Непараметрические алгоритмы мониторинга временных рядов

Law

Գիրքը՝ «Իրավունքի և պետության տեսություն», հեղինակը Ներսեսյանց Վ.Ս., հանդիսանում է հիմնարար ուսումնական և գիտատեսական աշխատություն, որը նվիրված է իրավունքի և պետության ընդհանուր տեսության հիմնական սկզբունքների, կատեգորիաների և զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է պետության և իրավունքի ծագման, էության և փոխկապակցվածության հիմնահարցերը, ինչպես նաև դրանց դերը հասարակական հարաբերությունների կարգավորման համակարգում։ Գրքում մանրամասն վերլուծվում են պետության ձևերը, կառավարման և պետական կառուցվածքի տեսակները, իրավունքի աղբյուրները, իրավական նորմերի համակարգը և իրավական հարաբերությունների կառուցվածքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված իրավունքի սոցիալական նշանակությանը, իրավական պետության գաղափարին, օրինականության և իրավակարգի սկզբունքներին, ինչպես նաև մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության հիմնախնդիրներին։ Ներառված են նաև իրավական մտածողության ձևավորման տեսական հիմքերը և պետության ու իրավունքի զարգացման պատմափիլիսոփայական մոտեցումները։ Այս աշխատությունը նախատեսված է իրավագիտության ուսանողների, դասախոսների և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով իրավունքի և պետության տեսության համակարգված և խորքային ընկալմանը։

Mathematics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ոչ հարթ օպտիմալացման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ բազմարժեք արտապատկերումների տեսության շրջանակում, և կենտրոնանում է «վրանների մեթոդի» կիրառման վրա։ Աշխատանքի հիմնական թեման մաթեմատիկական օպտիմալացման այն խնդիրներն են, որոնցում նպատակային ֆունկցիաները կամ սահմանափակումները կարող են չունենալ սովորական ածանցյալներ, իսկ համապատասխան լուծումների կամ թույլատրելի կետերի նկարագրության համար անհրաժեշտ է աշխատել մի քանի հնարավոր արժեքներ ունեցող արտապատկերումների հետ։ Բազմարժեք արտապատկերումը յուրաքանչյուր մուտքային տարրի համապատասխանեցնում է ոչ թե մեկ, այլ արժեքների բազմություն, ինչի պատճառով դասական ֆունկցիոնալ և դիֆերենցիալ մոտեցումները հաճախ բավարար չեն։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են նման օբյեկտների երկրաչափական և անալիտիկ հատկությունները, ինչպես նաև դրանց միջոցով օպտիմալացման խնդիրների ձևակերպման ու լուծման հնարավորությունները։ Վրանների մեթոդը դիտարկվում է որպես գործիք, որը թույլ է տալիս ուսումնասիրել բազմարժեք արտապատկերումների տեղային կառուցվածքը և կառուցել համապատասխան մոտարկումներ կամ երկրաչափական պայմաններ։ Հատուկ նշանակություն ունեն ոչ հարթ խնդիրների համար կիրառելի ընդհանրացված ածանցյալների, տանգենսային և նորմալ կոնների, տեղային մոտարկումների և այլ ընդհանրացված վերլուծական միջոցների գաղափարները։ Այսպիսի մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ օպտիմալության անհրաժեշտ պայմաններ նույնիսկ այն դեպքերում, երբ դասական Ֆերմայի կամ Լագրանժի պայմանները ուղղակիորեն կիրառելի չեն։ Աշխատանքի շրջանակում քննարկվող մոտեցումը կարող է օգտագործվել նաև սահմանափակումներով օպտիմալացման խնդիրների, դիֆերենցիալ ներառումների և բազմարժեք օպերատորներով նկարագրվող մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրության համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցը, թե ինչ պայմաններում է հնարավոր բազմարժեք արտապատկերումների հատկությունները կապել օպտիմալ լուծումների գոյության, կայունության և բնութագրման հետ։ Ներկայացված տեսական արդյունքները հատկապես արժեքավոր են ֆունկցիոնալ վերլուծության, ոչ հարթ անալիզի և օպտիմալացման ժամանակակից տեսության տեսանկյունից, քանի որ դրանք ընդլայնում են դասական մեթոդների կիրառելիության շրջանակը դեպի ավելի բարդ և ոչ կանոնավոր մաթեմատիկական համակարգեր։ Աշխատանքը նախատեսված է հիմնականում մաթեմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի մասնագետների, հետազոտողների, ասպիրանտների և այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ոչ հարթ օպտիմալացմամբ, բազմարժեք արտապատկերումների տեսությամբ և ընդհանրացված դիֆերենցիալ մեթոդներով։

Technology

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի հրաբխային ապարների կիրառմամբ բետոնի և երկաթբետոնի արտադրության հումքաէներգախնայողական տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է տեղական բնական հումքի՝ հատկապես հրաբխային ծագման ապարների արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը՝ շինարարական նյութերի արտադրության տեխնոլոգիական և էներգետիկ ցուցանիշները բարելավելու նպատակով։ Հայաստանի երկրաբանական առանձնահատկությունները պայմանավորում են հրաբխային ապարների լայն տարածվածությունը, ինչի շնորհիվ դրանք կարող են դիտարկվել որպես բետոնի արտադրության համար հասանելի տեղական հանքային հումքի կարևոր աղբյուր։ Ուսումնասիրության հիմնական խնդիրներից է այդ ապարների ֆիզիկամեխանիկական և տեխնոլոգիական հատկությունների գնահատումը և դրանց համապատասխանությունը բետոնի ու երկաթբետոնի արտադրության պահանջներին։ Հրաբխային ապարների օգտագործման արդյունավետությունը կարող է պայմանավորված լինել դրանց ամրությամբ, խտությամբ, ծակոտկենությամբ, ջրակլանմամբ, հանքաբանական կազմով և ջերմային մշակման նկատմամբ վարքով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև բետոնի բաղադրության օպտիմալացումը՝ տեղական հումքի կիրառման դեպքում անհրաժեշտ ամրության, երկարակեցության և շահագործական հատկությունների ապահովմամբ։ Հումքաէներգախնայողական մոտեցումը ենթադրում է ոչ միայն տեղական և մատչելի նյութերի օգտագործում, այլև արտադրական գործընթացներում էներգիայի սպառման նվազեցում։ Այդ նպատակով կարող են ուսումնասիրվել հումքի նախապատրաստման, մանրացման, ջերմային մշակման, կապակցանյութերի օգտագործման և բետոնի կարծրացման ռեժիմների օպտիմալացման հնարավորությունները։ Հատկապես կարևոր է էներգատար տեխնոլոգիական փուլերի նվազեցումը կամ դրանց արդյունավետության բարձրացումը, քանի որ շինարարական նյութերի արտադրության ինքնարժեքի և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության զգալի մասը կապված է էներգիայի սպառման հետ։ Աշխատանքը կարող է ներառել Հայաստանի տարբեր հրաբխային ապարների համեմատական ուսումնասիրություն՝ դրանցից ստացվող հանքային բաղադրիչների և լցանյութերի հատկությունները որոշելու համար։ Դրանց կիրառումը բետոնի կազմում հնարավորություն է տալիս միաժամանակ լուծել տեղական հումքի օգտագործման և բնական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև պատրաստված բետոնի և երկաթբետոնի հիմնական հատկությունների գնահատումը՝ սեղմման ամրությունը, խտությունը, ջրակայունությունը, ցրտադիմացկունությունը, ջերմային վարքը և երկարաժամկետ շահագործման կայունությունը։ Նման ցուցանիշների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս պարզել, թե մշակված տեխնոլոգիան ինչ ոլորտներում կարող է առավել արդյունավետ կիրառվել՝ բնակելի, արդյունաբերական, ճանապարհաշինական կամ այլ շինարարական կառույցների համար։ Հայաստանի պայմաններում տեղական հրաբխային ապարների կիրառումը կարող է ունենալ նաև տնտեսական նշանակություն, քանի որ տեղական հումքի օգտագործումը կարող է նվազեցնել որոշ ներմուծվող նյութերի նկատմամբ կախվածությունը, կրճատել հումքի տեղափոխման հեռավորությունները և նպաստել շինարարական նյութերի արտադրության տեղայնացմանը։ Միաժամանակ հումքի տեղական աղբյուրների օգտագործումը կարող է նպաստել արտադրական գործընթացների ավելի ռացիոնալ կազմակերպմանը և նյութական ռեսուրսների խնայողությանը։ Աշխատանքի բնապահպանական նշանակությունը ևս էական է․ էներգիայի սպառման նվազեցումը և տեղական հանքային հումքի նպատակային օգտագործումը կարող են նվազեցնել արտադրության ընդհանուր ռեսուրսատարությունը և դրա հետ կապված շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել Հայաստանի հրաբխային ապարների հիման վրա բետոնի և երկաթբետոնի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման, նոր բաղադրությունների մշակման և արտադրության էներգետիկ արդյունավետության բարձրացման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է շինարարական նյութագիտության, բետոնի տեխնոլոգիայի, տեղական հանքային հումքի ուսումնասիրության և էներգախնայող արտադրության խնդիրները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել Հայաստանի բնական ռեսուրսներին համապատասխան, տեխնիկապես արդյունավետ և տնտեսապես ու էներգետիկ առումով առավել խնայողական տեխնոլոգիական լուծում։

Biology

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է միլիմետրային ալիքների ազդեցության ուսումնասիրմանը տարբեր կենսաբանական համակարգերի վրա՝ ինչպես in vitro, այսինքն՝ լաբորատոր պայմաններում առանձնացված կենսաբանական նյութերի կամ բջջային համակարգերի, այնպես էլ in vivo՝ ամբողջական կենդանի օրգանիզմների մակարդակներում։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է պարզել, թե միլիմետրային տիրույթի էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը ինչպիսի փոփոխություններ կարող է առաջացնել կենսաբանական համակարգերում, ինչ պայմաններում են դրանք դրսևորվում և ինչ մեխանիզմներով կարող են պայմանավորված լինել։ Միլիմետրային ալիքները էլեկտրամագնիսական ճառագայթման բարձր հաճախականության տիրույթ են, և դրանց կենսաբանական ազդեցության ուսումնասիրությունը ձևավորում է կենսաֆիզիկայի և կենսաբժշկության միջդիսցիպլինար ուղղություն։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ազդեցությունը դիտարկվում է տարբեր մակարդակներում՝ առանձին կենսաբանական բաղադրիչներից և բջիջներից մինչև ամբողջական օրգանիզմ։ In vitro փորձերը հնարավորություն են տալիս վերահսկվող պայմաններում ուսումնասիրել ճառագայթման անմիջական ազդեցությունը կենսաբանական նյութի վրա՝ փոփոխելով հաճախականությունը, ինտենսիվությունը, ազդեցության տևողությունը և այլ պարամետրեր։ Այսպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս առանձնացնել ճառագայթման ազդեցությունը այլ գործոններից և ավելի հստակ գնահատել կենսաբանական արձագանքի բնույթը։ In vivo ուսումնասիրությունները, իրենց հերթին, հնարավորություն են տալիս գնահատել միլիմետրային ալիքների ազդեցությունը ամբողջական օրգանիզմի մակարդակում։ Այստեղ հաշվի են առնվում ոչ միայն առանձին բջիջների կամ հյուսվածքների փոփոխությունները, այլև տարբեր օրգանների և ֆիզիոլոգիական համակարգերի փոխազդեցությունը։ Այսպիսի փորձերը կարևոր են, քանի որ կենդանի օրգանիզմում կենսաբանական պատասխանը կարող է էապես տարբերվել մեկուսացված բջջային համակարգում դիտվող երևույթներից։ Աշխատանքի գիտական կարևոր խնդիրներից է կենսաբանական ազդեցության օբյեկտիվ չափանիշների ընտրությունը։ Կախված ուսումնասիրվող համակարգից՝ կարող են գնահատվել բջիջների կենսունակությունը, աճի և բազմացման առանձնահատկությունները, նյութափոխանակության ցուցանիշները, ֆերմենտային ակտիվությունը, թաղանթների ֆունկցիոնալ վիճակը, իմունաբանական կամ ֆիզիոլոգիական արձագանքները և այլ կենսաբանական պարամետրեր։ Նման ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել միլիմետրային ալիքների ազդեցության մասին։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև ազդեցության պայմանների և կենսաբանական պատասխանի միջև կապի ուսումնասիրությունը։ Էլեկտրամագնիսական ճառագայթման կենսաբանական ազդեցությունը կարող է կախված լինել ոչ միայն ճառագայթման առկայությունից, այլև դրա հաճախականությունից, հզորությունից, ազդեցության տևողությունից, ռեժիմից և կենսաբանական օբյեկտի առանձնահատկություններից։ Հետևաբար տարբեր պայմաններում ստացված արդյունքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ինչ գործոններ են առավել նշանակալի կենսաբանական արձագանքի ձևավորման համար։ Այս թեմայի առանձնահատկությունն այն է, որ միլիմետրային ալիքների հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունների շուրջ գիտական գրականության մեջ դիտարկվել են տարբեր արդյունքներ, և դրանց մեկնաբանությունը պահանջում է խիստ վերահսկվող փորձարարական պայմաններ։ Այդ պատճառով նման հետազոտությունների արժեքը մեծապես կախված է փորձերի վերարտադրելիությունից, ճառագայթման ֆիզիկական պարամետրերի ճշգրիտ նկարագրությունից և համապատասխան վերահսկիչ խմբերի կիրառությունից։ Աշխատանքը կարող է նաև անդրադառնալ միլիմետրային ալիքների հնարավոր կիրառություններին կենսաբժշկության և բժշկական տեխնոլոգիաների ոլորտում։ Եթե որոշակի պայմաններում արձանագրվում են reproducible կենսաբանական ազդեցություններ, դրանք կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա հետազոտությունների համար՝ հասկանալու դրանց մեխանիզմները և գնահատելու հնարավոր կիրառական նշանակությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել գիտականորեն հաստատված ազդեցությունները ենթադրություններից և գնահատել ինչպես հնարավոր օգտակար, այնպես էլ անցանկալի հետևանքները։ In vitro և in vivo մոտեցումների համադրումը հատկապես կարևոր է այս տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս անցնել կենսաբանական ազդեցության ուսումնասիրության տարբեր մակարդակներով՝ պարզ համակարգերից դեպի ավելի բարդ ֆիզիոլոգիական մոդելներ։ Այս մեթոդաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս պարզել՝ արդյոք լաբորատոր մակարդակում հայտնաբերված փոփոխությունները պահպանվում են ամբողջական օրգանիզմում և ունեն արդյոք կենսաբանական նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միլիմետրային ալիքների և կենդանի համակարգերի փոխազդեցությունը դիտարկում է կենսաֆիզիկական և փորձարարական կենսաբանական տեսանկյունից՝ միավորելով էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ֆիզիկան, բջջային կենսաբանությունը, ֆիզիոլոգիան և կենսաբժշկական հետազոտությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել կենսաֆիզիկոսներին, կենսաբաններին, ֆիզիոլոգներին, բժշկական ֆիզիկայի մասնագետներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին և էլեկտրամագնիսական ճառագայթման կենսաբանական ազդեցությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտնականներին։

Law

Սա եվրոպական իրավունքի և տնտեսական կարգավորման ոլորտին պատկանող ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է European Union-ում ապրանքների ազատ տեղաշարժի սկզբունքի և սպառողների շահերի պաշտպանության հարաբերակցության վերլուծությանը, որտեղ դիտարկվում է միասնական շուկայի հիմնական սկզբունքներից մեկի՝ ապրանքների ազատ շրջանառության ազդեցությունը կարգավորող քաղաքականությունների վրա, ինչպես նաև այն իրավական մեխանիզմները, որոնք ապահովում են սպառողների անվտանգության, տեղեկատվության թափանցիկության և անարդար առևտրային պրակտիկաների կանխարգելման հավասարակշռումը, աշխատանքը ընդգրկում է նաև եվրոպական օրենսդրության և դատարանների նախադեպային իրավունքի դերը այդ երկու նպատակների համադրման գործընթացում, միաժամանակ քննարկվում են այն հակասությունները, որոնք կարող են առաջանալ տնտեսական ազատությունների և սոցիալական պաշտպանության պահանջների միջև, նպատակ ունենալով բացահայտել հավասարակշռված կարգավորման մոդելները միասնական շուկայի արդյունավետ գործունեության համատեքստում։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարակից տարածաշրջաններում վարակիչ հիվանդությունների տարածման աշխարհագրական և համաճարակաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ժամանակակից պայմաններում պետական սահմանների համաճարակաբանական և կենսաբանական անվտանգության ապահովման խնդիրների վերլուծությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն բնական, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական և տարածական գործոնների վրա, որոնք կարող են նպաստել տարբեր վարակների առաջացմանը, պահպանմանը և սահման跨ային տարածմանը։ Հարակից տարածքները դիտարկվում են որպես փոխկապակցված համաճարակաբանական միջավայր, որտեղ մարդկանց տեղաշարժը, տրանսպորտային հաղորդակցությունները, կենդանիների միգրացիան, առևտրային կապերը և բնական էկոհամակարգերի շարունակականությունը կարող են պայմանավորել հիվանդությունների տարածման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Քննության են առնվում համաճարակաբանական աշխարհագրության տեսական և կիրառական սկզբունքները, որոնց օգնությամբ հնարավոր է ուսումնասիրել հիվանդությունների տարածական բաշխվածությունը, առանձնացնել բարձր ռիսկայնություն ունեցող գոտիները և գնահատել տարածքային տարբերությունների ձևավորման պատճառները։ Հիվանդությունների տարածումը կապվում է բնակլիմայական պայմանների, ռելիեֆի, ջրային համակարգերի, բնակչության խտության, բնակավայրերի կառուցվածքի և տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունների հետ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բնական օջախայնություն ունեցող վարակներին, որոնց հարուցիչները կարող են երկար ժամանակ պահպանվել կենդանական պոպուլյացիաներում կամ բնական միջավայրում։ Նման հիվանդությունների աշխարհագրական տարածվածության ուսումնասիրության ժամանակ կարևոր նշանակություն ունեն վայրի կենդանիների, կրծողների, միջատների և այլ հնարավոր փոխանցողների կենսամիջավայրերի վերաբերյալ տվյալները։ Դիտարկվում են նաև կենդանիներից մարդուն փոխանցվող վարակների համաճարակաբանական նշանակությունը և անասնաբուժական ու բժշկական վերահսկողության փոխկապակցվածության անհրաժեշտությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում է մարդու, կենդանիների և շրջակա միջավայրի առողջության փոխադարձ կապերի համատեղ գնահատումը։ Ուսումնասիրվում են բնակչության միջազգային և տարածաշրջանային տեղաշարժերի ազդեցությունները համաճարակաբանական իրավիճակի վրա։ Սահմանային անցակետերով մարդկանց ինտենսիվ տեղաշարժը, աշխատանքային և զբոսաշրջային հոսքերը, բեռնափոխադրումները և տարանցիկ հաղորդակցությունը կարող են նպաստել վարակների տարածմանը տարբեր տարածքների միջև։ Այդ պատճառով սահմանային անվտանգության համակարգում կարևոր տեղ է հատկացվում համաճարակաբանական հսկողությանը, առողջապահական ծառայությունների պատրաստվածությանը և տարբեր պետական կառույցների միջև տեղեկատվության արագ փոխանակմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սահմանային անցակետերում առողջապահական վերահսկողության կազմակերպմանը, հնարավոր համաճարակաբանական վտանգների վաղ հայտնաբերմանը և համապատասխան արձագանքման համակարգերի արդյունավետությանը։ Քննության են առնվում նաև սահմանամերձ բնակավայրերի առանձնահատկությունները, քանի որ այդ տարածքներում մարդկանց առօրյա շարժունակությունը, տնտեսական կապերը և բնական միջավայրի ընդհանուր տարրերը կարող են ստեղծել լրացուցիչ համաճարակաբանական փոխազդեցություններ։ Կարևորվում է տարածքային ռիսկերի գնահատման համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն է տալիս տարբեր հիվանդությունների համար առանձնացնել առավել խոցելի շրջանները և համապատասխանաբար պլանավորել կանխարգելիչ միջոցառումները։ Համաճարակաբանական քարտեզագրումը ներկայացվում է որպես նման գնահատման կարևոր գործիք։ Հիվանդությունների դեպքերի, բնական օջախների, բնակչության տեղաբաշխման, տրանսպորտային ուղիների և բնապահպանական գործոնների տարածական համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարածման հնարավոր ուղղությունները և ռիսկի կենտրոնները։ Ժամանակակից աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառումը կարող է նպաստել մեծածավալ տվյալների համակցմանը, վերլուծությանը և տեսողական ներկայացմանը։ Առանձին նշանակություն է տրվում համաճարակաբանական տվյալների շարունակական հավաքագրմանը և մոնիթորինգին։ Հիվանդացության մակարդակի, տարածքային փոփոխությունների և սեզոնային օրինաչափությունների պարբերական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ժամանակին նկատել սովորական իրավիճակից շեղումները և գնահատել դրանց հնարավոր պատճառները։ Քննության են առնվում վաղ նախազգուշացման համակարգերի նշանակությունը և դրանց կապը լաբորատոր ախտորոշման, բժշկական հաստատությունների հաղորդումների ու տարածքային դիտարկումների հետ։ Կարևորվում է նաև հարևան տարածքներում համաճարակաբանական իրավիճակի վերաբերյալ հավաստի տեղեկատվության ստացումը, քանի որ վարակիչ հիվանդությունները չեն սահմանափակվում վարչական կամ պետական սահմաններով։ Տարածաշրջանային տեղեկատվության փոխանակումը կարող է նպաստել ռիսկերի ավելի վաղ գնահատմանը և կանխարգելիչ միջոցառումների համակարգմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև կլիմայական և բնապահպանական փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները։ Ջերմաստիճանի, տեղումների, ջրային ռեժիմի և բնական էկոհամակարգերի փոփոխությունները կարող են ազդել որոշ հիվանդությունների փոխանցողների և բնական պահոցների տարածման վրա՝ փոփոխելով համաճարակաբանական ռիսկերի աշխարհագրությունը։ Այս հանգամանքը կարևոր է երկարաժամկետ կանխատեսումների և առողջապահական պլանավորման համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտակարգ համաճարակային իրավիճակների կառավարմանը։ Քննության են առնվում պետական մարմինների, առողջապահական հաստատությունների, սահմանային ծառայությունների, անասնաբուժական կառույցների և տեղական ինքնակառավարման մարմինների համագործակցության սկզբունքները։ Արդյունավետ համակարգը ենթադրում է պարտականությունների հստակ բաշխում, տեղեկատվության արագ փոխանցում, մասնագետների պատրաստվածություն և համապատասխան նյութատեխնիկական կարողությունների առկայություն։ Սահմանների անվտանգության խնդիրը դիտարկվում է ոչ միայն որպես սահմանային անցակետերում իրականացվող վերահսկողություն, այլև որպես ավելի լայն համաճարակաբանական պաշտպանության համակարգ, որը ներառում է երկրի ներսում մշտադիտարկումը, լաբորատոր կարողությունները, հիվանդությունների վաղ հայտնաբերումը, հանրային առողջապահական արձագանքը և միջազգային համագործակցությունը։ Կարևորվում է նաև սննդամթերքի, կենդանական ծագման արտադրանքի և այլ կենսաբանական նյութերի տեղաշարժի նկատմամբ համապատասխան սանիտարական ու անասնաբուժական վերահսկողությունը՝ հանրային և կենդանիների առողջության պաշտպանության տեսանկյունից։ Քննության են առնվում համաճարակաբանական անվտանգության իրավական և կազմակերպական հիմքերը, միջազգային առողջապահական համագործակցության նշանակությունը և համապատասխան կառույցների միջև գործողությունների համաձայնեցման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը համաճարակաբանական հսկողության մեջ։ Թվային տվյալների բազաները, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերը, վիճակագրական վերլուծությունը և տարածական մոդելավորումը հնարավորություն են տալիս ավելի արագ մշակել ստացվող տեղեկատվությունը և գնահատել հնարավոր ռիսկերը։ Միաժամանակ ընդգծվում է տվյալների որակի, համադրելիության և ժամանակին թարմացման կարևորությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի կանխարգելման ռազմավարության մշակումը՝ հիմնված ռիսկերի աստիճանի վրա։ Բարձր ռիսկայնություն ունեցող տարածքների և բնակչության խմբերի առանձնացումը հնարավորություն է տալիս առողջապահական ռեսուրսները նպատակային ուղղել այնտեղ, որտեղ դրանց անհրաժեշտությունն առավել մեծ է։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է համաճարակաբանական գործընթացների տարածական օրինաչափությունների և դրանց վրա ազդող բնական ու հասարակական գործոնների համալիր ուսումնասիրությամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ սահմանամերձ և հարակից տարածքներից բխող առողջապահական ռիսկերի գնահատման, համաճարակաբանական հսկողության կատարելագործման և պետական սահմանների կենսաբանական անվտանգության ամրապնդման հնարավորություններով։ Նյութը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանության, հանրային առողջության, բժշկական աշխարհագրության, վարակիչ հիվանդությունների, անասնաբուժական համաճարակաբանության, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և սահմանային անվտանգության ոլորտների հետազոտողների, մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։