Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Ռուսաստանի համառոտ պատմություն
Պատմագիտական և ուսումնական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է Ռուսաստանի պատմական անցյալի, պետականության ձևավորման, քաղաքական զարգացման, հասարակական կյանքի և մշակութային վերափոխումների ներկայացմանը։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու ռուս ժողովրդի պատմության հիմնական իրադարձություններին, պետական կառույցների առաջացմանն ու զարգացմանը, իշխանական տների գործունեությանը, տարածքային ընդարձակման գործընթացներին և Ռուսաստանի՝ որպես պատմական ու քաղաքական նշանակալի ուժի ձևավորմանը։ Ռուսաստանի պատմությունը ներկայացնում է արևելասլավոնական ցեղերի կազմավորման, հին ռուսական պետականության առաջացման, քրիստոնեության ընդունման, իշխանական կենտրոնների զարգացման և հետագա քաղաքական վերափոխումների երկարատև ընթացքը։ Պատմական շարադրանքի կարևոր առանցքներից է Կիևյան Ռուսիայի ձևավորումն ու զարգացումը, որը նշանակալի դեր է ունեցել արևելյան սլավոնական ժողովուրդների քաղաքական, կրոնական և մշակութային պատմության մեջ։ Հատուկ նշանակություն ունի քրիստոնեության ընդունումը, որը նոր փուլ է բացել ռուսական հասարակության հոգևոր կյանքում, նպաստել գրավոր մշակույթի տարածմանը, եկեղեցական կառույցների ձևավորմանը և Բյուզանդիայի հետ մշակութային կապերի ամրապնդմանը։ Հետագա պատմական զարգացումներում կարևոր տեղ են զբաղեցնում իշխանական մասնատվածության ժամանակաշրջանը, մոնղոլական արշավանքներն ու դրանց հետևանքները, ինչպես նաև Մոսկվայի իշխանության աստիճանական հզորացումը։ Մոսկվայի շուրջ ռուսական հողերի միավորման գործընթացը հիմք է ստեղծել կենտրոնացված պետականության ձևավորման համար։ Ռուսաստանի պատմության հաջորդ կարևոր փուլը կապված է ցարական իշխանության ամրապնդման, պետական կառավարման համակարգի վերակազմավորման, տարածքային ընդարձակման և արտաքին քաղաքականության ակտիվացման հետ։ Պատմական զարգացման մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում նաև Պետրոս Մեծի ժամանակաշրջանը, երբ իրականացվեցին պետական, ռազմական, վարչական, տնտեսական և կրթական լայնածավալ բարեփոխումներ։ Դրանք նպաստեցին Ռուսաստանի եվրոպականացմանը, միջազգային քաղաքականության մեջ նրա դիրքերի ամրապնդմանը և նոր պետական ինստիտուտների ձևավորմանը։ Հետագա ժամանակաշրջանների պատմությունը կապված է կայսերական կառավարման զարգացման, ռազմական հակամարտությունների, դիվանագիտական հարաբերությունների, հասարակական փոփոխությունների և մշակութային կյանքի աշխուժացման հետ։ Աշխատության պատմական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ Ռուսաստանի անցյալի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու արևելաեվրոպական քաղաքական տարածքի ձևավորումը, ռուսական պետության հարաբերությունները հարևան ժողովուրդների հետ և տարածաշրջանային ուժերի պատմական փոխազդեցությունը։ Ռուսաստանի և Հայաստանի պատմական կապերը նույնպես կարևոր տեղ ունեն այս թեմայի ուսումնասիրության համատեքստում։ Հայ-ռուսական հարաբերությունները դարերի ընթացքում զարգացել են քաղաքական, տնտեսական, դիվանագիտական, ռազմական, կրոնական և մշակութային տարբեր ոլորտներում։ Ռուսական պետության հետ Հայաստանի ու հայ ժողովրդի հարաբերությունները հատկապես նշանակալի են դարձել 18-րդ և 19-րդ դարերում, երբ Հարավային Կովկասի քաղաքական իրադրությունը ենթարկվում էր էական փոփոխությունների։ Այս կապերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի պատմության և հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի վրա արտաքին քաղաքական գործընթացների ազդեցության մասին։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է համառոտ պատմական շարադրանքի ավանդույթին, որի նպատակն է պատմական իրադարձությունները ներկայացնել հաջորդական և համակարգված ձևով՝ ընթերցողին տալով տվյալ երկրի անցյալի ամբողջական պատկեր։ Նման աշխատություններին բնորոշ են ժամանակագրական մոտեցումը, պատմական իրադարձությունների փոխկապակցված ներկայացումը, պետական ու հասարակական գործիչների գործունեության լուսաբանումը և քաղաքական զարգացումների ընդհանուր գնահատումը։ 19-րդ դարում Ռուսաստանի պատմության ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ուներ նաև հայ կրթական ու մտավոր միջավայրում, քանի որ ռուսական պետությունը Հայաստանի և հայ համայնքների պատմական կյանքի վրա ազդեցություն ունեցող կարևոր քաղաքական ու մշակութային կենտրոններից էր։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար միաբանության հրատարակչական գործունեությունը նպաստել է հայ ընթերցողին համաշխարհային և ազգային պատմության վերաբերյալ գիտելիքներ ներկայացնելուն։ Մխիթարյանների ջանքերով հայերենով տարածվում էին տարբեր ժողովուրդների պատմությանը, աշխարհագրությանը, գիտությանը և մշակույթին նվիրված աշխատություններ, որոնք ընդլայնում էին հայ ընթերցողի պատմական աշխարհայացքը։ Այս հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի Ռուսաստանի պատմության հայերեն մատուցման, 19-րդ դարի պատմագիտական գրականության և հայ կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, հայագետներին, ռուսագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, մանկավարժներին, ուսանողներին և հայ-ռուսական պատմական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես Ռուսաստանի պետական և հասարակական զարգացման պատմության վերաբերյալ հայերեն գիտելիքի տարածման արժեքավոր նմուշ։
Updated: 2026-11-12
Religion
Դավթի սաղմոսների գիրք
Հրատարակությունը ներառում է Դավիթ թագավորին ավանդաբար վերագրվող սաղմոսները՝ Հին Կտակարանի հոգևոր և բանաստեղծական ժառանգության կարևորագույն ժողովածուներից մեկը։ Սաղմոսները ներկայացնում են Աստծուն ուղղված աղոթքներ, փառաբանություններ, օրհներգություններ, ապաշխարության խոսքեր և հավատքի արտահայտություններ։ Դրանցում արտացոլված են մարդու հոգևոր ապրումները՝ ուրախությունն ու երախտագիտությունը, վիշտն ու տագնապը, մեղքերի գիտակցումն ու ներում հայցելու ձգտումը, ինչպես նաև աստվածային պաշտպանության և օգնության ակնկալիքը։ Ժողովածուն առանձնանում է իր աղոթական ու բանաստեղծական լեզվով, պատկերավոր արտահայտություններով և խորապես խորհրդանշական բովանդակությամբ։ Սաղմոսները կարևոր դեր ունեն քրիստոնեական պաշտամունքի և եկեղեցական արարողությունների մեջ՝ կիրառվելով թե՛ համայնական ծիսակատարությունների, թե՛ անհատական աղոթքի ընթացքում։ Հայ առաքելական եկեղեցու ավանդության մեջ դրանք հոգևոր ընթերցանության և հավատացյալների դաստիարակության նշանակալի աղբյուր են։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Երուսաղեմի հայ տպագրական և հոգևոր մշակույթի պատմության տեսանկյունից՝ որպես աստվածաշնչյան գրականության տարածման և պահպանման կարևոր նմուշ։
Updated: 2026-11-02
Medicine
Изоволемической гемодилюции сочетанной с управляемой гипотонией у больных с опухолями головного мозга
Աշխատությունը նվիրված է ուղեղի ուռուցքներով հիվանդների վիրաբուժական բուժման ընթացքում կիրառվող ինտրավիրահատական արյան պահպանման և հեմոդինամիկ կառավարման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ մասնավորապես իզովոլեմիկ հեմոդիլյուցիայի և վերահսկվող հիպոտենզիայի համակցված կիրառմանը։ Հեղինակը վերլուծում է այս անեսթեզիոլոգիական ռազմավարության ազդեցությունը արյան կորստի նվազեցման, հյուսվածքների պերֆուզիայի պահպանման և վիրահատական դաշտի տեսանելիության բարելավման վրա։ Գրքում ներկայացվում են կլինիկական դիտարկումների և փորձարարական տվյալների հիման վրա ստացված արդյունքները, որոնք համեմատում են տարբեր անեսթեզիոլոգիական մոտեցումների արդյունավետությունը նեյրովիրաբուժական միջամտությունների ժամանակ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հեմոդինամիկ պարամետրերի վերահսկման մեթոդներին, հեղուկային թերապիայի օպտիմալացմանը և ուղեղային արյան շրջանառության պահպանման անվտանգության սահմաններին։ Հեղինակը քննարկում է նաև հնարավոր ռիսկերը, ներառյալ հյուսվածքային հիպօքսիան, թրոմբոէմբոլիկ բարդությունները և սրտանոթային համակարգի ծանրաբեռնվածությունը։
Updated: 2026-09-09
History
Հայոց պատմություն (Հնագույն շրջանից մինչև մեր օրերը)
Հայոց պատմություն (Հնագույն շրջանից մինչև մեր օրերը)-ը համապարփակ ուսումնական և գիտահանրամատչելի աշխատություն է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի պատմական ուղին ամենահին ժամանակներից մինչև ժամանակակից շրջան՝ ընդգրկելով պետականության ձևավորման, անկման և վերականգնման փուլերը, ինչպես նաև քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային զարգացումները տարբեր դարաշրջաններում։ Գրքում դիտարկվում են Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն քաղաքակրթությունները, Ուրարտուի պետությունը, Արտաշեսյան և Արշակունյաց թագավորությունները, քրիստոնեության ընդունումը որպես պետական կրոն, միջնադարյան հայկական թագավորությունների և իշխանությունների ձևավորումը, ինչպես նաև օտար տիրապետությունների պայմաններում ազգային ինքնության պահպանման գործընթացները։ Ներկայացվում են նաև նոր և նորագույն շրջանի կարևոր իրադարձությունները՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների ազդեցությունը, Հայոց ցեղասպանության հետևանքները, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումն ու անկումը, խորհրդային շրջանի քաղաքական ու տնտեսական համակարգը և անկախ Հայաստանի պետականության հաստատումն ու զարգացման փուլերը։ Աշխատությունը միավորում է պատմական փաստերի համակարգված շարադրանքն ու վերլուծական մոտեցումը՝ փորձելով ցույց տալ հայ ժողովրդի շարունակական գոյատևման և ինքնության պահպանման հիմնական գործոնները տարբեր պատմական պայմաններում։
Updated: 2026-09-21
History
Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության առանձնահատկությունները արդարություն և զարգացում կուսակցության կառավարման առաջին տասնամյակում (2002-2012 թթ.)
Սա քաղաքագիտական և միջազգային հարաբերությունների ոլորտի գիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունների, սկզբունքների և վերափոխումների վերլուծությանը «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության իշխանության առաջին տասնամյակում՝ 2002–2012 թվականներին։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են այդ ժամանակաշրջանում Թուրքիայի արտաքին քաղաքական ռազմավարության ձևավորման ներքին և արտաքին գործոնները, տարածաշրջանային և գլոբալ դերակատար դառնալու ձգտումները, ինչպես նաև երկրի դիվանագիտական ակտիվության ընդլայնման առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են Թուրքիայի հարաբերությունները հարևան պետությունների, Եվրոպայի, Միացյալ Նահանգների, Ռուսաստանի, Մերձավոր Արևելքի և Կովկասի երկրների հետ, ինչպես նաև «զրո խնդիր հարևանների հետ» քաղաքականության գաղափարական հիմքերը, դրա գործնական իրականացումն ու արդյունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին քաղաքականության վրա ներքաղաքական գործընթացների, տնտեսական զարգացման, անվտանգության մարտահրավերների և տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների ոլորտներում՝ ներկայացնելով 21-րդ դարի սկզբին Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության զարգացման միտումները և դրանց ազդեցությունը տարածաշրջանային ու միջազգային գործընթացների վրա։
Updated: 2026-09-10
History
Նախիջևանը 1917-1921 թվականներին
Աշխատությունը նվիրված է Նախիջևանի քաղաքական, վարչական, ռազմական և ազգամիջյան զարգացումների ուսումնասիրությանը 1917–1921 թվականների բեկումնային ժամանակաշրջանում՝ Հարավային Կովկասում Ռուսական կայսրության փլուզումից մինչև խորհրդային կարգերի հաստատման և տարածաշրջանի նոր քաղաքական կարգավիճակի ձևավորման փուլը։ Հետազոտության առանցքում այն գործընթացներն են, որոնք ծավալվեցին 1917 թվականի հեղափոխություններից հետո առաջացած իշխանական ճգնաժամի, Անդրկովկասյան կառավարման համակարգերի փոփոխության և նոր ազգային պետությունների ձևավորման պայմաններում։ Քննվում են տեղական իշխանության մարմինների գործունեությունը, տարբեր քաղաքական ու ռազմական ուժերի ազդեցությունը և տարածաշրջանի նկատմամբ Հայաստանի ու Ադրբեջանի առաջին հանրապետությունների հավակնություններն ու քաղաքականությունները՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի ավելի լայն տարածաշրջանային հակամարտությունների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայ և մահմեդական բնակչության փոխհարաբերություններին, զինված բախումներին, բնակչության տեղաշարժերին և պատերազմի ու քաղաքական անկայունության սոցիալական հետևանքներին։ Դիտարկվում է նաև Օսմանյան կայսրության, հետագայում՝ քեմալական Թուրքիայի և Խորհրդային Ռուսաստանի դերակատարությունը, քանի որ նրանց քաղաքական ու ռազմական ներգրավվածությունը զգալիորեն ազդում էր Հարավային Կովկասում ուժերի հարաբերակցության և տարածքային հարցերի լուծման ընթացքի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է 1918–1920 թվականներին իշխանության արագ փոփոխությունների և տեղական վարչական կազմավորումների ուսումնասիրությունը՝ պարզաբանելու համար, թե ինչպես էին քաղաքական կենտրոնների որոշումները փոխազդում տեղում ձևավորված իրադրության հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1920–1921 թվականների խորհրդայնացման գործընթացներին և այն դիվանագիտական պայմանավորվածություններին, որոնց շրջանակում ձևավորվեց Նախիջևանի հետագա քաղաքական ու վարչական կարգավիճակը։ Պատմագիտական քննության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեն տարբեր ծագման սկզբնաղբյուրների համադրումը և հակամարտող կողմերի փաստաթղթերում ներկայացված պնդումների քննադատական գնահատումը, քանի որ նույն իրադարձությունների նկարագրություններն ու տարածքային հարցերի մեկնաբանությունները կարող են էապես տարբերվել։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական հասկանալ Ռուսական կայսրության հետկայսերական տարածքում պետական սահմանների ձևավորման բարդ գործընթացները, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների պատմական հանգամանքները և արտաքին ուժերի ազդեցությունը տարածաշրջանի քաղաքական վերափոխումների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարևոր է Նախիջևանի նորագույն պատմության, Հարավային Կովկասի քաղաքական վերաձևավորման և 1917–1921 թվականների տարածաշրջանային հակամարտությունների պատմագիտական ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-19