Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionReligion
Հայ հմայական և ժողովրդական աղոթքներ
Գիրքը ներկայացնում է ժողովրդական հոգևոր մշակույթի այն ձևերը, որոնք կապված են մարդու առօրյա կյանքի, առողջության, պաշտպանության և հաջողության հետ՝ միախառնելով քրիստոնեական և նախաքրիստոնեական պատկերացումները։ Հիմնական բովանդակությունը․ Ժողովրդական աղոթքներ Տարբեր իրավիճակների համար նախատեսված աղոթքներ (հիվանդություն, վտանգ, հաջողություն)։ Հմայական խոսքեր Բուժիչ և պաշտպանիչ խոսքային ձևեր, որոնք ունեն ծիսական բնույթ։ Հավատալիքային համակարգ Բնության, մարդու և գերբնական ուժերի վերաբերյալ ավանդական պատկերացումներ։ Կրոնական և ժողովրդական սինկրետիզմ Քրիստոնեական աղոթքների և հին հավատալիքների համատեղ գոյակցություն։ Բանահյուսական նյութերի հավաքագրում Նյութերի գրանցում, դասակարգում և մեկնաբանում։
Updated: 2026-09-22History
Գրադարանային գործը Հայաստանում 1920-1965
1920–1965 թվականներին Հայաստանում գրադարանային գործի զարգացումը սերտորեն կապված էր խորհրդային պետական համակարգի ձևավորման, կրթության տարածման և մշակութային քաղաքականության ընդլայնման հետ։ 1920-ականներին, Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, գրադարանային համակարգը սկսեց վերակազմավորվել պետական վերահսկողության ներքո՝ նպատակ ունենալով ապահովել բնակչության գրագիտության բարձրացում և գաղափարական կրթություն։ Այդ շրջանում ստեղծվեցին նոր հանրային գրադարաններ, վերակազմավորվեցին նախկին ուսումնական և քաղաքային գրադարանները, ձևավորվեց միասնական ցանց, որը ենթարկվում էր պետական կառավարման։ 1930-ականներին գրադարանային գործը ավելի համակարգված դարձավ՝ ընդլայնվեցին գյուղական գրադարանները, շարժական գրադարանների միջոցով գրքերը հասան հեռավոր բնակավայրեր, և սկսեց ձևավորվել կենտրոնացված գրքային ֆոնդերի բաշխման համակարգ։ Պատերազմական տարիներին՝ 1940-ականներին, գրադարանները շարունակեցին գործել դժվար պայմաններում՝ աջակցելով ինչպես ռազմաճակատին, այնպես էլ թիկունքի կրթական ու քարոզչական աշխատանքներին։ Հետպատերազմյան շրջանում սկսվեց արագ վերականգնում և զարգացում․ ավելացան գրադարանների թիվը, բարելավվեց գրքային ֆոնդը, զարգացավ մատենագիտական աշխատանքը, ստեղծվեցին մասնագիտացված գրադարաններ գիտական և տեխնիկական հաստատությունների համար։ 1950-60-ականներին գրադարանային համակարգը հասավ ավելի բարձր կազմակերպվածության՝ ներդրվեցին նոր կատալոգավորման մեթոդներ, ամրապնդվեց մեթոդական ղեկավարությունը, զարգացավ ընթերցողների սպասարկման մշակույթը և բարձրացավ գրադարանների դերը որպես գիտելիքի տարածման ու հասարակության կրթական մակարդակի բարձրացման կարևոր կենտրոններ։ Այս ամբողջ ժամանակահատվածում գրադարանային գործը Հայաստանում ձևավորվեց որպես պետական մշակութային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ, որը միաժամանակ ծառայեց ինչպես կրթական, այնպես էլ հասարակական-գաղափարական նպատակների իրականացմանը։
Updated: 2026-09-21Biology
Ձայնային սթրեսի ձևավորման մեխանիզմներում գլխուղեղի սերոտոնիներգիկ համակարգի և նշաձև համալիրի դերի միկրոէլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտությունը
Աշխատությունը նվիրված է ձայնային սթրեսի ձևավորման նյարդաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով գլխուղեղի սերոտոնիներգիկ համակարգի և նշաձև համալիրի մասնակցությանը սթրեսային արձագանքների կարգավորման գործընթացում։ Ներկայացվում են սթրեսի առաջացման կենսաբանական հիմքերը, նյարդային համակարգի հարմարվողական արձագանքները և ուղեղային այն կառույցների ֆունկցիոնալ փոխազդեցությունները, որոնք մասնակցում են արտաքին գրգռիչների ընկալման և հուզական վիճակների ձևավորման գործընթացներին։ Աշխատությունում կիրառվում են միկրոէլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտության մեթոդներ՝ նեյրոնների ակտիվության, էլեկտրական ազդակների փոփոխությունների և նյարդային շղթաների գործունեության ուսումնասիրման նպատակով։ Վերլուծվում է սերոտոնինային համակարգի դերը սթրեսային վիճակների ձևավորման և կարգավորման մեջ, ինչպես նաև նշաձև համալիրի նշանակությունը վախի, անհանգստության և հուզական պատասխանների նյարդային մեխանիզմներում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ուղեղի ֆունկցիոնալ կազմակերպման, սթրեսի նկատմամբ օրգանիզմի արձագանքների և նյարդահոգեբանական խանգարումների առաջացման մեխանիզմների բացահայտման համար։ Գիրքը նախատեսված է նյարդաֆիզիոլոգիայի, նյարդաբանության, հոգեֆիզիոլոգիայի, բժշկակենսաբանական գիտությունների ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև ուղեղի գործունեության և սթրեսային վիճակների կենսաբանական հիմքերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-08-23Mathematics
Robust estimation of Gaussian mean within the domain of computational tractability
Աշխատությունը նվիրված է գաուսյան բաշխման միջին արժեքի կայուն գնահատման խնդրին այնպիսի պայմաններում, երբ դիտարկումների մի մասը կարող է լինել աղավաղված, արտանետումային կամ չհամապատասխանել ենթադրվող հավանականային մոդելին, իսկ կիրառվող մեթոդները միաժամանակ պետք է ունենան գործնականորեն իրագործելի հաշվարկային բարդություն։ Հետազոտության կենտրոնում կայուն վիճակագրության և հաշվողական արդյունավետության փոխհարաբերությունն է՝ հատկապես բարձր չափողականությամբ տվյալների դեպքում։ Դասական ընտրանքային միջինը կարող է արդյունավետ լինել մաքուր գաուսյան տվյալների համար, սակայն նույնիսկ համեմատաբար փոքր թվով աղավաղված դիտարկումներ կարող են զգալիորեն ազդել գնահատման արդյունքի վրա։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են այնպիսի գնահատիչների կառուցման սկզբունքները, որոնք պահպանում են բավարար ճշգրտություն նաև տվյալների մասնակի աղտոտվածության պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վիճակագրական հասանելիության և հաշվարկային իրագործելիության միջև հնարավոր տարբերությանը․ տեսականորեն լավագույն ճշգրտությունն ապահովող գնահատիչը միշտ չէ, որ հնարավոր է արդյունավետորեն հաշվարկել մեծ չափողականությամբ խնդիրներում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բազմաչափ տվյալների կառուցվածքը, աղավաղված դիտարկումների հայտնաբերման կամ դրանց ազդեցության սահմանափակման մեխանիզմները, նմուշի պահանջվող ծավալը և գնահատման սխալի վարքը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ալգորիթմների հաշվարկային բարդության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե ինչ ճշգրտություն կարելի է ստանալ պոլինոմային ժամանակում իրականացվող մեթոդներով և որտեղ կարող են առաջանալ սկզբունքային հաշվողական սահմանափակումներ։ Վերլուծվում են նաև գնահատիչների կայունության տեսական երաշխիքները և դրանց կախվածությունը չափողականությունից, աղտոտման մակարդակից ու տվյալների հավանականային կառուցվածքից։ Նման խնդիրները կարևոր են ժամանակակից տվյալագիտության և մեքենայական ուսուցման համար, որտեղ մեծածավալ տվյալներում սխալ, անսովոր կամ նպատակային կերպով փոփոխված դիտարկումների առկայությունը կարող է խաթարել սովորական վիճակագրական մեթոդների աշխատանքը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հավանականությունների տեսության, մաթեմատիկական վիճակագրության, կայուն գնահատման և հաշվողական բարդության տեսության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպիսի վիճակագրական ճշգրտություն կարելի է ապահովել արդյունավետ ալգորիթմներով աղավաղումների նկատմամբ կայուն միջին արժեքի գնահատման խնդիրներում։
Updated: 2026-09-19Medicine
Զարկերակային գերճնշման և նրա ռիսկի գործոնների տարածվածությունը Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում
Աշխատությունը նվիրված է Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում զարկերակային ճնշման բարձրացման տարածվածության և դրա հետ կապված հիմնական ռիսկի գործոնների համաճարակաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնակչության տարբեր խմբերում խնդրի հանդիպման հաճախականության գնահատումն է, ինչպես նաև այն ժողովրդագրական, կենսաբանական, վարքագծային և սոցիալական գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են կապված լինել սրտանոթային ռիսկի բարձրացման հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համադրվել տարիքային և սեռային խմբերի տվյալները՝ պարզելու տարածվածության տարբերությունները և առանձնացնելու առավել բարձր ռիսկ ունեցող բնակչական խմբերը։ Ռիսկի գործոնների գնահատումը կարող է ներառել մարմնի քաշի և նյութափոխանակային ցուցանիշների առանձնահատկությունները, ֆիզիկական ակտիվության մակարդակը, սննդային վարքագծի որոշ բնութագրեր, ծխախոտի օգտագործումը, ընտանեկան նախատրամադրվածությունը և այլ գործոններ, որոնք համաճարակաբանական ուսումնասիրություններում դիտարկվում են սրտանոթային առողջության համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է նաև միաժամանակ մի քանի ռիսկի գործոնների առկայության ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց համակցված ազդեցության գնահատումը հնարավորություն է տալիս բնակչության առողջական վիճակի վերաբերյալ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև արդեն հայտնի խնդրի վերաբերյալ բնակչության իրազեկվածությանը, բժշկական վերահսկողության ընդգրկվածությանը և առողջապահական ծառայություններից օգտվելու առանձնահատկություններին։ Տարածվածության վերաբերյալ տվյալների համակարգումը կարևոր նշանակություն ունի հանրային առողջապահության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ծրագրերի անհրաժեշտությունը և որոշելու բնակչության այն խմբերը, որոնց նկատմամբ նպատակահարմար է ուժեղացնել կանխարգելիչ ու կրթական աշխատանքը։ Միաժամանակ նման ուսումնասիրությունները կարող են հիմք ծառայել տարբեր ժամանակաշրջաններում հավաքված տվյալների համեմատության և քաղաքային բնակչության սրտանոթային ռիսկի փոփոխությունների դիտարկման համար։ Հատուկ նշանակություն ունի ստացված արդյունքների մեկնաբանումը հետազոտության ժամանակաշրջանի, ընտրանքի կառուցվածքի և կիրառված չափորոշիչների շրջանակում, քանի որ այդ գործոնները կարող են ազդել տարածվածության գնահատականների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սրտաբանության, համաճարակաբանության և հանրային առողջապահության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում սրտանոթային ռիսկի տարածվածության և դրա հետ փոխկապակցված գործոնների վերաբերյալ համակարգված պատկերացում։
Updated: 2026-09-27Mathematics
Взаимодействие света со средами с необычной формой поверхностей волновых векторов
Աշխատությունը նվիրված է լույսի և ոչ սովորական հատկություններով օժտված միջավայրերի փոխազդեցության տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը, մասնավորապես այնպիսի նյութերի, որոնց ալիքային վեկտորների մակերևույթներն ունեն բարդ կամ անսովոր երկրաչափական ձևեր։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման առանձնահատկությունները, օպտիկական երևույթները, որոնք պայմանավորված են միջավայրի անիզոտրոպությամբ, դիսպերսիոն հատկություններով և ալիքային վեկտորների տարածության յուրահատուկ կառուցվածքով։ Աշխատությունում քննարկվում են լույսի բեկման, տարածման ուղղության փոփոխության, ալիքային ռեժիմների ձևավորման և օպտիկական արձագանքի առանձնահատկությունները նման միջավայրերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆոտոնային համակարգերի, մետանյութերի, բյուրեղային կառուցվածքների և ժամանակակից օպտիկական սարքավորումների համար այս երևույթների կիրառական նշանակությանը։ Հետազոտությունը կարևոր է նոր սերնդի օպտիկական տեխնոլոգիաների, նանոֆոտոնիկայի, ալիքային կառավարման համակարգերի և նյութերի ֆիզիկայի զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, օպտիկայի մասնագետների, հետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, որոնք հետաքրքրված են լույսի տարածման ոչ ստանդարտ մեխանիզմներով և բարդ օպտիկական միջավայրերի հատկություններով։
Updated: 2026-09-08