Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Черкесы в системе государственной власти Османской империи и Турции (вторая половина XIX-первая четверть XXвв.)
Այս աշխատությունը նվիրված է չերքեզների դերին Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի առաջին քառորդը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են չերքեզների վերաբնակեցման պատմական հանգամանքները Օսմանյան տարածքներում, նրանց սոցիալ-քաղաքական ինտեգրման գործընթացները և պետական կառավարման տարբեր մակարդակներում ներգրավվածությունը։ Աշխատությունում դիտարկվում է չերքեզական համայնքների ձևավորումը, նրանց ռազմական և վարչական ծառայության ավանդույթները, ինչպես նաև այդ խմբերի ազդեցությունը կայսրության ներքին քաղաքականության վրա։
Updated: 2026-09-20
History
Обсидиан Кавказа: источники распространение сырья в эпоху неолита-раннего железа (no результатам анализов нейтронной активации)
Աշխատությունը նվիրված է Կովկասի տարածքում օբսիդիանի հումքի աղբյուրների, տարածման և օգտագործման ուսումնասիրությանը՝ նեոլիթից մինչև վաղ երկաթի դարաշրջանն ընդգրկող ժամանակահատվածում։ Հետազոտության հիմքում ընկած է հնագիտական գտածոների և բնական օբսիդիանի նմուշների համադրական ուսումնասիրությունը՝ նեյտրոնային ակտիվացման վերլուծության միջոցով դրանց քիմիական կազմը և հնարավոր ծագման աղբյուրները որոշելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում են օբսիդիանի հանքավայրերի աշխարհագրական տարածվածությունը, հումքի ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները և տարբեր հնագիտական բնակավայրերում հայտնաբերված օբսիդիանի առարկաների ու հումքի միջև հնարավոր կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի ձեռքբերման, տարածման և փոխանակման ուղիների բացահայտմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հնագույն հասարակությունների տնտեսական գործունեության, շարժունակության և միջտարածաշրջանային կապերի մասին։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի Կովկասի նախապատմական մշակույթների ուսումնասիրման համար, քանի որ օբսիդիանի ծագման որոշումը թույլ է տալիս վերականգնել հումքի տեղաշարժի աշխարհագրությունը և բացահայտել տարբեր համայնքների միջև գոյություն ունեցած կապերը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հնագետների, երկրաբանների, հնագիտական նյութագիտության մասնագետների, պատմաբանների, մարդաբանների և Կովկասի նախապատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։
Updated: 2026-08-28
History
Ուրարտուի դիցարանի գերագույն եռյակը (պաշտամունք, խորհրդանշաններ, պատկերագրություն) ըստ հնագիտական սկզբնաղբյուրների
Աշխատությունը նվիրված է Ուրարտուի կրոնական համակարգում առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գերագույն եռյակի՝ Խալդի, Թեյշեբայի և Շիվինի աստվածությունների պաշտամունքի, խորհրդանշանների և պատկերագրության ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով հնագիտական սկզբնաղբյուրների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերականգնել ուրարտական դիցարանի գլխավոր աստվածությունների տեղն ու գործառույթները՝ ուսումնասիրելով նրանց մասին վկայող արձանագրությունները, տաճարային համալիրները, զոհաբերության վայրերը, զենքերը, կնիքները, զարդերը, պատկերաքանդակները, մետաղյա առարկաները և այլ նյութական հուշարձաններ։ Աշխատության մեջ Խալդին դիտարկվում է որպես ուրարտական պետության գլխավոր աստված և արքայական իշխանության գաղափարական հենարան, որի պաշտամունքը սերտորեն կապված էր ռազմական հաղթանակների, թագավորական իշխանության և պետականության հետ։ Թեյշեբայի կերպարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ամպրոպի, փոթորկի և ռազմական ուժի հետ կապված պատկերացումները, իսկ Շիվինիի կերպարը՝ արևային և երկնային պաշտամունքների նշանակությունը ուրարտական աշխարհայացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երեք աստվածությունների խորհրդանշական համակարգին, քանի որ նրանց ուղեկցող կենդանիները, զենքերը, բույսերը, երկնային մարմինների նշանները և այլ պատկերային տարրեր կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում յուրաքանչյուր աստվածության գործառույթի ու աստվածաբանական նշանակության մասին։ Հնագիտական նյութի միջոցով ուսումնասիրվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես էին այդ կերպարները ներկայացվում տարբեր առարկաների և հուշարձանների վրա, ինչպիսի գեղարվեստական կանոններով էին կառուցվում նրանց պատկերները և ինչպիսի փոփոխություններ էին տեղի ունենում պատկերագրական ավանդույթներում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև պաշտամունքային կյանքի վերակազմության տեսանկյունից, քանի որ տաճարների կառուցվածքը, զոհաբերության ծեսերի հետքերը, նվիրաբերական առարկաները և արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու կրոնական արարողությունների, աստվածներին մատուցվող զոհերի և արքայական իշխանության ու կրոնի փոխհարաբերությունների մասին։ Ուսումնասիրության մեջ հնագիտական սկզբնաղբյուրները դիտարկվում են փոխկապակցված՝ համադրելով նյութական մշակույթի տվյալները գրավոր վկայությունների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջականորեն ներկայացնելու ուրարտական կրոնական համակարգը։ Կարևորվում է նաև գերագույն եռյակի գաղափարի ուսումնասիրությունը որպես միասնական աստվածային համակարգ, որի շրջանակում տարբեր աստվածություններ ունեցել են միմյանց լրացնող գործառույթներ և ներկայացրել բնության, պատերազմի, արքայական իշխանության ու տիեզերական կարգի տարբեր կողմերը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել հնագետներին, ուրարտագետներին, պատմաբաններին, կրոնագետներին, արվեստաբաններին և հին աշխարհի դիցաբանությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն մշակույթների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հնագիտական սկզբնաղբյուրների միջոցով բացահայտելու Ուրարտուի կրոնական աշխարհայացքի առանցքային բաղադրիչներից մեկը և հասկանալու գերագույն աստվածությունների պաշտամունքի, խորհրդանշական համակարգի ու պատկերագրության փոխկապակցվածությունը։
Updated: 2026-09-21
Economics
ՀՀ մաքսային համակարգի ինստիտուցիոնալ զարգացման հիմնական ուղղությունները
Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մաքսային համակարգի ինստիտուցիոնալ զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով պետական կառավարման արդիականացման, տնտեսական անվտանգության ապահովման և արտաքին առևտրի արդյունավետ կարգավորման խնդիրները։ Գրքում վերլուծվում է մաքսային վարչարարության էվոլյուցիան Հայաստանի անկախությունից հետո, դրա իրավական և կազմակերպչական հիմքերը, ինչպես նաև այն բարեփոխումները, որոնք ուղղված են համակարգի թափանցիկության բարձրացմանը և կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային ընթացակարգերի պարզեցման, թվայնացման և միջազգային ստանդարտներին համապատասխանեցման գործընթացներին՝ ներառյալ էլեկտրոնային հայտարարագրման համակարգերի ներդրումը և ռիսկերի կառավարման մեխանիզմների զարգացումը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև արտաքին առևտրի ազատականացման և տարածաշրջանային ինտեգրացիոն գործընթացների ազդեցությունը մաքսային քաղաքականության վրա, ինչպես նաև մաքսային ծառայության մարդկային ռեսուրսների պատրաստվածության և ինստիտուցիոնալ կարողությունների ամրապնդման հարցերը։ Վերլուծության հիմքում դրվում են ինչպես իրավական, այնպես էլ տնտեսական մոտեցումներ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն հիմնական գործոնները, որոնք ձևավորում են ժամանակակից արդյունավետ մաքսային համակարգ։
Updated: 2026-09-20
Economics
Քաղաքային տնտեսության զարգացման հիմնախնդիրները և բարելավման ուղիները (Իրանի Մաշհադ քաղաքի օրինակով)
Աշխատությունը նվիրված է քաղաքային տնտեսության զարգացման տնտեսական, կառավարչական և ենթակառուցվածքային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Իրանի խոշոր քաղաքային կենտրոններից մեկի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքային տնտեսությունը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված համակարգ, որը ներառում է բնակարանային և կոմունալ ծառայությունները, տրանսպորտային ենթակառուցվածքները, ջրամատակարարումն ու ջրահեռացումը, թափոնների կառավարումը, քաղաքային տարածքների բարեկարգումը, սոցիալական ենթակառուցվածքները և բնակչությանը մատուցվող հանրային ծառայությունների կազմակերպումը։ Ուսումնասիրվում է բնակչության թվաքանակի և քաղաքային տարածքի ընդլայնման ազդեցությունը ենթակառուցվածքների ծանրաբեռնվածության, ծառայությունների պահանջարկի, քաղաքային բյուջեի և տարածքային զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քաղաքային կառավարման արդյունավետությանը, տեղական ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորմանը և դրանց բաշխման առաջնահերթություններին, քանի որ քաղաքային տնտեսության կայուն զարգացումը մեծապես պայմանավորված է կառավարման մարմինների ֆինանսական և կազմակերպական հնարավորություններով։ Կարևոր ուղղություն է տրանսպորտային համակարգի, ճանապարհային ենթակառուցվածքների և հասարակական տրանսպորտի զարգացման ուսումնասիրությունը՝ քաղաքային շարժունակության և տնտեսական ակտիվության հետ դրանց փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Քննության են առնվում նաև բնակարանաշինության, հողօգտագործման և քաղաքային տարածքների պլանավորման խնդիրները, հատկապես արագ ընդլայնվող քաղաքային միջավայրում բնակելի, առևտրային, արտադրական և հանրային տարածքների հավասարակշռված կազմակերպման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում են բնապահպանական գործոնները՝ օդի որակը, ջրային ռեսուրսների կառավարումը, կանաչ տարածքների պահպանումը և քաղաքային թափոնների արդյունավետ կառավարումը։ Քաղաքային տնտեսության բարելավման հնարավոր ուղղությունները կապվում են կառավարման համակարգի արդյունավետության բարձրացման, ենթակառուցվածքային ներդրումների նպատակային կազմակերպման, ծառայությունների որակի բարելավման, նոր տեխնոլոգիաների կիրառման և երկարաժամկետ քաղաքային պլանավորման հետ։ Միաժամանակ կարևոր է տնտեսական զարգացման և բնակչության սոցիալական պահանջների համադրումը, որպեսզի քաղաքային բարեփոխումները նպաստեն ոչ միայն տնտեսական ակտիվության աճին, այլև բնակության պայմանների և հանրային ծառայությունների հասանելիության բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է քաղաքային տնտեսագիտության, տարածքային պլանավորման, հանրային կառավարման և ենթակառուցվածքների զարգացման մոտեցումները՝ բացահայտելով խոշոր քաղաքային համակարգի զարգացման հիմնական խնդիրներն ու դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունները։
Updated: 2026-09-27
Geography
Ահվազ քաղաքի տարածքի զարգացման և նրա էկոլոգիական վիճակի վրա ռելիեֆի ազդեցության գնահատումը աերո և տիեզերական նկարների վերծանման միջոցով
Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Ահվազ քաղաքի տարածքային զարգացման և էկոլոգիական վիճակի վրա ռելիեֆի ազդեցության գնահատմանը՝ աերոլուսանկարների և տիեզերական նկարների վերծանման ու համադրման միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են քաղաքի տարածական կառուցվածքը, ռելիեֆի առանձնահատկությունները և դրանց փոխազդեցությունը քաղաքային կառուցապատման, տարածքի ընդլայնման ու բնական միջավայրի փոփոխությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեռազննման տվյալների կիրառմանը՝ քաղաքային տարածքների փոփոխությունների, հողածածկույթի և հողօգտագործման կառուցվածքի, կանաչ տարածքների, ջրային օբյեկտների և էկոլոգիական վիճակի տարածական առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ռելիեֆի ձևերի, բարձրությունների, թեքությունների և այլ երկրաձևաբանական գործոնների ազդեցությունը քաղաքի զարգացման ուղղությունների և շրջակա միջավայրի ձևավորման վրա։ Աերո և տիեզերական պատկերների վերծանման միջոցով ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածքային փոփոխությունների դինամիկան, գնահատելու էկոլոգիական խնդիրների տարածական բաշխվածությունը և ավելի հիմնավորված պատկերացում կազմելու քաղաքային միջավայրի զարգացման միտումների վերաբերյալ։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրագետների, էկոլոգների, քաղաքաշինարարների, քարտեզագետների, հեռազննման մասնագետների, հետազոտողների և քաղաքային տարածքների պլանավորմամբ զբաղվող մասնագետների համար։
Updated: 2026-09-07