Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
A century of denial
Աշխատությունը կենտրոնանում է պատմական զանգվածային բռնությունների, դրանց հիշողության և հետագա ժխտողական քաղաքականությունների փոխհարաբերությունների վրա՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ մեկ դար շարունակ ձևավորված քաղաքական, հասարակական և պատմագիտական բանավեճերին։ Ուսումնասիրության առանցքում այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով պատմական իրադարձությունների մեկնաբանությունը կարող է դառնալ պետական քաղաքականության, ազգային ինքնության, դիվանագիտական հարաբերությունների և հանրային հիշողության մաս։ Քննության են առնվում ժխտման տարբեր դրսևորումները՝ փաստերի վիճարկումից և պատասխանատվության հարցի վերաիմաստավորումից մինչև պատմական իրադարձությունների այլընտրանքային մեկնաբանությունների առաջադրում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պատմական սկզբնաղբյուրների, վկայությունների, դիվանագիտական փաստաթղթերի և հետագա պատմագիտական ուսումնասիրությունների նշանակությանը՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես է ձևավորվում փաստագրական հիմքը և ինչպես են դրա շուրջ զարգանում հակադիր մեկնաբանություններ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հիշողության փոխանցման գործընթացին՝ ուսումնասիրելով վերապրածների և նրանց սերունդների պատմությունները, սփյուռքյան համայնքների հիշողության մշակույթը, հուշահամալիրների, կրթության, գրականության և հանրային քննարկումների դերը։ Առանձին ուղղություն է միջազգային ճանաչման գործընթացների և դրանց շուրջ ծավալված քաղաքական ու դիվանագիտական բանավեճերի վերլուծությունը՝ առանց դրանք մեկ միասնական քաղաքական դիրքորոշման վերածելու։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև տարբերակել ակադեմիական պատմագիտական բանավեճը փաստերի կանխամտածված ժխտումից կամ աղավաղումից՝ գնահատելով աղբյուրների հավաստիությունը, փաստարկների կառուցվածքը և պատմական գիտելիքի ձևավորման սկզբունքները։ Թեման դիտարկվում է նաև մարդու իրավունքների և զանգվածային ոճրագործությունների հիշողության ավելի լայն համատեքստում, որտեղ անցյալի ճանաչման և հիշատակման հարցերը փոխկապակցվում են արդարության, պատասխանատվության և պատմական հիշողության պահպանման խնդիրների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը համադրում է պատմագիտության, հիշողության ուսումնասիրությունների, ցեղասպանագիտության և միջազգային հարաբերությունների մոտեցումները՝ ներկայացնելով, թե ինչպես կարող է պատմական իրադարձության շուրջ ձևավորված ժխտողական դիսկուրսը պահպանվել և փոփոխվել տասնամյակների ընթացքում ու ազդեցություն ունենալ հասարակական հիշողության և միջպետական հարաբերությունների վրա։
Updated: 2026-09-27
Pedagogy
Մանկավարժական միտքը և ֆիզիկական դաստիարակությունը Հայաստանում 19-րդ դարի կեսերից մինչև 21-րդ դարի առաջին տասնամյակը
Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանում մանկավարժական մտքի և ֆիզիկական դաստիարակության զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ 19-րդ դարի կեսերից մինչև 21-րդ դարի առաջին տասնամյակը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորվել երեխաների և երիտասարդների ֆիզիկական դաստիարակության վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես է փոխվել դրա տեղը կրթության և դաստիարակության ընդհանուր համակարգում, և ինչպիսի մանկավարժական գաղափարներ են առաջադրվել մարդու ֆիզիկական, մտավոր, բարոյական ու սոցիալական զարգացման փոխկապակցվածության վերաբերյալ։ Թեմայի կարևոր կողմերից մեկն այն է, որ ֆիզիկական դաստիարակությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես մարմնի ամրապնդման, շարժողական կարողությունների զարգացման կամ առողջության պահպանման միջոց, այլև որպես անձի համակողմանի ձևավորման բաղադրիչ։ Այդ տեսանկյունից աշխատանքը կապում է ֆիզիկական դաստիարակության պատմությունը հայ մանկավարժական մտքի ընդհանուր զարգացման հետ՝ անդրադառնալով կրթական գաղափարների փոփոխությանը, դպրոցական դաստիարակության նպատակներին, սերնդի առողջ և ներդաշնակ զարգացման խնդիրներին ու հասարակական պահանջներին։ Ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի լայն ընդգրկումը թույլ է տալիս տեսնել պատմական շարունակականությունը և միաժամանակ բացահայտել տարբեր փուլերի առանձնահատկությունները։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայ լուսավորական և մանկավարժական գաղափարները, որոնցում կրթությունը դիտարկվում էր որպես անհատի և հասարակության առաջընթացի կարևոր պայման։ Այդ շրջանի մանկավարժական մտածողության մեջ ֆիզիկական դաստիարակության հարցերը կապված էին նաև առողջության, աշխատանքի, կարգապահության և երեխայի բնական զարգացման հետ։ Հայ մանկավարժական ժառանգության ուսումնասիրություններում, օրինակ, Խաչատուր Աբովյանի գաղափարների շրջանակում նշվում է նաև ֆիզիկական և աշխատանքային դաստիարակության անհրաժեշտությունը երեխայի անձի զարգացման գործում։ Հետագա ժամանակաշրջաններում ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպումն աստիճանաբար ավելի սերտորեն կապվեց դպրոցական կրթության, ուսուցման մեթոդների և պետական կրթական համակարգի զարգացման հետ։ Հետազոտության համար կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ ֆիզիկական դաստիարակության վերաբերյալ մոտեցումները ձևավորվել են ոչ միայն տեսական մանկավարժական աշխատությունների, այլև կրթական հաստատությունների, ուսումնական ծրագրերի, մեթոդական մշակումների և հասարակական կյանքի փոփոխությունների ազդեցությամբ։ Խորհրդային շրջանում ֆիզիկական կուլտուրան և սպորտը ստացան ավելի համակարգված կազմակերպական և կրթական ձևեր, իսկ ֆիզիկական պատրաստվածությունը ներառվեց մատաղ սերնդի դաստիարակության լայն համակարգում։ Հայաստանի անկախության շրջանը, իր հերթին, առաջ բերեց նոր խնդիրներ՝ կապված ֆիզիկական դաստիարակության բովանդակության վերաիմաստավորման, առողջ ապրելակերպի խթանման, մանկապատանեկան սպորտի զարգացման և կրթության նոր պահանջներին համապատասխան մեթոդների կիրառման հետ։ Այդ համատեքստում ուշագրավ է, որ Հայաստանի օրենսդրության մեջ ևս մանկապատանեկան ֆիզիկական դաստիարակությունն ու սպորտը կապվում են երեխաների առողջ կենսակերպի, կրթության և անհատի զարգացման խնդիրների հետ։ Աշխատանքի ժամանակագրական լայն շրջանակը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր դարաշրջանների մանկավարժական մոտեցումները և բացահայտել այն գաղափարների զարգացումը, որոնք վերաբերում են մարդու ֆիզիկական և հոգևոր զարգացման ամբողջականությանը։ Այն արժեքավոր է հատկապես հայ մանկավարժության պատմությամբ, ֆիզիկական դաստիարակության տեսությամբ և դպրոցական կրթության զարգացման պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Հրատարակչական և մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը լույս է տեսել Երևանում 2010 թվականին, ունի 22 էջ, պարունակում է նկարներ և մատենագիտական ցանկ, իսկ վերջում ներկայացված է նաև ռուսերեն ամփոփում։
Updated: 2026-09-17
Economics
Պետական և համայնքային բյուջետային գործընթացների կազմակերպումը ՀՀ-ում
Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական և համայնքային բյուջետային գործընթացների կազմակերպման հիմունքներին, կառուցվածքին և գործնական իրականացման առանձնահատկություններին։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչպես է ձևավորվում պետական բյուջեն՝ որպես երկրի ֆինանսական քաղաքականության հիմնական գործիք, որը ապահովում է պետական պարտավորությունների կատարումը, հանրային ծառայությունների ֆինանսավորումը և տնտեսական զարգացման ծրագրերի իրականացումը։ Հեղինակը անդրադառնում է բյուջետային գործընթացի հիմնական փուլերին՝ եկամուտների կանխատեսում, ծախսերի պլանավորում, բյուջեի նախագծի կազմում, քննարկում և հաստատում, կատարում և վերահսկում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքային բյուջեների ձևավորման առանձնահատկություններին, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ֆինանսական անկախությանը և պետական բյուջեի հետ փոխհարաբերություններին։ Գրքում քննարկվում են նաև բյուջետային կարգապահության, ֆինանսական վերահսկողության և հաշվետվողականության մեխանիզմները՝ ուղղված հանրային միջոցների արդյունավետ օգտագործմանը։ Վերլուծվում է բյուջետային քաղաքականության դերը տնտեսական կայունության, սոցիալական զարգացման և տարածաշրջանային հավասարակշռված աճի ապահովման գործում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով պետական ծառայողների, ֆինանսիստների, տնտեսագետների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-23
Religion
Երեք զրույց փրկության ճանապարհի մասին, որոնք քարոզիչը վարում է իր համայնքի անդամներից մեկի հետ
Աշխատությունը բաղկացած է երեք զրույցից, որոնց առանցքում քրիստոնեական փրկության գաղափարն է և դրա շուրջ քարոզչի ու համայնքի անդամի միջև ծավալվող խոսակցությունը։ Զրույցի ձևը կրոնական ուսուցման տարածված եղանակներից է, քանի որ հնարավորություն է տալիս հարցերի և պատասխանների միջոցով ներկայացնելու հավատքի հիմնադրույթները, պարզաբանելու աստվածաբանական հասկացությունները և անդրադառնալու մարդու հոգևոր կյանքի կարևոր խնդիրներին։ Քրիստոնեական ուսմունքում փրկության գաղափարը կապված է մեղքի, ապաշխարության, հավատի, աստվածային շնորհի և մարդու՝ Աստծո հետ հարաբերության հետ։ Նման գրությունները նպատակ ունեն ընթերցողին մղելու ինքնաքննության, հոգևոր որոնումների և քրիստոնեական արժեքների գիտակցված ընկալման։ Քարոզչի և համայնքի անդամի երկխոսությունը նաև արտացոլում է կրոնական գիտելիքների փոխանցման ու հավատացյալների հոգևոր առաջնորդության ավանդույթը։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայերեն կրոնական ուսուցողական գրականության համատեքստում, երբ զրույցի և հարցուպատասխանի ձևերը կիրառվում էին հավատքի սկզբունքները մատչելիորեն ներկայացնելու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել քրիստոնեական դավանաբանությամբ, կրոնական քարոզչության պատմությամբ, հոգևոր դաստիարակությամբ և հայերեն կրոնական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։
Updated: 2026-10-28
Biology
Էխինոկոկոզի թրթուրային շրջանի ազդեցությունը խոշոր և մանր եղջերավոր կենդանիների մսի և ենթամթերքների սննդային արժեքի վրա
Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է էխինոկոկոզի թրթուրային ձևի ազդեցությանը խոշոր և մանր եղջերավոր կենդանիների օրգանիզմի վրա և դրա հետևանքով մսի ու ենթամթերքների սննդային արժեքի փոփոխություններին։ Նյութում վերլուծվում են մակաբույծի զարգացման փուլերը կենդանի օրգանիզմում, հիմնականում լյարդի, թոքերի և այլ օրգանների ախտահարման դեպքերում առաջացող կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, որոնք կարող են ազդել կենդանու ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են հյուսվածքային վնասումները և բորբոքային գործընթացները անդրադառնում մսի սպիտակուցային կազմի, ճարպային պարունակության և միկրոտարրերի բաշխման վրա՝ փոխելով սննդային արժեքի ցուցանիշները։ Քննարկվում են նաև ենթամթերքների՝ մասնավորապես լյարդի և թոքերի, օգտագործման անվտանգությունը և հիգիենիկ ռիսկերը, որոնք կարող են առաջանալ մակաբուծային ախտահարման դեպքում։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է անասնաբուժական վերահսկողության, մսի պարտադիր զննման և հանրային առողջության պահպանման միջոցառումների կարևորությունը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել մարդու վարակման ռիսկերը և ապահովել սննդամթերքի անվտանգության բարձր մակարդակ։
Updated: 2026-07-18
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու
Հրատարակությունը մատենագիտական-տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել Հայկական ՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառների վերաբերյալ նոր հրատարակված ու գրադարանային հավաքածու մուտք գործած գրականությունը։ Այն նախատեսված է գիտնականների, մշակույթի և արվեստի ոլորտի մասնագետների, գրադարանավարների, մատենագետների, համապատասխան կազմակերպությունների և ընթերցողների լայն շրջանակի համար՝ հնարավորություն տալով պարբերաբար տեղեկանալ տվյալ ոլորտներում հրապարակվող նոր նյութերի մասին։ Տեղեկատուում ընդգրկվում են հայերեն և ռուսերեն գրքեր, ինչպես նաև հանրապետությունում հրատարակվող ամսագրերում ու թերթերում և մի շարք կենտրոնական պարբերականներում տպագրված հոդվածների վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկություններ։ Նյութերը համակարգվում են թեմատիկ և դասակարգման սկզբունքներով, ինչը հեշտացնում է անհրաժեշտ հրապարակումների որոնումը և հնարավորություն տալիս հետևելու մշակույթի ու արվեստի առանձին ճյուղերի վերաբերյալ գրականության համալրմանը։ Յուրաքանչյուր թեմատիկ բաժնի ներսում մատենագիտական նկարագրությունները դասավորվում են որոշակի կարգով՝ առանձնացնելով հայերեն և ռուսերեն նյութերը, իսկ գրքերի վերաբերյալ գրառումներում տրվող գրադարանային շիֆրները նպաստում են համապատասխան հրատարակությունները գրադարանային ֆոնդերում արագ գտնելուն։ Հերթական թողարկումների նյութերի համարակալման շարունակականությունը հնարավորություն է տալիս տարվա ընթացքում հրատարակված մատենագիտական տեղեկատվությունը դիտարկել որպես միասնական համակարգ։ Բովանդակային առումով տեղեկատուն ընդգրկում է մշակութային կյանքի և արվեստի բազմաթիվ ուղղություններ՝ երաժշտություն, թատրոն, կերպարվեստ, ճարտարապետություն, ժողովրդական ստեղծագործություն, մշակութային հաստատությունների գործունեություն և հարակից ոլորտներ։ Այսպիսի պարբերական մատենագիտական տեղեկատվությունը կարևոր դեր է կատարում մասնագիտական գրականության տարածման, գիտական աշխատանքի համար անհրաժեշտ աղբյուրների հայտնաբերման և գրադարանային տեղեկատվական սպասարկման կազմակերպման գործում։ Միաժամանակ այն ունի պատմական աղբյուրի նշանակություն, քանի որ հաջորդական թողարկումների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակչական ակտիվությունը, թեմատիկ հետաքրքրությունների փոփոխությունները և մասնագիտական մամուլում շրջանառվող նյութերի շրջանակը։ Այս առումով հրատարակությունը ոչ միայն գործնական որոնողական միջոց է, այլև խորհրդային Հայաստանի մշակութային և արվեստագիտական գրականության մատենագիտական պատկերը վերականգնելու համար արժեքավոր տեղեկատվական շտեմարան։
Updated: 2026-11-02