Ենէական

Lեզվաբանություն

Նյութը նվիրված է ժամանակի ընկալման, մտավոր ներկայացման և լեզվական արտահայտության հոգելեզվաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Թեմայի հիմքում այն գաղափարն է, որ ժամանակը մարդու գիտակցության մեջ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես օբյեկտիվ իրականության չափելի բնութագիր, այլև որպես բարդ ճանաչողական հասկացություն, որը ձևավորվում, կազմակերպվում և արտահայտվում է լեզվի միջոցով։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է այն գործընթացները, որոնց շնորհիվ մարդը ընկալում է անցյալը, ներկան և ապագան, դասավորում իրադարձությունները ժամանակային հաջորդականությամբ և այդ հարաբերությունները փոխանցում խոսքի մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեզվական ժամանակի և մարդու կողմից իրական ժամանակի ընկալման փոխհարաբերությունը, քանի որ տարբեր լեզվական միջոցներ կարող են արտահայտել ոչ միայն գործողության կատարման պահը, այլև խոսողի վերաբերմունքը իրադարձության ժամանակային հեռավորության, տևողության, ավարտվածության կամ սպասվող լինելու նկատմամբ։ Հոգելեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժամանակային հասկացությունների ձևավորման մեջ հիշողության, ուշադրության, կանխատեսման և փորձի դերը։ Անցյալի մասին խոսելիս մարդը հիմնվում է հիշողության մեջ պահպանված իրադարձությունների վրա, մինչդեռ ապագայի վերաբերյալ լեզվական արտահայտությունները հաճախ կապված են կանխատեսման, ակնկալիքի և երևակայական մոդելավորման գործընթացների հետ։ Ներկան, իր հերթին, կարող է ընկալվել որպես փոփոխվող սահմանային փուլ, որը մշտապես վերածվում է անցյալի։ Նյութը կարող է անդրադառնալ ժամանակի արտահայտման բառային և քերականական միջոցներին, մասնավորապես ժամանակային մակբայներին, բայաձևերին, ժամանակային կապերին, տևողություն և հաջորդականություն արտահայտող կառույցներին։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխաբերական լեզուն, որի միջոցով վերացական ժամանակային հասկացությունները հաճախ ներկայացվում են տարածական, շարժման կամ առարկայական պատկերների միջոցով։ Այդպիսի լեզվական կառուցվածքները ցույց են տալիս, որ մարդու ժամանակային մտածողությունը սերտորեն կապված է ավելի լայն ճանաչողական մեխանիզմների հետ։ Կարևոր է նաև համատեքստի և խոսողի դիրքի ազդեցությունը ժամանակային իմաստների մեկնաբանության վրա, քանի որ նույն լեզվական ձևը տարբեր իրավիճակներում կարող է առաջացնել տարբեր ժամանակային ընկալումներ։ Հոգելեզվաբանական ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև ժամանակային տեղեկատվության մշակման արագության, հիշողության մեջ դրա պահպանման և խոսքի ընկալման ընթացքում ժամանակային հարաբերությունների ճանաչման խնդիրները։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվական համակարգը և ճանաչողական գործընթացները փոխազդում ժամանակային փորձի կառուցման և արտահայտման ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ, թեման ժամանակը դիտարկում է որպես լեզվական և հոգեբանական բարդ կատեգորիա՝ ուսումնասիրելով դրա ընկալման, մտավոր կազմակերպման և խոսքային արտահայտության փոխկապակցված մեխանիզմները և բացահայտելով լեզվի դերը մարդու ժամանակային աշխարհի ձևավորման ու մեկնաբանության մեջ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է հարկային եկամուտների կանխատեսման ժամանակակից մեթոդների ուսումնասիրմանը՝ այլընտրանքային տվյալների կիրառման օրինակով Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Ներկայացվում են հարկային մուտքերի ձևավորման վրա ազդող տնտեսական գործոնները, ավանդական կանխատեսման մոտեցումները և նոր տվյալային աղբյուրների օգտագործման հնարավորությունները՝ ավելի ճշգրիտ գնահատումներ ստանալու նպատակով։ Վերլուծվում են մեծածավալ տվյալների, թվային գործարքների, շուկայական ակտիվության և այլ ոչ ավանդական տեղեկատվական աղբյուրների կիրառման մեթոդները հարկային պլանավորման և կառավարման գործընթացներում։ Աշխատությունում քննարկվում են վիճակագրական և մոդելավորման գործիքները, կանխատեսումների հուսալիության գնահատման չափանիշները, ինչպես նաև տվյալահեն կառավարման դերը պետական ֆինանսների արդյունավետ կազմակերպման գործում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և տնտեսագիտական ուղղություններով սովորող ուսանողների համար։

Սոցիոլոգիա

Կիրառական սոցիոլոգիա սոցիոլոգիայի կիրառական ուղղությանը նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որտեղ ներկայացվում են հասարակական երևույթների ուսումնասիրության գործնական մեթոդները և սոցիոլոգիական հետազոտությունների իրականացման հիմնական սկզբունքները։ Գրքում քննարկվում են սոցիալական կառուցվածքի, խմբային վարքագծի, հասարակական հարաբերությունների և ինստիտուտների գործունեության ուսումնասիրության ձևերը՝ շեշտադրելով գիտական տվյալների հավաքագրման և վերլուծության մեթոդները։ Աշխատության մեջ ներկայացված են հարցազրույցի, հարցաթերթիկի, դիտարկման և վիճակագրական վերլուծության մեթոդները, ինչպես նաև դրանց կիրառումը իրական սոցիալական խնդիրների ուսումնասիրության մեջ։ Հեղինակը կարևորում է սոցիոլոգիայի գործնական նշանակությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են հետազոտական տվյալները կիրառվել կրթության, աշխատանքի կազմակերպման, հասարակական քաղաքականության և սոցիալական խնդիրների լուծման ոլորտներում։ Գիրքը նպատակ ունի զարգացնել հետազոտական մտածողություն և տրամադրել գործիքներ հասարակական գործընթացների գիտական վերլուծության համար։

Գյուղատնտեսություն

Հրատարակությունը տեղեկատվական-մատենագիտական ցուցիչ է, որը համակարգված կերպով ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում ստացված նոր հեղինակային վկայականների և գյուտերի արտոնագրերի վերաբերյալ տեղեկությունները։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսական տեխնիկայի, արտադրության, բուսաբուծության, անասնաբուծության, հողագործության և հարակից ուղղությունների նորարարական մշակումների մասին տեղեկատվության արագ որոնման և օգտագործման համար։ Ցուցիչում կարող են ներառվել գյուտերի անվանումները, հեղինակների տվյալները, արտոնագրային կամ հեղինակային վկայականի համարները, գրանցման և հրապարակման ամսաթվերը, ինչպես նաև համապատասխան տեխնիկական կամ կիրառական ոլորտին վերաբերող մատենագիտական այլ տեղեկություններ։ Նյութերի համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս հետևելու գյուղատնտեսության ոլորտում տեխնիկական և գիտական նորարարությունների զարգացման ընթացքին, բացահայտելու նոր տեխնոլոգիական լուծումները և ուսումնասիրելու դրանց կիրառական նշանակությունը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև արտոնագրային տեղեկատվության որոնման, գիտատեխնիկական մշակումների համեմատության, նորարարական գաղափարների ուսումնասիրման և հետազոտական աշխատանքների համար։ Ցուցիչի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն միավորում է տարբեր գյուտերի վերաբերյալ տեղեկությունները մեկ համակարգված աղբյուրում՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ նյութի հայտնաբերումն ու հետագա ուսումնասիրությունը։ Այն կարող է ծառայել որպես օժանդակ աղբյուր գյուղատնտեսության ոլորտում գիտատեխնիկական առաջընթացի, գյուտարարական գործունեության և նորարարությունների տարածման պատմությունն ուսումնասիրելու համար։ Հրատարակությունը հատկապես արժեքավոր է այն մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների մշակմամբ, արտոնագրային տեղեկատվության վերլուծությամբ և նոր տեխնիկական լուծումների կիրառմամբ։ Այն կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսության մասնագետներին, գիտաշխատողներին, ինժեներներին, գյուտարարներին, արտոնագրային ոլորտի մասնագետներին, տեխնոլոգիական մշակումներով զբաղվող հետազոտողներին, գրադարանավարներին և մատենագետներին։

Այլ առարկաներ

Մեքենաների մասեր. Մաս 2 աշխատությունը մեքենաշինական ինժեներիայի դասական ուսումնական ձեռնարկի երկրորդ մասն է, որը նվիրված է մեքենաների բաղկացուցիչ տարրերի կառուցվածքի, հաշվարկի և նախագծման խորացված ուսումնասիրությանը՝ նախատեսված մեքենաշինության, մեխանիկական ճարտարագիտության և արդյունաբերական տեխնիկայի ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում շարունակվում և ընդլայնվում են մեքենամասերի տեսական և կիրառական հիմքերը՝ ընդգրկելով ավելի բարդ հանգույցներ և կառուցվածքային համակարգեր, մանրամասն ներկայացվում են փոխանցման մեխանիզմները՝ ատամնավոր, շղթայական և գոտկային փոխանցումներ, դրանց աշխատանքային սկզբունքները, հաշվարկային մեթոդները և արդյունավետության գնահատումը, բացատրվում են առանցքների, լիսեռների և միացումների ամրության, կոշտության և դիմացկունության հաշվարկները, ինչպես նաև բեռների ազդեցության տակ առաջացող լարումների բաշխումը, աշխատությունը անդրադառնում է նաև շփման հանգույցներին, առանցքակալներին և շարժական միացումների նախագծման առանձնահատկություններին, ներկայացվում են հուսալիության ապահովման, մաշվածության նվազեցման և տեխնիկական սպասարկման ինժեներական լուծումները, գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեքենաների մասերի ճիշտ ընտրության և օպտիմալ նախագծման սկզբունքներին՝ արտադրողականության և շահագործման անվտանգության բարձրացման նպատակով, աշխատությունը համադրում է տեսական մեխանիկայի և մեքենաշինական նախագծման հիմքերը գործնական կիրառական մոտեցումների հետ՝ հանդիսանալով կարևոր ուսումնական աղբյուր բարդ մեխանիկական համակարգերի ուսումնասիրության և նախագծման համար։

Գրականություն

Այս հրատարակությունը 1881 թվականի համար նախատեսված մանրամասն օրացույց կամ տարեգիրք է, որի վերնագիրը օսմանյան թուրքերենով ներկայացնում է հրատարակության բնույթն ու ժամանակային ընդգրկումը։ «Թաֆսիլաթլը» բառը նշանակում է մանրամասն, հանգամանալից, իսկ «սալնամէ» եզրը գործածվում էր տարեգրքի կամ պարբերաբար հրատարակվող տեղեկատուի իմաստով։ Վերնագրում հիշատակված «Գազամիա» բառը վերաբերում է հրատարակության առանձնահատուկ անվանմանը կամ բնորոշմանը, իսկ «իսավիյէ» ձևը ցույց է տալիս քրիստոնեական ժամանակագրության կիրառությունը՝ հրատարակությունը կապելով 1881 թվականի հետ։ Օրացույցներն ու տարեգրքերը 19-րդ դարում կարևոր տեղեկատու հրատարակություններ էին, որոնք ընթերցողներին հնարավորություն էին տալիս կողմնորոշվելու ժամանակի հաշվարկի, տարվա օրերի, ամսաթվերի և հասարակական կյանքի կազմակերպման մեջ։ Դրանք հաճախ ներառում էին ոչ միայն օրերի ու ամիսների հերթականությունը, այլև տարբեր բնույթի գործնական տեղեկություններ, որոնք օգտակար էին առօրյա, վարչական, առևտրային և հասարակական գործունեության համար։ Այդպիսի հրատարակությունների նշանակությունը պայմանավորված էր նրանով, որ ժամանակի հաշվարկը, տոնական օրերի որոշումը և տարվա ընթացքի կազմակերպումը կարևոր էին ինչպես անհատների ու ընտանիքների, այնպես էլ կրթական հաստատությունների, առևտրականների, պետական ծառայողների և համայնքային կառույցների համար։ Օսմանյան կայսրության բազմալեզու և բազմակրոն միջավայրում օրացույցային հրատարակություններն առանձնահատուկ դեր ունեին, քանի որ տարբեր համայնքներ կիրառում էին ժամանակի հաշվարկի տարբեր համակարգեր՝ ըստ իրենց կրոնական, վարչական և հասարակական ավանդույթների։ Քրիստոնեական թվականության նշումը կարևոր էր այն ընթերցողների համար, որոնք իրենց գործունեության մեջ առաջնորդվում էին Գրիգորյան կամ քրիստոնեական ժամանակագրության այլ ընդունված ձևերով։ Օսմանյան ժամանակաշրջանի տարեգրքերը կարող էին ծառայել նաև որպես ժամանակի հասարակական կյանքի մասին տեղեկություններ ամփոփող նյութեր՝ ներկայացնելով վարչական կազմակերպության, պետական պաշտոնյաների, հաստատությունների, բնակավայրերի կամ այլ հանրային նշանակության տվյալների համակարգված ցանկեր։ Դրանց կազմման հիմքում ընկած էր տեղեկությունների հավաքման և դասակարգման սկզբունքը, որի շնորհիվ տարեգիրքը դառնում էր ոչ միայն ժամանակը հաշվարկելու միջոց, այլև գործնական տեղեկատու։ Նման հրատարակությունների լեզվական ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները կապված էին ժամանակի գրավոր մշակույթի և հրատարակչական ավանդույթների հետ։ Օսմանյան թուրքերենի բառապաշարը ներառում էր արաբական և պարսկական ծագում ունեցող բազմաթիվ բառեր, որոնք լայնորեն կիրառվում էին վարչական, գրական և գիտակրթական ոլորտներում։ «Սալնամէ» եզրը հենց այդ ավանդույթի մասն է և վկայում է տարեգրքային հրատարակությունների՝ որպես առանձին տեղեկատու ժանրի կայացած լինելու մասին։ Նման գրքերը կարևոր էին նաև ժամանակագրական տվյալների միասնականացման և տարբեր հաստատությունների ու ընթերցողական շրջանակների միջև տեղեկությունների շրջանառության համար։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի գրահրատարակչական միջավայրի, օսմանյան տեղեկատու գրականության և ժամանակի հաշվարկի մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Կոստանդնուպոլիսը բազմալեզու տպագրության, առևտրի, կրթության և հասարակական կյանքի խոշոր կենտրոն էր, որտեղ շրջանառվում էին տարբեր լեզուներով ու տարբեր համայնքների համար նախատեսված գրքեր։ Օրացույցային ու տարեգրքային հրատարակությունները նպաստում էին ժամանակի մասին տեղեկությունների տարածմանը և գործնական գիտելիքի հասանելիությանը՝ արտացոլելով հասարակության առօրյա կարիքներն ու կազմակերպման եղանակները։ Դրանք նաև կարևոր նյութ են պատմական հետազոտությունների համար, քանի որ նման հրատարակություններում ընդգրկված ժամանակագրական, վարչական կամ հասարակական տվյալները կարող են օգնել վերականգնելու տվյալ ժամանակաշրջանի տեղեկատվական միջավայրը և ընթերցողական պահանջները։ Այս գրքի ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հատկապես նրա տեղեկատու բնույթով և այն հանգամանքով, որ այն ներկայացնում է 19-րդ դարի վերջի օրացույցային մշակույթի մի օրինակ։ Այն կարող է հետաքրքրել օսմանյան գրքի պատմությամբ, հին օրացույցներով, տարեգրքերի կազմման սկզբունքներով, Կոստանդնուպոլսի հրատարակչական կյանքով և ժամանակագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Հրատարակությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին ժամանակի հաշվարկի և գործնական տեղեկությունների փոխանցման պահանջները դրսևորվում օսմանյան հասարակության մեջ, ինչպես էին ձևավորվում տեղեկատու գրականության ժանրերը և ինչ դեր էին խաղում պարբերաբար կազմվող տարեգրքերը հասարակական ու վարչական կյանքի կազմակերպման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը 19-րդ դարի տեղեկատու գրականության օրինակ է, որն իր վերնագրով ընդգծում է մանրամասն օրացուցային կամ տարեգրքային բնույթը և ներկայացնում է պատմական հետաքրքրություն օսմանյան ժամանակագրական ու հրատարակչական մշակույթի ուսումնասիրության համար։