Ալեքսանդր Շիրվանզադե-Վերջին շատրվանը

Religion

Հրատարակությունը նվիրված է 1824 թվականի օրերի, ամսաթվերի և ժամանակի հաշվարկման ներկայացմանը՝ ըստ հին տոմարի։ Այն արտացոլում է ժամանակի օրացուցային համակարգը և դրա կիրառությունը հայ համայնքի առօրյա ու եկեղեցական կյանքում։ Նահանջ տարվա հանգամանքը կարևոր է օրացույցի կառուցվածքի համար, քանի որ այն պայմանավորում է տարվա տևողության և ամսաթվերի դասավորության առանձնահատկությունները։ Նման օրացույցները սովորաբար ծառայում էին ոչ միայն օրերը հաշվելու, այլև կրոնական տոների, հիշատակի օրերի և ծիսական արարողությունների ժամանակը որոշելու գործնական նպատակին։ Հայոց թվականության հիշատակումը հնարավորություն է տալիս համադրել երկու ժամանակագրական համակարգերը և տեսնել, թե ինչպես էին նույն ժամանակաշրջանը ներկայացնում տարբեր հաշվարկներով։ Հին տոմարի կիրառությունը կարևոր պատմական տեղեկություն է տալիս այն մասին, թե ինչ օրացուցային ավանդույթներով էին առաջնորդվում հայ ընթերցողները և եկեղեցական միջավայրը։ Այսպիսի տպագիր նյութերը արժեքավոր են ժամանակագրության, հայ եկեղեցական կյանքի, տոմարագիտության և 19-րդ դարի հայկական գրատպության ուսումնասիրության համար, քանի որ վկայում են ժամանակը կազմակերպելու, տոնացույցը պահպանելու և օրացուցային գիտելիքը տարածելու մշակույթի մասին։

History

Աշխատությունը նվիրված է կնոջ կերպարի և նրա տարբեր դրսևորումների ուսումնասիրությանը Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն և հին մշակույթներում՝ հիմնվելով նյութական մշակույթի, հնագիտական գտածոների, պատկերագրական հուշարձանների և առնչվող պատմամշակութային տվյալների վրա։ Հետազոտության կենտրոնում կնոջ կերպարի ձևավորման, զարգացման և իմաստային փոփոխությունների բացահայտումն է տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում՝ սկսած նախապատմական մշակույթներից մինչև հին հասարակությունների ձևավորման և զարգացման փուլերը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննության են առնվում կնոջ պատկերումները արձանիկներում, կնիքներում, զարդարվեստի նմուշներում, խեցեղենի ու այլ առարկաների վրա, ինչպես նաև կանացի կերպարի հետ կապված խորհրդանշական և ծիսական պատկերացումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մայրության, պտղաբերության, ընտանիքի, կյանքի շարունակականության և բնության հետ կնոջ կերպարի կապին, քանի որ հնագույն հասարակություններում կանացի կերպարը հաճախ ունեցել է ոչ միայն կենցաղային կամ գեղարվեստական, այլև կրոնածիսական նշանակություն։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև այն հարցը, թե ինչպես է կնոջ սոցիալական և մշակութային դիրքն արտացոլվել նյութական մշակույթի մեջ և ինչպիսի պատկերացում կարելի է կազմել հնագույն հասարակություններում կնոջ դերի մասին պահպանված հնագիտական աղբյուրների միջոցով։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է տարբեր ժամանակաշրջանների և մշակույթների միջև համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կանացի կերպարի պատկերագրական ընդհանրություններն ու տարբերությունները, դրանց շարունակականությունն ու փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև աստվածուհիների և առասպելական կանացի կերպարների պատկերումներին՝ դիտարկելով դրանց կապը հին կրոնական աշխարհընկալման, բնության ուժերի, պտղաբերության պաշտամունքի և հասարակության հոգևոր պատկերացումների հետ։ Միաժամանակ կնոջ կերպարը ներկայացվում է ոչ միայն որպես կրոնական խորհրդանիշ, այլև որպես սոցիալական իրականության արտացոլում, ինչի շնորհիվ հնարավոր է ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակչության կենցաղի, ընտանեկան հարաբերությունների, հասարակական կառուցվածքի և գեղագիտական ընկալումների մասին։ Աշխատանքը կարևոր է հայկական հնագիտության և մշակույթի պատմության համար, քանի որ կանացի կերպարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից դիտարկել հնագույն հասարակությունների աշխարհայացքը և դրանցում կնոջ ունեցած տեղն ու նշանակությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել հնագետներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, հայագետներին և հին աշխարհի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է կնոջ կերպարը որպես Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն և հին մշակույթների կարևորագույն գեղարվեստական, սոցիալական և հոգևոր արտահայտություններից մեկը՝ փորձելով բացահայտել դրա բազմաշերտ նշանակությունը և պատմական զարգացման հիմնական օրինաչափությունները։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի ազատագրության, պետականության վերականգնման, հասարակական կառավարման, լուսավորության և ազգային համախմբման վերաբերյալ նրա պատկերացումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում քաղաքական մտածողության ձևավորման պատմական պայմաններն են և այն գաղափարական միջավայրը, որտեղ ազգային ազատագրության խնդիրը աստիճանաբար սկսեց կապվել պետական ու հասարակական վերափոխումների անհրաժեշտության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատության և պետական ինքնուրույնության գաղափարներին, ինչպես նաև այն մոտեցմանը, ըստ որի ժողովրդի քաղաքական ապագան պայմանավորված էր ոչ միայն արտաքին հանգամանքներով, այլև ներքին կազմակերպվածությամբ, կրթությամբ, հասարակական գիտակցության զարգացմամբ և միասնական գործողությունների կարողությամբ։ Նրա հայացքների ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից է XVIII դարի Մադրասի հայկական մտավոր միջավայրում հրատարակված «Նոր տետրակ, որ կոչի յորդորակ» աշխատությունը, որտեղ ներկայացված էին ազատության, լուսավորության և Հայաստանի ազատագրման վերաբերյալ գաղափարներ։ Քննության առարկա են դառնում միապետական անսահմանափակ իշխանության նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքը, քաղաքական իշխանության կազմակերպման վերաբերյալ պատկերացումները և հասարակության զարգացման գործում ժողովրդի մասնակցության նշանակությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ նրա պատկերացրած ապագա պետական կառավարման կոնկրետ ձևի վերաբերյալ առկա են տարբեր մեկնաբանություններ. որոշ ուսումնասիրություններ դրանք կապում են հանրապետական գաղափարների հետ, իսկ այլ մեկնաբանություններում նշվում է սահմանադրական միապետության հնարավորությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև լուսավորության գաղափարը. կրթությունը, գիտելիքի տարածումը և երիտասարդության հասարակական ակտիվությունը ներկայացվում էին որպես ազգային վերածննդին նպաստող կարևոր պայմաններ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են նրա կապերը XVIII դարի հայկական ազատագրական մտքի այլ ներկայացուցիչների և Մադրասի հայկական մտավոր շրջանակի հետ՝ հնարավորություն տալով քաղաքական հայացքները դիտարկել ժամանակաշրջանի գաղափարական ավելի լայն շարժումների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ազգային ազատագրության, պետականության, հասարակական առաջընթացի և լուսավորության փոխկապակցվածությունը XVIII դարի հայ քաղաքական մտքում և գնահատելու այդ գաղափարների տեղը հայ հասարակական-քաղաքական մտածողության հետագա զարգացման պատմության մեջ։

Agriculture

Տնտեսագիտական և կառավարչական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում խորհրդատվական ծառայությունների համակարգի գործունեության արդյունավետության գնահատմանը և դրա զարգացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական խորհրդատվության կազմակերպական կառուցվածքը, ծառայությունների մատուցման սկզբունքները և դրանց նշանակությունը գյուղացիական տնտեսությունների ու գյուղատնտեսական կազմակերպությունների գործունեության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական տեղեկատվության հասանելիությանը, նոր տեխնոլոգիաների և արտադրական մեթոդների տարածմանը, ինչպես նաև խորհրդատվական ծառայությունների ազդեցությանը կառավարչական որոշումների ընդունման վրա։ Վերլուծվում են համակարգի արդյունավետության գնահատման չափանիշները, առկա կազմակերպական և տնտեսական խնդիրները, մասնագետների պատրաստվածության ու տեղեկատվական ապահովման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև պետական կառույցների, գիտակրթական հաստատությունների և գյուղատնտեսական արտադրողների միջև համագործակցության զարգացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու խորհրդատվական ծառայությունների որակի, հասանելիության և գործնական արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, գյուղատնտեսության կառավարման, խորհրդատվական ծառայությունների և գյուղական զարգացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Medicine

Այս գիտական և կլինիկական ուսումնասիրությունը նվիրված է հաղորդչական լսողության կորստով հիվանդների վիրաբուժական վերականգնման մեթոդների արդյունավետության գնահատմանը և բուժման ժամանակակից մոտեցումների վերլուծությանը։ Աշխատությունում դիտարկվում են միջին և արտաքին ականջի կառուցվածքային խանգարումները, որոնք հանգեցնում են ձայնային տատանումների փոխանցման խոչընդոտման, ինչպես նաև դրանց ախտորոշման և բուժման հիմնական սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լսողական ոսկրիկների վերականգնման, թմբկաթաղանթի վերակառուցման, օտոսկլերոզի վիրահատական բուժման և այլ օտովիրաբուժական միջամտությունների տեխնիկական առանձնահատկություններին։ Քննարկվում են նաև նախավիրահատական գնահատման, հետվիրահատական հսկողության և լսողական ֆունկցիայի վերականգնման արդյունքների գնահատման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով բարելավել հիվանդների կյանքի որակը և սոցիալական ադապտացիան։ Աշխատությունը ներկայացնում է ժամանակակից օտորինոլարինգոլոգիայի և վերականգնողական բժշկության ձեռքբերումները լսողական խանգարումների բուժման ոլորտում։

History

Աշխատությունը նվիրված է միհրականության ծագման, տարածման և զարգացման ուսումնասիրությանը Առաջավոր Ասիայի ու Միջերկրածովյան ավազանի հին հասարակությունների քաղաքական, կրոնական և հոգևոր համակարգերի համատեքստում։ Դիտարկվում են Միհր աստվածության պաշտամունքի ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրա գաղափարական հիմքերը և տարբեր ժողովուրդների կրոնական պատկերացումների հետ փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միհրական ավանդույթների տարածման ուղիներին, տարբեր տարածաշրջաններում դրանց դրսևորումներին և տեղական հավատալիքների ազդեցությամբ տեղի ունեցած փոփոխություններին։ Վերլուծվում են պաշտամունքի խորհրդանշական համակարգը, ծիսական առանձնահատկությունները, աստվածաբանական պատկերացումները և դրանց տեղը հին հասարակությունների հոգևոր կյանքում։ Քննարկվում են նաև կրոնի և քաղաքական իշխանության փոխհարաբերությունները, Միհրի կերպարի հնարավոր առնչությունները թագավորական իշխանության, ռազմական միջավայրի, պայմանագրային հարաբերությունների և հասարակական կարգի գաղափարների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում իրանական աշխարհում, Փոքր Ասիայում, Հայաստանում և Միջերկրածովյան տարածաշրջանում ձևավորված կրոնամշակութային կապերին՝ ընդգծելով տարբեր ավանդույթների փոխազդեցության նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են գրավոր, հնագիտական, պատկերագրական և վիմագրական աղբյուրների ընձեռած հնարավորությունները միհրականության պատմական զարգացման վերակազմության համար։ Կարևորվում է նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարածաշրջաններում Միհրի պաշտամունքի դրսևորումների տարբերակումը՝ դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, հնագետների, արևելագետների, մշակութաբանների, հայագետների և հին աշխարհի քաղաքական ու կրոնական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։