գիտական աշխատության շարունակությունն է, որի նպատակն է ներկայացնել հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, լեզվական օրինաչափություններն ու քերականական երևույթները՝ հիմնվելով լեզվաբանական վերլուծության և գիտական ընդհանրացումների վրա։ Այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայերենի գիտական ուսումնասիրության մեջ՝ նպաստելով լեզվի կառուցվածքի, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգերի, քերականական ձևերի ու դրանց գործառույթների խորքային ըմբռնմանը։ Աշխատության բովանդակությունը արժեքավոր է ինչպես հայոց լեզվի տեսական ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, այնպես էլ լեզվաբանության, հայագիտության և բանասիրության ոլորտների ուսանողների ու հետազոտողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես գիտական տեղեկատու և ուսումնասիրման նյութ՝ հայերենի քերականական իրողությունները համակարգված կերպով ուսումնասիրելու, լեզվական փաստերը համեմատելու, քերականական հասկացությունները հստակեցնելու և հայերենի զարգացման ու կառուցվածքի վերաբերյալ գիտելիքները խորացնելու նպատակով։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայ լեզվաբանական մտքի և քերականագիտական ուսումնասիրությունների պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով հայոց լեզվի գիտական նկարագրության ու համակարգման ավանդույթը և նպաստելով լեզվական ժառանգության պահպանմանն ու հետագա ուսումնասիրությանը։
Обновлено. 2026-11-16
Лингвистика
Մայրենի լեզվի քերականություն․ մասեր Ա, Բ և Գ
Աշխատությունը նվիրված է մայրենի լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը և նպատակ ունի ընթերցողին համակարգված գիտելիքներ հաղորդել հայերենի լեզվական օրինաչափությունների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ճիշտ խոսքի ձևավորման սկզբունքների մասին։ Երեք մասից բաղկացած կառուցվածքը ենթադրում է լեզվական նյութի աստիճանական և հաջորդական ներկայացում՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել հայերենի քերականությունը տարբեր բաժիններով և խորությամբ։ Գրքում կարևորվում են լեզվի կառուցվածքի ըմբռնումը, բառերի ձևափոխության ու նախադասության կազմության օրինաչափությունների ճանաչումը, քերականական կանոնների յուրացումը և գրավոր ու բանավոր խոսքի ճշգրտության զարգացումը։ Այն արժեքավոր է որպես հայերենի ուսուցման և լեզվական գիտելիքների ամրապնդմանն ուղղված ուսումնական աշխատություն, որը նպաստում է մայրենի լեզվի նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը, լեզվական գրագիտության բարձրացմանը և հայերենի քերականական համակարգի ուսումնասիրությանը։ Միաժամանակ գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ լեզվաբանական և մանկավարժական մտքի պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով իր ժամանակաշրջանի մայրենի լեզվի դասավանդման մոտեցումները, քերականական գիտելիքների մատուցման սկզբունքներն ու հայերենի ուսուցման ավանդույթները։ Այն կարող է օգտակար լինել ինչպես լեզվի պատմությամբ և հայ քերականության զարգացմամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, այնպես էլ հայերենի ուսուցման մեթոդաբանությունն ուսումնասիրողների համար։
Обновлено. 2026-11-16
Лингвистика
Գրաբարի համառոտ քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի՝ հայոց հին գրական լեզվի քերականական կառուցվածքի համառոտ և համակարգված ներկայացմանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել դասական հայերենի լեզվական առանձնահատկություններին, քերականական կանոններին և գրավոր խոսքի կառուցման սկզբունքներին։ Գրաբարը հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի հիմնարար լեզուն է, որի միջոցով ստեղծվել և պահպանվել են հայ պատմագրության, մատենագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության, մեկնողական գրականության և գիտական մտքի բազմաթիվ կարևոր երկեր։ Այն ձևավորվել է հայ գրերի ստեղծումից հետո՝ դառնալով հայ կրթության, եկեղեցական կյանքի և ազգային գրական ավանդույթի հիմնական լեզվական միջոցը։ Հետևաբար գրաբարի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն լեզվական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև հայ ժողովրդի պատմական ու մշակութային ժառանգության անմիջական ճանաչման համար։ Աշխատության հիմնական բովանդակային ուղղվածությունը գրաբարի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգի ներկայացումն է։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում խոսքի մասերը, բառերի կազմությունն ու փոփոխությունը, գոյականի հոլովական համակարգը, թվի և հոլովի կարգերը, դերանունների տեսակները, բայի խոնարհման ձևերը, ժամանակների և եղանակների արտահայտությունը, ինչպես նաև ածականների, մակբայների, նախդիրների և շաղկապների կիրառության առանձնահատկությունները։ Լեզվի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գրաբարի քերականական հարաբերությունների արտահայտման միջոցները, բառերի ձևափոխության սկզբունքները և նախադասության անդամների փոխկապակցման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև գրաբարի և ժամանակակից հայերենի միջև եղած լեզվական տարբերությունների ընկալումը, քանի որ դասական հայերենի քերականական համակարգը մի շարք էական առանձնահատկություններով տարբերվում է աշխարհաբարի կառուցվածքից։ Այդ տարբերությունների իմացությունը կարևոր նախապայման է հին հայկական բնագրերի ճիշտ ընթերցման, բառերի ու արտահայտությունների իմաստային մեկնաբանման և պատմական տեքստերի լեզվական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Աշխատության ուսումնական նշանակությունը պայմանավորված է քերականական նյութի համառոտ ներկայացման սկզբունքով, որը հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով ծանոթանալու լեզվի հիմնական կանոններին՝ առանց ուսումնասիրությունը սահմանափակելու միայն առանձին բառաձևերի կամ քերականական սահմանումների անգիր յուրացմամբ։ Նման ձեռնարկները նպաստում են լեզվական օրինաչափությունների գիտակցված ընկալմանը, գրաբարյան տեքստերի ինքնուրույն վերլուծության կարողության զարգացմանը և դասական հայերենի գրավոր ժառանգության հետ աշխատելու հմտությունների ձևավորմանը։ Պատմական ու մշակութային առումով աշխատությունը կապված է հայոց լեզվի ուսուցման և դասական մատենագրության ուսումնասիրության ավանդույթի հետ։ Գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ կրթական հաստատությունների, վանական դպրոցների և գիտական միջավայրի հիմնական լեզուներից մեկը, իսկ նրա քերականության համակարգված ուսումնասիրությունը կարևոր դեր է ունեցել ազգային լեզվաբանական գիտելիքի պահպանման ու փոխանցման գործում։ 20-րդ դարասկզբին Վաղարշապատը շարունակում էր մնալ հայ հոգևոր, կրթական և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, ուստի այնտեղ քերականական ձեռնարկի հրատարակությունը ներկայացնում է գրաբարի ուսուցման և դասական լեզվական ժառանգության պահպանման նկատմամբ շարունակվող հետաքրքրությունը։ Գիրքը կարևոր արժեք ունի հայ լեզվաբանության պատմության, գրաբարի դասավանդման մեթոդների և հայագիտական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին, բանասերներին, պատմաբաններին, մատենագետներին, աստվածաբաններին և հայ հին մատենագրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը հատկապես կարևոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ձեռք բերել գրաբարի քերականական հիմքերի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում, զարգացնել դասական հայերեն բնագրեր կարդալու և մեկնաբանելու կարողությունը և ավելի խորությամբ ճանաչել հայ ժողովրդի բազմադարյա գրավոր ու մտավոր ժառանգությունը։
Обновлено. 2026-11-17
Лингвистика
Հայերենից կատարված փոխառությունները թուրքերենի բարբառներում
Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվից թուրքերենի տարբեր բարբառներ անցած բառային փոխառությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով հայերենի և թուրքերենի միջև պատմականորեն ձևավորված լեզվական շփումները, դրանց զարգացման ընթացքը և փոխազդեցության արդյունքները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել հայերեն բառապաշարի ազդեցությունը թուրքերենի բարբառային համակարգի վրա, ուսումնասիրել փոխառված բառերի ծագումը, հնչյունական ու իմաստային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել դրանց տարածման և գործածության պայմանները։ Հայերենն ու թուրքերենը դարեր շարունակ գոյակցել են միևնույն աշխարհագրական տարածքներում՝ հատկապես Փոքր Ասիայում, Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայում և հարակից շրջաններում, որտեղ հայ և թուրքախոս բնակչության միջև ձևավորվել են առևտրական, տնտեսական, արհեստագործական, կենցաղային, հասարակական և մշակութային բազմաբնույթ հարաբերություններ։ Այդ երկարատև շփումները բնականորեն իրենց արտահայտությունն են գտել երկու լեզուների բառապաշարում՝ հանգեցնելով փոխառությունների, բառիմաստների փոփոխությունների և տեղական խոսվածքներին բնորոշ լեզվական առանձնահատկությունների ձևավորմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հայերեն ծագում ունեցող բառերի բացահայտումն ու դրանց տարբերակումը թուրքերենի բնիկ բառերից և այլ լեզուներից կատարված փոխառություններից։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում բառերի ստուգաբանությունը, քանի որ լեզվական փոխառությունների ուսումնասիրությունը պահանջում է հաշվի առնել ոչ միայն բառի արտաքին հնչյունական ձևը, այլև դրա պատմական ծագումը, իմաստային զարգացումը, տարածքային տարածվածությունը և տարբեր բարբառներում ունեցած գործածությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր են նաև հնչյունական հարմարեցման գործընթացները, որոնց արդյունքում հայերեն բառերը թուրքերենի բարբառներում ենթարկվել են տվյալ լեզվին բնորոշ արտասանական և կառուցվածքային փոփոխությունների՝ երբեմն պահպանելով իրենց սկզբնական ձևի որոշ առանձնահատկություններ, իսկ երբեմն ձեռք բերելով նոր հնչյունական տեսք։ Փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև իմաստային տեղաշարժերը, երբ սկզբնական հայերեն բառը թուրքերեն խոսվածքում կարող է պահպանել իր նախնական նշանակությունը, ստանալ լրացուցիչ իմաստային երանգներ կամ գործածվել սահմանափակված, մասնագիտական ու կենցաղային նշանակությամբ։ Առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխառությունների տարածքային բնույթը, քանի որ տարբեր բնակավայրերում և տարածաշրջաններում լեզվական շփումների ինտենսիվությունը նույնը չի եղել։ Հետևաբար, հայերենից կատարված փոխառությունները կարող են վկայել որոշակի տարածքների պատմական բնակչության կազմի, լեզվական շփումների ուղղությունների և տեղական հասարակական հարաբերությունների մասին։ Նման բառապաշարի քննությունը կարևոր նյութ է նաև այնպիսի ոլորտների ուսումնասիրության համար, ինչպիսիք են գյուղատնտեսությունը, արհեստները, առևտուրը, սննդամթերքը, կենցաղային իրերը, հագուստը, ընտանեկան հարաբերությունները և առօրյա հաղորդակցությունը, որոնցում հարևան ժողովուրդների միջև լեզվական փոխազդեցությունները հաճախ առավել տեսանելի են դառնում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն լեզվական փոխառությունները դիտարկում է ոչ միայն որպես բառապաշարային երևույթ, այլև որպես պատմական և մշակութային շփումների կարևոր վկայություն։ Լեզուների միջև փոխառությունները արտացոլում են ժողովուրդների համատեղ կյանքի, տնտեսական գործունեության, մշակութային ազդեցությունների և փոխադարձ ճանաչողության երկարատև գործընթացները։ Այս առումով հայերեն բառերի առկայությունը թուրքերենի բարբառներում կարևոր փաստական հիմք է հայ-թուրքական պատմական շփումների լեզվական հետքերը բացահայտելու համար։ Այն նաև նպաստում է հայոց լեզվի պատմական բառապաշարի ուսումնասիրությանը, քանի որ այլ լեզուներում պահպանված փոխառությունները կարող են տեղեկություններ հաղորդել հայերեն բառերի նախկին գործածության, տարածքային տարբերակների և իմաստային առանձնահատկությունների մասին։ Գրքի կարևոր նշանակություններից է հայերենի և թուրքերենի բարբառային տվյալների համեմատական քննության միջոցով երկու լեզուների բառապաշարային կապերի ավելի ամբողջական պատկերի ձևավորումը։ Այն առնչվում է նաև պատմական լեզվաբանության, բարբառագիտության, ստուգաբանության, թյուրքագիտության և հայագիտության այն խնդիրներին, որոնք վերաբերում են լեզվական սահմանների, փոխառությունների ուղիների և բազմալեզու միջավայրում բառապաշարի զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ-թուրքական լեզվական և մշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, լեզվաբանների, հայագետների, թյուրքագետների, բարբառագետների, ստուգաբանների և պատմաբանների համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում են հասկանալ, թե ինչպես են ժողովուրդների երկարատև համակեցությունն ու փոխադարձ շփումները արտահայտվում լեզվի մեջ, ինչպես են բառերը հատում լեզվական սահմանները և ինչպես է բառապաշարը դառնում պատմական հիշողության ու մշակութային փոխազդեցության պահպանման կարևոր միջոց։
Обновлено. 2026-11-17
Лингвистика
Միջին հայերենի բառակապակցությունները
Աշխատությունը նվիրված է միջին հայերենի բառակապակցությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հայերենի պատմական զարգացման կարևորագույն փուլերից մեկի շարահյուսական կառուցվածքի, բառերի կապակցման օրինաչափությունների և լեզվական արտահայտչամիջոցների առանձնահատկությունները։ Միջին հայերենը հայոց լեզվի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան է, որի ընթացքում ձևավորվել և զարգացել են գրական լեզվի նոր կառուցվածքային ու արտահայտչական հնարավորություններ՝ արտացոլելով ինչպես գրաբարի լեզվական ժառանգությունը, այնպես էլ խոսակցական լեզվի և ժողովրդական խոսքի ազդեցությունը։ Այս տեսանկյունից բառակապակցությունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի միջին հայերենի քերականական համակարգի ամբողջական ընկալման համար, քանի որ բառերի միջև ձևավորվող իմաստային և քերականական հարաբերություններն անմիջականորեն բացահայտում են լեզվի շարահյուսական կառուցվածքը, նախադասության ձևավորման սկզբունքներն ու խոսքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքում բառակապակցությունն է՝ որպես լեզվական ինքնուրույն միավոր, որի բաղադրիչները փոխկապակցվում են իմաստային, քերականական և շարահյուսական հարաբերություններով՝ կազմելով տարբեր կառուցվածքային և գործառական ձևեր։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջին հայերենում գոյականական, բայական, ածականական և այլ տիպի կապակցությունների կազմության առանձնահատկությունները, բաղադրիչների միջև գոյություն ունեցող ենթակայական ու լրացական հարաբերությունները, բառերի կապակցման միջոցներն ու քերականական ձևերի կիրառության օրինաչափությունները։ Հատուկ կարևորություն ունի նաև բառերի միջև կապի արտահայտման եղանակների քննությունը, քանի որ միջին հայերենի շարահյուսական համակարգում պահպանվել են հին հայերենի կառուցվածքային որոշ առանձնահատկություններ, միաժամանակ ի հայտ են եկել նոր ձևեր, որոնք հետագայում իրենց զարգացումն են ստացել աշխարհաբարում։ Բառակապակցությունների կառուցվածքային և իմաստային քննությունը նպաստում է նաև միջին հայերենի բառապաշարի, քերականական ձևերի և լեզվական մտածողության փոխկապակցվածության բացահայտմանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են լեզվական միավորները համադրվում՝ արտահայտելու առարկայական, գործողության, հատկանիշի, պատկանելության, տեղի, ժամանակի և այլ հարաբերություններ։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայերենի պատմական շարահյուսության ուսումնասիրության մեջ բառակապակցության դերի ընդգծմամբ և միջին հայերենի լեզվական նյութի համակարգված քննության կարևորությամբ։ Այն արժեքավոր է հայոց լեզվի պատմությամբ, պատմական քերականությամբ, շարահյուսությամբ և լեզվաբանական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետների, հայագետների, բանասիրական ուղղվածության ուսանողների և միջին հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Գիրքը նպաստում է միջին հայերենի քերականական համակարգի ավելի խորքային ընկալմանը, հին և նոր հայերենի միջև գոյություն ունեցող լեզվական շարունակականության ու փոփոխությունների բացահայտմանը և հայոց լեզվի պատմական զարգացման ամբողջական պատկերի ձևավորմանը։
Обновлено. 2026-11-17
Лингвистика
Հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխառնչությունները
Աշխատությունը նվիրված է հայերենի և նոր իրանական լեզուների միջև ձևավորված լեզվական, պատմական և մշակութային առնչությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով երկու լեզվական աշխարհների երկարատև փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխադարձ կապերն են, որոնք ձևավորվել են հայ և իրանական ժողովուրդների պատմական հարևանության, տնտեսական ու հասարակական շփումների, մշակութային փոխանակումների և լեզվական ներգործությունների արդյունքում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառապաշարի, լեզվական կառուցվածքի և պատմական զարգացման վրա իրանական լեզուների ունեցած ազդեցության բացահայտման տեսանկյունից։ Հայերենի և իրանական լեզուների միջև առկա ընդհանրությունների ու տարբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու լեզվական շփումների բնույթը, դրանց տարածման ուղիները և պատմական պայմանները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխառությունների, լեզվական զուգահեռների, հնչյունական և բառային համապատասխանությունների քննությունը, քանի որ դրանք կարող են բացահայտել տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած շփումների հետքերը և լեզվական փոխազդեցության ուղղությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն առանձին լեզվական միավորների ծագումնաբանությունը պարզելու, այլև հայերենի պատմական բառապաշարի ձևավորման, զարգացման և հարստացման գործընթացները լուսաբանելու համար։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև հայագիտության և իրանագիտության միջև միջառարկայական կապերի ամրապնդմամբ, քանի որ հայերենի և նոր իրանական լեզուների համեմատական ուսումնասիրությունը նպաստում է տարածաշրջանի լեզվական պատմության առավել ամբողջական պատկերացմանը։ Այն ընդգծում է լեզուների՝ որպես ժողովուրդների պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության կրողների նշանակությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները, աշխարհագրական հարևանությունը և հասարակական հարաբերություններն արտացոլվում լեզվական համակարգերում։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայերենով և իրանական լեզուներով զբաղվող լեզվաբանների, արևելագետների, հայագետների, իրանագետների, բանասերների, ինչպես նաև լեզուների պատմական զարգացման, համեմատական լեզվաբանության և հայ-իրանական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվական փոխառությունների, պատմական լեզվաբանության և հայ-իրանական առնչությունների վերաբերյալ գիտական ուսումնասիրությունների իրականացման, ինչպես նաև տարածաշրջանի լեզվամշակութային ժառանգության ճանաչման ու գնահատման համար։
Обновлено. 2026-11-19
Право
Հայոց լեզվով կատարված տեքստերի կրիմինալիստիկական հետազոտումը՝ հեղինակին պարզելու նպատակով
Աշխատությունը նվիրված է հայերենով կազմված տեքստերի կրիմինալիստիկական հետազոտման տեսական, մեթոդական և գործնական հիմնախնդիրներին՝ տեքստի հնարավոր հեղինակին պարզելու նպատակով։ Քննության են առնվում գրավոր խոսքի անհատական առանձնահատկությունները և այն լեզվական հատկանիշները, որոնք կարող են նշանակություն ունենալ հեղինակային պատկանելության փորձագիտական գնահատման համար։ Վերլուծվում են բառապաշարի ընտրությունը, քերականական և շարահյուսական կառուցվածքները, ուղղագրական ու կետադրական առանձնահատկությունները, ոճական միջոցները, արտահայտությունների կառուցման ձևերը և տեքստի ընդհանուր կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի լեզվական համակարգի այն առանձնահատկություններին, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել դատալեզվաբանական և կրիմինալիստիկական հետազոտությունների ընթացքում։ Դիտարկվում են համեմատական նյութերի ընտրության, հետազոտվող և ստուգողական տեքստերի համադրման, կայուն ու փոփոխական լեզվական հատկանիշների առանձնացման և դրանց գնահատման մեթոդական սկզբունքները։ Քննարկվում է նաև հեղինակի լեզվական սովորությունների վրա կրթության, մասնագիտական միջավայրի, խոսքային փորձի և հաղորդակցական իրավիճակի հնարավոր ազդեցությունը։ Կարևորվում են փորձագիտական եզրակացությունների գիտական հիմնավորվածությունը, հետազոտության մեթոդների հուսալիությունը և տարբեր հատկանիշների համալիր գնահատումը՝ չհիմնավորված եզրահանգումներից խուսափելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում հեղինակային նույնականացման և հեղինակին բնութագրող հատկանիշների ուսումնասիրության տարբերություններին, ինչպես նաև փորձաքննության արդյունքների կիրառմանը իրավական գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կրիմինալիստիկայի, դատական փորձագիտության, դատալեզվաբանության և հայոց լեզվի կիրառական ուսումնասիրությունների ոլորտների մասնագետների, իրավաբանների և հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-01
Лингвистика
Ժամանակակից հայերենի լեզվանունների կանոնակարգման խնդիրները
Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայերենում լեզուների անվանումների ձևավորման, գործածության և կանոնակարգման հարցերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լեզվանունների բառակազմական ու ձևաբանական առանձնահատկությունները, դրանց ծագման և հայերենում հարմարվելու սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր աղբյուրներում հանդիպող զուգաձևությունների և տարբերակային անվանումների խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օտար լեզուների անվանումների հայերեն փոխանցման, ուղղագրական ձևերի ընտրության և միասնական գրական նորմերի հաստատման հարցերին։ Վերլուծվում են ավանդական ու նոր ձևավորված լեզվանունների գործածության միտումները, դրանց համապատասխանությունը ժամանակակից հայերենի բառակազմական և ուղղագրական օրինաչափություններին։ Քննարկվում են լեզվանունների ստանդարտացման անհրաժեշտությունը, տերմինաբանական միօրինակության ապահովումը և տարբերակների ընտրության լեզվաբանական չափանիշները։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է ժամանակակից հայերենի բառապաշարի կանոնակարգման սկզբունքների հստակեցմանը և լեզվաբանական ու բառարանագրական աշխատանքներում լեզվանունների միասնական կիրառությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայերենագիտության, բառարանագրության, տերմինաբանության և լեզվի նորմավորման խնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-03
Лингвистика
Զեղչման կառուցվածքաիմաստային և գործառական-հաղորդակցական առանձնահատկություններն անգլերենի և հայերենի առօրյա-խոսակցական և հրապարակախոսական ոճերում
Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է զեղչման երևույթի կառուցվածքաիմաստային և գործառական-հաղորդակցական առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը անգլերենում և հայերենում։ Քննության են առնվում խոսքում լեզվական միավորների բացթողման ձևերը, դրանց կառուցվածքային կազմակերպումը, իմաստային ամբողջականության պահպանման պայմանները և հաղորդակցական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առօրյա-խոսակցական և հրապարակախոսական ոճերում զեղչված կառույցների կիրառման օրինաչափություններին, դրանց միջոցով խոսքի սեղմության, բնականության և արտահայտչականության ապահովմանը։ Վերլուծվում են երկու լեզուներում հանդիպող համապատասխան կառույցների ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ հաշվի առնելով համատեքստի, հաղորդակցական իրավիճակի և խոսողի նպատակադրության դերը։ Քննարկվում են նաև զեղչման գործաբանական նշանակությունը, բաց թողնված բաղադրիչների վերականգնման հնարավորությունները և դրանց ազդեցությունը ասույթի տեղեկատվական կառուցվածքի վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու զեղչման՝ որպես շարահյուսական և հաղորդակցական երևույթի գործառության մասին տարբեր ոճերում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել համեմատական լեզվաբանության, շարահյուսության, ոճագիտության և հաղորդակցական լեզվաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-06
Лингвистика
Անդրադարձության և փոխադարձության կառույցների գործառական և գործաբանական հայեցակերպերը անգլերենում (հայերենի զուգադրությամբ)
Աշխատությունը նվիրված է անգլերենում անդրադարձության և փոխադարձության իմաստ արտահայտող լեզվական կառույցների գործառական և գործաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հայերենի համապատասխան կառույցների հետ զուգադրական վերլուծության միջոցով։ Ուսումնասիրվում են անդրադարձ և փոխադարձ հարաբերություններ արտահայտող քերականական ու շարահյուսական միջոցները, դրանց իմաստային կառուցվածքը, հաղորդակցական գործառույթները և խոսքային տարբեր իրավիճակներում կիրառման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անդրադարձ և փոխադարձ դերանունների, բայական կառույցների ու շարահյուսական միավորների գործառությանը, ինչպես նաև դրանց միջոցով գործողության սուբյեկտի և օբյեկտի միջև հարաբերությունների արտահայտմանը։ Քննարկվում են անգլերենի և հայերենի համապատասխան լեզվական միջոցների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, դրանց իմաստային համարժեքության, համատեքստային պայմանավորվածության և թարգմանական փոխանցման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև խոսողի հաղորդակցական մտադրության, լեզվական համատեքստի և գործաբանական գործոնների ազդեցությանը տվյալ կառույցների ընտրության ու մեկնաբանության վրա։ Զուգադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու երկու լեզուների քերականական համակարգերի փոխհարաբերությունները և նպաստելու լեզվական երևույթների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բանասերների, թարգմանիչների, անգլերենի և հայերենի դասավանդողների, ինչպես նաև համեմատական լեզվաբանությամբ, գործառական քերականությամբ և գործաբանությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-10-11
Лингвистика
Հայոց լեզվի գործնական քերականություն
Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի քերականական համակարգի գործնական ուսումնասիրությանը և նախատեսված է լեզվական գիտելիքների ձեռքբերման ու ամրապնդման համար։ Գործնական քերականության հիմնական նպատակը լեզվի կառուցվածքի վերաբերյալ տեսական տեղեկությունները կիրառելի դարձնելն է՝ ընթերցանության, գրավոր խոսքի և լեզվական վարժությունների միջոցով։ Այսպիսի ձեռնարկներում սովորաբար դիտարկվում են բառերի կազմությունը, խոսքի մասերը, դրանց քերականական հատկանիշները, բառերի փոփոխության ձևերը, նախադասության կառուցվածքը և խոսքի տարբեր բաղադրիչների միջև եղած հարաբերությունները։ Գործնական ուղղվածությունը ենթադրում է լեզվական կանոնների բացատրություն և դրանց յուրացմանն օժանդակող օրինակների կամ առաջադրանքների կիրառում։ Հայերենի քերականական ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել լեզվի ուսուցման, գրավոր խոսքի կանոնակարգման և գրագիտության տարածման գործում։ Դրանք նպաստել են լեզվական գիտելիքների համակարգմանը և ուսուցման գործընթացում ընդհանուր սկզբունքների ձևավորմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց լեզվի դասավանդման պատմության, քերականական մտքի զարգացման և 19-րդ դարի հայալեզու ուսումնական գրականության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև պատմական քերականության հետազոտողներին՝ ժամանակակից լեզվական նորմերը համեմատելու անցյալի ուսուցողական մոտեցումների և քերականական նկարագրությունների հետ։
Обновлено. 2026-11-02
Лингвистика
Դպրություն կամ հայերենի նոր քերականություն
Գիրքը հայերենի քերականության ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանն ուղղված աշխատություն է, որի նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել լեզվի կառուցվածքն ու գործածության կանոնները։ Այն պատկանում է հայերեն ուսումնական գրականության այն ավանդույթին, որի շրջանակում քերականական գիտելիքները ներկայացվում էին լեզվի ուսուցումը կազմակերպելու, գրագիտությունը զարգացնելու և գրավոր խոսքի ճիշտ կիրառությունը խթանելու նպատակով։ Նման աշխատություններում քերականական նյութը սովորաբար ընդգրկում է լեզվի հնչյունային և գրային համակարգը, բառերի կազմությունը, խոսքի մասերը, բառերի ձևափոխությունները, նախադասության կառուցվածքն ու շարահյուսական կապերը։ Այս գիտելիքները կարևոր են լեզվական երևույթները ճանաչելու, բառերի և նախադասությունների կառուցվածքը հասկանալու, ինչպես նաև գրավոր ու բանավոր խոսքը ճիշտ կազմելու համար։ Վերնագրում գործածված «նոր քերականություն» բնորոշումը կարող է արտահայտել քերականական նյութը նոր եղանակով ներկայացնելու կամ այն ժամանակի կրթական պահանջներին համապատասխան համակարգելու ձգտումը։ Այդուհանդերձ, աշխատության կոնկրետ բովանդակության և մեթոդի մասին ավելի որոշակի եզրակացություններ անելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դրա ներքին կառուցվածքը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերենի դասավանդման պատմության, հայագիտական գրականության և 19-րդ դարի հայկական կրթական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արժեքավոր է հայերեն քերականական տերմինաբանության ձևավորման, ուսումնական ձեռնարկների զարգացման և լեզվական գիտելիքների փոխանցման պատմական եղանակների հետազոտության տեսանկյունից։
Обновлено. 2026-11-02
Лингвистика
Հայերենի գործնական քերականություն, հատոր Բ
Աշխատությունը հայերենի քերականության գործնական ուսումնասիրությանն ուղղված ուսումնական ձեռնարկի երկրորդ հատորն է։ Այն նախատեսված է լեզվի կառուցվածքի, քերականական կանոնների և գրավոր ու բանավոր խոսքի ճիշտ կիրառության հմտությունների ամրապնդման համար։ Գործնական քերականության հիմնական նպատակն է տեսական գիտելիքները կապել լեզվի կիրառության հետ՝ սովորողին հնարավորություն տալով ճանաչելու քերականական ձևերը, հասկանալու բառերի ու նախադասության բաղադրիչների փոխհարաբերությունները և ճիշտ կառուցելու խոսքը։ Ձեռնարկի թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է հայերենի քերականական համակարգին՝ ձևաբանության և շարահյուսության հիմնական հարցերին, բառերի ձևափոխությանը, քերականական հատկանիշներին ու նախադասության կառուցվածքին։ Նման ուսումնական նյութերը կարևոր դեր են ունեցել հայերենի դասավանդման, լեզվական գրագիտության զարգացման և քերականական գիտելիքների համակարգման գործում։ Հատորի առկայությունը վկայում է նյութի հաջորդական ուսուցման մոտեցման մասին, երբ լեզվական գիտելիքները ներկայացվում են աստիճանաբար՝ նախորդ փուլում ձեռք բերված հմտությունների հիման վրա։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց լեզվի դասավանդման պատմությամբ, 19-րդ դարի քերականագիտական աշխատություններով և հայերենի ուսուցման ավանդական մեթոդներով զբաղվող ընթերցողների ու ուսումնասիրողների համար։
Обновлено. 2026-10-30
Лингвистика
Հայոց լեզվի գործնական քերականության բանալի
Աշխատությունը հայոց լեզվի գործնական քերականության ուսուցմանն օժանդակող ձեռնարկ է, որի նպատակն է սովորողներին օգնել յուրացնելու լեզվի կառուցվածքը և քերականական կանոնները գործնական կիրառության միջոցով։ Այն ուղղված է հայերենի լեզվական ձևերի, բառերի փոփոխության, նախադասության կառուցման և գրավոր ու բանավոր խոսքի ճիշտ գործածության հմտությունների զարգացմանը։ Գործնական քերականության ուսուցումը կարևոր նշանակություն ունի տեսական գիտելիքները լեզվական առօրյա գործունեության մեջ կիրառելու, սխալները ճանաչելու և խոսքի ճշտությունն ու արտահայտչականությունը բարելավելու համար։ «Բանալի» բնորոշումը մատնանշում է ձեռնարկի օժանդակ նշանակությունը՝ որպես քերականական առաջադրանքների կատարման, կանոնների ստուգման և լեզվական նյութի յուրացմանը նպաստող միջոց։ Նման հրատարակությունները նպաստել են հայերենի համակարգված ուսուցմանը և դպրոցական կրթության մեջ քերականական գիտելիքների գործնական կիրառմանը։ Գիրքը կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ լեզվաբանական և մանկավարժական գրականության, հայերենի դասավանդման մեթոդների և արևմտահայ կրթական միջավայրի ուսումնասիրության համար։
Обновлено. 2026-11-02
Лингвистика
Հայերենի գործնական քերականություն ինքնուսուցման համար
Աշխատանքը հայոց լեզվի քերականության գործնական դասագիրք է՝ նախատեսված այն անձանց համար, ովքեր ցանկանում են ինքնուրույն սովորել հայերեն՝ առանց ուսուցչի մշտական օգնության։ Վերնագրում ընդգծված ինքնուսուցման նպատակը ենթադրում է նյութի հաջորդական, մատչելի և կիրառական ներկայացում, որի միջոցով սովորողը կարող է աստիճանաբար յուրացնել լեզվի կառուցվածքը և զարգացնել հայերենով հաղորդակցվելու կարողությունները։ Նման ձեռնարկների հիմնական բովանդակությունը սովորաբար ներառում է հայոց այբուբենը, հնչյունների և տառերի առանձնահատկությունները, բառերի կազմությունը, խոսքի մասերը, գոյականի հոլովումը, բայի խոնարհումը, դերանունների և ածականների գործածությունը, նախադասության կառուցվածքն ու շարահյուսական հիմնական կանոնները։ Գործնական քերականության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ լեզվական կանոնները ներկայացվում են ոչ միայն տեսական բացատրություններով, այլև օրինակներով և վարժություններով, որոնք օգնում են սովորողին կիրառել ստացած գիտելիքը։ Գերմաներեն լեզվով վերնագիրը ցույց է տալիս, որ ձեռնարկը նախատեսված է գերմանախոս ընթերցողների համար՝ նրանց հայոց լեզվի համակարգված ուսումնասիրության հնարավորություն տալով։ Այն կարող էր օգտակար լինել ինչպես լեզվաբանությամբ և հայագիտությամբ հետաքրքրվող անձանց, այնպես էլ ճանապարհորդների, հետազոտողների և հայերեն սովորելու գործնական նպատակ ունեցող ընթերցողների համար։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը կարևոր է հայերենի՝ օտարալեզու միջավայրում ուսուցման և տարածման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի վերջում լեզուների ինքնուրույն ուսուցման մեթոդների զարգացումը և հայոց լեզուն եվրոպական ընթերցողին ներկայացնելու կրթական ձգտումը։
Обновлено. 2026-11-08
Лингвистика
Դիոնիսիոս Թրակացու քերականությունը
Աշխատությունը կապված է անտիկ աշխարհի ամենաազդեցիկ քերականական երկերից մեկի՝ Դիոնիսիոս Թրակացու քերականական ուսմունքի հետ։ Դիոնիսիոս Թրակացին հին հունական քերականագիտության նշանավոր ներկայացուցիչներից էր, որի աշխատությունը դարեր շարունակ ծառայել է որպես լեզվի կանոնակարգված ուսումնասիրության և դասավանդման հիմնարար ձեռնարկ։ Նրա քերականական համակարգը լեզուն դիտարկում է որպես փոխկապակցված միավորների ամբողջություն՝ առանձնացնելով հնչյունները, վանկերը, բառերը, խոսքի մասերն ու դրանց գործառույթները։ Հատուկ նշանակություն ունի խոսքի մասերի դասակարգումը, որի շրջանակում ուսումնասիրվում են գոյականը, բայը, դերբայը, հոդը, դերանունը, նախդիրը, մակբայը, շաղկապը և այլ լեզվական միավորներ։ Քննության են առնվում նաև բառերի ձևաբանական հատկանիշները, հոլովական և բայական ձևերը, քերականական սեռը, թիվը, ժամանակը և եղանակը։ Այս մոտեցումը նպաստել է քերականության՝ որպես ինքնուրույն գիտակարգի ձևավորմանն ու հետագա զարգացմանը՝ մեծ ազդեցություն ունենալով հունական, հռոմեական և միջնադարյան լեզվաբանական ավանդույթների վրա։ Երկը կարևոր է նաև հայ քերականագիտական մտքի պատմության համար, քանի որ անտիկ քերականական սկզբունքները երկար ժամանակ ազդեցություն են ունեցել հայերենի քերականության նկարագրության և ուսուցման մեթոդների վրա։ Այն արժեքավոր աղբյուր է դասական լեզվաբանության պատմությամբ, քերականական տեսությունների զարգացմամբ և հին լեզուների ուսումնասիրման ավանդույթներով հետաքրքրվողների համար։
Обновлено. 2026-11-08
Лингвистика
Հայկազյան լեզվի քերականություն
Աշխատությունը ներկայացնում է հայկազյան լեզվի քերականական համակարգը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դասական հայերենի կառուցվածքը, լեզվական կանոններն ու գրավոր խոսքի ձևավորման սկզբունքները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի գրաբարի ուսումնասիրության համար, քանի որ այդ լեզվով են ստեղծվել հայ պատմագրության, մատենագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության և գիտական մտքի բազմաթիվ հիմնարար երկեր։ Քերականական ձեռնարկի շրջանակում սովորաբար դիտարկվում են հնչյունական համակարգը, բառերի կազմությունն ու ձևափոխությունը, խոսքի մասերը, գոյականի հոլովումը, դերանունների կիրառությունը, բայի խոնարհումը և նախադասության շարահյուսական կառուցվածքը։ Այս կանոնների իմացությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գրաբարի առանձնահատկությունները, տարբերելու լեզվական ձևերը և ճիշտ մեկնաբանելու հին հայերեն տեքստերի բովանդակությունը։ Աշխատության ուսումնական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ քերականական գիտելիքները ներկայացնում է որպես լեզվի հետևողական ուսումնասիրության հիմք՝ նպաստելով ընթերցանության, գրավոր արտահայտման և լեզվական վերլուծության հմտությունների զարգացմանը։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել դասական հայերենի ուսուցման, լեզվական նորմերի պահպանման և հայագիտական կրթության տարածման գործում։ Դրանք օգտակար են եղել հոգևորականների, ուսուցիչների, աշակերտների, թարգմանիչների և հին մատենագրությամբ հետաքրքրվողների համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ լեզվաբանական մտքի պատմության, գրաբարի քերականական նկարագրության և Մխիթարյան գիտակրթական ավանդույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։
Обновлено. 2026-11-09