Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionGeography
ՀՀ հարավային ջրավազանային կառավարման տարածքի որոշ ստորերկրցա և մակերևութային ջրերի որակի հետազոտություն
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարավային ջրավազանային կառավարման տարածքում ընտրված ստորերկրյա և մակերևութային ջրային ռեսուրսների որակական վիճակի համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ջրերի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատումն է, դրանց տարածական փոփոխությունների բացահայտումը և ջրի որակի վրա բնական ու մարդածին գործոնների հնարավոր ազդեցությունների վերլուծությունը։ Դիտարկվում են մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի հիմնական առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով ջրային համակարգերի ձևավորման պայմանները, երկրաբանական միջավայրը, ջրահավաք ավազանների առանձնահատկությունները, բնակավայրերի և տնտեսական գործունեության ազդեցությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել ջրի թթվահիմնային վիճակը, հանքայնացումը, էլեկտրահաղորդականությունը, հիմնական իոնների և կենսածին տարրերի պարունակությունը, ինչպես նաև ջրի էկոլոգիական ու օգտագործման որակը բնութագրող այլ ցուցանիշներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր ջրային աղբյուրներից ստացված տվյալների համեմատությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ստորերկրյա և մակերևութային ջրերի քիմիական կազմի ու որակական վիճակի տարբերությունները։ Կարևորվում է նաև ցուցանիշների տարածական բաշխման ուսումնասիրությունը՝ հնարավոր աղտոտման կամ բնական հանքայնացման առավել արտահայտված հատվածները որոշելու և դրանց ձևավորման պատճառները գնահատելու նպատակով։ Ստացված տվյալների համադրումը ջրի որակի համապատասխան չափանիշների հետ հնարավորություն է տալիս բնութագրելու ուսումնասիրված ջրային ռեսուրսների վիճակը և դրանց հնարավոր օգտագործման սահմանափակումները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ջրային էկոհամակարգերի պահպանության տեսանկյունից, քանի որ ջրի որակի պարբերական գնահատումը թույլ է տալիս ժամանակին արձանագրել շրջակա միջավայրում տեղի ունեցող փոփոխությունները և տարբերակել բնական գործընթացների ու մարդածին ազդեցությունների դերը։ Մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի միասնական դիտարկումը նպաստում է տարածքի ջրային համակարգերի փոխկապակցվածության առավել ամբողջական ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարող է ծառայել որպես գիտական հիմք ջրային ռեսուրսների վիճակի գնահատման, բնապահպանական մոնիթորինգի կատարելագործման և ջրավազանային սկզբունքով դրանց կայուն կառավարման համար։
Updated: 2026-09-25
Economics
ՀՆԱ-ի և ՀԱԵ-ի էությունը
Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) և համախառն ազգային եկամուտը (ՀԱԵ) տնտեսագիտության կարևորագույն ցուցանիշներ են, որոնք օգտագործվում են երկրի տնտեսական գործունեությունը և բնակչության եկամուտների մակարդակը գնահատելու համար։ ՀՆԱ-ն ցույց է տալիս որոշակի ժամանակահատվածում (սովորաբար մեկ տարում) երկրի տարածքում արտադրված բոլոր վերջնական ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր շուկայական արժեքը՝ անկախ նրանից, թե դրանք արտադրվել են երկրի քաղաքացիների, թե օտարերկրյա ընկերությունների կողմից։ Այսինքն՝ ՀՆԱ-ն կենտրոնանում է տարածքային սկզբունքի վրա և արտացոլում է երկրի ներսում ստեղծված տնտեսական արդյունքը։ Ի տարբերություն դրա՝ ՀԱԵ-ն հաշվի է առնում երկրի քաղաքացիների և ազգային ընկերությունների կողմից ստացված եկամուտները՝ անկախ նրանից, թե որտեղ են դրանք վաստակվել։ Այն հաշվարկվում է՝ ՀՆԱ-ին ավելացնելով արտերկրից ստացված եկամուտները և հանելով երկրից դուրս վճարված եկամուտները։ Այսպիսով, ՀԱԵ-ն արտահայտում է ազգային պատկանելության սկզբունքը և ցույց է տալիս, թե որքան եկամուտ է իրականում ստանում երկրի բնակչությունը։ ՀՆԱ-ն կարևոր է տնտեսության ընդհանուր ծավալը և արտադրողականությունը գնահատելու համար, մինչդեռ ՀԱԵ-ն ավելի հստակ պատկեր է տալիս բնակչության իրական եկամուտների և բարեկեցության մասին։ Երկու ցուցանիշներն էլ օգտագործվում են տնտեսական քաղաքականության մշակման, միջազգային համեմատությունների և զարգացման մակարդակի գնահատման համար։ Սակայն դրանք ունեն սահմանափակումներ, քանի որ չեն արտացոլում եկամուտների բաշխվածությունը, ստվերային տնտեսությունը և կյանքի որակի բոլոր կողմերը։
Updated: 2026-09-08
Linguistics
Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ, լեզվաբանություն, գրականագիտություն, պատմություն, պատմագրություն: (Ինֆորմացիոն ցանկ) (1971, №10)
Այս տեղեկատուն ներկայացնում է վերջին տարիներին Հայաստանի Հանրապետությունում և հարակից տարածաշրջանում հրատարակված գրականության համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ ընդգրկելով հասարակական-քաղաքական գիտությունների, լեզվաբանության, գրականագիտության, պատմության և պատմագրության ոլորտները։ Նյութում տրամադրվում են յուրաքանչյուր գրքի հիմնական տվյալները՝ հեղինակը, վերնագիր, հրատարակման տարեթիվ, հրատարակչություն և թեմատիկ ուղղվածություն, ինչը թույլ է տալիս ընթերցողին արագ կողմնորոշվել և ընտրել ուսումնասիրության կամ հետազոտության համար համապատասխան աղբյուրներ։ Աշխատությունը նախատեսված է գիտնականների, ուսուցիչների, ուսանողների, մատենագետների և լայն հանրության համար՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիություն, հետազոտական ու ուսուցողական գործընթացների հարմարեցում և ոլորտային տեղեկատվական հոսքերի վերահսկողություն։ Տեղեկատուն նաև ընդգծում է նոր հետազոտական միտումները, դասական աշխատությունների վերանայումները և լեզվաբանական, գրականագիտական ու պատմագիտական ոլորտներում հրապարակված նոր նյութերի թեմատիկ բազմազանությունը։
Updated: 2026-08-21Medicine
Основные факторы риска васкулогенной эректильной дисфункции
Աշխատությունը նվիրված է անոթային ծագման էրեկտիլ դիսֆունկցիայի զարգացմանը նպաստող հիմնական ռիսկի գործոնների ուսումնասիրությանը և դրանց կլինիկական նշանակության գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում խնդիրը դիտարկվում է որպես անոթային համակարգի վիճակի հետ սերտորեն կապված բազմագործոն խանգարում, որի առաջացման հիմքում կարող են լինել զարկերակային արյան հոսքի նվազումը, անոթային պատի կառուցվածքային ու գործառութային փոփոխությունները և էնդոթելի գործառույթի խանգարումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սրտանոթային հիվանդությունների հետ ընդհանուր ռիսկի գործոններին՝ զարկերակային գերճնշմանը, աթերոսկլերոզին, շաքարային դիաբետին, արյան լիպիդային կազմի խանգարումներին, ավելորդ քաշին, ֆիզիկական ակտիվության պակասին և ծխախոտի օգտագործմանը։ Քննության են առնվում նաև տարիքի, նյութափոխանակային խանգարումների, որոշ քրոնիկական հիվանդությունների և կենսակերպի առանձնահատկությունների հնարավոր ազդեցությունները։ Կարևորվում է անոթային էնդոթելի դերը արյան շրջանառության կարգավորման մեջ, քանի որ դրա բնականոն գործունեության խանգարումը կարող է սահմանափակել համապատասխան հյուսվածքների արյունամատակարարումը։ Վերլուծվում են հիվանդների ընդհանուր առողջական վիճակը, սրտանոթային համակարգի ցուցանիշները, լաբորատոր տվյալները և առանձին ռիսկի գործոնների համակցված ազդեցությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր գործոնների միջև փոխկապակցվածության գնահատումը, քանի որ միաժամանակ մի քանի ռիսկի գործոնի առկայությունը կարող է բարձրացնել անոթային խանգարումների հավանականությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև վաղ ախտորոշման նշանակությանը և սրտանոթային ռիսկի համալիր գնահատման անհրաժեշտությանը, քանի որ նման կլինիկական դրսևորումները որոշ դեպքերում կարող են ուղեկցել ավելի ընդհանուր անոթային խնդիրներին։ Աշխատանքը կարևորում է կանխարգելիչ մոտեցումները, առողջ կենսակերպի պահպանումը և ուղեկցող հիվանդությունների պատշաճ վերահսկումը՝ որպես անոթային առողջության պահպանման ընդհանուր միջոցներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել ռիսկի խմբերի առանձնացման, ախտորոշիչ մոտեցումների կատարելագործման և հիվանդների առողջական վիճակի համալիր գնահատման համար՝ նպաստելով ուրոլոգիական ու սրտանոթային խնդիրների միջև առկա փոխկապակցվածության ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։
Updated: 2026-09-29
Environmental Science
Էկոլոգիայի և բնության պահպանության հիմունքներ
Էկոլոգիայի և բնության պահպանության հիմունքներ-ը բնագիտական և էկոլոգիական ուղղվածության ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է էկոլոգիայի հիմնական օրենքները և բնության պահպանության գիտական հիմքերը, աշխատությունում բացատրվում են էկոհամակարգերի կառուցվածքն ու գործունեությունը, կենդանի օրգանիզմների և միջավայրի փոխազդեցությունները, սննդային շղթաների և էներգիայի շրջանառության սկզբունքները, ինչպես նաև կենսաբազմազանության նշանակությունը, միաժամանակ դիտարկվում են մարդու գործունեության ազդեցությունները բնության վրա՝ աղտոտում, ռեսուրսների սպառում, կլիմայական փոփոխություններ և էկոլոգիական հավասարակշռության խախտում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնության պահպանության մեթոդներին՝ պահպանվող տարածքներ, կայուն զարգացում, էկոլոգիական քաղաքականություն և բնապահպանական կրթություն, աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորել բնապահպանական գիտակցություն և պատասխանատու վերաբերմունք բնական միջավայրի նկատմամբ։
Updated: 2026-09-18
Chemistry
Разработка новых методов химического модифицирования поверхности кремнеземов и изучение свойств полученных сорбентов
Աշխատությունը նվիրված է սիլիցիումի երկօքսիդի հիմքով նյութերի մակերևույթի քիմիական ձևափոխման նոր մեթոդների մշակմանը և ստացված սորբենտների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են սիլիկահողերի մակերևութային կառուցվածքի առանձնահատկությունները, ակտիվ ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթը և դրանց մասնակցությամբ ընթացող քիմիական փոխազդեցությունների հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևույթի ֆունկցիոնալացման եղանակներին, տարբեր օրգանական և անօրգանական միացությունների միջոցով սորբենտների հատկությունների նպատակային փոփոխմանը, ինչպես նաև սորբցիոն ակտիվության և ընտրողականության բարձրացման հնարավորություններին։ Քննարկվում են քիմիական ձևափոխման պայմանների ազդեցությունը նյութերի ծակոտկեն կառուցվածքի, տեսակարար մակերեսի, ջերմային կայունության և կլանման կարողության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված սորբենտների կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական բնութագրման մեթոդներին, տարբեր նյութերի նկատմամբ դրանց սորբցիոն հատկությունների գնահատմանը և կլանման գործընթացների մեխանիզմների բացահայտմանը։ Դիտարկվում են նաև մշակված նյութերի կիրառման հեռանկարները անալիտիկ քիմիայում, քրոմատոգրաֆիայում, արդյունաբերական գործընթացներում և շրջակա միջավայրի աղտոտիչների հեռացման տեխնոլոգիաներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիկոսների, նյութագետների, քիմիական տեխնոլոգիաների մասնագետների, հետազոտողների և ֆունկցիոնալ սորբենտների մշակմամբ հետաքրքրվող ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-11