Միջնադարի գեղարվեստական պատկերը Վիգեն Խեչումյանի ստեղծագործություններում

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է աղետների հետևանքով առաջացած արտակարգ իրավիճակներում բժշկական և սանիտարական միջոցառումների կազմակերպման ու իրականացման մարտավարական հարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են զանգվածային տուժածների առկայությամբ իրավիճակներում բժշկական օգնության կազմակերպման, տուժածների տեսակավորման, տարհանման, բուժօգնության փուլային տրամադրման և սանիտարահիգիենիկ միջոցառումների իրականացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աղետների ժամանակ բժշկական ծառայությունների արագ և արդյունավետ գործարկմանը, առկա ուժերի ու միջոցների ճիշտ բաշխմանը, բուժանձնակազմի գործողությունների համակարգմանը և տարբեր կառույցների փոխգործակցությանը։ Ուսումնասիրվում են բնական, տեխնածին և այլ աղետների պայմաններում առաջացող բժշկասանիտարական հետևանքները, տուժածների թվի և վնասվածքների բնույթի գնահատումը, ինչպես նաև սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում առաջնահերթությունների որոշման խնդիրները։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում սանիտարական անվտանգության ապահովմանը, վարակների տարածման կանխարգելմանը, բժշկական օգնության շարունակականության պահպանմանը և արտակարգ իրավիճակից հետո առողջապահական համակարգի գործունեության վերականգնմանը։ Հայաստանի Հանրապետության փորձի և համապատասխան նյութերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու աղետներին բժշկական արձագանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, առկա դժվարությունները և համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել աղետների բժշկության մասնագետների, բժիշկների, բուժաշխատողների, առողջապահական համակարգի կազմակերպիչների, արտակարգ իրավիճակների կառավարման մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան ոլորտներում սովորող ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Նյութում ընդգրկված են վերլուծական երկրաչափության հիմնական թեմաները՝ ուղիղներ, հարթություններ, կորեր, ինչպես նաև գծային հանրահաշվի կարևոր հասկացությունները՝ մատրիցներ, վեկտորներ, գծային հավասարումների համակարգեր, դետերմինանտներ և սեփական արժեքներ։ Յուրաքանչյուր թեմայի համար ներկայացված են տիպային խնդիրներ և դրանց քայլ առ քայլ լուծման մեթոդներ։ Ուղեցույցը նպատակ ունի զարգացնել ուսանողների խնդիր լուծելու հմտությունները, ամրապնդել տեսական գիտելիքները և ձևավորել համակարգված մաթեմատիկական մտածողություն՝ հատկապես ինժեներական և բնական գիտությունների կիրառական խնդիրների համար։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է պրոբլեմահարույց ուսուցման տեսության ժամանակակից հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և կրթական գործընթացում դրա տեսական ու գործնական նշանակության բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, ըստ որի ուսուցումը պետք է ոչ միայն պատրաստի գիտելիքների փոխանցում ապահովի, այլև սովորողին ներգրավի խնդիրների ինքնուրույն բացահայտման, վերլուծության, առաջադրման և լուծման գործընթացում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են պրոբլեմահարույց ուսուցման էությունը, նպատակները, սկզբունքները, կառուցվածքը և իրականացման մանկավարժական պայմանները, ինչպես նաև դրա կապը սովորողների ճանաչողական ակտիվության և ստեղծագործական մտածողության զարգացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման ընթացքում պրոբլեմային իրավիճակների ստեղծմանը, դրանց մանկավարժական նպատակահարմարությանը և սովորողների տարիքային ու անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան խնդիրների ընտրությանը։ Քննարկվում է ուսուցչի դերի փոփոխությունը՝ ավանդական գիտելիք փոխանցողից դեպի սովորողի ճանաչողական գործունեությունը կազմակերպող և ուղղորդող մասնագետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է սովորողի ակտիվ դիրքը, ինքնուրույնության աստիճանը և ուսումնական խնդիրների լուծման ընթացքում վերլուծական, քննադատական ու ստեղծագործական կարողությունների ձևավորումը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև պրոբլեմահարույց ուսուցման ժամանակակից տեխնոլոգիաների և մեթոդների կիրառման հնարավորություններին, դրանց համադրմանը համագործակցային, հետազոտական և ակտիվ ուսուցման այլ ձևերի հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ուսուցման արդյունավետության գնահատման խնդրին, քանի որ պրոբլեմային մոտեցման դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն վերջնական պատասխանը, այլև սովորողի կողմից խնդրի ըմբռնման, հիմնավորման, վարկածների առաջադրման և լուծման որոնման գործընթացը։ Ուսումնասիրությունը բացահայտում է նաև տեսության կիրառման ընթացքում առաջացող դժվարությունները՝ կապված ուսուցչի մասնագիտական պատրաստվածության, ուսումնական նյութի բարդության, ժամանակային սահմանափակումների և կրթական միջավայրի կազմակերպման հետ։ Աշխատությունը կարևոր է ժամանակակից կրթության այնպիսի մոդելների ձևավորման տեսանկյունից, որոնք նպատակ ունեն զարգացնելու սովորողի ինքնուրույնությունը, նախաձեռնողականությունը, մտածողության ճկունությունը և նոր իրավիճակներում գիտելիքները կիրառելու կարողությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, դասախոսների, կրթության կազմակերպիչների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների և կրթության տեսության ու մեթոդաբանության հարցերով զբաղվող հետազոտողների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է վարչարարության հետևանքով անձանց պատճառված վնասի հատուցման իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով պետության և վարչական մարմինների կողմից իրականացվող գործունեության արդյունքում առաջացող վնասի փոխհատուցման հիմքերը, պայմանները և կարգավորման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են վարչարարության հասկացությունը, դրա իրավական բնույթը, վարչական մարմինների գործողությունների կամ անգործության հետևանքով ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքներին ու օրինական շահերին պատճառվող վնասի տեսակները, ինչպես նաև վնասի հատուցման իրավունքի առաջացման նախադրյալները։ Աշխատության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում վարչական մարմնի ոչ իրավաչափ վարքագծի, պատճառված վնասի, պատճառահետևանքային կապի և պատասխանատվության այլ անհրաժեշտ պայմանների բացահայտմանը։ Քննարկվում են նաև նյութական և ոչ նյութական վնասի հատուցման առանձնահատկությունները, վնասի չափի որոշման, ապացուցման և փոխհատուցման հետ կապված իրավական հարցերը։ Առանձին կարևորություն է տրվում վարչական ակտերի, գործողությունների և անգործության վիճարկման, ինչպես նաև անձի խախտված իրավունքների դատական պաշտպանության մեխանիզմներին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական և համայնքային մարմինների պատասխանատվության սահմաններին, վարչական իրավունքի և քաղաքացիական իրավունքի համապատասխան դրույթների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև վնասի հատուցման ինստիտուտի նշանակությանը իրավական պետության և արդյունավետ վարչարարության ապահովման գործում։ Ուսումնասիրության արդյունքում ձևավորվում է պատկերացում այն մասին, թե ինչ պայմաններում և ինչ իրավական ընթացակարգով կարող է անձը պահանջել վարչարարության հետևանքով իրեն պատճառված վնասի հատուցում, ինչպես նաև ինչ նշանակություն ունի այդ ինստիտուտը պետական մարմինների գործունեության օրինականության, հաշվետվողականության և անձանց իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից։

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Իվան Ֆեոդորովիչ Պասկևիչ-Էրիվանսկու գործունեության և Կովկասում նրա ունեցած դերի ուսումնասիրությանը՝ հայ պատմաբանի աշխատությունների և պատմական ակնարկների համատեքստում։ Հետազոտությունը դիտարկում է Պասկևիչի ռազմական, վարչական և քաղաքական գործունեությունը, նրա մասնակցությունը Կովկասյան տարածաշրջանի կարևորագույն իրադարձություններին և այդ գործունեության ազդեցությունը տարածաշրջանի ժողովուրդների, մասնավորապես՝ հայերի պատմական ճակատագրի վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է 18-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկզբի պատմական գործընթացների ներկայացումը, որի ընթացքում ձևավորվեցին Ռուսական կայսրության կովկասյան քաղաքականության հիմնական ուղղությունները և փոխվեցին տարածաշրջանի քաղաքական սահմաններն ու ուժերի հարաբերակցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պասկևիչի ռազմական արշավներին, ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմների ընթացքում նրա գործունեությանը, ինչպես նաև Էրիվանի խանության գրավման և Արևելյան Հայաստանի տարածքների՝ Ռուսական կայսրության կազմում ընդգրկման գործընթացներին։ Աշխատանքը կարևորում է նաև պատմական անձի գործունեության գնահատման հարցը՝ համադրելով նրա ռազմական հաջողությունները, վարչական քաղաքականությունը և կայսերական շահերը հայկական պատմական իրադարձությունների ու հասարակական կյանքի վրա ունեցած հետևանքների հետ։ Հայ պատմաբանի տեսանկյունից ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն Պասկևիչի կենսագրությունն ու գործունեությունը, այլև այն պատմագրական մոտեցումները, որոնց միջոցով գնահատվել են նրա գործողությունները և դրանց նշանակությունը Հայաստանի ու Կովկասի պատմության համար։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տվյալ ժամանակաշրջանի սոցիալ-քաղաքական իրավիճակին, բնակչության տեղաշարժերին, վարչական վերափոխումներին և տարածաշրջանում ռուսական իշխանության հաստատման գործընթացներին։ Աշխատանքը արժեքավոր է Կովկասի նոր պատմության, հայ-ռուսական հարաբերությունների, ռուսական կայսերական քաղաքականության և պատմագրության զարգացման ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով տարբերակել պատմական փաստերը, քաղաքական գնահատականներն ու հետագա պատմագիտական մեկնաբանությունները։

Տնտեսագիտություն

Շուկայական մեխանիզմը տնտեսության ինքնակարգավորվող համակարգ է, որը հիմնված է պահանջարկի և առաջարկի փոխազդեցության վրա և ապահովում է ռեսուրսների բաշխումը գների միջոցով։ Այն գործում է այնպես, որ ապրանքների և ծառայությունների գները ձևավորվում են շուկայում գնորդների և վաճառողների վարքագծի արդյունքում՝ արտացոլելով նրանց շահերը, հնարավորությունները և տեղեկատվությունը։ Երբ պահանջարկը աճում է, գները սովորաբար բարձրանում են, ինչը խթանում է արտադրողներին ավելացնել առաջարկը, իսկ պահանջարկի նվազման դեպքում գները իջնում են՝ նվազեցնելով արտադրությունը։ Այս մեխանիզմը թույլ է տալիս տնտեսությանը հասնել որոշակի հավասարակշռության կետի, որտեղ առաջարկը և պահանջարկը համընկնում են։ Շուկայական մեխանիզմի կարևոր տարրերից են մրցակցությունը, գները, շահույթը և սպառողների ընտրությունը, որոնք միասին ուղղորդում են տնտեսական որոշումները առանց կենտրոնացված կառավարման անհրաժեշտության։ Այնուամենայնիվ, իրական տնտեսությունում շուկայական մեխանիզմը միշտ չէ, որ գործում է կատարելապես, քանի որ կարող են առաջանալ շուկայական ձախողումներ՝ մենաշնորհներ, արտաքին ազդեցություններ, տեղեկատվական անհամաչափություն կամ սոցիալական անհավասարություն։ Այդ պատճառով շատ դեպքերում անհրաժեշտ է պետական միջամտություն՝ համակարգի կայունությունն ու արդարությունը ապահովելու համար։ Շուկայական մեխանիզմը համարվում է ժամանակակից տնտեսությունների հիմնական հիմքերից մեկը, քանի որ այն ապահովում է արդյունավետություն, ճկունություն և նորարարության խթանում։