История

Կենսամատենագիտական այս աշխատությունը նվիրված է Սարգիս Բարդուղիմեոսի Հարությունյանի կյանքին, գիտական գործունեությանը և հրատարակված աշխատությունների ներկայացմանը։ Այն միավորում է գիտնականի կենսագրական տեղեկություններն ու նրա հեղինակած կամ գիտական գործունեության հետ կապված մատենագիտական նյութերը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու նրա մասնագիտական ուղուն, հետազոտական հետաքրքրություններին և գիտական ժառանգությանը։ Կենսամատենագիտությունը կարևոր տեղեկատու աղբյուր է, քանի որ մեկտեղում է անհատի կյանքի և ստեղծագործական գործունեության վերաբերյալ տվյալները՝ դրանք ներկայացնելով համակարգված ու որոնման համար հարմար ձևով։ Նման հրատարակությունները նպաստում են գիտական ժառանգության պահպանմանը, հետազոտությունների շարունակականությանը և գիտնականների ներդրման արժևորմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայագիտության, բանագիտության, ազգագրության և հարակից ոլորտների ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև գիտության պատմությամբ և հայ գիտական մտքի զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն տեղեկատու նշանակություն ունի Սարգիս Հարությունյանի աշխատությունների բացահայտման, մատենագիտական հղումների ճշգրտման և նրա գիտական գործունեության ամբողջական պատկերը կազմելու համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային երեսփոխանական ընդհանուր ժողովի երրորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի և քննարկումների փաստագրական գրառումը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական հաստատությունների և ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի գործունեության կազմակերպման, նիստի ընթացքում հարցերի քննարկման, մասնակիցների տեսակետների արտահայտման և պաշտոնական արձանագրման ձևերի մասին։ Նման նյութերը կարևոր են համայնքային կառավարման սկզբունքները, ազգային կառույցների գործառույթները և հասարակական խնդիրների լուծման ընթացակարգերը հասկանալու տեսանկյունից։ Արձանագրությունը նաև արժեքավոր տեղեկություններ է պահպանում ժամանակաշրջանի պաշտոնական հայերենի, վարչական բառապաշարի և ժողովական գրագրության առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Այն կարող է ուսումնասիրվել նույն ժողովի մյուս նիստերի փաստաթղթերի հետ համադրությամբ՝ բացահայտելու քննարկումների հաջորդականությունը, կառավարման գործընթացների զարգացումը և ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության շարունակականությունը։ Նյութը նշանակալի է հայոց ազգային ինքնակառավարման պատմությամբ, համայնքային վարչական հարաբերություններով և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի փաստագրական աղբյուրներով հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը ներառում է Ազգային երեսփոխանական ընդհանուր ժողովի վաթսուներեքերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական գործունեության տվյալ փուլի գրավոր վկայությունը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական մարմինների և ինքնակառավարման ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի աշխատանքի կազմակերպմանը, նիստի ընթացքում քննարկվող հարցերի ներկայացման ու գրանցման ձևերին, մասնակիցների տեսակետների արտահայտմանը և ժողովական ընթացակարգերին։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել համայնքային կառավարման մեխանիզմները, ազգային հաստատությունների գործունեության սկզբունքները և հասարակական խնդիրների քննարկման պաշտոնական միջավայրը։ Նյութը արժեքավոր է նաև ժամանակաշրջանի վարչական լեզվի, գրագրության ոճի և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները բացահայտելու համար։ Այն կարող է համադրվել նույն ժողովի նախորդ և հաջորդ նիստերի արձանագրությունների հետ՝ դիտարկելու քննարկումների շարունակականությունը, կառավարման հարցերի ընթացքը և ազգային ներկայացուցչական կառույցի գործունեության զարգացումը։ Փաստաթուղթը նշանակալի նյութ է հայոց ազգային ինքնակառավարման, համայնքային վարչական պատմության և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային երեսփոխանական ընդհանուր ժողովի վաթսունչորրորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի գործունեության, քննարկումների և ընթացակարգերի վերաբերյալ փաստագրական տեղեկությունները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական կառույցների և ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպման, օրակարգային հարցերի քննարկման, մասնակիցների արտահայտած տեսակետների և որոշումների պաշտոնական ամրագրման ձևերի մասին։ Նման փաստաթղթերը կարևոր են ազգային կառավարման մարմինների գործառույթները, համայնքային խնդիրների քննարկման մեխանիզմները և հասարակական որոշումների կայացման ընթացակարգերը բացահայտելու տեսանկյունից։ Դրանք նաև արտացոլում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական գրագրության լեզուն, վարչական բառապաշարը և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Նիստի արձանագրությունը կարող է համադրվել ժողովի մյուս փաստաթղթերի հետ՝ ուսումնասիրելու քննարկումների շարունակականությունը, կառավարման գործընթացների զարգացումը և ազգային ներկայացուցչական հաստատության գործունեության կազմակերպական կողմերը։ Այն արժեքավոր փաստագրական նյութ է հայոց ազգային ինքնակառավարման պատմության, համայնքային վարչական հարաբերությունների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը պարունակում է Ազգային ընդհանուր ժողովի վեցերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ ներկայացնելով ժողովի գործունեության հերթական փուլի գրավոր փաստագրությունը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային կառավարման մարմինների և ներկայացուցչական հաստատությունների պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ժողովական աշխատանքի կազմակերպման ձևերը, նիստի ընթացքում հարցերի ներկայացման ու քննարկման ընթացքը, մասնակիցների տեսակետների արձանագրման եղանակները և պաշտոնական ընթացակարգերը։ Փաստաթուղթը կարևոր նշանակություն ունի համայնքային ինքնակառավարման սկզբունքների, ազգային հաստատությունների գործունեության և հասարակական խնդիրների քննարկման մշակույթի բացահայտման համար։ Այն նաև տեղեկություններ է պահպանում ժամանակաշրջանի պաշտոնական հայերենի, վարչական բառապաշարի և ժողովական գրագրության առանձնահատկությունների մասին։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս նյութը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովի գործունեության հաջորդականությունը, դիտարկելու քննարկումների շարունակականությունը և ուսումնասիրելու համայնքային կառավարման գործընթացները։ Այն արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայոց ազգային ինքնակառավարման, հայ համայնքի վարչական պատմության և 19-րդ դարի հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի յոթերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական գործունեության ընթացքի և քննարկումների գրավոր փաստագրությունը։ Այն կարևոր աղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական կառույցների և ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպմանը, նիստի ընթացքում բարձրացված հարցերի քննարկման ձևերին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և ժողովական ընթացակարգերի պաշտոնական գրանցմանը։ Նման փաստաթղթերը կարևոր տեղեկություններ են պարունակում համայնքային կառավարման սկզբունքների, ազգային հաստատությունների գործառույթների և հասարակական խնդիրների քննարկման մեխանիզմների վերաբերյալ։ Դրանք նաև արտացոլում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական գրագրության լեզուն, վարչական բառապաշարը և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Առանձին նիստի գրառումը կարող է համադրվել նույն ժողովի մյուս արձանագրությունների հետ՝ ուսումնասիրելու քննարկումների շարունակականությունը, կառավարման հարցերի զարգացումը և ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության կազմակերպական կողմերը։ Փաստաթուղթն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայոց ազգային ինքնակառավարման պատմության, համայնքային վարչական հարաբերությունների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի տասներեքերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի աշխատանքի և քննարկումների ընթացքի վերաբերյալ փաստագրական տեղեկությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության հերթական փուլը, նիստի կազմակերպման ձևը և ժողովական հարցերի քննարկման ընթացակարգերը։ Արձանագրությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի և ազգային ինքնակառավարման համակարգի պատմության համար։ Դրա միջոցով կարելի է դիտարկել, թե ինչպես էին ներկայացվում համայնքին առնչվող խնդիրները, ինչպես էին արտահայտվում ժողովի մասնակիցների տեսակետները և ինչ ձևով էին արձանագրվում քննարկումների արդյունքները։ Փաստաթղթային այս նյութը արժեքավոր է նաև ազգային կառույցների վարչական գործունեության, համայնքային հարաբերությունների կազմակերպման և ժողովական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն պահպանում է ժամանակաշրջանի պաշտոնական գրագրության լեզվական ու ձևական առանձնահատկությունները և կարող է օգտակար լինել պատմական բառապաշարի ու վարչական հաղորդակցության հետազոտության համար։ Նույն ժողովի այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այն լրացնում է ազգային հաստատության գործունեության փաստագրական պատկերը և նպաստում հայ համայնքի ինքնակառավարման պատմության առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։

Հրատարակությունը ներառում է Ազգային ընդհանուր ժողովի տասներկուերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ ներկայացնելով ժողովական գործունեության ընթացքի և քննարկումների փաստաթղթային գրառումը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական կառույցների և ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը պահպանում է նիստի ընթացքում բարձրացված հարցերի, մասնակիցների տեսակետների և ժողովական աշխատանքի կազմակերպման վերաբերյալ տեղեկությունները։ Դրա ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու օրակարգային հարցերի քննարկման, կարծիքների ներկայացման, պաշտոնական գրանցման և որոշումների կայացման ընթացակարգերի մասին։ Փաստաթուղթը արժեքավոր է համայնքային կառավարման սկզբունքների, ազգային հաստատությունների գործունեության և հասարակական խնդիրների լուծման ձևերի հետազոտության տեսանկյունից։ Այն նաև արտացոլում է ժամանակաշրջանի վարչական լեզվի, պաշտոնական գրագրության և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Նույն ժողովի մյուս նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այն կարող է նպաստել քննարկումների հաջորդականության, կառավարման հարցերի զարգացման և ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության ամբողջական ուսումնասիրությանը։ Նյութը նշանակալի է հայոց ազգային ինքնակառավարման պատմությամբ և 19-րդ դարի հայ

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի հիսունյոթերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական գործունեության և քննարկումների ընթացքի վերաբերյալ փաստագրական տեղեկությունները։ Այն կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային կառավարման մարմինների և ներկայացուցչական հաստատությունների պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի աշխատանքների կազմակերպմանը, նիստի ընթացքում քննարկվող հարցերի ներկայացմանն ու գրանցմանը, մասնակիցների տեսակետների արտահայտման ձևերին և ժողովական ընթացակարգերին։ Այսպիսի փաստաթղթերը կարևոր են համայնքային ինքնակառավարման գործելակերպը, ազգային հաստատությունների լիազորություններն ու հասարակական խնդիրների քննարկման մեխանիզմները հասկանալու համար։ Դրանք նաև արտացոլում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական գրագրության լեզուն, վարչական բառապաշարը և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Նիստի արձանագրությունը կարող է համադրվել նույն ժողովի մյուս գրառումների հետ՝ ուսումնասիրելու քննարկումների հաջորդականությունը, կառավարման հարցերի ընթացքը և ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության զարգացումը։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայոց ազգային ինքնակառավարման, համայնքային վարչական պատմության և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներառում է Ազգային ընդհանուր ժողովի քսաներեքերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ ներկայացնելով ժողովական գործունեության որոշակի փուլի գրավոր փաստագրությունը։ Այն պահպանում է նիստի ընթացքում քննարկված հարցերի, մասնակիցների արտահայտած տեսակետների և ժողովի աշխատանքի կազմակերպման վերաբերյալ տեղեկությունները։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական մարմինների և ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է դիտարկել ժողովական քննարկումների ընթացքը, օրակարգային հարցերի ներկայացման ձևերը, կարծիքների արձանագրման եղանակներն ու որոշումների կայացման ընթացակարգերը։ Նման գրառումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ազգային կառույցների գործառույթները, համայնքային խնդիրների լուծման մեխանիզմները և վարչական հարաբերությունների կազմակերպման սկզբունքները։ Դրանք արժեքավոր են նաև ժամանակաշրջանի պաշտոնական հայերենի, վարչական բառապաշարի և ժողովական գրագրության առանձնահատկությունները բացահայտելու համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս փաստաթուղթը կարող է նպաստել ժողովի գործունեության շարունակականության և քննարկումների զարգացման ուսումնասիրությանը՝ դառնալով հայոց ազգային հաստատությունների պատմության կարևոր փաստագրական աղբյուր։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի քսանվեցերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի գործունեության, քննարկումների և ընթացակարգերի վերաբերյալ փաստագրական տեղեկությունները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի և ազգային հաստատությունների պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու ժողովական աշխատանքի կազմակերպմանը, օրակարգային հարցերի քննարկման ձևերին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և ընդունված որոշումների պաշտոնական ամրագրմանը։ Ազգային ընդհանուր ժողովի նման փաստաթղթերը լուսաբանում են հայ համայնքի ներկայացուցչական կառավարման ավանդույթները, հասարակական խնդիրների քննարկման մեխանիզմներն ու վարչական հարաբերությունների կազմակերպման սկզբունքները։ Դրանք նաև տեղեկություններ են պահպանում ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, գրագրության ոճի և ժողովական մշակույթի մասին։ Նիստի արձանագրությունը կարող է ուսումնասիրվել նույն ժողովի այլ փաստաթղթերի հետ համադրությամբ՝ պարզելու քննարկումների շարունակականությունը, կառավարման հարցերի զարգացումը և ազգային հաստատության գործունեության առանձնահատկությունները։ Այն արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ ազգային ինքնակառավարման պատմությամբ, համայնքային հաստատություններով և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի չորրորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական քննարկումների և ընթացակարգերի վերաբերյալ գրավոր վկայությունները։ Այն փաստագրում է ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության հերթական փուլը և կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական ու վարչական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպման, հարցերի քննարկման, մասնակիցների դիրքորոշումների արտահայտման և ժողովական որոշումների գրանցման ձևերի մասին։ Այսպիսի փաստաթղթերը կարևոր դեր ունեն համայնքային ինքնակառավարման պատմության վերակազմության մեջ, քանի որ արտացոլում են ազգային կառույցների գործունեության սկզբունքներն ու հասարակական հարցերի քննարկման պաշտոնական միջավայրը։ Դրանք արժեքավոր են նաև ժամանակաշրջանի վարչական լեզվի, գրագրության ձևերի և ժողովական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Առանձին նիստի արձանագրությունը կարող է համադրվել ժողովի մյուս նիստերի փաստաթղթերի հետ՝ բացահայտելու քննարկումների շարունակականությունը, կառավարման խնդիրների ընթացքը և ազգային հաստատության կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Այն սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի հայ հասարակական-քաղաքական պատմությամբ, ազգային հաստատություններով և հայ համայնքի ինքնակառավարման ավանդույթներով հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը պարունակում է Ազգային ժողովի տասներկուերորդ նիստի արձանագրությունը՝ ներկայացնելով ժողովի գործունեության հերթական փուլի պաշտոնական գրառումը։ Այն պահպանում է նիստի ընթացքում քննարկված հարցերի, մասնակիցների արտահայտած տեսակետների և ժողովական ընթացակարգերի վերաբերյալ տեղեկությունները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ազգային ներկայացուցչական մարմնի աշխատանքը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական, քաղաքական և վարչական կյանքի հետազոտության համար։ Դրա միջոցով հնարավոր է դիտարկել, թե ինչպես էին կազմակերպվում ժողովական քննարկումները, ինչպես էին ներկայացվում համայնքին առնչվող խնդիրները և ինչ ձևով էին արձանագրվում քննարկումների արդյունքներն ու ընդունված որոշումները։ Նյութը արժեքավոր է նաև ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ազգային կառավարման մշակույթի առանձնահատկությունները բացահայտելու տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտագործվել այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համեմատական ուսումնասիրություններ կատարելիս՝ ժողովի գործունեության շարունակականությունը, հարցերի քննարկման հաջորդականությունը և համայնքային ինքնակառավարման կազմակերպական սկզբունքները պարզաբանելու նպատակով։ Փաստաթուղթը նշանակալի նյութ է հայ ազգային հաստատությունների պատմությամբ և հասարակական կյանքի փաստագրական աղբյուրներով հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի առաջին նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական գործունեության սկզբնական ընթացքը, քննարկումների գրանցման ձևը և նիստի ընթացքում արձանագրված տեղեկությունները։ Այն փաստաթղթային նշանակություն ունի 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքի և ազգային ներկայացուցչական կառույցների պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպման, օրակարգային հարցերի ներկայացման, մասնակիցների ելույթների և քննարկումների պաշտոնական ամրագրման եղանակների մասին։ Նման նյութերը կարևոր են հայոց ազգային ինքնակառավարման պատմությունը, համայնքային վարչական հարաբերությունները և հասարակական որոշումների ընդունման մեխանիզմները հետազոտելու տեսանկյունից։ Դրանք նաև արժեքավոր տեղեկություններ են փոխանցում ժամանակաշրջանի պաշտոնական գրագրության, վարչական լեզվի և ժողովական ընթացակարգերի վերաբերյալ։ Առանձին նիստի արձանագրությունը, համադրվելով նույն ժողովի մյուս փաստաթղթերի հետ, հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու կառույցի գործունեության զարգացումը, քննարկումների շարունակականությունն ու համայնքային կառավարման կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Այն օգտակար սկզբնաղբյուր է հայ հասարակական-քաղաքական պատմությամբ, ազգային հաստատությունների գործունեությամբ և 19-րդ դարի հայ համայնքի վարչական կյանքով հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի երկրորդ նիստի արձանագրությունը՝ փաստագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը կարևոր տեղեկություններ են պահպանում հայ համայնքի կառավարման, հասարակական խնդիրների քննարկման և ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության մասին։ Դրանք նաև արտացոլում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս նյութը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովական գործունեության հաջորդականությունը, բացահայտելու քննարկվող հարցերի շարունակականությունն ու համայնքային կառավարման առաջնահերթությունները։ Հրատարակությունը արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասնչորսերորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի, քննարկումների և պաշտոնական գրառումների վերաբերյալ տեղեկությունները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների ընթացակարգերին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ձևերին։ Նման փաստաթղթերը վկայում են համայնքային կառավարման կազմակերպվածության, հասարակական խնդիրների քննարկման և ընդհանուր նշանակության հարցերի շուրջ համատեղ որոշումներ ձևավորելու փորձի մասին։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Առանձին նիստերի արձանագրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության շարունակականությանը, քննարկվող հարցերի զարգացմանը և հայ համայնքի կառավարման առաջնահերթություններին։ Հրատարակությունը արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի հինգերորդ նիստի արձանագրությունը՝ ամրագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկման ներկայացված հարցերն ու պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական և քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության ու հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է ծանոթանալ ժողովի օրակարգին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու համայնքային կառավարման առանձնահատկությունները, հասարակական խնդիրների քննարկման եղանակները և ներկայացուցչական մարմնի դերը հայության կազմակերպական կյանքում։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական խոսքի և վարչական գրագրության լեզվական առանձնահատկությունները՝ կարևոր նյութ դառնալով պատմական ու լեզվաբանական հետազոտությունների համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս հրատարակությունը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովի գործունեության հաջորդականությունը և հետևելու քննարկվող հարցերի զարգացմանը։ Այն արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի ութերորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի և քննարկումների վերաբերյալ պաշտոնական գրառումները։ Այն փաստաթղթային սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի օրակարգի, քննարկված հարցերի, մասնակիցների արտահայտած տեսակետների և որոշումների կայացման ընթացակարգերի մասին։ Նման նյութերը կարևոր են հայ համայնքի կառավարման ձևերի, հասարակական խնդիրների լուծման մեխանիզմների և ազգային ներկայացուցչական մարմնի դերակատարության բացահայտման համար։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի ու վարչական գրագրության առանձնահատկությունները՝ արժեքավոր նյութ դառնալով պատմաբանների և հայ հասարակական մտքի ուսումնասիրողների համար։ Առանձին նիստերի արձանագրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու ժողովական գործունեության հաջորդականությանը, տարբեր հարցերի քննարկման ընթացքին և համայնքային կառավարման առաջնահերթությունների փոփոխությանը։ Հրատարակությունը կարևոր է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի երկրորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի աշխատանքի ընթացքի և քննարկումների վերաբերյալ պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր փաստաթղթային նյութ է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովական աշխատանքի կազմակերպման ձևին, քննարկման ներկայացված հարցերին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման գրառումները ոչ միայն փաստագրում են առանձին նիստերի ընթացքը, այլև օգնում են հասկանալու տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական առաջնահերթությունները, համայնքային կառավարման խնդիրները և ազգային կազմակերպվածության դրսևորումները։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ներկայացուցչական մարմնի դերը հայ համայնքի կյանքում, ընդհանուր նշանակության հարցերի քննարկման եղանակները և ժողովական որոշումների ձևավորման գործընթացը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային հաստատությունների և 19-րդ դարի հայ համայնքային ինքնակառավարման ավանդույթների ուսումնասիրության համար՝ որպես ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքը փաստագրող սկզբնաղբյուր։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի իններորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի աշխատանքի, քննարկումների և պաշտոնական ընթացակարգերի վերաբերյալ գրառումները։ Նման փաստաթղթերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում են ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեությունը, օրակարգային հարցերը, մասնակիցների դիրքորոշումները և որոշումների կայացման գործընթացը։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ համայնքի կառավարման ձևերը, հասարակական կազմակերպման առանձնահատկությունները և ընդհանուր խնդիրների քննարկման մեխանիզմները։ Այն կարող է ներառել նիստի ընթացքին, բարձրացված հարցերին, ելույթներին և ընդունված որոշումներին վերաբերող տեղեկություններ՝ միաժամանակ պահպանելով ժամանակի պաշտոնական ու վարչական լեզվի բնորոշ ձևակերպումները։ Այսպիսի նյութերի համադրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու ժողովական գործունեության շարունակականությանը, տարբեր հարցերի քննարկման ընթացքին և ազգային հաստատությունների դերակատարությանը համայնքային կյանքում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար՝ որպես ժամանակաշրջանի իրադարձություններն ու կառավարման գործընթացները փաստագրող նյութ։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի իններորդ նիստի արձանագրությունը՝ ամփոփելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը և պահպանելով քննարկումների վերաբերյալ պաշտոնական գրառումները։ Նման փաստաթղթերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում են ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեությունը, օրակարգային հարցերը, մասնակիցների արտահայտած տեսակետները և որոշումների կայացման ընթացքը։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հայ համայնքի կառավարման, հասարակական կազմակերպման և ներքին խնդիրների կարգավորման ձևերի մասին։ Այն կարող է ներառել նիստի ընթացակարգին, քննարկված հարցերին, ելույթներին և ժողովական որոշումներին վերաբերող տեղեկություններ՝ միաժամանակ պահպանելով ժամանակի պաշտոնական ու վարչական խոսքի առանձնահատկությունները։ Այսպիսի նյութերի համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարբեր նիստերում բարձրացված հարցերի շարունակականությանը, քննարկումների զարգացմանը և ազգային հաստատությունների գործունեության առանձնահատկություններին։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքի հետազոտության համար՝ որպես ժամանակաշրջանի հասարակական գործընթացները փաստագրող նյութ։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասներորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի աշխատանքի և քննարկումների ընթացքի վերաբերյալ պաշտոնական գրառումները։ Նման փաստաթղթերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում են ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեությունը, օրակարգային հարցերը, մասնակիցների դիրքորոշումները և ժողովական որոշումների կայացման ընթացքը։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանում հայ համայնքի կառավարման, հասարակական կազմակերպման և ներքին խնդիրների կարգավորման մեխանիզմները։ Այն կարող է տեղեկություններ պարունակել նիստի ընթացակարգի, քննարկված հարցերի, ելույթների և ընդունված որոշումների մասին՝ միաժամանակ պահպանելով ժամանակի պաշտոնական լեզվական ու վարչական ձևակերպումները։ Այսպիսի նյութերը կարևոր են ոչ միայն կոնկրետ ժողովի պատմությունը վերականգնելու, այլև ազգային հաստատությունների գործունեության ընդհանուր պատկերը հասկանալու համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս համադրելու տարբեր նիստերի արձանագրությունները, հետևելու հարցերի քննարկման հաջորդականությանը և բացահայտելու հայ հասարակական մտքի ու ինքնակառավարման ավանդույթների զարգացումը։ Գիրքը արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային հաստատությունների և 19-րդ դարի համայնքային կառավարման ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ժողովական փաստաթուղթ է, որն ամփոփում է Ազգային ժողովի տասնութերորդ նիստի ընթացքն ու արձանագրված քննարկումները։ Նման արձանագրությունները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են տվյալ ժամանակաշրջանի հայ հասարակական և քաղաքական կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու ժողովի գործունեությանը, քննարկման ներկայացված հարցերին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և ընդունված որոշումներին։ Դրանք արտացոլում են համայնքային ինքնակազմակերպման, ներկայացուցչական կառավարման և հասարակական խնդիրների կարգավորման գործընթացները։ Փաստաթուղթը կարող է տեղեկություններ պարունակել ժողովի օրակարգի, ընթացակարգերի, ելույթների և որոշումների վերաբերյալ՝ պահպանելով տվյալ ժամանակի պաշտոնական ու հասարակական խոսքի առանձնահատկությունները։ Արձանագրությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ժողովական աշխատանքի հաջորդականությունը, հասկանալու քննարկումների բնույթը և բացահայտելու այն հարցերը, որոնք կարևոր էին հայ համայնքի կառավարման ու հասարակական կյանքի համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ քաղաքական մտքի, ազգային հաստատությունների պատմության և 19-րդ դարի հայ հասարակական ինքնակառավարման ձևերի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հայկական հասարակության մեջ տարածված տոնական պրակտիկաների, դրանց ձևավորման, պահպանման և փոփոխության գործընթացների հետազոտությանը։ Այն դիտարկում է տոները որպես հասարակական և մշակութային կյանքի կարևոր բաղադրիչներ, որոնց միջոցով արտահայտվում, փոխանցվում և վերաիմաստավորվում են անհատական ու հավաքական հիշողությունը, սոցիալական կապերը և համայնքային ինքնությունը։ Նոր տարվա տոնակատարություններից մինչև դպրոցական կյանքի խորհրդանշական ավարտն ազդարարող վերջին զանգի արարողությունը՝ ուշադրության կենտրոնում են տարբեր սերունդների առօրյայում ամրագրված տոնական ձևերը, դրանց ծիսական գործողությունները, խորհրդանիշներն ու հասարակական նշանակությունը։ Աշխատությունը կարևորում է ավանդույթի և արդիականության փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ժամանակի ընթացքում փոփոխվում տոնական վարքագծերը, կազմակերպման ձևերը և դրանց տրվող իմաստները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիշողության վերակազմման գործընթացին, երբ նախկին փորձառությունները նոր սոցիալական պայմաններում ստանում են նոր մեկնաբանություններ և արտահայտություններ։ Գիրքը կարևոր նյութ է ժամանակակից հայ հասարակության մշակութային կյանքի, տոնական սովորույթների և սոցիալական փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրագետներին, մարդաբաններին, մշակութաբաններին, սոցիոլոգներին և ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հայոց ավանդական տոմարական համակարգին և դրա կիրառությանը՝ հատկապես թարգմանական բնագրերի ժամանակագրության որոշման համատեքստում։ Աշխատության մեջ քննության են առնվում հայոց տոմարի կառուցվածքային ու հաշվարկային առանձնահատկությունները, ժամանակի չափման և տարեթվերի որոշման սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր ժամանակագրական համակարգերի միջև փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանական գրականության ստեղծման, թարգմանության և ձեռագրային փոխանցման ժամանակի պարզաբանման խնդրին, քանի որ ժամանակագրական տվյալները կարևոր նշանակություն ունեն բնագրերի պատմական միջավայրի, գրական կապերի և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Տոմարական տեղեկությունների համադրումը պատմական և բնագրագիտական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս ճշգրտելու ժամանակային հղումները և վերանայելու որոշ աշխատությունների թվագրման հարցերը։ Հետազոտությունը կարևոր է հայ միջնադարյան մտավոր ու գրական ժառանգության ժամանակագրական համակարգման, թարգմանական շարժման պատմության և պատմական սկզբնաղբյուրների քննության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետներին, պատմաբաններին, մատենագետներին, ձեռագրագետներին և միջնադարյան գրականության ու տոմարագիտության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն կազմված է Ֆելիքս Տեր-Մարտիրոսովի հիշատակին նվիրված գիտական հոդվածներից և ներկայացնում է տարբեր հետազոտական ուղղություններով կատարված ուսումնասիրություններ։ Այն ունի հուշամատյանի և գիտական ժողովածուի բնույթ՝ միավորելով գիտական աշխատանքներ, որոնք արտացոլում են հարգանքի ու երախտագիտության վերաբերմունքը գիտնականի անձի, մասնագիտական գործունեության և մտավոր ժառանգության նկատմամբ։ Հոդվածների ժողովածուն նման ձևաչափով կարևոր դեր է կատարում գիտական ավանդույթների շարունակականության, հետազոտական փորձի փոխանցման և տարբեր գիտակարգերի միջև երկխոսության պահպանման գործում։ Նյութերի բազմազանությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու գիտական մտքի տարբեր դրսևորումներ, հետազոտական մոտեցումներ և մասնագիտական հետաքրքրությունների շրջանակներ։ Հրատարակությունը նաև վավերագրական նշանակություն ունի՝ պահպանելով գիտական միջավայրի հիշողությունը և ներկայացնելով ակադեմիական համայնքի վերաբերմունքը իր գործընկերոջ ու նրա թողած ժառանգության նկատմամբ։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագիտության, պատմության, մշակույթի և գիտական մտքի զարգացման հարցերով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև Ֆելիքս Տեր-Մարտիրոսովի գործունեությամբ և գիտական միջավայրի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն ամփոփում է 1976–1977 թվականներին իրականացված դաշտային ազգագրական և մարդաբանական հետազոտությունների արդյունքներին նվիրված համամիութենական գիտական նստաշրջանի զեկուցումների թեզիսները։ Ներկայացված նյութերն արտացոլում են տարբեր ժողովուրդների ու համայնքների կյանքի, մշակույթի, կենցաղի, սոցիալական հարաբերությունների և մարդաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրման գիտական ուղղություններն ու հետազոտական մոտեցումները։ Դաշտային աշխատանքների արդյունքների քննարկումը կարևոր նշանակություն ունի ազգագրական տվյալների հավաքագրման, համակարգման և համեմատական վերլուծության համար՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու մշակութային ավանդույթների, հասարակական կազմակերպման ձևերի և կենսակերպի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ժողովածուն ընդգրկում է գիտական քննարկումների բազմազան շրջանակ՝ միավորելով ազգագրական դիտարկումներն ու մարդաբանական ուսումնասիրությունները։ Զեկուցումների թեզիսները ներկայացնում են հետազոտությունների հիմնական դրույթները, մեթոդաբանական մոտեցումները և գիտական եզրահանգումները՝ ծառայելով ոլորտի մասնագետների միջև գիտելիքների ու հետազոտական փորձի փոխանակմանը։ Հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է ազգագրության և մարդաբանության պատմության, դաշտային հետազոտությունների մեթոդների ու ժողովուրդների մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և հասարակագիտական գիտություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է Հին Արևելքի քաղաքների և առևտրի պատմությանը նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները՝ ընդգրկելով մ.թ.ա. III–I հազարամյակների պատմական ժամանակաշրջանը։ Նյութերն առնչվում են հին արևելյան քաղաքների ձևավորման ու զարգացման, քաղաքային կյանքի կազմակերպման, տնտեսական գործունեության և տարբեր տարածաշրջանների միջև առևտրական կապերի ուսումնասիրությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի առևտրի դերի դիտարկումը հին հասարակությունների տնտեսական և հասարակական կառուցվածքում, ինչպես նաև ապրանքների, հումքի ու մշակութային ազդեցությունների փոխանակման նշանակությունը քաղաքակրթությունների զարգացման գործընթացներում։ Քաղաքների և առևտրային հարաբերությունների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հին Արևելքի տնտեսական համակարգերի, հաղորդակցության ուղիների և տարածաշրջանային փոխազդեցությունների մասին։ Գիտաժողովի թեմատիկ շրջանակը ներառում է պատմագիտական և հնագիտական մոտեցումներ՝ նպաստելով գրավոր ու նյութական սկզբնաղբյուրների հիման վրա հին աշխարհի քաղաքային և տնտեսական պատմության հարցերի քննարկմանը։ Ժողովածուն արժեքավոր նյութ է Հին Արևելքի պատմությամբ, հնագիտությամբ, քաղաքակրթությունների զարգացմամբ և հին տնտեսական հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Օշականի հնագիտական ուսումնասիրություններին և ներկայացնում է 1971–1983 թվականներին իրականացված պեղումների հիմնական արդյունքները։ Հետազոտությունը կարևոր նյութ է տրամադրում բնակավայրի պատմական անցյալի, հնագիտական շերտերի, նյութական մշակույթի և տարբեր ժամանակաշրջաններին պատկանող գտածոների ուսումնասիրության համար։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերված հնագիտական նյութերի գիտական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածքի բնակեցման, հասարակական կյանքի և մշակութային զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դիտարկելու Օշականի տեղը Հայաստանի հնագույն պատմական ու մշակութային միջավայրում։ Հնագիտական առարկաների, կառույցների մնացորդների և այլ նյութական վկայությունների ուսումնասիրությունը նպաստում է բնակավայրի պատմական ընթացքի վերակազմությանը և տարածաշրջանի հնագիտական հուշարձանների համեմատական վերլուծությանը։ Հեղինակները պեղումների արդյունքները ներկայացնում են որպես գիտական ուսումնասիրության հիմք՝ կարևորելով գտածոների փաստագրումը, դասակարգումը և պատմամշակութային մեկնաբանությունը։ Գիրքը նշանակալի աղբյուր է Օշականի հնագիտական ժառանգությամբ, Հայաստանի հնագույն պատմությամբ, հնագիտական մեթոդներով և նյութական մշակույթի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Աշխատությունն ընդգրկում է Սարգիս Հանիյանի վկայությունը՝ ներկայացնելով Օսմանյան բանակում ծառայած հայ զինվորի անձնական փորձառությունն ու հիշողությունները։ Այն արժեքավոր նյութ է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի պատմության, հայերի սոցիալական և քաղաքական դրության, ինչպես նաև ռազմական համակարգում հայ զինվորների ներկայության ուսումնասիրության համար։ Անհատական վկայության միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում ծանոթանալու պատմական իրադարձություններին ոչ միայն ընդհանուր պատմաքաղաքական նկարագրությունների, այլև դրանց անմիջական մասնակիցներից մեկի տեսանկյունից։ Նման վկայությունները կարևոր են հատկապես Հայոց ցեղասպանության և դրան նախորդած ու հաջորդած ժամանակաշրջանի պատմական իրողությունները, հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված քաղաքականությունը և անհատների ճակատագրերը հետազոտելու տեսանկյունից։ Դրանք լրացնում են պաշտոնական փաստաթղթերն ու պատմագիտական ուսումնասիրությունները՝ պահպանելով անձնական հիշողության, ապրումների և ժամանակի ընկալման առանձնահատկությունները։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել Հայոց պատմությամբ, Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, ցեղասպանագիտությամբ, ռազմական պատմությամբ և վավերագրական հուշագրություններով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին։

Հ. Ռ. Իսրայելյանի ուսումնասիրությունը նվիրված է ուշ բրոնզի դարաշրջանի Հայաստանի բնակչության կրոնական պատկերացումների, պաշտամունքային ավանդույթների և հոգևոր մշակույթի հետազոտությանը՝ հիմնվելով հնագիտական նյութերի վրա։ Աշխատության առանցքում հնագիտական գտածոների միջոցով հնագույն հասարակության աշխարհայացքի, գերբնական ուժերի մասին պատկերացումների և ծիսական գործունեության հնարավոր դրսևորումների բացահայտումն է։ Հեղինակը դիտարկում է նյութական մշակույթի այն վկայությունները, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել պաշտամունքային կյանքի, խորհրդանշական պատկերացումների և կրոնական արարողությունների վերաբերյալ։ Հնագիտական առարկաները, պատկերագրական նյութերը, ծիսական նշանակություն ունեցող իրերն ու հնավայրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն են տալիս վերակազմելու ուշ բրոնզի դարաշրջանի հոգևոր մշակույթի որոշ կողմեր և բացահայտելու դրանց կապը հասարակական կյանքի ու տնտեսական գործունեության հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև Հայաստանի հին բնակչության մշակութային ավանդույթների, տարածաշրջանային ընդհանրությունների և հոգևոր պատկերացումների պատմական զարգացման հետազոտության տեսանկյունից։ Աշխատությունը նպաստում է հնագիտական տվյալների հիման վրա հին հայկական պաշտամունքների և հավատալիքների գիտական մեկնաբանությանը՝ արժեքավոր նյութ տրամադրելով հնագիտության, կրոնագիտության և հին Հայաստանի պատմության մասնագետներին։

Գիտական ժողովածուն ընդգրկում է պատմության և հնագիտության բնագավառներին առնչվող ուսումնասիրություններ, որոնք ուղղված են անցյալի հասարակությունների, մշակութային միջավայրի և պատմական զարգացումների հետազոտությանը։ Հնագիտական նյութերի և պատմական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր ժամանակաշրջանների բնակչության կենսակերպի, նյութական մշակույթի, տնտեսական գործունեության, հասարակական կազմակերպման և մշակութային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները։ Պատմա-հնագիտական հետազոտություններում կարևոր տեղ են զբաղեցնում հնավայրերի, բնակավայրերի, դամբարանների, նյութական գտածոների և պատմական հուշարձանների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև դրանց միջոցով պատմական իրադարձությունների ու մշակութային գործընթացների վերակազմությունը։ Ժողովածուի թեմատիկ ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պատմական փաստերի և հնագիտական ապացույցների փոխլրացնող նշանակությունը՝ անցյալի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ձևավորման գործում։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են Հայաստանի և հարակից տարածքների պատմական ու մշակութային ժառանգության ճանաչման, հնագիտական տվյալների գիտական շրջանառության և պատմական ժամանակաշրջանների համակողմանի հետազոտության համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների և հնագույն ու միջնադարյան հասարակությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը նվիրված է Անգլիայի թագուհի Վիկտորիայի և հայ Արշակունի արքայատոհմի միջև ենթադրվող տոհմական կապի մասին պատմական պնդման ներկայացմանը։ Աշխատության թեման առնչվում է արքայական ծագումնաբանության, տոհմական ժառանգության և տարբեր ժողովուրդների պատմական տոհմերի միջև հնարավոր կապերի վերաբերյալ 19-րդ դարում շրջանառված պատկերացումներին։ Արշակունիները կարևոր տեղ են զբաղեցնում Հայաստանի հին և վաղ միջնադարյան պատմության մեջ՝ որպես հայոց գահին իշխած արքայատոհմ, որի պատմական հիշողությունը հետագա դարերում շարունակել է հետաքրքրել հայ մտավորականությանը։ Վիկտորիա թագուհու անձի հետ այդ տոհմի կապի թեման արտացոլում է նաև եվրոպական միապետությունների ծագման, արքայական տոհմերի հեղինակության և պատմական ժառանգության նկատմամբ ժամանակի հետաքրքրությունը։ Նման հրապարակումները կարևոր են ոչ միայն իրենց առաջադրած պատմական վարկածի, այլև 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի, պատմական գիտակցության և ազգային ինքնության վերաբերյալ պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես իր ժամանակաշրջանի պատմագիտական ու տոհմաբանական հետաքրքրությունների արտահայտություն՝ միաժամանակ տարբերակելով ներկայացված ծագումնաբանական պնդումը հաստատված պատմական փաստից։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց հին պատմությամբ, Արշակունիների արքայատոհմով, տոհմաբանությամբ և 19-րդ դարի հայ տպագիր ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը ներկայացնում է Շուշիի հայ բնակչության վերադարձի և քաղաքի հետպատերազմյան կյանքի ձևավորման գործընթացը 1992–2002 թվականներին՝ ազգագրական դիտանկյունից։ Ուսումնասիրության առանցքում ազատագրված քաղաքի բնակեցման, բնակչության առօրյայի վերականգնման և համայնքային կյանքի կազմակերպման հետ կապված գործընթացներն են։ Նյութը կարևոր է Շուշիի բնակչության սոցիալական և մշակութային միջավայրի փոփոխությունները, բնակության պայմանները, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունները և տեղական ավանդույթների շարունակականությունը դիտարկելու համար։ Հայերի վերադարձը ներկայացվում է ոչ միայն որպես բնակչության տեղաշարժ, այլև որպես քաղաքի հետ կապերի վերականգնման, սոցիալական միջավայրի ձևավորման և պատմական հիշողության պահպանման գործընթաց։ Ազգագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնելու մարդկանց կենսափորձին, առօրյա դժվարություններին, համայնքային փոխհարաբերություններին և նոր պայմաններում հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունն արժեքավոր է Շուշիի նորագույն պատմության և Արցախի բնակչության սոցիալական ու մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է ծառայել որպես հետազոտական նյութ պատմաբանների, ազգագրագետների, սոցիոլոգների, մշակութաբանների և Արցախի պատմությամբ ու հասարակական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում նախնադարյան ժամանակաշրջանից հայտնի նշանագրային պատկերների և դրանց հնարավոր շարունակությունների ուսումնասիրությանը՝ ուրարտական ու հայկական մշակութային միջավայրերում։ Հեղինակը դիտարկում է հնագիտական հուշարձանների վրա պահպանված նշանները, դրանց ձևերը, պատկերագրական առանձնահատկություններն ու տարածվածությունը՝ փորձելով բացահայտել տարբեր ժամանակաշրջանների խորհրդանշական համակարգերի միջև առկա ընդհանրություններն ու հնարավոր կապերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից են ժայռապատկերների, գծանշումների և այլ հնագիտական նյութերի մեկնաբանումը, նշանների համեմատական վերլուծությունը և դրանց տեղը հին բնակչության աշխարհընկալման ու մշակութային ավանդույթների մեջ։ Ուրարտական և հայկական նյութերի համադրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարածաշրջանի մշակութային ժառանգության շարունակականության հարցերը և խորհրդանշական պատկերների փոխանցման հնարավոր ուղիները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հին Հայաստանի նյութական մշակույթի, պատկերագրության և վաղ նշանային համակարգերի ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Հեղինակի առաջադրած մեկնաբանությունները ներկայացնում են գիտական հետազոտության որոշակի մոտեցում և կարող են դիտարկվել համեմատական հնագիտության ու նշանագիտության շրջանակում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել հնագետների, պատմաբանների, ուրարտագետների, մշակութաբանների և նախնադարյան արվեստով ու Հայաստանի հնագույն մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Արագածոտնի պատմական Ուշի բնակավայրի մերձակայքում գտնվող Սուրբ Սարգիս վանական համալիրին՝ ներկայացնելով հուշարձանի պատմական, ճարտարապետական և հոգևոր նշանակությունը։ Վանքը հայկական միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից է և հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես կրոնական պատմության, այնպես էլ եկեղեցաշինության ու ճարտարապետական արվեստի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հուշարձանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու վանական համալիրների կառուցվածքային առանձնահատկություններին, եկեղեցական կառույցների գեղարվեստական ձևավորմանը, շինարարական ավանդույթներին և միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր կենտրոնների դերին հասարակական կյանքում։ Սուրբ Սարգիս վանքի պատմամշակութային արժեքը կապված է նաև նրա՝ որպես ուխտատեղի և հոգևոր հիշողության վայրի նշանակության հետ։ Նման հուշարձանների ուսումնասիրությունը նպաստում է Հայաստանի պատմական բնակավայրերի, կրոնական կենտրոնների և ճարտարապետական ժառանգության ճանաչմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայ միջնադարյան պատմությամբ, ճարտարապետությամբ, եկեղեցագիտությամբ և մշակութային ժառանգության պահպանությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների, ինչպես նաև Հայաստանի պատմական ու հոգևոր հուշարձաններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն նվիրված է հայոց միջնադարյան պատմության և մշակույթի տարբեր հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հայ ժողովրդի պատմական զարգացման, հոգևոր ու նյութական ժառանգության և հասարակական կյանքի բազմազան դրսևորումները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է միջնադարյան Հայաստանի պատմական իրադարձությունների, քաղաքական ու հասարակական հարաբերությունների, մշակութային գործընթացների և ազգային ինքնության ձևավորման հարցեր։ Միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու գրականության, պատմագրության, կրթության, գիտության, ճարտարապետության, կերպարվեստի և հոգևոր կյանքի զարգացմանը՝ դիտարկելով դրանք իրենց ժամանակաշրջանի պատմական պայմանների համատեքստում։ Պատմական նյութերի և մշակութային ժառանգության քննությունը նպաստում է տարբեր դարաշրջանների առանձնահատկությունների բացահայտմանը, ինչպես նաև Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների միջև պատմական ու մշակութային կապերի ընկալմանը։ Ժողովածուն կարևոր նշանակություն ունի հայ միջնադարագիտության տարբեր ուղղությունների ներկայացման և գիտական քննարկումների զարգացման տեսանկյունից։ Այն կարող է ծառայել որպես ուսումնասիրման և տեղեկատու աղբյուր հայոց միջնադարյան պատմությամբ, մշակութաբանությամբ, պատմագրությամբ և հայագիտությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար, ինչպես նաև հետաքրքրել ազգային պատմամշակութային ժառանգության ընթերցողներին։

Հրատարակությունը նվիրված է Հայաստանում դրամաշրջանառության համակարգի, դրա ձևավորման, զարգացման և տնտեսական կյանքում ունեցած նշանակության ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է հանրապետական գիտական նստաշրջանի շրջանակում քննարկված գիտական հարցերն ու հետազոտական մոտեցումները՝ անդրադառնալով դրամի շրջանառության կազմակերպմանը, դրամական հարաբերություններին և դրանց ազդեցությանը երկրի տնտեսական գործընթացների վրա։ Թեմայի շրջանակում կարևորվում են դրամաշրջանառության պատմական հիմքերը, դրամավարկային համակարգի առանձնահատկությունները, ազգային արժույթի գործառույթները և դրամական միջոցների շարժի հետ կապված տնտեսական հարաբերությունները։ Նյութերը կարող են ընդգրկել դրամի՝ որպես արժեքի չափման, վճարման և կուտակման միջոցի դերը, ինչպես նաև դրամաշրջանառության կապը առևտրի, արտադրության, ֆինանսական համակարգի և պետական տնտեսական քաղաքականության հետ։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանի տնտեսական միջավայրում դրամական հարաբերությունների ձևավորման և փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու երկրի տնտեսական զարգացման տարբեր փուլերն ու դրանց առանձնահատկությունները։ Գիտական նստաշրջանի նյութերը արժեքավոր են տնտեսագետների, պատմաբանների, ֆինանսական համակարգի հետազոտողների և ուսանողների համար՝ որպես մասնագիտական քննարկումների ու գիտական ուսումնասիրությունների աղբյուր։ Հրատարակությունը նպաստում է Հայաստանի դրամավարկային համակարգի և տնտեսական պատմության վերաբերյալ գիտելիքների ամբողջացմանը։

Աշխատությունը ներկայացնում է անցյալ դարաշրջանների նշանավոր անձանց և նրանց թողած պատմական, հասարակական ու մշակութային հետքը՝ ընդգրկելով 1635–1900 թվականների ժամանակահատվածը։ Վերնագրի փոխաբերական բնույթը հուշում է անցյալի անհատների, նրանց գործունեության և ժամանակի ընթացքում պահպանված հիշատակի անդրադարձ։ Գիրքը կարող է դիտարկվել որպես պատմական ու կենսագրական բնույթի երկ՝ ուղղված տարբեր ժամանակաշրջանների գործիչների կերպարների և նրանց ապրած միջավայրի ներկայացմանը։ Նման ուսումնասիրություններում կարևոր տեղ են զբաղեցնում անհատական ճակատագրերի և պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը, հասարակական կյանքի փոփոխությունները, մտավոր ու մշակութային շարժումները, ինչպես նաև անցյալի ժառանգության գնահատումը։ Ժամանակագրական ընդգրկումը թույլ է տալիս աշխատությունը դիտարկել որպես մի քանի դարերի պատմական հիշողությանն անդրադարձող հրատարակություն։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ ընթերցողների և հետազոտողների համար, որոնք ուսումնասիրում են պատմական անձանց կերպարները, կենսագրական գրականությունը, անցյալի հասարակական միջավայրը և մշակութային հիշողության ձևավորումը։

Ժողովածուն ներառում է երիտասարդ գիտնականների գիտաժողովի շրջանակում ներկայացված զեկուցումներն ու գիտական ուսումնասիրությունները՝ արտացոլելով տարբեր մասնագիտական ուղղություններով իրականացվող հետազոտական աշխատանքների շրջանակն ու արդյունքները։ Հրատարակությունը միավորում է գիտական տարբեր բնագավառներին վերաբերող նյութեր, որոնք անդրադառնում են արդիական հետազոտական խնդիրների, տեսական մոտեցումների, մեթոդաբանական հարցերի և գիտական նոր դիտարկումների։ Գիտաժողովի նյութերը հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու երիտասարդ հետազոտողների գիտական հետաքրքրություններին, նրանց կողմից ուսումնասիրվող թեմաներին և գիտելիքի զարգացմանը նպաստող աշխատանքներին։ Ժողովածուի կարևոր առանձնահատկություններից է միջգիտակարգային բնույթը, որը հնարավորություն է տալիս տարբեր գիտությունների ներկայացուցիչների ուսումնասիրությունները դիտարկել ընդհանուր գիտական միջավայրում և բացահայտել դրանց միջև առկա կապերը։ Հրատարակությունը նաև արտացոլում է գիտական ներուժի զարգացման, երիտասարդ մասնագետների հետազոտական գործունեության խթանման և գիտական համայնքում նրանց ներգրավման նշանակությունը։ Այն կարող է ծառայել որպես տեղեկատվական աղբյուր տարբեր բնագավառների մասնագետների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և գիտական գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի երիտասարդ գիտնականների հետազոտական աշխատանքների բազմազանությունը։

Ժողովածուն ընդգրկում է հին Հայաստանի մշակույթի տարբեր կողմերին նվիրված գիտական ուսումնասիրություններ, որոնք ներկայացվել են հանրապետական գիտական նստաշրջանի շրջանակում։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայոց հնագույն մշակութային ժառանգության ձևավորման, զարգացման և պատմական նշանակության վերաբերյալ հետազոտական մոտեցումներին։ Քննարկման շրջանակը ներառում է հնագույն հասարակությունների նյութական ու հոգևոր կյանքի, բնակավայրերի, ճարտարապետական կառույցների, թաղման սովորույթների, արհեստների, խեցեգործության, մետաղագործության, արվեստի և կրոնական պատկերացումների ուսումնասիրության հարցեր։ Կարևորվում է հնագիտական հուշարձանների և նյութական գտածոների գիտական քննությունը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս վերակազմելու անցյալի հասարակությունների կենսակերպը, տնտեսական գործունեությունը, մշակութային կապերն ու աշխարհընկալումը։ Ժողովածուի ուսումնասիրությունները նպաստում են հին Հայաստանի մշակութային տարբեր շրջանների և տարածաշրջանային առանձնահատկությունների բացահայտմանը՝ ընդգծելով տեղական ավանդույթների ու հարևան քաղաքակրթությունների հետ փոխազդեցությունների դերը։ Հրատարակությունը նաև կարևորում է գիտական քննարկումների և միջգիտակարգային ուսումնասիրությունների նշանակությունը պատմամշակութային ժառանգության հետազոտության գործում։ Այն արժեքավոր նյութ է հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, հայագետների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն պատմությամբ ու մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է ճանապարհորդական բնույթի գրառումներ և դիտարկումներ, որոնց միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում ծանոթանալու տարբեր վայրերի աշխարհագրական միջավայրին, պատմական անցյալին, բնակչության կենսակերպին և մշակութային առանձնահատկություններին։ Ճանապարհորդական գրականության այս ժանրում անձնական տպավորությունները, անմիջական դիտարկումները և նկարագրական նյութը միավորվում են՝ ստեղծելով այցելած վայրերի բազմակողմանի պատկեր։ Նման գրառումները կարող են անդրադառնալ բնակավայրերի արտաքին տեսքին, բնությանը, պատմական հուշարձաններին, ճարտարապետական կառույցներին, տեղական սովորույթներին, հասարակական հարաբերություններին և առօրյա կյանքին։ Դրանք արժեքավոր են ոչ միայն որպես ճանապարհորդի անհատական փորձառության արտահայտություն, այլև որպես որոշակի ժամանակաշրջանի աշխարհագրական, պատմական և մշակութային միջավայրի մասին տեղեկություններ պահպանող գրավոր վկայություններ։ Ճանապարհորդական դիտարկումների միջոցով հնարավոր է բացահայտել տարբեր ժողովուրդների ու համայնքների կյանքի առանձնահատկությունները, մշակութային փոխազդեցությունները և տարածաշրջանների միջև առկա կապերը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին և ուղեգրական գրականության ընթերցողներին։ Այն նաև օգտակար նյութ է պատմական միջավայրի, ճանապարհորդական գրականության և մշակութային հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։

Ժողովածուն ներառում է բրոնզի և վաղ երկաթի դարաշրջաններում տարբեր ժողովուրդների ու տարածաշրջանների մշակութային զարգացմանը նվիրված համամիութենական գիտաժողովի զեկուցումների հիմնադրույթները։ Հրատարակությունը ներկայացնում է նախապատմական և վաղ պատմական հասարակությունների ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներ՝ անդրադառնալով այդ ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած տնտեսական, տեխնոլոգիական, սոցիալական և մշակութային փոփոխություններին։ Քննարկվող ժամանակաշրջանները բնութագրվում են մետաղագործության զարգացման, գործիքների ու զենքերի կատարելագործման, արհեստների մասնագիտացման, բնակավայրերի կառուցվածքի փոփոխության և հասարակական հարաբերությունների բարդացման գործընթացներով։ Գիտաժողովի նյութերը հնարավորություն են տալիս դիտարկելու բրոնզի և երկաթի վաղ օգտագործման ազդեցությունը մարդկանց կենսակերպի, արտադրական գործունեության, փոխանակման կապերի և մշակութային փոխազդեցությունների վրա։ Կարևորվում են նաև հնագիտական հուշարձանների, թաղման կառույցների, խեցեղենի, մետաղյա իրերի և այլ նյութական գտածոների ուսումնասիրության նշանակությունը՝ անցյալի հասարակությունների պատմությունը վերակազմելու գործում։ Ժողովածուի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր մասնագետների հետազոտական մոտեցումների համադրմամբ և հնագույն մշակույթների զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունների քննարկմամբ։ Այն օգտակար աղբյուր է հնագետների, պատմաբանների, հնագույն հասարակությունների և մշակութային գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Ռ. Ա. Մկրտչյանի աշխատությունը նվիրված է Օրոմի դամբարանադաշտից հայտնաբերված մարդաբանական նյութերի ուսումնասիրությանը՝ պալեոանտրոպոլոգիական մոտեցմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է հնագիտական պեղումների ընթացքում ձեռք բերված մարդկային մնացորդների գիտական քննության միջոցով բացահայտել անցյալում տվյալ տարածքում բնակված բնակչության կենսաբանական առանձնահատկությունները և մարդաբանական բնութագիրը։ Պալեոանտրոպոլոգիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու կմախքային նյութի պահպանվածությունը, ոսկրային կառուցվածքի առանձնահատկությունները, անհատների տարիքային և սեռային որոշման հնարավորությունները, ինչպես նաև բնակչության ֆիզիկական բնութագրերի վերաբերյալ տեղեկությունները։ Աշխատության շրջանակում դամբարանադաշտի նյութը կարևոր սկզբնաղբյուր է հնագույն հասարակության պատմության, բնակչության կազմի և տարածաշրջանի մարդաբանական անցյալի ուսումնասիրման համար։ Հնագիտական տվյալների և մարդաբանական դիտարկումների համադրությունը նպաստում է թաղման հուշարձանի գիտական նշանակության բացահայտմանը և հնագույն համայնքների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Հեղինակը պալեոանտրոպոլոգիական նյութը դիտարկում է որպես պատմական ու հնագիտական հետազոտությունների լրացուցիչ աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս նյութական մշակույթի տվյալները համադրել մարդու կենսաբանական բնութագրերի ուսումնասիրության հետ։ Գիրքը մասնագիտական նշանակություն ունի պալեոանտրոպոլոգիայի, հնագիտության, կենսաբանական մարդաբանության և Հայաստանի հնագույն բնակչության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ ժողովրդական մշակույթին նվիրված հանրապետական գիտաժողովի գիտական զեկուցումներն ու հետազոտական նյութերը՝ ընդգրկելով հայ ժողովրդի ավանդական կյանքի, հասարակական հարաբերությունների, հոգևոր պատկերացումների և նյութական ժառանգության տարբեր կողմերը։ Նման գիտական ուսումնասիրությունների շրջանակում ժողովրդական մշակույթը դիտարկվում է որպես պատմականորեն ձևավորված և սերնդեսերունդ փոխանցվող արժեքների, գիտելիքների, սովորույթների ու վարքականոնների ամբողջություն, որն արտահայտում է համայնքների կենսակերպն ու աշխարհընկալումը։ Ժողովածուի թեմատիկ ուղղությունները վերաբերում են ժողովրդական ավանդույթների պահպանմանն ու փոփոխությանը, ծեսերին և տոնական սովորույթներին, բանավոր ստեղծագործությանը, հավատալիքներին, ընտանեկան ու համայնքային կյանքին, ժողովրդական արհեստներին և կենցաղային մշակույթի դրսևորումներին։ Կարևորվում է նաև տարբեր բնակավայրերի ու տարածաշրջանների մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև ավանդական սովորույթների և ժամանակակից հասարակական միջավայրի փոխազդեցությունը։ Հրատարակությունը նպաստում է հայ ժողովրդական մշակույթի բազմազանության, պատմական շարունակականության և ազգային ինքնության հետ դրա կապերի բացահայտմանը։ Այն օգտակար գիտական աղբյուր է ազգագրագետների, բանագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների, հայագետների, ինչպես նաև ժողովրդական ավանդույթներով և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։