Լեհահայության մշակութային կյանքը և գրականությունը XIV-XIX դդ.

Բժշկություն

Այս աշխատանքը նվիրված է անշարժ պրոթեզավորմամբ ատամնաշարի արատների վերականգնման ժամանակ հենակետային ատամների եզրային լնդի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատմանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն փոփոխություններն են, որոնք կարող են առաջանալ հենակետային ատամների շուրջ գտնվող լնդային հյուսվածքներում՝ ատամների պրոթեզավորման և պրոթեզային կոնստրուկցիաների երկարատև շահագործման պայմաններում։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է լնդի վիճակի համալիր գնահատումը՝ հաշվի առնելով ինչպես հյուսվածքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, այնպես էլ դրանց ֆունկցիոնալ արձագանքը մեխանիկական, կենսաբանական և տեղային այլ գործոնների նկատմամբ։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել լնդի բորբոքային փոփոխությունները, գույնի և ձևի փոփոխությունները, արյունահոսության առկայությունը, լնդագրպանի խորությունը, հյուսվածքների ամրությունը և այլ կլինիկական ցուցանիշներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել հենակետային ատամների պարոդոնտալ հյուսվածքների վիճակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պրոթեզային կոնստրուկցիայի և շրջակա փափուկ հյուսվածքների փոխազդեցությանը, քանի որ անշարժ պրոթեզի ձևը, եզրերի տեղադրությունը, հիգիենիկ պայմանները և օկլյուզիոն ծանրաբեռնվածությունը կարող են ազդեցություն ունենալ լնդի առողջության վրա։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հենակետային ատամների նախնական վիճակի, պրոթեզավորման որակի և հետագա խնամքի նշանակությունը՝ հնարավոր բարդությունների կանխարգելման տեսանկյունից։ Հյուսվածքների վիճակի համեմատական գնահատումը տարբեր ժամանակահատվածներում կարող է հնարավորություն տալ բացահայտելու պրոթեզավորումից հետո առաջացող փոփոխությունների դինամիկան և որոշելու դրանց զարգացման հնարավոր պատճառները։ Ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել պրոթեզավորման մեթոդների կատարելագործման, հենակետային ատամների պահպանման և պարոդոնտալ բարդությունների կանխարգելման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև կլինիկական և ֆունկցիոնալ ցուցանիշների համադրություն, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել լնդային հյուսվածքների իրական վիճակի մասին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել օրթոպեդիկ ստոմատոլոգներին, պարոդոնտոլոգներին, ատամնաբույժներին, բժշկական բուհերի ուսանողներին և ստոմատոլոգիական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետներին։ Այն հատկապես արժեքավոր է այն տեսանկյունից, որ շեշտադրում է ոչ միայն ատամնաշարի արատի վերականգնման, այլև հենակետային ատամների և շրջակա հյուսվածքների երկարաժամկետ առողջության պահպանման անհրաժեշտությունը։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է օպտիկապես ակտիվ նոր ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ստացմանը՝ ասիմետրիկ սինթեզի ժամանակակից մեթոդների կիրառմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի կառուցվածքային միացությունների ձևավորման և ուսումնասիրության վրա, որոնց կողքային ռադիկալներում առկա են հետերոցիկլիկ տեղակալիչներ և ացետիլենային խմբեր։ Նման կառուցվածքային տարրերի ներմուծումը հնարավորություն է տալիս ստանալ բնական ամինաթթուներից տարբերվող ֆիզիկաքիմիական, տարածական և ռեակցիոն հատկություններով նոր քիրալ միացություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նպատակային մոլեկուլների ստերեոքիմիական կառուցվածքի վերահսկումը, քանի որ օպտիկական ակտիվությունը և համապատասխան էնանտիոմերների ընտրողական առաջացումը էական նշանակություն ունեն կենսաբանական ակտիվություն ցուցաբերող նյութերի նախագծման և հետագա կիրառությունների համար։ Ուսումնասիրվում են ասիմետրիկ սինթեզի տարբեր մոտեցումներ, սկզբնական նյութերի և միջանկյալ միացությունների փոխակերպումները, քիրալ կենտրոնների ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սինթեզված նյութերի քիմիական կառուցվածքի և ստերեոքիմիական մաքրության հաստատմանը համապատասխան ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտությունների միջոցով։ Հետերոցիկլիկ համակարգերի առկայությունը կարող է զգալիորեն փոփոխել մոլեկուլների էլեկտրոնային և տարածական հատկությունները, իսկ ացետիլենային խմբերը կարող են ծառայել որպես հետագա քիմիական փոխակերպումների համար կարևոր ֆունկցիոնալ հատվածներ։ Այդ պատճառով ստացված միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն հիմնարար օրգանական քիմիայի, այլև կենսաօրգանական և դեղագործական քիմիայի տեսանկյունից։ Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները կարող են օգտագործվել որպես նոր պեպտիդային կառուցվածքների, կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների և այլ բարդ օրգանական համակարգերի կառուցման բաղադրիչներ՝ հնարավորություն տալով նպատակային կերպով փոփոխել դրանց հատկությունները։ Աշխատությունում կարևորվում է նաև սինթեզի ընտրողականության և արդյունավետության բարձրացումը, նոր կառուցվածքային տարբերակների ստացումը և կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել քիրալ օրգանական միացությունների սինթեզի մեթոդաբանության զարգացմանը և նոր ամինաթթվային ածանցյալների ստեղծմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի, ստերեոքիմիայի, ամինաթթուների և պեպտիդների քիմիայի, ինչպես նաև դեղագործական նյութերի նախագծման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ԴՆԹ-ի հետ տարբեր լիգանդների համատեղ կապման առանձնահատկությունների, փոխազդեցության մեխանիզմների և դրանց կենսաֆիզիկական ու կենսաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում է, թե ինչպես են տարբեր կառուցվածք և հատկություններ ունեցող միացությունները կապվում ԴՆԹ-ի հետ, ինչպես է դրանց համատեղ ներկայությունն ազդում կապման արդյունավետության, ընտրողականության և նուկլեինաթթվի կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լիգանդների միջև հնարավոր մրցակցային և համագործակցային փոխազդեցություններին, ԴՆԹ-ի կոնֆորմացիոն փոփոխություններին, ինչպես նաև այն գործոններին, որոնք պայմանավորում են մոլեկուլային համալիրների կայունությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում են ժամանակակից փորձարարական մեթոդներով ստացված արդյունքների վերլուծություններ, քննարկվում է դրանց նշանակությունը գենետիկական գործընթացների ուսումնասիրման, դեղամիջոցների նախագծման, հակաուռուցքային միացությունների մշակման և մոլեկուլային բժշկության զարգացման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, կենսաֆիզիկոսների, դեղագիտության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, որոնք հետաքրքրված են ԴՆԹ–լիգանդ փոխազդեցությունների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկություններով։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը վերաբերում է խաղողի վազի հիմնական վնասակար տզերի կենսաբանության, տարածվածության և վնասակարության ուսումնասիրությանը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ագրոէկոլոգիական պայմաններում, ինչպես նաև դրանց դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել խաղողի այգիներում հանդիպող հիմնական ֆիտոֆագ տզերի տեսակային կազմը, զարգացման կենսաբանական ցիկլերը և վնասման բնույթը՝ գնահատելու համար դրանց ազդեցությունը բերքատվության և խաղողի որակի վրա։ Ուսումնասիրվում են այնպիսի տզեր, որոնք սնվում են բույսի տերևներով, ընձյուղներով և երբեմն նաև ողկույզներով՝ առաջացնելով ֆիզիոլոգիական խանգարումներ, տերևային դեֆորմացիաներ և ֆոտոսինթեզի նվազում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վնասատուների տարածման վրա ազդող կլիմայական և հողային գործոններին, ինչպես նաև գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների ազդեցությանը դրանց պոպուլյացիոն դինամիկայի վրա։ Պայքարի միջոցառումների մշակման շրջանակում դիտարկվում են ինտեգրացված պաշտպանական մոտեցումները՝ ներառյալ ագրոտեխնիկական մեթոդները, կենսաբանական պայքարի միջոցները և անհրաժեշտության դեպքում քիմիական միջամտությունները՝ պեստիցիդների նպատակային և վերահսկվող կիրառմամբ։ Կարևորվում է նաև վնասատուների մոնիթորինգի և կանխատեսման համակարգերի ներդրումը, որը թույլ է տալիս ժամանակին իրականացնել պաշտպանական միջոցառումներ և նվազեցնել էկոլոգիական ռիսկերը։ Այսպիսով, աշխատանքը ունի կարևոր կիրառական նշանակություն խաղողագործության արդյունավետության բարձրացման, բերքի կայունության ապահովման և ԼՂՀ գյուղատնտեսության զարգացման համար։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Կիլիկիայի հայկական թագավորության տնտեսական համակարգի ձևավորման, զարգացման և ինստիտուցիոնալ հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն հարցը, թե ինչպիսի տնտեսական կառույցների, իրավական նորմերի և կառավարման մեխանիզմների շնորհիվ է միջնադարյան Կիլիկյան պետությանը հաջողվել ձևավորել հարաբերականորեն կենսունակ և ճկուն տնտեսություն։ Ուսումնասիրությունը հատկապես կարևորում է արքունիքի դերը՝ որպես տնտեսական քաղաքականությունը կազմակերպող և իրականացնող առանցքային ինստիտուտի։ Արքունիքի գործառույթների շրջանակում ընդգրկվում էին հողային սեփականության կարգավորումը, հարկային և մաքսային քաղաքականությունը, արտաքին տնտեսական կապերի վերահսկումը և առևտրի խթանումը։ Աշխատանքում տնտեսական համակարգը դիտարկվում է հայկական ավանդույթների և եվրոպական տնտեսական ու քաղաքական ազդեցությունների փոխազդեցության պայմաններում։ Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը՝ Արևելքն ու Արևմուտքը կապող ցամաքային և ծովային առևտրական ճանապարհների խաչմերուկում, նպաստել է միջազգային առևտրի և քաղաքային տնտեսության զարգացմանը։ Հատկապես կարևոր դեր ուներ Այասի նավահանգիստը, որը միջնադարում դարձել էր տարածաշրջանային նշանակության առևտրական կենտրոն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսությունը, արհեստները, քաղաքային տնտեսությունը, դրամաշրջանառությունը, առևտուրը, մաքսային համակարգը և արտաքին տնտեսական հարաբերությունները։ Կիլիկյան քաղաքներում զարգացած էին բազմաթիվ արհեստներ, իսկ հայկական թագավորությունը ակտիվ առևտրական կապեր ուներ Միջերկրական ծովի և եվրոպական մի շարք երկրների ու քաղաքների հետ։ Օտարերկրյա վաճառականների համար տրամադրվող արտոնությունները, առևտրական պայմանագրերը և մաքսային քաղաքականությունը կարևոր դեր էին կատարում միջազգային առևտրի խթանման գործում։ Առանձին նշանակություն է տրվում հողատիրության և գյուղացիության սոցիալ-տնտեսական հարաբերություններին, քանի որ գյուղատնտեսական արտադրությունը կազմում էր տնտեսության նյութական հիմքերից մեկը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դիտարկվել նաև պետության տնտեսական քաղաքականության և իրավական կարգավորման փոխհարաբերությունները, այդ թվում՝ տնտեսական հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմերի դերը։ Կիլիկյան Հայաստանի իրավական համակարգը միավորում էր հայկական իրավական ավանդույթները և տեղական ու եվրոպական միջավայրի ազդեցությունները։ Աշխատանքի ընդհանուր նպատակն է բացահայտել Կիլիկիայի հայկական թագավորության տնտեսական համակարգի ներքին կառուցվածքը, դրա հիմնական ինստիտուտների գործառույթները և պետության տնտեսական քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական պատմության, պետական կառավարման, առևտրական հարաբերությունների և տնտեսական ինստիտուտների զարգացման ուսումնասիրության համար։

Պատմություն

Հին Հունաստան. հետազոտական էսքիզներ աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրությունների ժողովածու է, որը նվիրված է Հին Հունաստանի քաղաքակրթության տարբեր կողմերի վերլուծությանը՝ քաղաքական կառուցվածքներից և քաղաք-պետությունների (պոլիսների) զարգացման առանձնահատկություններից մինչև փիլիսոփայական, մշակութային և սոցիալական կյանքի հիմնական դրսևորումները, այն անդրադառնում է աթենական ժողովրդավարության ձևավորմանը, սպարտական պետական համակարգին, հունական դիցաբանության ազդեցությանը հասարակական մտածողության վրա, ինչպես նաև դասական շրջանի արվեստի և գրականության զարգացման միտումներին, գիրքը ներկայացնում է տարբեր հետազոտական էսքիզներ, որոնք համադրում են պատմական աղբյուրների քննադատական վերլուծությունը և ժամանակակից գիտական մեկնաբանությունները, միաժամանակ բացահայտելով Հին Հունաստանի ժառանգության ազդեցությունը եվրոպական քաղաքակրթության ձևավորման վրա և նրա շարունակական նշանակությունը համաշխարհային պատմության համատեքստում։